Gedeeltes XXX–XXXIII

Daardie pad het hy gegaan, nie uit eie wil nie,
in lewensgevaar, na die draak se skat,
maar weens die druk van gevaar, die dienaar van een of ander vors.
Hy het in vrees gevlug vir die noodlottige gesel,
op soek na skuiling, 'n sondige man,
en het ingegaan. By die vreeslike gesig
het daardie gas gewankel, en verskrikking het hom gegryp;
tog het die ellendige vlugteling hom gou herstel
van skrik en vrees voor hy weggevlug het,
en die beker uit daardie skatkamer geneem.
Daarvan was daar boonop volop,
ou erfstukke, onder die aarde,
wat 'n vergete edelman, in ou jare,
as laaste oorgebly van sy edele geslag,
sorgvuldig daar weggesteek het,
die dierbaarste skat. Want die dood het lank gelede
almal weggeraap; en hy alleen,
oorgelaat om te lewe, die laaste van die stam,
het sy vriende beween, maar wou nog bly
en die skat bewaak, sy enigste vreugde,
al was sy uitstel kort. Die grafheuwel, pas gereed,
het naby strand en seegolwe gestaan,
digby die kaap, verborge en geslote;
daarin het hy sy edele erfstukke gelê
en 'n hoop skat van swaar goud,
daardie bewaarder van ringe. Min woorde het hy gespreek:
"Hou jy nou, aarde, omdat helde dit nie kan nie,
wat edelmanne besit het! Kyk, eers het
dapper manne dit uit jou gehaal! Maar die gevegsdood
en wrede moord het al my stamgenote gegryp,
hulle van die lewe en die vreugdes van 'n volgeling beroof.
Ek het niemand oor om die swaard op te lig,
of die kosbare gekerfde beker skoon te maak,
die blink beker nie. My dapperes is weg.
En die harde helm, trots met goud,
sal sy beslag verloor. Die poleerders slaap,
wat die gevegsmasker kon laat blink en poleer;
en daardie oorlogsklere wat gewoond was om
oor die gekletter van skilde die byt van staal te trotseer,
roes saam met hul draer. Die geringde malie
gaan nie ver saam met 'n beroemde hoofman nie,
aan die sy van 'n held! Geen harp se vreugde,
geen blydskap van die vreugdehout! Geen goeie valk
vlieg nou deur die saal nie! Geen vlugge perde
stamp meer op die burgwerf nie! Oorlog en dood
het die blom van my geslag weggeroof."
Treurig van gemoed het hy so sy leed beklaag,
alleen, vir hulle almal, en droewig geween
by dag en by nag, totdat die dood se wrede golf
sy hart oorweldig het. Sy skat-van-geluk
het daardie ou kwaaddoener oop gevind,
wat, vlammend in die skemer, by die grafheuwels spook,
die naakte vyanddraak wat snags vlieg,
in vuur gehul: die mense van die aarde
vrees hom erg. Dit is sy lot om
skatte in die grafte te soek, en heidense goud
te bewaak, baie winters oud: en hy wen niks daarmee nie!
So het hierdie magtige plaag-van-die-volk
die huis van die skat in die aarde besit
driehonderd winters lank; totdat 'n man
woede in sy bors gewek het, deur aan sy heerser
daardie kosbare beker te bring, en die koning te smeek
om 'n vredesverbond. So is die grafheuwel geplunder,
is buit weggedra. Sy bede is toegestaan,
daardie ellendige man s'n; en sy heerser het
vir die eerste keer gesien wat in verre dae gemaak is.
Toe die draak wakker word, is nuwe leed aangesteek.
Oor die klip het hy gesnuif. Die hardvogtige het
die voetspoor gevind van die vyand wat so ver gegaan het
met sy geheime vernuf, verby die wese se kop.
So kan een wat nie gedoem is nie maklik ontvlug
aan onheil en ballingskap, as hy net
die genade van die Heerser verkry! Daardie bewaarder van goud
het oor die grond gaan soek, gretig om te vind
die man wat hom so verontreg het in sy slaap.
Woes en brandend het hy om die grafheuwel gesirkel,
aan die buitekant; en daar was niemand nie,
niemand in die woesteny nie ... Tog het hy oorlog begeer,
was hy gretig vir stryd. Hy het die grafheuwel binnegegaan,
na die beker gesoek, en gou ontdek
dat een of ander sterfling sy skat deursoek het,
sy edele goud. Die wagter het gewag,
ongeduldig, tot die aand gekom het;
kokend van woede was die hoeder van die grafheuwel,
en gretig om die vyand met vlamme te betaal
vir die verlies van die dierbare beker. Nou was die dag verby,
soos die draak gewens het. By sy muur wou dit nie meer
bly nie, maar het brandend gevlieg,
in vlamme gehul: 'n vreeslike begin
vir die seuns van die grond; en gou het dit,
in die lot van hul heer, tot 'n verskriklike einde gekom.

