Oor die goeie geluk wat die dapper Don Quijote gehad het in die verskriklike en ongehoorde avontuur van die windmeulens, met ander gebeure wat dit verdien om behoorlik opgeteken te word

Op hierdie punt het hulle dertig of veertig windmeulens gewaar wat daar op daardie vlakte staan, en sodra Don Quijote hulle sien, sê hy vir sy skildknaap: "Die fortuin skik sake vir ons beter as wat ons self ons wense kon gevorm het. Want kyk daar, vriend Sancho Panza, waar dertig of meer monsteragtige reuse hulle vertoon. Ek is van plan om met hulle almal slaags te raak en hulle dood te maak. Met hulle buit sal ons begin om ons fortuin te maak, want dit is 'n regverdige oorlog, en dit is 'n goeie diens aan God om so 'n bose geslag van die aangesig van die aarde af te vee."

"Watter reuse?" het Sancho Panza gevra.

"Dié wat jy daar sien," het sy meester geantwoord, "met die lang arms. Party van hulle het arms van amper twee myl lank."

"Kyk tog, u Genade," het Sancho gesê, "wat ons daar sien, is nie reuse nie, maar windmeulens, en wat soos hulle arms lyk, is die wieke wat deur die wind gedraai word en die meulsteen laat loop."

"'n Mens kan maklik sien," het Don Quijote geantwoord, "dat jy nie gewoond is aan hierdie besigheid van avonture nie. Dit is reuse. En as jy bang is, maak dat jy hier wegkom en gaan bid, terwyl ek hulle in 'n felle en ongelyke geveg aandurf."

Met dié woorde het hy sy ros Rocinante die spore gegee, sonder om ag te slaan op die geroep van sy skildknaap Sancho agter hom aan, wat hom gewaarsku het dat dit beslis windmeulens en nie reuse was wat hy wou aanval nie. Hy was egter so seker dat dit reuse was dat hy nie Sancho se geroep gehoor het nie, en ook nie, so naby as wat hy was, gesien het wat hulle was nie. Hy het op hulle afgestorm en geskreeu: "Moenie vlug nie, lafaards en gemene skepsels, want dit is net een enkele ridder wat julle aanval!"

Op daardie oomblik het 'n ligte windjie opgekom, en die groot wieke het begin draai. Toe Don Quijote dit sien, roep hy uit: "Al swaai julle meer arms as die reus Briareus, julle sal met my moet afreken!"

Briareus was in die Griekse mitologie 'n reus met honderd arms.

Met dié woorde, en nadat hy hom met sy hele hart aan sy dame Dulcinea opgedra en haar gesmeek het om hom in so 'n gevaar by te staan, het hy, met die lans gevel en agter sy skild weggeskuil, op Rocinante se voltste galop aangestorm en die eerste meul wat voor hom gestaan het, aangeval. Maar toe hy sy lanspunt in die wiek dryf, het die wind dit met so 'n krag rondgeswaai dat die lans in stukke gespat het, en perd en ruiter is saamgesleur en het in 'n treurige toestand oor die vlakte gerol. Sancho het hom so vinnig as wat sy donkie kon loop te hulp gesnel, en toe hy by hom kom, kon Don Quijote nie roer nie, so hard het Rocinante met hom geval.

"Here bewaar my!" het Sancho gesê. "Het ek nie vir u Genade gesê u moet oppas wat u doen nie, want dit was net windmeulens? Niemand kon hom daarin vergis nie, behalwe iemand wat self meulens in sy kop het."

"Bly stil, vriend Sancho," het Don Quijote geantwoord. "Die lotgevalle van die oorlog is meer as enigiets anders onderhewig aan gedurige wisselinge. Boonop dink ek, en dit is die waarheid, dat dieselfde wyse Frestón wat my studeerkamer en boeke weggevoer het, hierdie reuse in meulens verander het om my van die roem te beroof om hulle te oorwin, so groot is die vyandskap wat hy teen my koester. Maar uiteindelik sal sy bose kunste weinig baat teen my goeie swaard."

