Oor wat Don Quijote met 'n paar bokwagters oorgekom het

Die bokwagters het hom hartlik verwelkom. Sancho het Rocinante en die donkie so goed as wat hy kon versorg, en toe het hy hom nader gemaak na die geur wat opgestyg het uit 'n paar stukke soutbokvleis wat in 'n pot op die vuur geprut het. Hy sou graag dadelik wou toets of hulle al gereed was om van die pot na die maag oorgeplaas te word, maar hy het hom bedwing, want die bokwagters het die pot van die vuur afgehaal, skaapvelle op die grond oopgegooi, vinnig hul eenvoudige tafel gedek, en hulle albei met tekens van opregte goedgesindheid genooi om te deel in wat hulle gehad het. Ses van die manne van die kraal het rondom die velle gaan sit, nadat hulle Don Quijote eers met growwe hoflikheid aangepraat het om op 'n trog plaas te neem wat hulle onderstebo vir hom neergesit het. Don Quijote het gaan sit, en Sancho het bly staan om die beker te bedien, wat van horing gemaak was. Toe sy meester hom so sien staan, het hy vir hom gesê:

"Sodat jy kan sien, Sancho, watter goed die dolende ridderskap in homself bevat, en hoe diegene wat enige amp daarin beklee, op die grootpad is om spoedig deur die wêreld geëer en hoog geag te word, begeer ek dat jy hier langs my en in die geselskap van hierdie agbare mense plaasneem, en dat jy een is met my, wat jou meester en natuurlike heer is, en dat jy van my bord eet en drink uit wat ek ook al uit drink. Want van die dolende ridderskap kan gesê word wat van die liefde gesê word: dat dit alles gelykmaak."

"Baie dankie," het Sancho gesê, "maar ek kan vir u Genade sê dat, solank ek net genoeg het om te eet, ek dit net so goed, of nog beter, staande en op my eie kan eet as wat ek dit langs 'n keiser sittende sou eet. En om eerlik te wees, wat ek in my hoekie eet sonder fieterjasies en gedoente, smaak vir my baie lekkerder, al is dit brood en uie, as die kalkoene van daardie ander tafels waar ek stadig moet kou, min moet drink, elke oomblik my mond moet afvee, en nie kan nies of hoes as ek wil nie, of ander dinge doen wat die voorregte van vryheid en eensaamheid is nie. Daarom, señor, wat hierdie eerbewyse betref wat u Genade op my wil laai as 'n dienaar en volgeling van die dolende ridderskap, ruil dit liewer vir ander dinge wat vir my meer nut en voordeel inhou. Want hierdie eerbewyse, al erken ek ten volle dat ek hulle ontvang het, sien ek van nou af tot aan die einde van die wêreld van af."

"Desnieteenstaande," het Don Quijote gesê, "moet jy plaasneem, want wie homself verneder, sal deur God verhoog word." En hy het hom aan die arm gegryp en hom gedwing om langs hom te gaan sit.

Die bokwagters het niks verstaan van hierdie brabbeltaal oor skildknapes en dolende ridders nie. Al wat hulle gedoen het, was om in stilte te eet en na hul gaste te staar, wat met groot elegansie en eetlus stukke so groot soos 'n vuis weggeslaan het. Toe die vleisgereg klaar was, het hulle 'n groot hoop geroosterde akkers op die skaapvelle uitgestrooi, en daarby 'n halwe kaas neergesit wat harder was as messelkalk. Intussen was die horingbeker nie ledig nie, want dit het so aanhoudend die rondte gedoen, nou vol, dan leeg, soos die emmer van 'n waterwiel, dat dit gou een van die twee wynsakke wat daar te sien was, drooggemaak het. Toe Don Quijote sy honger heeltemal gestil het, het hy 'n handvol akkers opgeneem, hulle aandagtig beskou, en homself min of meer soos volg uitgelaat:

"Gelukkig die eeu, gelukkig die tyd, waaraan die mense van die oudheid die naam 'goue' gegee het! Nie omdat die goud waarna ons in hierdie ystereeu van ons so gierig hunker, in daardie geseënde tyd sonder moeite verkry is nie, maar omdat dié wat toe gelewe het, die twee woorde 'myne' en 'joune' nie geken het nie! In daardie heilige eeu was alle dinge gemeenskaplik. Om sy daaglikse brood te verdien, is van niemand enige arbeid vereis nie, behalwe om sy hand uit te steek en dit te pluk van die stewige eikebome wat hom ruimhartig met hul soet, ryp vrugte genooi het. Die helder strome en kabbelende spruite het hul smaaklike, deurskynende water in edele oorvloed gegee. Die bedrywige en verstandige bye het hul republiek in die skeure van die rotse en die holtes van die bome gevestig, en die ryk opbrengs van hul geurige arbeid sonder woeker aan elke hand aangebied. Die magtige kurkbome het, uit niks anders as hul eie hoflikheid nie, hul breë, ligte bas afgewerp, waarmee die huise, wat op ruwe pale gerus het, eers bedek is, as beskutting teen niks anders as die guurheid van die hemel nie. Toe was alles vrede, alles vriendskap, alles eendrag. Die stomp skaar van die krom ploeg het nog nie gewaag om die tere ingewande van ons eerste moeder oop te skeur en te deurboor nie, wat sonder dwang uit elke deel van haar breë, vrugbare boesem alles opgelewer het wat die kinders wat haar toe besit het, kon bevredig, onderhou en verheug. Toe was dit dat die onskuldige, lieflike jong herderin van vallei tot vallei en van heuwel tot heuwel rondgedwaal het, met loshangende lokke en met nie meer klere aan as wat nodig was om sedig te bedek wat die sedigheid wil en nog altyd wou verberg nie. Hul tooisels was ook nie soos dié wat vandag in gebruik is nie, opgesmuk met Tiriese purper en sy wat op eindelose maniere gemartel word, maar die gevlegte blare van die groen suring en die klimop. Daarmee was hulle net so dapper en sierlik uitgedos as ons hofdames met al die seldsame en verregesogte kunsies wat ledige nuuskierigheid hulle geleer het. Toe het die liefdesgedagtes van die hart hulle eenvoudig en natuurlik geklee, net soos die hart hulle bedink het, en het hulle nie probeer aanbeveel met gedwonge en omslagtige woordepraal nie. Bedrog, valsheid en kwaadwilligheid het hulle toe nog nie met die waarheid en opregtheid vermeng nie. Die geregtigheid het haar posisie behou, ongestoord en onaangetas deur die pogings van guns en eiebelang, wat haar nou so verswak, verdraai en beleër. Willekeurige wette het hulle nog nie in die gemoed van die regter gevestig nie, want toe was daar niks om te oordeel nie en niemand wat geoordeel moes word nie. Jongmeisies en hul sedigheid het, soos ek gesê het, alleen en sonder geleide rondgedwaal waar hulle wou, sonder vrees vir belediging deur wetteloosheid of losbandige aanranding, en as hulle te gronde gegaan het, was dit uit hul eie wil en behae. Maar nou, in hierdie haatlike eeu van ons, is nie een veilig nie, nie eens as 'n nuwe doolhof soos dié van Kreta haar verberg en omring nie. Selfs daar sal die pes van die galanterie deur die skrefies of op die lug na hulle toe dring, deur die ywer van sy vervloekte opdringerigheid, en hulle ondanks alle afsondering in die verderf lei. Om hulle te beskerm, is die orde van die dolende ridders ingestel namate die tyd voortgeskry en die boosheid toegeneem het: om jongmeisies te verdedig, weduwees te beskerm en die wese en die behoeftiges te help. Aan hierdie orde behoort ek, broeders bokwagters, aan wie ek dank betuig vir die gasvryheid en vriendelike ontvangs wat julle my en my skildknaap bied. Want hoewel volgens die natuurwet alle lewendes verplig is om dolende ridders guns te bewys, is dit tog reg, aangesien julle my sonder om van hierdie verpligting te weet ontvang en onthaal het, dat ek julle met al die goedgesindheid in my vermoë vir julle s'n bedank."

Hierdie hele lang toespraak (wat hy gerus kon gespaar het) het ons ridder afgesteek omdat die akkers wat hulle hom gegee het, hom aan die Goue Eeu herinner het. En die gril het hom beetgepak om al hierdie onnodige redenasies aan die bokwagters te rig, wat met oopmond van verbasing na hom geluister het sonder om 'n woord terug te sê. Sancho het ook sy mond gehou en akkers geëet, en dikwels 'n besoekie afgelê by die tweede wynsak, wat hulle in 'n kurkboom opgehang het om die wyn koel te hou.

Don Quijote was langer aan die praat as wat die aandete geduur het, en aan die einde daarvan het een van die bokwagters gesê: "Sodat u Genade, señor dolende ridder, met meer waarheid kan sê dat ons u met gewilligheid en goedgesindheid gasvryheid bewys, sal ons u vermaak en plesier verskaf deur een van ons maats te laat sing. Hy sal binnekort hier wees. Hy is 'n baie slim jong kêrel en tot oor sy ore verlief, en wat meer is, hy kan lees en skryf en speel die rebek dat dit 'n lus is."

Die rebek is 'n eenvoudige ou strykinstrument met 'n paar snare, destyds gewild onder herders.

Die bokwagter was skaars klaar met praat, toe het hulle die klanke van die rebek gehoor, en kort daarna het die speler opgedaag: 'n baie aantreklike jong man van so twee-en-twintig. Sy maats het hom gevra of hy al geëet het, en toe hy ja sê, het die een wat die aanbod gemaak het, vir hom gesê:

"In daardie geval, Antonio, kan jy ons net sowel die plesier doen om 'n bietjie te sing, sodat die meneer, ons gas, kan sien dat daar selfs in die berge en die bosse musikante is. Ons het hom van jou talente vertel, en ons wil hê jy moet hulle wys en bewys dat ons die waarheid praat. Daarom, so waar as wat jy lewe, gaan sit asseblief en sing daardie lied oor jou liefde wat jou oom, die prebendaris, vir jou gemaak het, en waarvan hulle so baie gehou het op die dorp."

