Gedeeltes XXXIV–XXXVII

Wiglaf was sy naam, Weohstan se seun,
geliefde lindehoutkryger, 'n heer van die Scylfinge,
Aelfhere se bloedverwant. Sy koning sien hy nou
swaar verdruk deur die hitte onder sy helm.
Hy onthou die gawes wat sy vors hom gegee het,
die ryk erfgoed van die Waegmunding-geslag,
en die volksregte wat sy vader besit het.
Nie lank het hy getalm nie. Die geel lindehout,
sy skild, gryp hy; die ou swaard trek hy:
as erfstuk van Eanmund het die aardbewoners dit geken,
Ohtere se seun, wat deur die swaardsnee gesneuwel het,
'n vriendlose balling, eers in die stryd
gedood deur Weohstan, wat vir sy stam gewen het
die bruinblink helm, die geringde borsplaat,
die ou reuseswaard, Onela se gawe,
die oorlogsdrag van die kryger,
dapper strydtuig: al is 'n broerskind
geveld, het Onela geen vete daaroor gevoel nie.
Baie winters het Weohstan die oorlogstuig bewaar,
borsplaat en skild, totdat sy kind groot genoeg was
om heldeskap te verwerf soos sy ou vader gedoen het:
toe gee hy hom, onder die Geate, die strydtuig,
'n groot deel, toe hy die lewe verlaat het,
oud heengegaan het. Vir die eerste keer nou
moes die jong volgeling saam met sy leier en heer
die skok van die stryd gaan deel.
Sy siel het nie versag nie, en die vader se erfstuk
het nie verswak in die oorlog nie. Dit het die draak uitgevind
toe die vyande mekaar eers in die geveg ontmoet het!
Wiglaf het gepraat, en sy woorde was wys;
bedroef van gees sê hy vir sy makkers:
"Ek onthou die tyd toe ons mede gedrink het,
watter belofte ons aan hierdie vors van ons gemaak het
in die feessaal, aan ons ringbreker,
dat ons hom vir die strydtuig sou vergoed,
vir harde swaard en helm, as die lot ooit
sulke nood sou bring! Hy self het ons gekies
uit sy hele leër om hom nou te help,
ons aangespoor tot roem, en hierdie skatte gegee,
omdat hy ons as kragtig met die spies beskou het
en dapper onder die helm, al het ons leier gehoop
om hierdie heldewerk sonder hulp en alleen
vir ons te voltooi, hy, die volksbeskermer
wat groter roem as alle mense verwerf het
vir dapper dade! Nou het die dag gekom
dat ons edel heer die krag nodig het
van sterk krygers. Laat ons voortstap
om die held te help terwyl die hitte om hom
gloeiend en grimmig woed! Want God is my getuie,
ek wil baie liewer hê dat die vuur
saam met my heer hierdie ledemate van my gryp!
Dit lyk onvanpas dat ons ons skilde
van hier af huis toe dra, tensy ons eers probeer
om die vyand te vel en die lewe te verdedig
van die Weders se heer. Ek weet dit sou 'n skande wees
teen die wet van ons land as die koning alleen
van al die Geatse krygers ellende moes verduur
en in die stryd sou sneuwel! My swaard en helm,
borsplaat en skild, sal ons albei dien!"
Deur die moordrook het hy gestap om sy hoofman te help,
sy strydhelm gedra, en kort woorde gespreek:
"Liefste Beowulf, doen alles dapper,
soos jy in jou jeugdae lank gelede gesweer het
dat jy, solank die lewe duur, nooit sou toelaat
dat jou roem verflou nie! Nou, groot in dade,
standvastige edelman, beskerm met al jou krag
jou lewe! Ek sal staan en jou help."
Op die woorde kom die draak weer aan,
moordende monster, mal van woede,
vlammend met vuurgolwe, om sy vyande te soek,
die gehate mense. In hittegolwe het
die skild tot by die knop verbrand, en die borsplaat kon
die jong spieskryger glad nie beskut nie.
Tog het die gretige held vinnig onder
sy bloedverwant se skild ingegaan, want sy eie was nou
heeltemal deur die vlam verbrand. Die dapper koning het weer
aan sy roem gedink: met krag is sy swaard
in die draak se kop ingedryf,
'n hou deur haat aangevuur. Maar Naegling het versplinter,
gebreek in die stryd was Beowulf se swaard,
oud en grys. Dit was hom nie gegun nie
dat 'n snee van yster hom ooit
in die stryd kon help: te sterk was sy hand,
so word die verhaal vertel, en hy het te veel gevra
met die krag van sy hou van elke swaard wat hy geswaai het,
hoe sterk hul staal ook al was: hulle het hom niks gebaat nie.
Toe dink vir die derde keer aan sy vete
daardie volksvernietiger, die gevreesde vuurdraak,
en storm op die held af, waar daar ruimte was,
strydgrimmig, brandend; sy bitter tande
het om sy nek gesluit, en hom oordek
met golwe bloed wat uit sy bors opwel.

