Kena Upanishad

Soos die Isha kry hierdie Upanishad sy naam van die eerste woord van die teks, Kena-ishitam, "deur wie gerig". Dit staan ook bekend as die Talavakara-Upanishad, omdat dit 'n hoofstuk vorm in die Talavakara-Brahmana van die Sama-Veda.

Onder die Upanishads is dit een van die mees ontledende en metafisiese. Sy doel is om die verstand van die growwe na die fyne te lei, van gevolg na oorsaak. Deur 'n reeks diepsinnige vrae en antwoorde probeer dit die bron van die mens se bestaan vind, en sy selfbewussyn uitbrei totdat dit een geword het met Godsbewussyn.

Mag my ledemate, spraak, Prana (lewenskrag), sig, gehoor, krag en al my sintuie sterker word. Alles is die Brahman (die Opperheer) van die Upanishads. Mag ek die Brahman nooit verloën nie. Mag die Brahman my nooit verloën nie. Mag daar geen verloëning van die Brahman wees nie. Mag daar geen skeiding van die Brahman wees nie. Mag al die deugde wat in die heilige Upanishads verkondig word, in my sigbaar word, ek wat aan die Atman (die Hoër Self) toegewy is. Mag hulle in my sigbaar word.

Om! Vrede! Vrede! Vrede!

¹ Op wie se bevel en deur wie gerig gaan die verstand na sy voorwerpe? Op wie se bevel beweeg die lewenskrag, die eerste (oorsaak)? Op wie se wil spreek mense woorde? Watter krag rig die oog en die oor?

So het die leerling na die Meester gekom en gevra na die oorsaak van die lewe en van menslike bedrywigheid. Omdat hy opreg na die Waarheid verlang het, wou hy weet wie werklik sien en hoor, wie die oënskynlike liggaamlike mens laat beweeg. Rondom hom het hy die verskynselwêreld waargeneem, waarvan hy die bestaan met sy sintuie kon bewys; maar hy wou die onsigbare wêreld van oorsake ken, waarvan hy nou net vaagweg bewus was. Is die verstand alomteenwoordig en almagtig, of word dit deur 'n ander krag aangedryf? het hy gevra. Wie stuur die lewenskrag uit, waarsonder niks kan bestaan nie? Die leermeester antwoord:

² Dit is die oor van die oor, die verstand van die verstand, die spraak van die spraak, die lewe van die lewe, die oog van die oog. Die wyses, vrygemaak (van die sintuie en van sterflike begeertes), word onsterflik nadat hulle hierdie wêreld verlaat het.

'n Gewone mens hoor, sien en dink, maar hy is tevrede om net soveel te weet as wat deur die sintuie geken kan word; hy ontleed nie en probeer nie vind wat agter die oor of oog of verstand staan nie. Hy is heeltemal vereenselwig met sy uiterlike natuur. Sy begrip gaan nie verder as die klein kringetjie van sy liggaamlike lewe nie, wat net die uiterlike mens raak. Hy is nie bewus van dit wat sy sintuie en organe in staat stel om hul werk te doen nie.

Daar is 'n groot verskil tussen die vorm wat verskyn en Daardie wat deur die vorm verskyn. Wanneer ons Daardie ken, sal ons nie saam met die liggaam sterf nie. Wie aan die sintuie en aan verganklike dinge vasklou, moet baie keer sterf; maar die mens wat die oog van die oog, die oor van die oor ken, en homself van sy liggaamlike natuur losgemaak het, word onsterflik. Onsterflikheid word bereik wanneer die mens bo sy oënskynlike natuur uitstyg en daardie fyn, ewige en onuitputlike wese vind wat in hom is.

³ Daar gaan die oog nie heen nie, ook nie spraak of verstand nie. Ons ken Daardie nie; ons verstaan nie hoe Dit geleer kan word nie. Dit is anders as die bekende, en Dit is ook verby die onbekende. So het ons gehoor van die ou (leermeesters) wat ons van Dit vertel het.

