Al die dinge wat jy langs 'n ompad probeer bereik, kan jy nou al hê as jy hulle nie vir jouself weier nie. En dit beteken: as jy geen ag slaan op die hele verlede nie, die toekoms aan die voorsienigheid toevertrou, en net die hede inrig volgens vroomheid en regverdigheid. Volgens vroomheid, sodat jy tevrede kan wees met die lot wat aan jou toegeken is, want die natuur het dit vir jou bedoel en jou vir dit. Volgens regverdigheid, sodat jy altyd die waarheid vrylik en sonder omhaal kan praat, en die dinge kan doen wat by die wet pas en volgens elkeen se waarde. En laat jou nie keer deur 'n ander se slegtheid nie, nie deur mening of praatjies nie, en ook nie deur die gewaarwordinge van die arme vlees wat om jou gegroei het nie; want die deel wat dit ly, kan self daarvoor sorg. As jy dan, wanneer jy ook al naby jou vertrek is, alles anders laat staan en net jou leidende deel en die gees in jou respekteer; en as jy nie bang is omdat jy eendag moet ophou lewe nie, maar bang is dat jy nooit begin het om volgens die natuur te lewe nie – dan sal jy 'n mens wees wat die heelal wat jou voortgebring het, waardig is; en dan sal jy ophou om 'n vreemdeling in jou eie vaderland te wees, ophou om verbaas te wees oor dinge wat daagliks gebeur asof hulle onverwags is, en ophou om van dit of dat afhanklik te wees.

God sien almal se leidende deel ontbloot van die stoflike omhulsel, skil en onsuiwerhede. Want met sy denkende deel alleen raak hy net die verstand aan wat uit hom in hierdie liggame ingevloei het. En as jy jou ook aanleer om dit te doen, sal jy van baie moeite ontslae raak. Want wie nie omgee vir die arme vlees wat hom omhul nie, sal hom beslis nie kwel oor klere en huis en roem en sulke uiterlikhede en vertoon nie.

Daar is drie dinge waaruit jy saamgestel is: 'n klein liggaam, 'n bietjie asem, dit wil sê lewe, en verstand. Van hierdie is die eerste twee joune vir sover dit jou plig is om vir hulle te sorg; maar net die derde is werklik joune. As jy dan van jouself – dit wil sê van jou verstand – skei alles wat ander doen of sê, en alles wat jy self gedoen of gesê het, en alles in die toekoms wat jou kwel omdat dit kan gebeur, en alles in die liggaam wat jou omhul of in die asem wat van nature by die liggaam hoort, wat buite jou wil aan jou vasklou, en alles wat die maalstroom van buite om jou laat warrel – sodat die denkende krag, vry van die dinge van die noodlot, suiwer en vry op sy eie kan lewe, terwyl dit doen wat regverdig is, aanvaar wat gebeur en die waarheid praat – as jy, sê ek, van hierdie leidende deel skei die dinge wat deur die indrukke van die sintuie daaraan vasgeheg is, en die dinge van die toekoms en van die verlede, en jouself maak soos die bol van Empedokles:

heeltemal rond, rustend in sy vreugdevolle rus;
en as jy probeer om net te lewe wat werklik jou lewe is, naamlik die hede – dan sal jy die deel van die lewe wat vir jou oorbly tot by jou dood, kan deurbring vry van onrus, edel, en gehoorsaam aan die gees in jou.

Ek het my al dikwels verwonder hoe dit kom dat elke mens homself meer liefhet as al die ander mense, en tog minder waarde heg aan sy eie mening oor homself as aan die mening van ander. As 'n god of 'n wyse leermeester by 'n mens sou kom en hom sou beveel om niks te dink en niks te beplan wat hy nie dadelik hardop sou sê sodra hy dit dink nie, sou hy dit nie eens een dag kon verdra nie. Soveel meer ag slaan ons op wat ons bure van ons sal dink as op wat ons self van onsself dink.

Hoe kan dit wees dat die gode, nadat hulle alles so goed en welwillend vir die mensdom gereël het, net dit oor die hoof gesien het: dat sommige mense, en baie goeie mense – mense wat, so te sê, die meeste gemeenskap met die godheid gehad het, en deur vroom dade en godsdienstige gebruike die naaste aan die godheid gestaan het – wanneer hulle eenmaal gesterf het, nooit weer bestaan nie, maar heeltemal uitgeblus word?

Maar as dit so is, wees verseker dat die gode dit anders sou gedoen het as dit anders moes wees. Want as dit regverdig was, sou dit ook moontlik wees; en as dit volgens die natuur was, sou die natuur dit so gehad het. Maar omdat dit nie so is nie – as dit inderdaad nie so is nie – wees oortuig dat dit nie so moes gewees het nie. Want jy sien self dat jy met hierdie vraag met die godheid stry; en ons sou nie so met die gode stry as hulle nie uiters goed en uiters regverdig was nie. Maar as dit so is, sou hulle nie toegelaat het dat iets in die ordening van die heelal onregverdig en onredelik verwaarloos word nie.

