Dit is die eienskappe van die redelike siel: dit sien homself, ontleed homself, en maak homself soos hy wil; die vrugte wat dit dra, geniet dit self – want die vrugte van plante, en dit wat by diere met vrugte ooreenkom, word deur ander geniet; dit bereik sy eie doel, waar die grens van die lewe ook al getrek word. Dit is nie soos in 'n dans of 'n toneelstuk en sulke dinge, waar die hele handeling onvolledig is as iets dit kortknip nie; maar in elke deel, en waar dit ook al gestuit word, maak dit wat hy hom voorgeneem het vol en volledig, sodat dit kan sê: Ek het wat my eie is. Verder deurkruis dit die hele heelal en die leegte rondom, en bekyk die vorm daarvan; dit strek homself uit in die oneindigheid van die tyd, omvat en begryp die herhaalde vernuwing van alle dinge, en begryp dat dié wat na ons kom niks nuuts sal sien nie, en dat dié voor ons ook niks meer gesien het nie; maar dat iemand van veertig jaar, as hy enigsins verstand het, op 'n manier alles gesien het wat was en wat sal wees, omdat alles so eenvormig is. Ook dit is 'n eienskap van die redelike siel: liefde vir jou naaste, waarheid en beskeidenheid, en om niks hoër te ag as homself nie – wat ook die eienskap van die Wet is. So verskil die regte rede glad nie van die rede van regverdigheid nie.

Jy sal weinig waarde heg aan mooi sang en dans en stoeigevegte as jy die melodie van die stem in sy afsonderlike klanke opbreek en by elkeen jouself afvra of dít jou oorweldig; want jy sal te skaam wees om dit te erken. Doen dieselfde met dans, by elke beweging en houding; en net so met die stoeigevegte. In alle dinge behalwe deug en deugsame dade, onthou dus om na hulle afsonderlike dele te kyk, en deur hulle so op te breek, hulle min te ag. Pas hierdie reël ook op jou hele lewe toe.

Watter siel is dit tog wat gereed is, as dit op enige oomblik van die liggaam geskei moet word, om óf uitgeblus óf versprei te word, óf voort te bestaan! Maar só dat hierdie gereedheid uit 'n mens se eie oordeel kom, nie uit blote koppigheid soos by die Christene nie, maar weldeurdag en met waardigheid, en op 'n manier wat 'n ander kan oortuig, sonder tragiese vertoon.

Het ek iets vir die gemeenskap gedoen? Goed, dan het ek my beloning gehad. Hou dit altyd voor oë, en hou nooit op om sulke goed te doen nie.

Wat is jou vak? Om goed te wees. En hoe kan dit goed gedoen word behalwe deur algemene beginsels – sommige oor die natuur van die heelal, en ander oor die ware aard van die mens?

Eers is tragedies op die verhoog gebring om mense te herinner aan die dinge wat met hulle gebeur, en dat dit volgens die natuur is dat dinge so gebeur; en dat as jy geniet wat op die verhoog gewys word, jy nie ontsteld moet wees oor wat op die groter verhoog plaasvind nie. Want jy sien dat hierdie dinge so moet gebeur, en dat selfs dié wat uitroep "O Kitairon!" dit moet verdra. En werklik, sommige dinge word goed gesê deur die toneelskrywers, veral die volgende:

Kitairon is die berg waar koning Oedipus as baba uitgesit is; in die tragedie roep hy die berg in sy ellende aan.

As die gode my en my kinders verwaarloos,
het ook dit sy rede.
En weer:

Ons moet nie kwaad word en kook oor wat gebeur nie.
En:

Oes die lewe soos die vrugbare koringaar.
En ander dinge van dieselfde soort.

Ná die tragedie het die ou komedie gekom, met 'n gesaghebbende vrymoedigheid van spraak; en deur juis so reguit te praat, was dit nuttig om mense teen hoogmoed te waarsku. Daarom het Diogenes ook by hierdie skrywers geleen.

Maar wat die middelkomedie betref wat daarna gekom het, kyk wat dit was; en weer, met watter doel die nuwe komedie ingevoer is, wat geleidelik tot blote nabootsingskuns verval het. Dat selfs hierdie skrywers sommige goeie dinge sê, weet almal; maar die hele opset van sulke digkuns en toneelkuns – waarheen mik dit nou eintlik?

Hoe duidelik is dit dat daar geen ander lewensomstandigheid is wat so geskik is om te filosofeer as die een waarin jy jou nou bevind nie!