Hierdie liggaamlike oë kan daardie fyn wese nie waarneem nie. Dit kan ook nie deur eindige taal uitgedruk of deur eindige intellek geken word nie, omdat dit oneindig is. Ons begrip van hoe ons eindige dinge ken, is om hul naam en vorm te ken; maar kennis van God moet anders wees as sulke kennis. Daarom verklaar sommige dat God onbekend en onkenbaar is: omdat Hy veel meer is as wat oog of verstand of spraak kan waarneem, begryp of uitdruk. Die Upanishad sê nie dat Hy nie geken kan word nie. Hy is onkenbaar vir die mens se eindige natuur. Hoe kan 'n eindige sterfling die Oneindige Geheel begryp? Maar Hy kan geken word deur die mens se Godgelyke natuur.

⁴ Daardie wat spraak nie verlig nie, maar wat spraak verlig: weet dat dit alleen die Brahman (die Opperwese) is, nie hierdie wat mense hier aanbid nie.

⁵ Daardie wat nie deur die verstand gedink kan word nie, maar waardeur, so sê hulle, die verstand kan dink: weet dat dit alleen die Brahman is, nie hierdie wat mense hier aanbid nie.

⁶ Daardie wat nie deur die oog gesien word nie, maar waardeur die oog kan sien: weet dat dit alleen die Brahman is, nie hierdie wat mense hier aanbid nie.

⁷ Daardie wat nie deur die oor gehoor kan word nie, maar waardeur die oor kan hoor: weet dat dit alleen Brahman is, nie hierdie wat mense hier aanbid nie.

⁸ Daardie wat niemand met die asem inasem nie, maar waardeur die asem ingeasem word: weet dat dit alleen die Brahman is, nie hierdie wat mense hier aanbid nie.

Gewoonlik ken ons net drie toestande van bewussyn: wakker wees, droom en slaap. Daar is egter 'n vierde toestand, die bo-bewuste, wat bo hierdie drie uitstyg. In die eerste drie toestande is die verstand nie helder genoeg om ons van dwaling te red nie; maar in die vierde toestand kry dit so 'n suiwer insig dat dit die Goddelike kan waarneem. As God deur die beperkte verstand en sintuie geken kon word, sou kennis van God soos enige ander kennis wees, en geestelike wetenskap soos enige natuurwetenskap. Hy kan egter net deur die gesuiwerde verstand geken word. Daarom moet die mens homself suiwer om God te ken. Die verstand wat in die Upanishads beskryf word, is die bo-bewuste verstand. Volgens die Vediese wyses is die verstand in sy gewone toestand net nog 'n sintuig. Hierdie verstand is beperk, maar wanneer dit verlig word deur die lig van die Kosmiese Intellek, of die "verstand van die verstand", kan dit die Eerste Oorsaak begryp, of Daardie wat agter alle uiterlike bedrywighede staan.

¹ As jy dink: "Ek ken Dit goed", dan is dit seker dat jy maar min ken van die Brahman (die Absolute Waarheid), of in watter vorm Hy in die Devas (die mindere gestaltes van die Godheid) (woon). Daarom dink ek dat wat jy dink jy ken, nog gesoek moet word.

Nadat die leermeester die beskrywing gegee het van die ware Self of Brahman, waardeur sterflinge kan sien, hoor, voel en dink, was hy bang dat die leerling, wat bloot van Dit gehoor het, sou aflei dat hy Dit ken. Daarom het hy vir hom gesê: "Jy het van Dit gehoor, maar dit is nie genoeg nie. Jy moet Dit ervaar. Blote intellektuele erkenning sal jou nie ware kennis van Dit gee nie. Dit kan jou ook nie geleer word nie. Die leermeester kan net die weg wys. Jy moet Dit self vind."

Kennis beteken eenwording van subjek en objek. Om hierdie eenwording te bereik, moet 'n mens oefen; teorie kan ons nie help nie. Die vorige hoofstuk het gewys dat die kennis van Brahman bo sintuiglike waarneming uitgaan: "Daar gaan die oog nie heen nie, ook nie spraak of verstand nie." "Daardie is anders as die bekende, en Dit is ook verby die onbekende." Daarom was dit nodig dat die leermeester die leerling daaraan herinner dat kennis wat op sintuiglike waarneming of intellektuele begrip berus, nie verwar moet word met bo-sintuiglike kennis nie. Hoewel die leerling sonder twyfel na die leermeester geluister het en intellektueel oortuig was van die waarheid van sy woorde, moes hy nou deur sy eie ervaring bewys wat hy gehoor het. Gelei deur die leermeester het hy deur meditasie binne-in homself na die betekenis van Brahman gesoek; en nadat hy 'n nuwe insig gekry het, het hy weer na die leermeester gekom.