"Soos God wil, so sal dit wees," het Sancho Panza gesê. Hy het hom gehelp om op te staan en hom weer op Rocinante gekry, wie se blad half uit lit was. En terwyl hulle oor die avontuur van netnou gesels, het hulle die pad na Puerto Lápice gevolg, want daar, het Don Quijote gesê, kon hulle nie anders as om avonture in oorvloed en verskeidenheid te vind nie, aangesien dit 'n besige deurpad was. Tog was hy baie bedroef oor die verlies van sy lans, en toe hy dit vir sy skildknaap sê, het hy bygevoeg: "Ek onthou dat ek gelees het hoe 'n Spaanse ridder met die naam Diego Pérez de Vargas, nadat hy in 'n geveg sy swaard gebreek het, 'n swaar tak van 'n eikeboom afgeskeur het. Daarmee het hy daardie dag sulke dinge gedoen en so baie More fyngestamp dat hy die bynaam Machuca gekry het, en van daardie dag af is hy en sy nasate Vargas y Machuca genoem. Ek noem dit omdat ek van plan is om van die eerste eikeboom wat ek sien net so 'n tak af te skeur, groot en sterk soos daardie een. Daarmee is ek vasbeslote en vas van voorneme om sulke dade te verrig dat jy jouself baie gelukkig sal ag dat jy waardig bevind is om dit te kom sien, en ooggetuie te wees van dinge wat 'n mens skaars sal glo."

"Machucar" beteken in Spaans "fynstamp" of "kneus". Machuca is dus iets soos "die Stamper".

"Laat dit wees soos God wil," het Sancho gesê. "Ek glo dit alles net soos u Genade dit sê. Maar sit tog 'n bietjie regop, want u hang heeltemal skeef na een kant toe. Dit kom seker van die skok van die val."

"Dit is die waarheid," het Don Quijote gesê, "en as ek nie oor die pyn kla nie, is dit omdat dolende ridders nie toegelaat word om oor enige wond te kla nie, al peul hulle ingewande daardeur uit."

"As dit so is," het Sancho gesê, "het ek niks te sê nie. Maar die Here weet ek sou verkies dat u Genade kla wanneer iets u pla. Wat my betref, ek erken ek moet kla, hoe klein die pyntjie ook al is, tensy hierdie reël oor nie kla nie ook vir die skildknape van dolende ridders geld."

Don Quijote kon nie help om te lag oor sy skildknaap se eenvoud nie, en hy het hom verseker dat hy kon kla wanneer en hoe hy ook al wou, net soos hy lus het, want tot dusver het hy nog nooit iets daarteen in die orde van die ridderskap gelees nie.

Sancho het hom daaraan herinner dat dit etenstyd was, waarop sy meester geantwoord het dat hy self op die oomblik niks nodig het nie, maar dat Sancho kon eet wanneer hy lus kry. Met hierdie toestemming het Sancho hom so gemaklik as wat hy kon op sy dier tuisgemaak. Hy het uit die saalsakke gehaal wat hy daarin weggepak het, en agter sy meester aangedraf terwyl hy op sy gemak kou, en so nou en dan 'n sluk uit die wynsak gevat met 'n smaak waarop die dorstigste kroegman in Málaga jaloers sou gewees het. En terwyl hy so aangaan, sluk op sluk, het hy nie een gedagte gegee aan enige van die beloftes wat sy meester hom gemaak het nie. Hy het dit ook nie as swaarkry beskou nie, maar eerder as ontspanning, om op soek na avonture te gaan, hoe gevaarlik hulle ook al mag wees. Uiteindelik het hulle die nag tussen 'n paar bome deurgebring. Van een daarvan het Don Quijote 'n droë tak afgebreek om hom op 'n manier as lans te dien, en die punt wat hy van die gebreekte een afgehaal het, daaraan vasgemaak. Die hele nag het Don Quijote wakker gelê en aan sy dame Dulcinea gedink, om te voldoen aan wat hy in sy boeke gelees het: hoe ridders menige nag in die woude en woestyne slapeloos gelê het, gedra deur die herinnering aan hul geliefdes. So het Sancho Panza dit nie deurgebring nie. Met sy maag vol iets sterkers as sigoreiwater het hy die hele nag in een slaap deurgeslaap, en as sy meester hom nie geroep het nie, sou nie die sonstrale wat op sy gesig brand nie, en ook nie al die vrolike note van die voëls wat die nuwe dag verwelkom nie, hom kon wakker kry. Toe hy opstaan, het hy die wynsak getoets en gevind dat dit ietwat minder vol was as die vorige aand. Dit het sy hart seergemaak, want dit het nie gelyk of hulle op pad was om die tekort gou aan te vul nie. Don Quijote was nie lus om sy vas te breek nie, want, soos reeds gesê, het hy hom beperk tot smaaklike herinneringe as voedsel.

