Oor die aangename gesprek tussen Don Quijote en sy skildknaap Sancho Panza

Teen hierdie tyd het Sancho al opgestaan, effens erger daaraan toe ná die hantering van die monnike se muildrywers. Hy het die geveg van sy meester, Don Quijote, staan en dophou, en in sy hart tot God gebid dat dit Sy wil mag wees om hom die oorwinning te gee, en dat hy daardeur 'n eiland mag wen waarvan hy hom goewerneur kan maak, soos hy belowe het. Toe hy dus sien dat die stryd verby was en dat sy meester teruggaan om op Rocinante te klim, het hy nader gekom om die stiebeuel vir hom vas te hou. En voordat Don Quijote kon opklim, het Sancho voor hom op sy knieë gegaan, sy hand gevat en dit gesoen, en gesê: "Mag dit u Genade behaag, Señor Don Quijote, om my die regering te gee van daardie eiland wat in hierdie harde geveg gewen is, want al is hy hoe groot, voel ek my sterk genoeg om hom te regeer net so veel en net so goed as enigeen in die wêreld wat nog ooit eilande regeer het."

Daarop het Don Quijote geantwoord: "Jy moet daarop let, broer Sancho, dat hierdie avontuur en ander soos hierdie nie avonture van eilande is nie, maar van kruispaaie, waarin 'n mens niks wen nie behalwe 'n stukkende kop of 'n oor minder. Wees geduldig, want daar sal avonture opduik waaruit ek jou nie net 'n goewerneur kan maak nie, maar iets meer."

Sancho het hom baie bedank, en weer sy hand en die soom van sy maliehemp gesoen. Hy het hom op Rocinante gehelp, self op sy donkie geklim, en agter sy meester aan gery. Dié het met 'n vinnige pas, sonder om te groet of nog iets vir die dames in die koets te sê, 'n bos daar naby ingedraai. Sancho het hom gevolg so vinnig as wat sy donkie kon draf, maar Rocinante het so lekker uitgestap dat Sancho, toe hy sien hy raak agter, vir sy meester moes roep om vir hom te wag. Don Quijote het dit gedoen en Rocinante ingehou totdat sy moeë skildknaap hom ingehaal het. Toe hy by hom kom, het hy gesê: "Señor, ek dink dit sou verstandig wees as ons in een of ander kerk gaan skuil. Want as ons sien hoe toegetakel die man is met wie u baklei het, sal dit geen wonder wees as hulle die saak by die Heilige Broederskap aangee en ons laat arresteer nie. En op my woord, as hulle dit doen, sal ons bloed sweet voordat ons weer uit die tronk kom."

"Stil," het Don Quijote gesê. "Waar het jy al ooit gesien of gehoor dat 'n dolende ridder voor 'n gereg gedaag is, hoeveel homisiede hy ook al gepleeg het?"

"Ek weet niks van hommesiedes nie," het Sancho geantwoord, "en ek het in my hele lewe nog nooit iets met een te doen gehad nie. Ek weet net dat die Heilige Broederskap agter dié aan is wat in die veld baklei, en met daardie ander ding meng ek my nie in nie."

"Dan hoef jy geen kommer te hê nie, my vriend," het Don Quijote gesê, "want ek sal jou uit die hande van die Chaldeërs verlos, wat nog te sê van dié van die Broederskap. Maar sê my, so waar as jy lewe: het jy al ooit in die hele bekende wêreld 'n dapperder ridder as ek gesien? Het jy al in die geskiedenis gelees van enigeen wat meer vuur in die aanval het of gehad het, meer moed om dit vol te hou, meer behendigheid om te wond of meer slag om omver te gooi?"

"Die waarheid is," het Sancho geantwoord, "dat ek nog nooit enige geskiedenis gelees het nie, want ek kan nie lees of skryf nie. Maar waaroor ek gerus sal wed, is dat ek in al my lewensdae nog nooit 'n meester gedien het wat meer waaghalsig is as u Genade nie. En God gee dat hierdie waaghalsigheid nie betaal word waar ek gesê het nie. Wat ek u Genade vra, is om u wond te laat verbind, want daar loop baie bloed uit daardie oor, en ek het hier 'n bietjie pluksel en 'n bietjie wit salf in die saalsakke."

"Dit alles sou ons goed kon ontbeer," het Don Quijote gesê, "as ek onthou het om 'n flessie van die balsem van Fierabrás te maak, want met een enkele druppel word tyd en medisyne gespaar."

"Watter flessie en watter balsem is dit?" het Sancho Panza gevra.