Skilde is van lindehout gemaak; daarom heet Wiglaf 'n "lindehoutkryger". Die Scylfinge is die Sweedse koningshuis, en die Weders is 'n ander naam vir die Geate.

Weohstan het in Sweedse diens Eanmund, Onela se broerskind, gedood. Onela het dit nie as rede vir 'n vete beskou nie, maar Weohstan juis met die gesneuwelde se wapens beloon. Dit is dié swaard wat Wiglaf nou trek.

Dit was nou, sê die mense, in sy heerser se nood
dat die edelman sy edel afkoms getoon het,
vaardigheid en skerpsinnigheid en blywende moed.
Sonder ag op gevaar, al was sy hand verbrand,
het hy dapper van hart sy bloedverwant gehelp.
Effens laer het hy die walglike dier
met die swaard getref; sy staal dring in,
blink en gepoleer; daardie vlam het begin
af te neem en te verflou. Uiteindelik het die koning
weer by sy sinne gekom, sy strydmes getrek,
'n skerp lem wat by sy borsplaat hang,
en die Weders se beskermer het die draak middeldeur gekap,
die vyand geveld, sy lewe uitgeslinger.
So het hulle dit gedood, albei bloedverwante,
twee edelmanne: so behoort 'n held te wees
op die dag van gevaar! Van al sy dade van dapperheid
was hierdie oorwinningsuur die koning se laaste,
van sy werk in die wêreld. Die wond wat
daardie aarddraak hom eers toegedien het, het begin
swel en brand; en gou het hy gevoel
hoe in sy bors, noodlottig en diep,
die pyn van gif kook. Die vors het voortgestap,
wys in sy gedagtes, na die rotswand;
toe gaan sit hy, en staar na die bouwerk van reuse,
waar klipboog en vaste pilaar
vir ewig daardie saal in die aarde stut.
Tog moes die hand van die weergalose dienaar hier
sy geliefde heer met water was,
die koning en oorwinnaar, met bloed bedek,
uitgeput deur die stryd, en sy helm losmaak.
Beowulf het gepraat ondanks sy seer,
sy doodswond; baie goed het hy geweet
sy deel was nou verby en verlore
van aardse geluk, en alles was gevlug
van sy ry van dae, en die dood was naby:
"Ek sou graag aan 'n seun van my
hierdie oorlogstuig skenk, as dit my nou gegun was
dat enige erfgenaam ná my sou kom
uit my eie bloed. Hierdie volk het ek regeer
vyftig winters. Daar was geen volkskoning,
glad geen nie, van die naburige stamme
wat oorlog teen my gevoer het met 'krygersvriende'
en my met verskrikkinge gedreig het nie. Tuis het ek gewag
op wat die noodlot sou bring, en vir my eie gesorg;
ek het geen vetes gesoek nie, en nooit vals
'n eed gesweer nie. Oor al hierdie dinge
is ek bly, al is ek dodelik gewond!
Die Heerser van die mensdom sal my nie in toorn gryp
wanneer die lewe uit my liggaam moet vlug,
oor die moord op bloedverwante nie! Gaan nou vinnig
en kyk na daardie skat onder die grys rots,
geliefde Wiglaf, nou dat die draak neerlê,
slaap, swaar gewond, van sy buit beroof.
En gaan haastig. Ek wil graag aanskou
die pragtige erfstukke, die goudvoorraad,
vreugde hê in die juwele en edelstene, sodat ek
sagter, ná die aanskoue van hierdie skitterende skat,
my lewe en die heerskappy wat ek lank gehou het, kan neerlê."