² Die leerling het gesê: Ek dink nie dat ek Dit goed ken nie, en ek dink ook nie dat ek Dit nie ken nie. Wie onder ons Dit werklik ken, ken (wat bedoel word met) "Ek ken" en ook wat bedoel word met "Ek ken Dit nie."

Dit lyk teenstrydig, maar is dit nie. In die vorige hoofstuk het ons geleer dat Brahman "anders as die bekende" en "verby die onbekende" is. Die leerling besef dit en sê: "Wat sterflike begrip betref, dink ek nie ek ken Dit nie, want ek verstaan dat Dit bo verstand en spraak uitgaan; tog kan ek, vanuit die hoër oogpunt, nie sê dat ek Dit nie ken nie; want juis die feit dat ek bestaan, dat ek Dit kan soek, wys dat ek ken; want Dit is die bron van my bestaan. Ek ken egter nie in die sin dat ek die hele Oneindige Oseaan van bestaan ken nie." Die woord kennis word gewoonlik gebruik om net bekendheid met verskynsels aan te dui, maar die mens moet bo hierdie betreklike kennis uitstyg voordat hy 'n helder begrip van God kan hê. Wie Sielsbewussyn wil bereik, moet bo die stof uitstyg.

Omdat die waarneming van die natuurwetenskap tot die sintuiglike vlak beperk is, ignoreer dit wat daarbo lê. Daarom moet dit altyd beperk wees en aan verandering onderhewig. Dit het atome ontdek, toe het dit verder gegaan en elektrone ontdek, en toe dit die een gevind het, moes dit die ander laat vaar; so kan hierdie soort kennis nooit tot die uiteindelike kennis van die Oneindige lei nie, omdat dit uitsluit en nie insluit nie. Geestelike wetenskap is nie bloot 'n kwessie van verstand en brein nie; dit hang af van die ontwaking van ons verborge hoër bewussyn.

³ Wie dink hy ken Dit nie, ken Dit. Wie dink hy ken Dit, ken Dit nie. Die ware kenners dink hulle kan Dit nooit ken nie (weens Sy oneindigheid), terwyl die onkundiges dink hulle ken Dit.

Met hierdie teks bevestig die leermeester die gedagte dat Brahman ondenkbaar is, omdat Dit onvoorwaardelik is. Daarom sê hy: Wie Dit beskou as verby denke, verby sintuiglike waarneming, verby verstand en spraak, net hy het 'n ware begrip van Brahman. Wie 'n lewende wese oordeel na sy uiterlike vorm en sintuiglike vermoëns, ken hom nie; want die ware Self van die mens word nie in sy sien, hoor en praat geopenbaar nie. Sy ware Self is dit binne-in, waardeur hy hoor en praat en sien. Net so ken iemand wat dink hy ken Brahman deur naam en vorm, Dit nie regtig nie. Die hoogmoedige en dwase mens dink hy weet alles; maar die ware kenner is nederig. Hy sê: "Hoe kan ek U ken, wat Oneindig is en bo verstand en spraak uitgaan?" In die laaste deel van die teks trek die leermeester 'n treffende teenstelling tussen die houding van die wyse mens wat ken, maar dink hy ken nie, en dié van die onkundige wat nie ken nie, maar dink hy ken.

⁴ Dit (Brahman) word geken wanneer Dit in elke toestand van bewussyn geken word. (Deur sulke kennis) bereik 'n mens onsterflikheid. Deur hierdie Self te bereik, kry die mens krag; en deur Selfkennis word onsterflikheid bereik.

Ons het uit die vorige teks geleer dat die Brahman onbekend is vir dié wie se kennis tot sintuiglike ervaring beperk is; maar Hy is nie onbekend vir dié wie se gesuiwerde intellek Hom waarneem as die grondslag van alle toestande van bewussyn en die wese van alle dinge nie. Deur hierdie hoër kennis bereik 'n mens onsterflikheid, omdat hy weet dat, al kan sy liggaam verval en sterf, die fyn wese van sy bestaan onaangeraak bly. So iemand kry ook onbeperkte krag, omdat hy homself vereenselwig met die uiteindelike Bron. Die krag wat uit 'n mens se eie spiere en brein of uit sy individuele vermoë kom, moet beperk en sterflik wees en kan hom daarom nie bo die dood uitlig nie; maar deur die krag wat Atma-jnana of Selfkennis gee, word onsterflikheid bereik. Wanneer kennis ook al berus op die regstreekse waarneming van hierdie onsterflike wese, styg 'n mens bo alle vrees vir die dood uit en word onsterflik.