'n Tak wat van die tak langsaan afgesny is, word noodwendig ook van die hele boom afgesny. Net so het 'n mens wat van 'n ander mens geskei is, van die hele gemeenskap afgeval. 'n Tak word deur iemand anders afgesny, maar 'n mens skei homself deur sy eie toedoen van sy naaste af wanneer hy hom haat en hom die rug toekeer; en hy besef nie dat hy hom terselfdertyd van die hele gemeenskap afgesny het nie. Tog het hy hierdie voorreg van Zeus, wat die gemeenskap gevorm het: dit is in ons mag om weer aan te groei aan dit wat naby ons is, en weer 'n deel te word wat help om die geheel te vorm. Maar as hierdie soort skeiding dikwels gebeur, maak dit dit moeilik vir die deel wat loskom om weer verenig en in sy vorige toestand herstel te word. Laastens: die tak wat van die begin af saam met die boom gegroei het en een lewe met hom gedeel het, is nie soos die een wat afgesny en toe weer ingeënt is nie; want dit is ongeveer wat tuiniers bedoel wanneer hulle sê dat so 'n tak saam met die res van die boom groei, maar nie van dieselfde gees as die boom is nie.

Soos dié wat probeer om jou in die pad te staan wanneer jy volgens die regte rede optree, jou nie van jou regte handeling sal kan afbring nie, so moet jy hulle ook nie toelaat om jou welwillendheid teenoor hulle weg te dryf nie. Wees ewe veel op jou hoede in albei sake: nie net in vaste oordeel en optrede nie, maar ook in sagmoedigheid teenoor dié wat jou probeer keer of andersins lastig val. Want dit is ook 'n swakheid om vir hulle kwaad te word, net soos om van jou koers af te wyk en uit vrees toe te gee; want albei is ewe veel droste van hulle pos – die een wat dit uit vrees doen, en die een wat vervreemd raak van iemand wat van nature sy bloedverwant en vriend is.

Geen natuur is minder as kuns nie, want die kunste boots die natuur van dinge na. Maar as dit so is, kan die natuur wat die volmaakste en mees omvattende van alle nature is, nie agterbly by die vaardigheid van kuns nie. Nou doen alle kunste die minder belangrike dinge ter wille van die belangriker; daarom doen die natuur van die geheel dit ook. En dit is juis die oorsprong van regverdigheid, en in regverdigheid lê die grondslag van die ander deugde; want regverdigheid sal nie nagekom word as ons ons oor onverskillige dinge bekommer nie, of maklik mislei word, of slordig en wispelturig is nie.

As die dinge wat jy najaag of vermy en wat jou ontstel, nie na jou toe kom nie, gaan jy tog op 'n manier na hulle toe. Laat dan jou oordeel oor hulle tot rus kom, en hulle sal stil bly, en niemand sal jou sien najaag of vermy nie.

Die siel behou sy ronde vorm, soos 'n bol, wanneer dit nie na enigiets uitgestrek word nie, nie na binne saamtrek nie, nie versprei of insak nie, maar verlig word deur die lig waarmee dit die waarheid sien – die waarheid van alle dinge en die waarheid in homself.

Veronderstel iemand verag my. Dit is sy saak. Maar ek sal sorg dat ek nie betrap word terwyl ek iets doen of sê wat veragting verdien nie. Sal iemand my haat? Dit is sy saak. Maar ek sal sag en welwillend teenoor elke mens wees, en gereed om selfs hom sy fout te wys – nie verwytend nie, en ook nie om met my geduld te spog nie, maar edel en eerlik, soos die groot Fokion, tensy hy dit net voorgegee het. Want so behoort die innerlike te wees, en die gode behoort 'n mens te sien as iemand wat met niks ontevrede is en oor niks kla nie. Want watter kwaad is dit vir jou as jy nou doen wat by jou eie natuur pas, en tevrede is met wat op hierdie oomblik by die natuur van die heelal pas, aangesien jy 'n mens is wat op jou pos geplaas is sodat wat vir die gemeenskap goed is, op een of ander manier gedoen kan word?

Mense verag mekaar en vlei mekaar; mense wil hulleself bo mekaar verhef, en kruip voor mekaar.