"Dit is 'n balsem," het Don Quijote geantwoord, "waarvan ek die resep in my geheue het, en wie dit het, hoef nie vir die dood te vrees of bang te wees om aan enige wond te sterf nie. En wanneer ek dit gemaak en vir jou gegee het, hoef jy niks anders te doen nie as dit: as jy in een of ander geveg sien dat hulle my middeldeur deur die lyf gekap het (soos dikwels gebeur), moet jy die deel van die liggaam wat op die grond geval het, netjies en baie versigtig, voordat die bloed stol, terugsit op die ander helfte wat in die saal agtergebly het, en sorg dat jy dit gelyk en presies laat pas. Dan gee jy my net twee druppels van die balsem wat ek genoem het om te drink, en jy sal sien hoe ek frisser word as 'n vars appel."

Die balsem van Fierabrás kom uit die ou Franse ridderverhale oor Karel die Grote: die Saraseense reus Fierabrás het in Rome die balsem buitgemaak waarmee Christus se liggaam gebalsem is, en dit kon enige wond genees.

"As dit so is," het Panza gesê, "dan sien ek van nou af af van die regering van die beloofde eiland, en ek wil vir my baie en getroue dienste niks anders as betaling hê nie as dat u Genade my die resep van hierdie wonderlike drankie gee. Want ek is oortuig dat dit oral meer as twee reale per ons werd sal wees, en meer het ek nie nodig om die res van my lewe in gemak en eer deur te bring nie. Maar ek moet nog hoor of dit baie kos om te maak."

"Met minder as drie reale kan 'n mens ses kanne daarvan maak," het Don Quijote gesê.

"Ag, ek arme sondaar!" het Sancho gesê. "Waarom stel u Genade dit dan uit om dit te maak en my te leer?"

"Stil, vriend," het Don Quijote geantwoord. "Groter geheime is ek van plan om jou te leer, en groter gunste om jou te bewys. En laat ons intussen na die verband kyk, want my oor is meer seer as wat ek sou wou."

Sancho het pluksel en salf uit die saalsakke gehaal. Maar toe Don Quijote sien dat sy helm stukkend geslaan is, het hy amper sy verstand verloor. Hy het sy hand op sy swaard geslaan, sy oë na die hemel opgeslaan en gesê: "Ek sweer by die Skepper van alle dinge en by die vier heilige Evangelies in hul volle omvang, om te doen soos die groot Markies van Mantua gedoen het toe hy gesweer het om die dood van sy neef Valdovinos te wreek. Dit was naamlik om nie brood van 'n tafeldoek te eet nie, en nie by sy vrou te lê nie, en ander punte wat ek my nou nie kan herinner nie, maar wat ek hier as uitgespreek beskou, totdat ek volkome wraak geneem het op hom wat so 'n belediging teen my gepleeg het."

Toe Sancho dit hoor, het hy vir hom gesê: "U Genade moet onthou, Señor Don Quijote, dat as die ridder gedoen het wat hom beveel is, en hom voor my dame Dulcinea del Toboso gaan aanmeld het, hy alles gedoen het wat hy moes doen. Dan verdien hy geen verdere straf nie, tensy hy 'n nuwe oortreding begaan."

"Jy het goed gepraat en die spyker op die kop geslaan," het Don Quijote geantwoord. "Daarom trek ek die eed terug wat betref die neem van nuwe wraak op hom. Maar ek lê die eed opnuut af en bevestig dit, om die lewe te lei wat ek gesê het totdat ek met geweld van een of ander ridder 'n ander helm afneem wat net so is soos hierdie een en net so goed. En moenie dink, Sancho, dat ek sommer met strooi rook maak nie, want ek het iemand om in hierdie saak na te volg. Presies dieselfde ding, tot op 'n haar, het met die helm van Mambrino gebeur, wat Sacripante so duur te staan gekom het."

"Señor," het Sancho geantwoord, "laat u Genade al sulke ede na die duiwel stuur, want hulle is baie skadelik vir die saligheid en nadelig vir die gewete. Sê my nou net: as ons vir 'n paar dae lank geen man met 'n helm teëkom nie, wat moet ons dan doen? Moet die eed nagekom word, ten spyte van al die ongerief en ongemak om in u klere te slaap, en nie in 'n huis te slaap nie, en duisend ander kastydings wat in die eed van daardie ou gek, die Markies van Mantua, staan, wat u Genade nou weer wil laat herleef? Laat u Genade tog sien dat daar op nie een van hierdie paaie mans in wapenrusting reis nie, net voermanne en waenaars, wat nie net geen helms dra nie, maar miskien in hul hele lewe nog nooit daarvan gehoor het nie."