⁵ As 'n mens Dit hier ken, is dit Waarheid; as 'n mens Dit nie hier ken nie, dan is sy verlies groot. Die wyses, wat dieselfde Self in alle wesens sien, word onsterflik wanneer hulle van hierdie wêreld bevry is.

¹ Die Brahman het eenkeer 'n oorwinning vir die Devas behaal. Deur daardie oorwinning van die Brahman het die Devas opgeblaas geraak. Hulle het gedink: "Hierdie oorwinning is ons s'n. Hierdie roem is ons s'n."

Brahman beteken hier nie 'n persoonlike Godheid nie. Daar is 'n Brahma, die eerste persoon van die Hindoe-Drie-eenheid; maar Brahman is die Absolute, die Een sonder 'n tweede, die wese van alles. Daar is verskillende name en vorme wat sekere persoonlike gestaltes van die Godheid voorstel, soos Brahma die Skepper, Vishnu die Onderhouer en Shiva die Omvormer; maar nie een hiervan kan die Geheel ten volle voorstel nie. Brahman is die groot oseaan van bestaan, waarop talle rimpelinge en golwe van verskyning opkom. Van die kleinste atoomvorm tot 'n Deva of 'n engel, ontspring almal uit daardie onbegrensde oseaan van Brahman, die onuitputlike Bron van lewe. Geen vorm van lewe wat verskyn kan onafhanklik van sy bron wees nie, net soos geen golf, hoe magtig ook al, onafhanklik van die oseaan kan wees nie. Niks beweeg sonder daardie Krag nie. Hy is die enigste Doener. Maar die Devas het gedink: "Hierdie oorwinning is ons s'n, hierdie roem is ons s'n."

² Die Brahman het dit gemerk en voor hulle verskyn. Hulle het nie geweet watter geheimsinnige gestalte dit was nie.

³ Hulle het vir Vuur gesê: "O Jataveda (Alwetende)! Vind uit wat hierdie geheimsinnige gees is." Hy het gesê: "Ja."

⁴ Hy het daarheen gehardloop, en Hy (Brahman) het vir hom gesê: "Wie is jy?" "Ek is Agni, ek is Jataveda," het hy (die Vuurgod) geantwoord.

⁵ Brahman het gevra: "Watter krag woon in jou?" Agni het geantwoord: "Ek kan alles wat op aarde bestaan, verbrand."

⁶ Brahman het 'n strooihalm voor hom neergesit en gesê: "Verbrand dit." Hy (Agni) het met alle spoed daarop afgestorm, maar kon dit nie verbrand nie. Toe het hy daarvandaan teruggekeer en (vir die Devas) gesê: "Ek kon nie uitvind wat hierdie groot geheimenis is nie."

⁷ Toe het hulle vir Vayu (die Luggod) gesê: "Vayu! Vind uit wat hierdie geheimenis is." Hy het gesê: "Ja."

⁸ Hy het daarheen gehardloop, en Hy (Brahman) het vir hom gesê: "Wie is jy?" "Ek is Vayu, ek is Matarisva (reisiger van die Hemel)," het hy (Vayu) gesê.

⁹ Toe het die Brahman gesê: "Watter krag is in jou?" Vayu het geantwoord: "Ek kan alles wat op aarde bestaan, wegwaai."

¹⁰ Brahman het 'n strooihalm voor hom neergesit en gesê: "Waai dit weg." Hy (Vayu) het met alle spoed daarop afgestorm, maar kon dit nie wegwaai nie. Toe het hy daarvandaan teruggekeer en (vir die Devas) gesê: "Ek kon nie uitvind wat hierdie groot geheimenis is nie."

¹¹ Toe het hulle vir Indra gesê: "O Maghavan (Aanbiddelike)! Vind uit wat hierdie geheimenis is." Hy het gesê: "Ja", en daarheen gehardloop, maar dit het voor hom verdwyn.