Hoe vals en onopreg is iemand wat sê: Ek het besluit om eerlik met jou te handel! – Wat doen jy, man? Dit is nie nodig om dit aan te kondig nie. Dit sal gou uit jou dade blyk. Dit behoort duidelik op jou voorkop geskryf te staan. Soos 'n mens se karakter is, so wys hy dit dadelik in sy oë, net soos die geliefde dadelik alles in die oë van sy minnaar lees. Die eerlike en goeie mens behoort presies soos iemand te wees wat sterk ruik, sodat wie naby hom kom dit moet ruik, of hy wil of nie. Maar gemaakte eenvoud is soos 'n krom stok. Niks is skandeliker as 'n wolfsvriendskap, 'n valse vriendskap, nie. Vermy dit bo alles. Die goeie, eenvoudige en welwillende mens wys al hierdie dinge in sy oë, en jy kan dit nie mis nie.

Die vermoë om op die beste manier te lewe, lê in die siel, as dit onverskillig is teenoor onverskillige dinge. En dit sal onverskillig wees as dit na elkeen van hierdie dinge afsonderlik en na almal saam kyk, en onthou dat nie een van hulle 'n mening oor homself in ons skep of na ons toe kom nie; hierdie dinge bly roerloos, en dit is ons self wat die oordele oor hulle maak en, so te sê, in onsself skryf – terwyl dit in ons mag is om hulle nie te skryf nie, en ook in ons mag is om hulle uit te vee as hulle ongemerk in ons gedagtes ingesluip het. En as ons ook onthou dat sulke inspanning net vir 'n kort tyd sal wees, en dan is die lewe verby. Boonop, watter moeite is dit om dit te doen? Want as hierdie dinge volgens die natuur is, wees bly daaroor, en hulle sal vir jou maklik wees; maar as hulle teen die natuur is, soek wat by jou eie natuur pas en strewe daarna, al bring dit geen roem nie; want elke mens mag sy eie goed soek.

Dink na waarvandaan elke ding kom, waaruit dit bestaan, waarin dit verander, wat dit sal wees wanneer dit verander het, en dat dit geen skade sal ly nie.

As iemand jou te na gekom het, dink eerstens: Wat is my verhouding tot mense? Ons is vir mekaar gemaak; en in 'n ander opsig is ek gemaak om oor hulle aangestel te wees, soos 'n ram oor die kudde of 'n bul oor die trop. Maar ondersoek die saak van die grondbeginsels af, van hierdie een: as alle dinge nie bloot atome is nie, is dit die natuur wat alle dinge orden; en as dit so is, bestaan die laer dinge ter wille van die hoër, en die hoër ter wille van mekaar.

Tweedens, dink aan hoe hulle is aan tafel, in die bed, ensovoorts; en veral onder watter dwang hulle menings hulle plaas; en wat hulle dade betref, dink met watter trots hulle doen wat hulle doen.

Derdens: as mense doen wat reg is, behoort ons nie ontevrede te wees nie; maar as hulle nie reg doen nie, is dit duidelik dat hulle dit onwillekeurig en uit onkunde doen. Want net soos elke siel teen sy wil van die waarheid beroof word, so word dit ook teen sy wil beroof van die vermoë om elke mens te behandel soos hy verdien. Daarom kry mense seer as hulle onregverdig, ondankbaar en gierig genoem word – kortom, mense wat hulle naaste onreg aandoen.

Vierdens, onthou dat jy ook baie verkeerde dinge doen, en dat jy 'n mens is soos ander; en selfs al hou jy jou van sekere foute weg, het jy tog die neiging om hulle te begaan, al hou jy jou daarvan weg uit lafheid, of uit besorgdheid oor jou naam, of om een of ander lae rede.

Vyfdens, onthou dat jy nie eens weet of mense verkeerd doen of nie, want baie dinge word met die oog op omstandighede gedoen. Kortom, 'n mens moet baie leer voordat hy reg kan oordeel oor 'n ander se dade.

Sesdens, wanneer jy baie ontsteld of bedroef is, onthou dat 'n mens se lewe net 'n oomblik is, en dat ons ná 'n kort tydjie almal dood uitgelê is.

Sewendens: dit is nie mense se dade wat ons ontstel nie – want daardie dade het hulle oorsprong in hulle eie leidende deel – maar ons eie menings wat ons ontstel. Neem dan hierdie menings weg, en besluit om jou oordeel dat 'n daad iets ergs is, te laat vaar, en jou woede is weg. Hoe neem ek dan hierdie menings weg? Deur te bedink dat geen verkeerde daad van 'n ander jou skande aandoen nie; want as die skandelike nie die enigste kwaad is nie, moet jy ook noodwendig baie verkeerde dinge doen, en 'n rower en alles anders word.