Die oorspronklike handskrif is hier op plekke beskadig, vandaar die weglatingsteken.

Toe het die verderflike duiwel sy vuur uitgebraak,
en helder huise het gebrand. Die vlam het hoog gestaan
en al die landsmense verskrik. Niks lewends
wou daardie walglike een spaar terwyl dit hoog vlieg nie.
Wyd is die draak se oorlogvoering gesien,
sy duiwelse woede wyd en syd,
terwyl die grimmige verwoester daardie Geatse volk
gehaat en gejag het. Na sy verborge lêplek,
na sy skat het dit gehaas met die eerste skemer van die dag.
Die volk van die land het dit in vlamme gehul,
met onheil en vuur. Op sy grafheuwel het dit vertrou,
op sy veg en sy bolwerke: daardie grootpraat was tevergeefs!

Aan Beowulf is die onheil toe vertel,
vinnig en waar: die koning se eie huis,
die beste van geboue, het in vuurgolwe gesmelt,
daardie geskenktroon van die Geate. Vir die goeie ou man,
bedroef van hart, was dit die swaarste smart.
Die wyse man het gemeen dat hy God, sy opperheer,
kwaad gemaak het deur die ou wet te breek,
en die Here verbitter het. Binne-in sy bors
het swart gedagtes opgewel, soos nooit sy gewoonte was nie.
Die volk se eie vesting het daardie vurige draak
met vlamme vernietig, en die hele vesting
wat deur golwe gewas word; maar die strydlustige koning,
vors van die Weders, het wraak beraam.
Die bolwerk-van-krygers het hulle beveel om
heeltemal van yster (die edelmanne se aanvoerder)
'n wonderlike oorlogskild te maak: hy het goed geweet
dat bos-hout teen vuur waardeloos sou wees,
lindehout kon nie help nie. Die dapper edelman
was bestem om hierdie vlietende lewe te voltooi,
sy dae op aarde, en die draak saam met hom,
al het dit lank oor die rykdom van die skat gewaak!
Hy het dit as skande gereken, die ringdeler,
om die verre vlieër met 'n leër te volg,
'n wydverspreide skare; die stryd het hy nie gevrees nie,
en hy het die draak se oorlogvoering nie verskriklik geag nie,
sy krag en moed: desperate waagstukke
het hy volop deurgemaak, en oorlogsgevare,
die gekletter van stryd, sedert hy, trotse oorwinnaar,
Hrothgar se saal heeltemal gesuiwer het,
en in 'n worsteling Grendel se geslag gedood het,
die walglike broeisel! Nie die minste was dit
van die handgevegte waar Hygelac geval het,
toe die heerser van die Geate in die stormloop van die stryd,
heer van sy volk, in die land van die Friese,
seun van Hrethel, deur swaardteue gesterf het,
deur swaarde neergeslaan. Daarvandaan het Beowulf ontsnap
deur sy eie krag en sy swemvermoë,
al was hy alleen, en sy arms gelaai met dertig
maliehemde, toe hy by die see kom!
Die Hetwaras kon ook nie trots spog
oor hul vegkuns nie, wat teen hom
skilde na die geveg gedra het: maar min het ontsnap
uit die stryd met die held om hul huise op te soek!
Toe het Ecgtheow se seun oor die oseaan geswem,
eensaam en bedroef, op soek na sy land,
waar Hygd hom skat en ryk aangebied het,
ringe en koningsetel, omdat sy niks gereken het
van haar seun se krag om hul koninkryk te red
van vyandige horde, ná Hygelac se dood.
Tog kon die getroffenes daarmee
hoegenaamd nie daardie edelman se gemoed beweeg
om bo die jong Heardred se kop heer
en heerser van die hele ryk te word nie:
maar die held het hom met hulpvaardige woorde gesteun,
hom in eer bygestaan, totdat hy, ouer geword,
oor die Weder-Geate geheers het. Swerwende bannelinge
het hom oor die see opgesoek, die seuns van Ohtere,
wat die gesag van die Scylfinge se helm verwerp het,
die dapperste en beste wat ooit ringe uitgedeel het
in die land van die Swede, uit die geslag van seekonings,
'n trotse held. Daaruit kom Heardred se einde.
Want omdat hy hulle skuiling gegee het, het die swaarddood gekom,
die wrede hou van die lem, vir Hygelac se kind;
maar die seun van Ongentheow het weer
huis en haard opgesoek toe Heardred val,
en Beowulf as heer van die Geate gelaat
en meester van die geskenksetel. 'n Goeie koning was hy!