¹² Toe het hy in daardie selfde ruimte 'n vrou gesien, pragtig versier, Uma met die goue gloed, dogter van Haimavat (die Himalaja). Hy het gevra: "Wat is hierdie groot geheimenis?"

Hier sien ons hoe die Absolute 'n konkrete vorm aanneem om die ernstige soeker kennis van Homself te gee. Brahman, die ondeurgrondelike geheimenis, het verdwyn, en in Sy plek het 'n persoonlike gestalte verskyn om Hom voor te stel. Dit is 'n fyn manier om die verskil tussen die Absolute en die persoonlike gestaltes van die Godheid te wys. Die Absolute word onkenbaar en ondenkbaar verklaar, maar Hy neem vergoddelikte persoonlike gestaltes aan om Homself aan Sy toegewydes bekend te maak. So stel Uma, dogter van die Himalaja, daardie persoonlike gestalte voor as die nakomeling van die Oneindige Wese; terwyl die Himalaja staan as die simbool van die Ewige, Onveranderlike Een.

¹ Sy (Uma) het gesê: "Dit is Brahman. Dit is deur die oorwinning van Brahman dat julle oorwin het." Toe het hy (Indra) uit haar woorde geweet dat dit (daardie geheimsinnige gestalte) Brahman was.

Uma het vir Indra geantwoord: "Dit is aan Brahman dat julle julle oorwinning te danke het. Dit is deur Sy krag dat julle lewe en handel. Hy is die Doener, en julle is almal net werktuie in Sy hande. Daarom berus julle gedagte dat 'Hierdie oorwinning is ons s'n, hierdie roem is ons s'n' op onkunde." Dadelik het Indra hulle fout ingesien. Die Devas was opgeblaas van ydelheid en het gedink dat hulle self die oorwinning behaal het, terwyl dit Brahman was; want nie eens 'n grashalm kan sonder Sy bevel beweeg nie.

² Daarom oortref hierdie Devas, Agni, Vayu en Indra, die ander Devas, omdat hulle nader aan Brahman gekom het. Dit was hulle wat hierdie gees eerste as Brahman geken het.

³ Daarom oortref Indra al die ander Devas, omdat hy die naaste aan Brahman gekom het, en omdat hy eerste (voor al die ander) hierdie gees as Brahman geken het.

Agni, Vayu en Indra was verhewe bo die ander Devas omdat hulle 'n nouer insig gekry het; en hulle kon dit doen omdat hulle reiner was; terwyl Indra as die hoof van die Devas staan, omdat hy die Waarheid regstreeks besef het: hy het Brahman bereik. Die betekenis hiervan is dat wie ook al regstreeks met Brahman of die Allerhoogste in aanraking kom, verheerlik word.

⁴ So word die lering van Brahman hier toegelig met betrekking tot die Devas. Hy het soos weerlig geflits, en verskyn en verdwyn net soos die oog knipper.

Die lering met betrekking tot die Devas was dat Brahman die enigste Doener is. Hy het in 'n geheimsinnige gestalte voor hulle verskyn; maar die hele ondeurgrondelike Brahman kon nie in enige bepaalde vorm gesien word nie; daarom het Hy op die oomblik van verdwyning meer van Sy onmeetlike heerlikheid en snelheid van handeling geopenbaar deur 'n skielike, verblindende ligflits.

⁵ Volgende is (die lering) met betrekking tot Adhyatman (die beliggaamde Siel). Die verstand skyn Hom (Brahman) te nader. Deur hierdie verstand onthou en dink (die soeker) telkens weer aan Brahman.

Net deur die verstand kan die soeker na kennis Brahman nader, wie se wese in heerlikheid en snelheid beskryf is as soos 'n weerligflits. Net die verstand kan die onbeskryflike Brahman voorstel; en net die verstand, wat van nature vinnig is, kan Hom volg. Dit is met die hulp van hierdie verstand dat ons aan Brahman kan dink en oor Hom kan mediteer; en wanneer die verstand deur voortdurende denke aan Hom gesuiwer word, kan dit soos 'n blinkgepoleerde spieël Sy Goddelike Heerlikheid weerkaats.

⁶ Daardie Brahman word Tadvanam (voorwerp van aanbidding) genoem. Hy moet aanbid word onder die naam Tadvanam. Wie Brahman so ken, word deur alle wesens liefgehê.