Agtstens, dink hoeveel meer pyn die woede en ergernis oor sulke dade ons besorg as die dade self waaroor ons kwaad en geërg is.

Negendens, onthou dat 'n goeie gesindheid onoorwinlik is as dit eg is, en nie 'n gemaakte glimlag en toneelspel nie. Want wat sal die gewelddadigste mens aan jou doen as jy aanhou om vriendelik teenoor hom te wees, en hom, wanneer die geleentheid hom voordoen, sag vermaan en kalm sy foute regstel juis wanneer hy jou probeer seermaak, deur te sê: Nie so nie, my kind; ons is van nature vir iets anders gemaak. Ek sal beslis nie benadeel word nie, maar jy benadeel jouself, my kind. – En wys hom met sagte takt en met algemene beginsels dat dit so is, en dat selfs bye nie doen wat hy doen nie, en ook nie enige ander diere wat van nature in troppe saamleef nie. En jy moet dit doen sonder enige dubbelsinnigheid en sonder verwyt, maar liefdevol en sonder wrok in jou siel; en nie asof jy hom die les lees nie, en ook nie sodat 'n omstander jou kan bewonder nie, maar óf wanneer hy alleen is, en as ander teenwoordig is ...

Onthou hierdie nege reëls asof jy hulle as 'n geskenk van die Muses ontvang het, en begin uiteindelik om 'n mens te wees solank jy lewe. Maar jy moet ewe veel vermy om mense te vlei en om vir hulle kwaad te word, want albei is teen die gemeenskap en lei tot skade. En laat hierdie waarheid by jou wees wanneer die woede opvlam: om deur hartstog meegesleur te word, is nie manlik nie; maar sagmoedigheid en vriendelikheid, net soos hulle meer by die menslike natuur pas, is ook meer manlik; en wie hierdie eienskappe het, het krag, senuwees en moed – nie die mens wat aan woedebuie en ontevredenheid onderhewig is nie. Want hoe nader 'n mens se gemoed aan vryheid van alle hartstog is, hoe nader is dit ook aan krag; en net soos pyn 'n teken van swakheid is, so is woede ook. Want wie aan pyn toegee en wie aan woede toegee, is albei gewond en het albei oorgegee.

Maar as jy wil, ontvang ook 'n tiende geskenk van die leier van die Muses, Apollo, en dit is hierdie: om te verwag dat slegte mense nie verkeerd doen nie, is waansin, want wie dit verwag, wil die onmoontlike hê. Maar om toe te laat dat mense ander so behandel, en te verwag dat hulle jou geen kwaad sal aandoen nie, is onredelik en tiranniek.

Daar is vier hoofafwykings van die leidende deel waarteen jy voortdurend op jou hoede moet wees; en wanneer jy hulle ontdek, moet jy hulle uitvee en elke keer so sê: hierdie gedagte is nie nodig nie; hierdie een breek die gemeenskap af; wat jy nou gaan sê, kom nie uit jou ware gedagtes nie – en jy moet dit as een van die mees absurde dinge beskou dat 'n mens nie uit sy ware gedagtes praat nie. Die vierde is wanneer jy jouself oor iets verwyt; want dit bewys dat die meer goddelike deel in jou oorweldig is en toegee aan die minder edele en verganklike deel, die liggaam, en sy growwe plesiere.

Jou lugagtige deel en al die vurige dele wat in jou vermeng is, word – al neig hulle van nature opwaarts – tog hier in die saamgestelde massa, die liggaam, vasgehou, in gehoorsaamheid aan die ordening van die heelal. En ook die hele aardse en waterige deel in jou word – al neig dit afwaarts – tog opgehef en neem 'n plek in wat nie sy natuurlike plek is nie. So gehoorsaam die elemente dan die geheel: wanneer hulle eenmaal êrens geplaas is, bly hulle noodwendig daar totdat die geheel weer die sein vir ontbinding gee. Is dit dan nie vreemd dat net jou denkende deel ongehoorsaam en ontevrede met sy plek is nie? En tog word geen dwang op hom gelê nie, net dinge wat by sy natuur pas; tog onderwerp hy hom nie, maar beweeg in die teenoorgestelde rigting. Want die neiging na onregverdigheid, gebrek aan selfbeheersing, woede, droefheid en vrees is niks anders nie as die daad van iemand wat van die natuur afwyk. En ook wanneer die leidende deel ontevrede is met iets wat gebeur, verlaat dit sy pos; want dit is net so goed vir vroomheid en eerbied teenoor die gode gemaak as vir regverdigheid. Want ook hierdie eienskappe val onder die breë begrip van tevredenheid met die ordening van dinge, en hulle kom selfs voor die dade van regverdigheid.