Die Hetwaras was 'n stam langs die Ryn wat gehelp het om Hygelac se strooptog af te slaan.

Die "helm van die Scylfinge" is Onela, seun van Ongentheow en koning van die Swede. Ohtere se seuns, Eanmund en Eadgils, het teen hom gerebelleer en by Heardred skuiling gesoek. Onela het hulle agtervolg, en in die geveg is Heardred gedood.

Die val van sy heer wou hy graag vergeld
in latere dae; en vir Eadgils was hy
'n vriend vir die vriendlose, en het magte gestuur
oor die see na die seun van Ohtere,
wapens en krygers: goed het hy
daardie koue paaie van sorg vergeld toe hy die koning gedood het.
So het die seun van Ecgtheow veilig deur stryde
volop gegaan, deur vreeslike gevare,
met waaghalsige dade, totdat hierdie dag gekom het
wat hom nou bestem het om met die draak te stry.
Met elf makkers het die heer van die Geate,
geswel van woede, die draak gaan soek.
Hy het gehoor waarvandaan al die skade gekom het
en die doodmaak van stamgenote; daardie kosbare beker
is deur die vinder in die skoot van die heer gelê.
In die groep was hierdie een die dertiende man,
die aanstigter van al die twis en onheil,
die sorgbelaaide gevangene; krimpend daarvandaan,
gedwonge en onwillig, het hy hulle gelei
totdat hy daardie grotsaal kon sien,
die grafheuwel gegrawe naby die golwende branders,
die vloed van die oseaan. Binne was dit vol
draadgoud en juwele; 'n jaloerse wagter,
'n getroue kryger, het die skatte besit
en in sy lêplek geloer. Dit was geen ligte taak
om in te kom vir enigeen van die aardgebore mense nie!
Op die kaap het die heldekoning gesit,
en woorde van groet tot sy haardmakkers gespreek,
die goudvriend van die Geate. Somber was sy siel,
onrustig, gereed vir die dood. Die noodlot het baie naby
gereed gestaan om die grysaard te groet,
om sy sieleskat te gryp, en lewe en liggaam
uitmekaar te skeur. Nie lank meer sou
die kryger se gees in vlees gewikkel wees nie.
Beowulf het gepraat, die seun van Ecgtheow:
"Deur 'n menigte stryde het ek in my jeug geworstel,
magtige vetes; ek onthou hulle almal.
Ek was sewe jaar oud toe die vors van ringe,
vriend-van-sy-volk, my van my vader geneem het,
my gehad en gehou het, koning Hrethel,
met kos en gawes, getrou in verwantskap.
Nooit, terwyl ek daar gewoon het, het hy my minder liefgehad,
'n kind in die burg, as sy eie gebore seuns,
Herebeald en Haethcyn en my Hygelac nie.
Vir die oudste van hulle is deur 'n onbehoorlike toeval,
deur 'n bloedverwant se daad, die sterfbed gespreid,
toe Haethcyn hom met 'n horingboog gedood het,
sy eie dierbare heer met 'n pyl neergevel,
die teiken gemis en sy maat neergeskiet,
die een broer die ander, met 'n bloedige skag.
'n Geveg sonder boete, en 'n vreeslike sonde,
'n gruwel vir Hrethel; tog, so hard as dit was,
moes die edelman ongewreek sterf!
Dit is te vreeslik vir 'n ou man
om te verduur en te dra, dat sy kind, so jonk,
aan die galg swaai. 'n Klaagdig maak hy,
'n treurlied vir sy seun wat daar hang
tot vreugde van die rawe; geen redding kan nou
van die ou, magtelose man kom nie!
Steeds onthou hy, elke keer as die môre breek,
die erfgenaam wat elders heen is; hy hoop nie
om 'n ander binne sy burg te sien
as bewaarder van sy rykdom nie, nou dat die een
die doodsvonnis gekry het wat die daad meegebring het.
Verlate kyk hy na die woning van sy seun,
die wynsaal verlate en windbewaaide kamers,
beroof van feesvreugde. Die ruiter slaap,
die held, ver weggesteek; geen harp weerklink,
geen feestelikheid in die hof, soos eens gehoor is nie.