"Krygersvriende" is 'n kenning vir swaarde.

Ek het gehoor dat Weohstan se seun vinnig,
op wens en woord van sy gewonde koning,
die strydgewonde kryger, die gevlegte maliehemp,
sy strydhemp, onder die grafheuwel se dak ingedra het.
Toe het die dapper stamgenoot, trots op die oorwinning,
by sy heer se sitplek verbygegaan, en 'n voorraad juwele gesien
en glinsterende goud oor die grond;
teen die muur was wonders, en menige houer
in die lêplek van die draak, die ou dagbreekvlieër:
ongepoleerde bakke van mense van weleer,
van hul glans beroof; verroeste helms
uit die ou tyd; en baie armringe,
wonderlik gevleg. Sulke rykdom aan goud,
buit uit die grafheuwel, kan met hoogmoed belaai
elke mensekind: laat hom dit wegsteek wie wil!
Sy blik het ook geval op 'n goudgeweefde banier
hoog oor die skat, van die edelste handewerk,
skitterend geborduur; so helder was sy glans
dat hy die hele aardvloer maklik kon sien
en al hierdie houers kon bekyk. Geen spoor nou
was daar van die draak te sien nie: die swaard het hom gevat.
Toe, het ek gehoor, is die heuwel van sy skat beroof,
ou werk van reuse, deur een man alleen;
hy het sy boesem belaai met bekers en borde
na sy eie goeddunke, en die banier geneem,
die helderste van bakens. Die lem van sy heer
(sy snee was yster) het diep gewond
die een wat die goue skat bewaak het
menige jaar, en sy moordvuur
warm om die grafheuwel versprei het in golwe van gruwel
in die middernagtelike uur, totdat dit sy einde gevind het.
Die boodskapper het hom gehaas, die skat het hom so aangespoor
om sy spoor terug te loop; twyfel het hom gekwel,
die edelmoedige held, of hy dalk sou vind
nog lewend, waar hy hom gelaat het, die heer van die Weders,
wat vinnig verswak teen die wand van die grot.
So het hy die vrag gedra. Sy heer en koning
het hy bloeiend gevind, die beroemde hoofman
aan die einde van sy lewe. Die volgeling het hom weer
met water bespat, totdat die punt van 'n woord
deur die skatkis van sy bors gebreek het. Beowulf het gepraat,
wys en bedroef, terwyl hy na die goud staar:
"Vir die goud en die skat, aan God my dank,
aan die Heerser van wonders, sê ek met woorde,
vir wat ek aanskou, aan die Here van die hemel,
vir die genade dat ek sulke gawes aan my volk kan gee
voordat die dag van my dood verstryk!
Nou het ek hier vir die buit van skatte
die laaste van my lewe verruil; sorg julle dus goed
vir die behoeftes van my land! Ek talm nie langer nie.
Beveel die strydberoemdes om 'n grafheuwel op te rig
vir my as. Dit sal blink by die oewer van die see,
vir my volk 'n mooi gedenkteken
op Hronesnes, hoog verhef,
sodat seevaarders dikwels kan groet
Beowulf se Grafheuwel, wanneer hulle van ver af
hul kiele oor die donker golwe dryf."
Van sy nek het hy die goue halsring losgemaak,
die dapper koning, en dit aan sy dienaar gegee
saam met die blinkgoue helm, borsplaat en ring,
aan die jong kryger: hom gebied om dit met vreugde te gebruik.
"Jy is die einde en oorblyfsel van ons hele geslag,
die Waegmunding-naam. Want die noodlot het hulle weggevee,
my hele geslag, na die land van die dood,
edelmanne in hul glorie: ek volg hulle na."
Hierdie woord was die laaste wat die wyse ou man
in sy hart gekoester het voordat hy die warm doodsgolwe
van die brandstapel gekies het. Uit sy boesem het
sy siel gevlug om die beloning van die heiliges te soek.