Wie nie een en altyd dieselfde doel in die lewe het nie, kan nie sy hele lewe lank een en dieselfde wees nie. Maar wat ek gesê het, is nie genoeg nie, tensy ek ook byvoeg wat hierdie doel moet wees. Want net soos mense nie dieselfde mening het oor al die dinge wat die meeste op een of ander manier as goed beskou nie, maar net oor sekere dinge – dié wat die gemeenskaplike belang raak – so moet ons ook 'n doel voor oë hou wat gemeenskaplik is en die gemeenskap dien. Want wie al sy pogings op hierdie doel rig, sal al sy dade eenders maak, en so altyd dieselfde wees.

Dink aan die plattelandse muis en die stadsmuis, en aan die skrik en angs van die stadsmuis.

Sokrates het die menings van die massa Lamiae genoem – spoke om kinders mee bang te maak.

Die Spartane het by hulle openbare vertonings vir vreemdelinge sitplekke in die skaduwee neergesit, maar self het hulle gaan sit net waar hulle kon.

Sokrates het hom by Perdikkas verskoon dat hy nie na hom toe gaan nie, en gesê: Dit is omdat ek nie aan die ergste van alle eindes wil vergaan nie – dit wil sê, ek wil nie 'n guns ontvang en dit dan nie kan teruggee nie.

In die geskrifte van die Efesiërs was daar hierdie voorskrif: om voortdurend aan een van die mense van vroeër te dink wat deug beoefen het.

Die Pythagoreërs sê ons moet soggens na die hemel kyk, sodat ons herinner word aan daardie hemelliggame wat altyd dieselfde dinge doen en hulle werk op dieselfde manier verrig, en ook herinner word aan hulle reinheid en naaktheid. Want daar is geen sluier oor 'n ster nie.

Dink aan watter soort man Sokrates was toe hy hom in 'n dierevel geklee het nadat Xanthippe sy mantel gevat en uitgegaan het, en wat Sokrates gesê het vir sy vriende wat skaam was oor hom en van hom weggestaan het toe hulle hom so aangetrek sien.

In skryf en lees sal jy nie reëls vir ander kan neerlê voordat jy self eers geleer het om reëls te gehoorsaam nie. Hoeveel te meer is dit so in die lewe.

Jy is 'n slaaf: vrye spraak is nie vir jou nie.
En my hart het binne-in gelag.
En die deug sal hulle vervloek met harde woorde.
Om in die winter na 'n vy te soek, is 'n mal mens se werk: so is hy wat na sy kind verlang wanneer dit hom nie meer gegun word nie.

Wanneer 'n man sy kind soen, het Epiktetus gesê, moet hy by homself fluister: "Môre sterf jy dalk." – Maar dit is onheilspellende woorde. – "Geen woord is onheilspellend," het Epiktetus gesê, "wat 'n werk van die natuur uitdruk nie; of as dit so is, dan is dit ook onheilspellend om te praat van koringare wat geoes word."

Die onryp druif, die ryp tros, die gedroogde druif: almal is veranderinge – nie in niks nie, maar in iets wat nog nie bestaan nie.

Niemand kan ons van ons vrye wil beroof nie.
Epiktetus het ook gesê: 'n Mens moet 'n kuns vind om sy instemming te gee; en wat sy strewes betref, moet hy versigtig wees dat dit met die oog op die omstandighede gebeur, dat dit by die belang van die gemeenskap pas, en dat dit die ware waarde van die ding in ag neem; van sinlike begeerte moet hy hom heeltemal weerhou; en afkeer moet hy nie toon teenoor enigiets wat nie in ons mag is nie.

Die stryd, het hy gesê, gaan dus nie oor 'n gewone saak nie, maar oor of 'n mens mal is of nie.

Sokrates het gesê: Wat wil julle hê? Siele van redelike mense of van onredelike? – Van redelike mense. – Van watter redelike mense? Gesondes of ongesondes? – Gesondes. – Waarom soek julle hulle dan nie? – Omdat ons hulle het. – Waarom baklei en twis julle dan?