Hulle het weer die pad gevat waarmee hulle begin het, na Puerto Lápice toe, en om drie-uur die middag het hulle dit in die oog gekry. "Hier, broer Sancho Panza," het Don Quijote toe hy dit sien gesê, "kan ons ons hande tot by die elmboë steek in wat hulle avonture noem. Maar let op: al sien jy my in die grootste gevaar ter wêreld, mag jy nie jou hand aan jou swaard sit om my te verdedig nie, tensy jy natuurlik merk dat dié wat my aanval gepeupel of gemene volk is. In daardie geval mag jy my heel gepas help. Maar as dit ridders is, word dit jou op geen manier deur die wette van die ridderskap toegelaat of vergun om my te help voordat jy self tot ridder geslaan is nie."

"Heeltemal reg, señor," het Sancho geantwoord. "U Genade sal hierin ten volle gehoorsaam word, des te meer omdat ek van nature vreedsaam is en geen vriend van rusies en twis nie. Dit is egter waar dat ek, as dit kom by die verdediging van my eie lyf, nie veel aandag aan daardie wette sal gee nie, want die wette van God en mens laat elkeen toe om hom te verdedig teen wie ook al hom aanval."

"Dit gee ek toe," het Don Quijote gesê, "maar wat dit betref om my teen ridders te help, moet jy jou natuurlike driftigheid in toom hou."

"Dit sal ek doen, ek belowe u," het Sancho geantwoord, "en ek sal hierdie gebod net so trou hou soos die Sondag."

Terwyl hulle so praat, het daar op die pad twee monnike van die orde van die heilige Benedictus verskyn, op twee dromedarisse, want nie minder hoog was die twee muile waarop hulle gery het nie. Hulle het reisbrille gedra en sambrele teen die son gehad, en agter hulle het 'n koets gekom met vier of vyf mense te perd en twee muilwagters te voet by hom. In die koets was daar, soos later geblyk het, 'n dame uit Biskaje op pad na Sevilla, waar haar man op die punt was om na die Indiës te vaar met 'n baie eervolle aanstelling. Die monnike het dieselfde pad gery, maar was nie in haar geselskap nie. Maar die oomblik toe Don Quijote hulle gewaar, sê hy vir sy skildknaap: "Of ek vergis my, of dit gaan die beroemdste avontuur word wat nog ooit gesien is. Want daardie swart gestaltes wat ons daar sien, moet towenaars wees, en is dit sonder twyfel, wat een of ander gesteelde prinses in daardie koets wegvoer, en met al my mag moet ek hierdie onreg regstel."

"Dit gaan erger wees as die windmeulens," het Sancho gesê. "Kyk, señor, dit is monnike van die heilige Benedictus, en die koets behoort duidelik aan 'n paar reisigers. Ek sê vir u, pas mooi op wat u doen, en moenie dat die duiwel u op 'n dwaalspoor lei nie."

"Ek het jou al gesê, Sancho," het Don Quijote geantwoord, "dat jy weinig weet van avonture. Wat ek sê, is die waarheid, soos jy nou-nou sal sien."

Met dié woorde het hy vorentoe gery en hom in die middel van die pad gestel waarlangs die monnike aangekom het. Sodra hy gedink het hulle is naby genoeg om te hoor wat hy sê, het hy hard uitgeroep: "Duiwelse en onnatuurlike wesens, laat dadelik die hooggebore prinsesse vry wat julle met geweld in hierdie koets wegvoer, of maak julle gereed vir 'n spoedige dood as die regverdige straf vir julle bose dade!"