"Daar is jy verkeerd," het Don Quijote gesê, "want ons sal nie langer as twee uur tussen hierdie kruispaaie wees voordat ons meer mans in wapenrusting sien as wat na Albraca gekom het om die skone Angélica te wen nie."

"Goed dan," het Sancho gesê. "Laat dit so wees, en God gee ons voorspoed, en laat die tyd gou kom om daardie eiland te wen wat my so duur te staan kom, en dan kan ek maar doodgaan."

"Ek het jou al gesê, Sancho," het Don Quijote gesê, "om jou geen kommer daaroor te maak nie. Want as daar nie 'n eiland is nie, is daar die koninkryk van Denemarke, of van Sobradisa, wat jou sal pas soos 'n ring aan die vinger. En des te beter, want op terra firma, op die vaste land, sal jy jou nog meer geniet. Maar laat ons dit aan sy eie tyd oorlaat. Kyk of jy iets in daardie saalsakke vir ons het om te eet, want ons moet nou-nou op soek gaan na een of ander kasteel waar ons vannag kan oorbly en die balsem kan maak waarvan ek jou vertel het. Want ek sweer jou by God, hierdie oor is baie seer."

"Ek het hier 'n ui en 'n bietjie kaas en 'n paar stukkies brood," het Sancho gesê, "maar dit is nie kos wat pas vir 'n dapper ridder soos u Genade nie."

"Hoe min weet jy daarvan!" het Don Quijote geantwoord. "Ek wil hê jy moet weet, Sancho, dat dit die roem van dolende ridders is om 'n maand lank sonder kos te gaan, en wanneer hulle wel eet, dan van wat ook al eerste onder hul hand kom. Dit sou vir jou duidelik gewees het as jy soveel geskiedenisse gelees het as ek. Want al is daar baie van hulle, het ek in nie een nog enige melding gevind van dolende ridders wat eet nie, behalwe per toeval of by een of ander weelderige feesmaal wat vir hulle aangerig is. Die res van die tyd het hulle aan vryery deurgebring. En al is dit duidelik dat hulle nie sonder eet en al die ander natuurlike behoeftes kon klaarkom nie, omdat hulle trouens mense was soos ons, is dit ook duidelik dat hulle, omdat hulle die grootste deel van hul lewe deur bosse en wildernisse sonder 'n kok rondgeswerf het, gewoonlik eenvoudige boerekos moes eet, soos dié wat jy my nou aanbied. Daarom, vriend Sancho, laat jou nie ontstel deur wat my behaag nie, en moenie probeer om 'n nuwe wêreld te maak of die dolende ridderskap uit sy voeë te lig nie."

"Vergewe my, u Genade," het Sancho gesê, "want omdat ek nie kan lees of skryf nie, soos ek nou net gesê het, ken en verstaan ek nie die reëls van die ridderberoep nie. Van nou af sal ek die saalsakke vir u Genade met allerhande droë vrugte volpak, omdat u 'n ridder is. En vir myself, omdat ek nie een is nie, sal ek hulle met hoenders en ander dinge voorsien wat meer aan die ribbes kleef."

"Ek sê nie, Sancho," het Don Quijote geantwoord, "dat dit vir dolende ridders verpligtend is om niks anders as die vrugte te eet waarvan jy praat nie. Net dat hul gewone kos dit moet wees, en sekere kruie wat hulle in die veld gevind het, wat hulle geken het en wat ek ook ken."

"Dit is 'n goeie ding," het Sancho geantwoord, "om daardie kruie te ken, want na my mening sal dit een of ander dag nodig wees om daardie kennis in die praktyk te bring."

En toe het hy uitgehaal wat hy gesê het hy saamgebring het, en die twee het vreedsaam en gesellig saam geëet. Maar omdat hulle angstig was om blyplek vir die nag te kry, het hulle hul armoedige droë maaltyd gou-gou klaargemaak, dadelik opgeklim en gehaas om een of ander woonplek te bereik voordat die nag val. Maar die daglig, en die hoop om hul doel te bereik, het hulle in die steek gelaat net by die hutte van 'n paar bokwagters, en daarom het hulle besluit om die nag daar deur te bring. Dit was net so 'n teleurstelling vir Sancho dat hulle nie 'n huis bereik het nie, as wat dit vir sy meester 'n genot was om onder die blote hemel te slaap. Want hy het hom verbeel dat hy elke keer wanneer dit met hom gebeur, 'n daad van eienaarskap verrig wat help om sy ridderskap te bewys.