Beowulf steun Eadgils teen Onela, wat deur Eadgils gedood word as vergelding vir die ballingskap ("paaie van sorg") waarin Onela hom gedwing het.

"'n Geveg sonder boete": die koning kon van die een seun geen bloedgeld (vergoeding vir 'n doodslag) eis vir die doodmaak van die ander nie. Die ou man wie se seun aan die galg hang, is 'n beeld: Hrethel se smart is soos syne, want vir albei is wraak onmoontlik. "Elders heen" is 'n gewone omskrywing vir die dood, en "ver weggesteek" beteken in die graf.

"Dan gaan hy na sy kamer, sing 'n treurlied
alleen vir sy verlore een. Alles lyk te groot,
werf en huis. So het die helm-van-die-Weders
vir Herebeald in sy hart verberg
golwe van smart. Geen weg kon hy vind
om so 'n gruwelike doodslag op die doder te wreek nie;
en hy kon daardie held ook glad nie teister
met 'n hatige daad nie, al het hy hom nie liefgehad nie.
En so, weens die smart wat sy siel verduur het,
het hy die blydskap van mense prysgegee en God se lig gekies.
Lande en stede het hy aan sy seuns nagelaat
(soos die rykes doen) toe hy van die aarde heengegaan het.
Daar was twis en stryd tussen Sweed en Geat
oor die wydte van die waters; oorlog het ontstaan,
harde oorlogsgruwel, toe Hrethel sterf,
en Ongentheow se seuns
strydlustig en vermetel geword het, en oor die see
geen vredesverbond verdra het nie, maar hul leërs aangedryf het
om in haat te teister by Hreosnabeorh.
Manne van my volk het vir daardie vete wraak geneem,
vir die smartlike oorlog (dit is wyd bekend),
al het een van hulle dit met sy hartebloed gekoop,
'n harde koop: want vir Haethcyn was
daardie geveg noodlottig, vir die eerste van die Geate.
Die oggend, het ek gehoor, is die moordenaar gedood,
deur bloedverwant vir bloedverwant, met swaardgekletter,
toe Ongentheow vir Eofor daar teëkom.
Wyd het die oorlogshelm gesplyt: bleek het hy geval,
die grys Scylfing; die hand wat hom getref het
was bedag op die vete, en het nie teruggedeins vir die doodshou nie.
"Vir alles wat hy my gegee het, het my blink swaard
hom in die oorlog vergoed (sulke mag het ek gehad)
vir edele skatte: land het hy aan my toevertrou,
werf en huis. Hy het nie nodig gehad
om uit die ryk van die Swede, of van die Speer-Dene,
of van die manne van die Gifthe, vir hom hulp te kry nie,
om een of ander swakker kryger vir loon te koop!
Altyd het ek voor almal geveg,
alleen aan die voorpunt; en so sal ek veg
solank ek lewe en hierdie lem hou,
wat vroeg en laat getrou gebly het
sedert Daeghrefn weens my dapperheid geval het,
deur my hand gedood, die kampvegter van die Hugas.
Hy het nie van daar na die Friese koning teruggegaan
met die buit, en die borsversierings nie;
maar, in die stryd gedood, het daardie vaandeldraer
geval, die dapper edelman. Nie met 'n lem is hy gedood nie,
maar sy bene is deur 'n sterk greep gebreek,
sy hartegolwe tot stilstand gebring. Die swaardsnee nou,
harde lem en my hand, sal om die skat stry."
Beowulf het gepraat, en 'n strydgelofte gemaak,
sy heel laaste: "Ek het baie
oorloë in my jeug deurleef; nou weer eens,
as ou verdediger van die volk, sal ek stryd soek,
dapper dade doen, as die donker verwoester
uit sy grot kom om teen my te veg!"
Toe groet hy al die gehelmde helde,
vir die laaste keer sy dierbare volgelinge,
sy oorlogsmakkers: "Ek sou geen wapen dra nie,
geen swaard teen die slang nie, as ek seker geweet het
hoe ek andersins teen so 'n vyand my geloftes
kon nakom soos ek in Grendel se dag gedoen het.
Maar vuur moet ek nou in hierdie geveg vrees,
en giftige asem; daarom bring ek saam
borsplaat en skild. Vir die hoeder van die grafheuwel
vlug ek nie een voetbreedte nie. Een geveg sal
ons stryd by die muur beëindig, soos die noodlot beskik,
die meester van die hele mensdom. My gemoed is dapper,