Die monnike het die teuels ingetrek en verbaas gestaan oor sowel Don Quijote se voorkoms as sy woorde. Hulle het geantwoord: "Señor Ridder, ons is nie duiwels of onnatuurlik nie, maar twee broeders van die heilige Benedictus wat ons pad ry, en ons weet nie of daar gevange prinsesse in hierdie koets is of nie."

"Geen soet praatjies met my nie, want ek ken julle, leuenagtige gespuis!" het Don Quijote gesê, en sonder om vir 'n antwoord te wag, het hy Rocinante die spore gegee en met gevelde lans die eerste monnik met soveel woede en vasberadenheid bestorm dat, as die monnik hom nie van sy muil afgegooi het nie, hy hom teen sy sin op die grond sou laat beland het, swaar gewond as nie heeltemal dood nie. Toe die tweede broeder sien hoe sy makker behandel word, het hy sy hakke in sy kasteel van 'n muil gegrawe en vinniger as die wind oor die veld weggejaag.

Toe Sancho Panza die monnik op die grond sien, het hy rats van sy donkie afgeklim, na hom toe gestorm en begin om sy toga uit te trek. Op daardie oomblik het die monnike se muilwagters aangekom en gevra hoekom hy hom uittrek. Sancho het hulle geantwoord dat dit wettig aan hom toekom as buit van die geveg wat sy heer Don Quijote gewen het. Die muilwagters, wat geen sin vir 'n grap gehad het nie en niks verstaan het van al hierdie gepraat oor gevegte en buit nie, het gesien dat Don Quijote 'n entjie weg met die reisigers in die koets staan en praat. Toe val hulle Sancho aan, slaan hom plat, pluk hom tot daar skaars 'n haar in sy baard oor is, skop hom pimpel en pers, en laat hom uitasem en bewusteloos op die grond lê. Sonder verdere versuim het hulle die monnik gehelp om op te klim. Bewend, doodsbang en bleek het hy, sodra hy hom in die saal bevind, agter sy makker aan gejaag, wat op 'n afstand gestaan en kyk het hoe die aanval afloop. Toe, sonder lus om te wag vir die einde van die saak wat pas begin het, het hulle hul reis voortgesit en meer kruisies geslaan as iemand met die duiwel self op sy hakke.

Don Quijote was, soos gesê, besig om met die dame in die koets te praat: "U skoonheid, my dame," het hy gesê, "kan nou oor u persoon beskik soos dit u die beste behaag, want die hoogmoed van u ontvoerders lê deur hierdie sterk arm van my plat op die grond. En sodat u nie hoef te smag om die naam van u verlosser te weet nie, weet dat ek Don Quijote van La Mancha genoem word, dolende ridder en avonturier, en gevangene van die weergalose en pragtige Dame Dulcinea del Toboso. In ruil vir die diens wat u van my ontvang het, vra ek niks meer nie as dat u na El Toboso sal teruggaan, en namens my voor daardie dame sal verskyn en haar sal vertel wat ek gedoen het om u te bevry."

Een van die skildknape wat die koets begelei het, 'n Biskaaier, het geluister na alles wat Don Quijote sê. Toe hy merk dat hy die koets nie wou laat verder ry nie, maar sê dat dit dadelik na El Toboso moet teruggaan, het hy op hom afgekom, sy lans gegryp en hom in slegte Spaans en nog slegter Biskaais, op sy eie manier, toegespreek: "Gaan weg, ridder, en sleg gaan met jou! By God wat maak my, as koets jy nie los nie, doodmaak jou ek, so seker soos staan hier Biskaaier!"

Don Quijote het hom heel goed verstaan en hom baie bedaard geantwoord: "As jy 'n ridder was, wat jy nie is nie, sou ek jou dwaasheid en vermetelheid al lankal gestraf het, ellendige skepsel." Waarop die Biskaaier terugkap: "Ek nie edelman nie?! Ek sweer by God, jy lieg so waar ek Christen is! As lans jy gooi en swaard jy trek, gou jy sal sien jy dra water na die kat! Biskaaier op land, edelman op see, edelman by die duiwel, en kyk, as jy anders sê, lieg jy!"