Hronesnes beteken "Walvisnes": 'n kaap hoog bo die see, waar Beowulf se grafheuwel van ver af gesien sou kon word.

Dit was 'n swaar lot vir daardie jong held
om na sy geliefde heer te kyk en hom te vind
waar hy op die aarde lê met sy lewe ten einde,
'n treurige gesig. Maar die doder ook,
die vreeslike aarddraak, sonder asem,
het geveld in die geveg gelê, en kon, hoe begerig na sy skat,
die kronkelende monster nie meer daaroor heers nie.
Want snee van yster het sy dae beëindig,
hard en strydskerp, deur hamers gesmee;
en daardie vêrvlieër het op die grond geval,
stilgemaak deur sy wond, met sy skat vlak naby,
nie langer lustig om in die lug te warrel
om middernag, sodat sy vreugde gesien word,
trots op sy skatte nie: plat het dit neergesak
deur die handewerk van die heldekoning.
Waarlik, onder die mense slaag maar min daarin
(al is hulle stoer en sterk, soos die verhale my vertel,
en hoe dapper ook al in hul dade van moed)
om die gevaarlike asem van 'n giftige vyand
te trotseer, en op die saal vol ringe af te storm,
wanneer die wagter sy wag hou,
stoutmoedig in die grafheuwel. Beowulf het betaal
die prys van die dood vir daardie kosbare skat;
en elkeen van die vyande het die einde gevind
van hierdie verganklike lewe.
Kort daarna het dit gebeur
dat die talmers in die oorlog die bos verlaat het,
troubrekers, lafaards, tien saam,
wat tevore te bang was om 'n spies te swaai
in die swaar nood van hul heer en koning.
Nou het hulle in hul skaamte hul skilde gedra,
hul strydtuig, na waar die ou man lê;
en hulle het na Wiglaf gestaar. Moeg het hy gesit
by sy heerser se skouer, die goeie skilddraer,
om hom met water wakker te maak. Dit het niks gebaat nie.
Al het hy dit hoe graag gewens, kon hy in die wêreld
nie meer die lewe van die strydleier bewaar nie,
en ook nie die wil van die almagtige God verydel nie.
Die oordeel van die Here was wet oor die dade
van elke mens, soos dit vandag nog is.
Grimmig was die antwoord, maklik om te kry,
van die jongman vir dié wat vir die vrees geswig het!
Wiglaf het gepraat, die seun van Weohstan,
treurig het hy na daardie onbeminde manne gekyk:
"Wie die waarheid wil praat, kan inderdaad sê
dat die heerser wat julle goue ringe gegee het
en die oorlogstuig waarin julle staan
(want hy het by die bierbank dikwels
aan die saalvolk helm en borsplaat geskenk,
heer aan volgelinge, die beste tuig
wat hy naby of ver kon vind om te gee)
hierdie strydgewaad weggegooi en vermors het
op manne wat gefaal het toe die vyand kom!
Glad nie kon die koning op sy wapenbroers
roem nie, al het die Heerser van oorwinning,
God, hom die genade gegee dat hy wraak kon neem
alleen met sy swaard in nood en benardheid.
Om sy lewe te red, kon ek maar min
in die stryd vir hom beteken; tog het ek my bes gedoen
(dit het hopeloos gelyk) om my bloedverwant te help.
Sy krag het steeds afgeneem wanneer ek met my wapen
daardie dodelike vyand getref het, en die vuur het minder sterk
uit sy kop gestroom. Te min was die helde
wat in die nood van die stryd om ons koning saamgedrom het!
Nou sal die gee van skatte en die omgord van swaarde,
die vreugde van die huis en die genot van tuiste
julle volk ontbreek; sy erfgrond
sal elke man in julle stam
verloor en verlaat, wanneer hooggebore here
van ver af hoor van julle vlug,
'n roemlose daad. Ja, die dood is beter
vir alle volgelinge as 'n lewe van skande!"