"Met my hele hart," het die jong man gesê, en sonder om te wag dat hulle verder aandring, het hy op die stomp van 'n omgekapte eikeboom gaan sit, sy rebek gestem, en toe begin om hierdie woorde te sing.

Antonio se lied

Jy het my lief, Olalla, ek weet dit,
al het jou oë dit nog nie,
die stom tonge van die liefde,
met 'n enkele kyk laat sien.

Want ek weet jy ken my liefde,
daarom durf ek jou te vra:
liefde wat nie meer geheim is nie,
hoef nooit wanhoop te verdra.

Dis waar, Olalla, dat jy soms
al te duidelik laat blyk
dat jou hart so hard soos koper
en jou sneeubors klip gelyk.

Tog, ondanks al jou skugterheid
en jou buie, af en aan,
is daar hoop: ten minste sien ek
die soom van haar kleed daar staan.

Dié glimpies lok my tot geloof,
en my geloof in jou bly staan;
goedheid kan dit nie sterker maak nie,
kilte kry dit nie koud gedaan.

As die liefde sag van aard is,
is daar in jou sagtheid iets te sien
wat my hoop die sekerheid gee
dat ek jou nog sal verdien.

As daar in toewyding 'n krag lê
wat 'n hart kan laat beweeg,
dan moet wat ek jou elke dag wys
my vryery voorspoed gee.

Jy het al dikwels seker gesien,
as jy omgee om te kyk,
hoe ek Maandae rond stap
in my Sondagpak, so ryk.

Liefde se oë hou van glans,
liefde hou van fraai en fyn;
Sondag, Maandag, al wat ek wil,
is dat ek op my beste vir jou skyn.

Ek reken nie die danse nie,
of die wysies, draai op draai,
wat jou behaag en wakker hou
van middernag tot die hane kraai;

of hoe ek reguit gesweer het
daar's niemand so mooi soos jy;
dis waar, maar omdat ek dit gesê het,
is dit haat wat ek by die meisies kry.

Want Teresa van die heuwel
was oor my lof vir jou vies;
sy sê: "Jy dink jy het 'n engel lief,
maar dis 'n aap wat jy gekies,

"verblind deur al haar blink tierlantyne,
en haar geleende vleg,
en 'n klomp gemaakte skoonheid
wat die Liefde self sou vasvleg."

Dit was 'n leuen, sê ek vir haar,
en haar neef het op die woord
my daaroor uitgedaag,
en wat toe volg, het jy gehoor.

My liefde is nie hoogdrawend nie,
dis geen passie par amours,
soos hulle sê; wat ek jou bied,
is eerbaar, eerlik en puur.

Die heil'ge Kerk het slim koorde,
koorde van die sagste sy;
sit jou nek onder die juk, liefste,
dan kom myne sommer daarby.

Anders, en dit sweer ek plegtig
by die heilige van hoogste faam:
as ek ooit die berge verlaat,
trek ek 'n monnikspy aan.

"Par amours" (Ou Frans) beteken liefde soos dié van minnaars, buite die huwelik om.

Hier het die bokwagter sy lied klaargemaak, en al het Don Quijote hom gesmeek om nog te sing, het Sancho niks daarvoor gevoel nie, want hy was meer lus vir slaap as om na liedjies te luister. Daarom het hy vir sy meester gesê: "U Genade sal goed doen om nou dadelik te besluit waar u die nag wil deurbring, want die werk wat hierdie goeie manne die hele dag doen, laat hulle nie toe om die nag met sing deur te bring nie."

"Ek verstaan jou, Sancho," het Don Quijote geantwoord. "Ek sien duidelik dat daardie besoekies aan die wynsak eerder met slaap as met musiek vergoed moet word."

"Dit smaak vir ons almal lekker, die Here sy dank," het Sancho gesê.

"Ek ontken dit nie," het Don Quijote geantwoord, "maar gaan lê waar jy wil. Dié van my roeping is meer gepas besig met waak as met slaap. Dit sal egter goed wees as jy hierdie oor weer vir my verbind, want dit gee my meer pyn as wat nodig is."

Sancho het gedoen wat hy hom beveel het, maar een van die bokwagters het die wond gesien en vir hom gesê hy moet nie bekommerd wees nie, want hy sou 'n middel aanwend waarmee dit gou gesond sou word. Hy het 'n paar roosmarynblare gepluk, waarvan daar 'n groot hoeveelheid daar gegroei het, dit gekou en met 'n bietjie sout gemeng, en dit op die oor gesit en stewig met 'n verband vasgemaak. Hy het hom verseker dat geen ander behandeling nodig sou wees nie, en so was dit ook.