maar weerhou hom van grootpraat oor hierdie veggende vlieër.
Wag nou by die grafheuwel, julle in borsplate,
julle helde in harnas, om te sien wie van ons twee
sy wonde die beste uit die stormloop van die stryd sal dra.
Wag julle die einde af. Die geveg is nie julle s'n nie,
en dit pas niemand behalwe ek alleen
om my krag met hierdie monster hier te meet
en die held te speel. Dapper sal ek
daardie rykdom wen, of die oorlog sal gryp,
wrede moord, julle koning en heer!"
Toe staan die sterk kampvegter met sy skild op,
gesteun deur die krag van sy eie manlikheid,
en dapper onder sy helm het hy sy harnas gedra
onder die skeur in die kranse in: geen lafaard se pad nie!
Gou het by die muur daardie krygshoof,
oorlewende van menige oorwinningsveld
waar vyande met woedende botsings geveg het,
'n boog van klip gesien; en binne-in 'n stroom
wat uit die grafheuwel breek. Die spruitjie se water
was warm van vuur. Die skat kon hy op daardie manier
nooit hoop om ongedeerd te nader nie,
of daardie dieptes te verduur nie, weens die draak se vlam.
Toe laat die Weder-Geatse vors, want hy het gebars van woede,
'n woord uit sy bors uitgaan;
die sterkhartige het gestorm; streng het
en helder sy roep onder die grys kransrotse weerklink.
Die skatwagter het 'n menslike stem gehoor;
sy woede is aangesteek. Nou was daar geen uitstel
vir 'n vredesverbond nie! Die gifasem
van daardie vuil draak het eerste uit die grot gekom,
warm gevegswalm: die rotse het weerklink.
Sterk by die klippad het hy sy skild gelig,
die heer van die Geate, teen die gehate een;
terwyl met skerp moed daardie opgekrulde vyand
stryd kom soek het. Die sterk koning
het sy swaard getrek, nie stomp van snee nie,
'n ou erfstuk; en elkeen van die twee
het sy vyand gevrees, al was hul gemoed woes.
Sterk het die krygskoning gestaan met sy skild
hoog gelig, terwyl die draak hom nou
vinnig opgekrul het: die gemaliede een het gewag.
Nou, kronkel na kronkel, het daardie vlammende slang
vinnig voortgesnel en gegly. Die skild het
siel en liggaam 'n korter tyd beskerm
vir die heldekoning as wat sy hart begeer het,
as sy wil die welkome uitstel kon beheer
net een keer in sy lewe! Maar die noodlot het dit geweier,
en die eer van oorwinning. Sy arm het hy gelig,
die heer van die Geate, en die grimmige vyand getref
met die edelman se erfstuk. Die snee het omgedraai,
die bruin lem, op die been, en flouer gebyt
as wat sy edele meester toe nodig gehad het
in sy bittere nood. Toe het die hoeder van die grafheuwel
baie wild geword weens daardie swaar hou,
dodelike vlamme gewerp; wyd en ver het
daardie wrede vure gedryf. Geen oorwinnaarsroem
kon die heer van die Geate op spog nie; sy swaard het gefaal,
kaal in die stryd, soos dit nooit moes nie,
die voortreflike yster! Dit was geen maklike pad
wat Ecgtheow se geëerde erfgenaam moes loop
oor die vlakte na die plek van die vyand;
want teen sy wil moes hy 'n tuiste vind
ver elders, soos alle mense moet, en
hierdie verganklike lewe verlaat! Dit was nie lank nie
voor daardie kampvegters weer grimmig slaags raak.
Die skatwagter het moed geskep; hoog het sy bors
weer eens gehyg; en weer is deur gevaar gedruk,
in vlamme gehul, die bevelhebber van die volk!
Ook het sy groep makkers nie om hom geskaar nie,
die seuns van edelmanne, gewapen
en strydbaar: na die bos het hulle gevlug,
om hul lewens te red. Maar die siel van een
was met sorg belas. Ware verwantskap
kan nooit in 'n edele gemoed bederf word nie!

Eofor het Ongentheow, die grys Scylfing, gedood omdat die koning pas Eofor se broer Wulf neergeslaan het; so is ook die Geatse koning Haethcyn gewreek. "Hy" wat Beowulf met land en skatte beloon het, is Hygelac. Die Hugas is 'n ander naam vir die Franke.

Met "dieptes" word die hol gang in die grafheuwel bedoel.