Brahman is die voorwerp van aanbidding en die doel van alle wesens. Om hierdie rede moet Hy as Tadvanam aanbid en oordink word. Wie Hom in hierdie gestalte ken, word een met Hom, en dien as 'n helder kanaal waardeur die seëninge van Brahman na ander uitvloei. Die kenner van God deel in al Sy beminlike eienskappe en word daarom deur alle ware toegewydes liefgehê.

⁷ Die leerling het gevra: O Meester, leer my die Upanishad. (Die leermeester het geantwoord:) Die Upanishad is jou geleer. Ons het jou beslis die Upanishad oor Brahman geleer.

⁸ Die Upanishad berus op tapas (die oefening in beheer van liggaam, verstand en sintuie), dama (die onderwerping van die sintuie) en karma (die regte uitvoering van voorgeskrewe dade). Die Vedas is sy ledemate. Waarheid is sy steun.

⁹ Wie dit (hierdie wysheid van die Upanishad) ken, word van alle sonde gereinig en gevestig in die salige, ewige en hoogste woning van Brahman, in die hoogste woning van Brahman.

Hier eindig hierdie Upanishad.

Hierdie Upanishad word Kena genoem, omdat dit begin met die vraag: "Deur wie" (Kena) gewil of gerig gaan die verstand na sy voorwerp? Van wie kom die lewe? Wat stel die mens in staat om te praat, te hoor en te sien? En die leermeester gee hom as antwoord die beskrywing van Brahman, die Bron en Grondslag van bestaan. Die gees van die Upanishads is altyd om te wys dat, waar ons ook al kyk of wat ons ook al in die sigbare wêreld sien of voel, dit alles uit een Bron voortkom.

Die grondtoon van alle Vediese leer is dit: Een ontsaglike Geheel wat die wêreld word, en die wêreld wat weer in daardie Geheel opgaan. Dit probeer ook op verskillende maniere daardie Bron te beskryf, deur wie se kennis alles anders geken word, en sonder wie geen kennis vas gevestig kan wees nie. Daarom antwoord die leermeester hier: Daardie wat die oog van die oog, die oor van die oor is, dit is die onuitputlike rivier van bestaan wat ewig voortvloei; terwyl borrels van die skepping op die oppervlak opkom, 'n tyd lank leef en dan bars.

Die leermeester waarsku die leerling egter dat hierdie oog, oor en verstand Dit nooit kan waarneem nie; want Dit is dit wat spraak en verstand verlig, wat oog en oor en al die sintuiglike vermoëns in staat stel om hul werk te doen. "Dit is anders as die bekende, en Dit is ook verby die onbekende." Wie dink hy ken Dit, ken Dit nie; want Dit word nooit geken deur dié wat glo dat Dit deur die intellek of die sintuie gegryp kan word nie; maar Dit kan geken word deur hom wat Dit ken as die grondslag van alle bewussyn.

Die kenner van die Waarheid sê: "Ek ken Dit nie", omdat hy die onbegrensde, oneindige natuur van die Allerhoogste besef. "U is hierdie (die sigbare), U is Daardie (die onsigbare), en U is alles wat daarbo lê," verklaar hy. Die gewone opvatting van kennis is dié wat op sintuiglike waarneming berus; maar die kennis van 'n verligte Wyse is nie tot sy sintuie beperk nie. Hy het al die kennis wat van die sintuie kom en al die kennis wat van die Gees kom.

Die besondere doel van hierdie Upanishad is om ons die kennis van die Werklike te gee, sodat ons nie onder die heerskappy van die ego kom deur onsself met ons liggaam, verstand en sintuie te vereenselwig nie. Sterflinge word sterflinge omdat hulle onder die mag van die ego val en op hul eie beperkte liggaamlike en verstandelike krag staatmaak. Die les van die gelykenis van die Devas en Brahman is dat daar geen werklike krag, geen werklike doener is behalwe God nie. Hy is die oog van die oog, die oor van die oor; en oë, ore en al ons vermoëns het geen krag onafhanklik van Hom nie. Wanneer ons Hom so besef as die onderliggende Werklikheid van ons bestaan, styg ons bo die dood uit en word onsterflik.

Om! Vrede! Vrede! Vrede!