Die Spaanse uitdrukking is "die kat na die water dra", wat beteken om in 'n moeilike stryd die oorhand te kry. Die Biskaaier draai dit om. In Cervantes se tyd het die mense van Biskaje daarop geroem dat hulle almal van geboorte edelmanne (hidalgos) was.

"'Nou sal jy sien,' het Agrajes gesê," het Don Quijote geantwoord. Hy het sy lans op die grond gegooi, sy swaard getrek, sy skild op sy arm vasgegord en die Biskaaier aangeval, vasbeslote om hom van die lewe te beroof.

Agrajes is 'n ridder uit Amadis van Gallië. Sy woorde "Nou sal jy sien" was in Spanje 'n spreekwoordelike dreigement voor 'n geveg.

Toe die Biskaaier hom sien aankom, wou hy graag van sy muil afklim, want dit was een van daardie armsalige huurmuile en hy het geen vertroue daarin gehad nie. Maar hy het geen keuse gehad as om sy swaard te trek nie. Gelukkig vir hom was hy naby die koets, en kon hy 'n kussing daaruit gryp wat hom as skild gedien het. Toe het hulle mekaar te lyf gegaan asof hulle twee doodsvyande was. Die ander het probeer om vrede tussen hulle te maak, maar kon nie, want die Biskaaier het in sy hortende taal verklaar dat as hulle hom nie sy geveg laat klaarmaak nie, hy sy meesteres en almal wat hom probeer keer, sou doodmaak. Die dame in die koets, verstom en verskrik oor wat sy sien, het die koetsier beveel om 'n entjie opsy te trek, en sy het gaan sit om hierdie hewige stryd dop te hou. In die loop daarvan het die Biskaaier vir Don Quijote 'n geweldige hou op die skouer gegee, oor die bokant van sy skild, wat iemand sonder wapenrusting tot by die middel sou oopgekloof het. Toe Don Quijote die gewig van hierdie ontsaglike hou voel, het hy hard uitgeroep: "O dame van my siel, Dulcinea, blom van skoonheid, kom help hierdie u ridder, wat hom, terwyl hy sy verpligtinge teenoor u skoonheid nakom, in hierdie uiterste gevaar bevind!" Om dit te sê, sy swaard op te lig, hom goed agter sy skild te beskut en die Biskaaier aan te val, was die werk van 'n oomblik, vasbeslote soos hy was om alles op een enkele hou te waag. Toe die Biskaaier hom so sien aankom, was hy deur sy vurige houding van sy moed oortuig, en hy het besluit om sy voorbeeld te volg. Hy het hom ingewag, goed agter sy kussing weggekruip, want hy kon geen enkele beweging met sy muil uitvoer nie. Die dier was doodmoeg en nooit vir hierdie soort speletjie bedoel nie, en kon nie een tree versit nie.

Daar kom Don Quijote dan, soos gesê, op die versigtige Biskaaier af, met die swaard in die lug en die vaste voorneme om hom middeldeur te kloof. Aan sy kant het die Biskaaier hom ingewag met die swaard in die hand en onder die beskerming van sy kussing. Almal wat daar was, het bewend gestaan en in spanning gewag op die uitslag van die houe wat gedreig het om te val, en die dame in die koets en die res van haar gevolg het duisend geloftes en offers aan al die beelde en heiligdomme van Spanje belowe, sodat God haar skildknaap en hulle almal uit hierdie groot gevaar sou verlos. Maar wat alles bederf, is dat die skrywer van die geskiedenis op hierdie punt en hierdie hoogtepunt die geveg in die lug laat hang, met die verskoning dat hy niks meer oor hierdie dade van Don Quijote geskryf kon vind as wat reeds vertel is nie. Dit is waar dat die tweede skrywer van hierdie werk nie wou glo dat 'n geskiedenis wat so merkwaardig is, aan die vonnis van die vergetelheid oorgelaat kon word nie, of dat die verstandige koppe van La Mancha so onoplettend kon wees dat hulle nie in hul argiewe of registers 'n paar dokumente oor hierdie beroemde ridder bewaar het nie. Omdat hy hiervan oortuig was, het hy nie moed opgegee om die slot van hierdie vermaaklike geskiedenis te vind nie, en met die hemel se guns het hy dit wel gevind, op 'n manier wat in die Tweede Deel vertel sal word.