Oefen jou selfs in die dinge waarvan jy wanhoop dat jy hulle ooit sal regkry. Want selfs die linkerhand, wat by alles anders onhandig is omdat dit nie geoefen word nie, hou die teuels sterker vas as die regterhand; want daarin is dit geoefen.

Dink na in watter toestand, na liggaam en siel, 'n mens moet wees wanneer die dood hom oorval; en dink aan die kortheid van die lewe, die grenslose afgrond van die tyd agter en voor ons, en die swakheid van alle stof.

Beskou die vormende beginsels van dinge, ontbloot van hulle omhulsels; die doel van dade; dink na oor wat pyn is, wat plesier is, en die dood, en roem; wie vir homself die oorsaak van sy onrus is; hoe niemand deur 'n ander gehinder word nie; dat alles mening is.

In die toepassing van jou beginsels moet jy soos 'n stoeier wees, nie soos 'n swaardvegter nie; want die swaardvegter laat val die swaard wat hy gebruik en word doodgemaak, maar die ander het altyd sy hand by hom, en hoef niks anders te doen as om dit te gebruik nie.

Kyk wat dinge op sigself is, deur hulle te verdeel in stof, vorm en doel.

Watter mag het die mens tog om niks te doen behalwe wat God sal goedkeur nie, en om alles te aanvaar wat God hom gee!

Oor wat volgens die natuur gebeur, moet ons nie die gode blameer nie, want hulle doen niks verkeerd nie, nie opsetlik nie en ook nie onopsetlik nie; en ook nie mense nie, want hulle doen niks verkeerd behalwe onopsetlik nie. Ons moet dus niemand blameer nie.

Hoe belaglik is iemand, en hoe 'n vreemdeling in die wêreld, wat verbaas is oor enigiets wat in die lewe gebeur!

Óf daar is 'n onontkombare noodlot en onoorwinlike orde, óf 'n goedgesinde voorsienigheid, óf 'n warboel sonder doel en sonder leier. As daar dan 'n onoorwinlike noodlot is, waarom verset jy jou? Maar as daar 'n voorsienigheid is wat hom laat vermurwe, maak jouself die hulp van die godheid waardig. Maar as daar 'n warboel sonder bestuurder is, wees tevrede dat jy in so 'n storm in jouself 'n leidende verstand het. En selfs as die storm jou wegvoer, laat dit maar die arme vlees, die arme asem en alles anders wegvoer; want die verstand sal dit ten minste nie wegvoer nie.

Skyn die lamp se lig sonder om sy glans te verloor totdat dit uitgedoof word – en sal die waarheid in jou, en regverdigheid en selfbeheersing, voor jou dood uitgedoof word?

Wanneer iemand die indruk gee dat hy verkeerd gedoen het, sê: Hoe weet ek dan of dit 'n verkeerde daad is? En selfs al het hy verkeerd gedoen, hoe weet ek of hy homself nie reeds veroordeel het nie? Dan is dit soos om sy eie gesig oop te krap. Bedink dat wie nie wil hê dat die slegte mens verkeerd doen nie, soos iemand is wat nie wil hê dat die vyeboom sap in sy vye moet hê, dat babas moet huil en dat die perd moet runnik nie – en wat ook al noodwendig so moet wees. Want wat moet 'n mens met so 'n geaardheid anders doen? As jy dan so prikkelbaar is, genees hierdie man se geaardheid.

As dit nie reg is nie, moenie dit doen nie; as dit nie waar is nie, moenie dit sê nie. Want laat jou strewe wees –

Kyk altyd in alles wat die ding is wat 'n indruk by jou skep, en ontleed dit deur dit te verdeel in die vorm, die stof, die doel, en die tyd waarbinne dit moet eindig.

Besef uiteindelik dat jy iets in jou het wat beter en meer goddelik is as die dinge wat die verskillende hartstogte veroorsaak en jou as 't ware aan toutjies trek. Wat is nou in my gedagtes? Is dit vrees, of agterdog, of begeerte, of iets van dié aard?

Eerstens, doen niks ondeurdag of sonder doel nie. Tweedens, laat jou dade op niks anders gerig wees nie as op die goed van die gemeenskap.

Bedink dat jy binnekort niemand en nêrens sal wees nie, en dat niks van wat jy nou sien nog sal bestaan nie, en ook niemand van dié wat nou lewe nie. Want alle dinge is van nature gemaak om te verander, te draai en te vergaan, sodat ander dinge in 'n onafgebroke reeks kan bestaan.

Bedink dat alles mening is, en mening is in jou mag. Neem dan, wanneer jy wil, jou mening weg; en soos 'n seeman wat om die kaap geseil het, sal jy kalmte vind, alles stil, en 'n baai sonder golwe.

Enige aktiwiteit, wat dit ook al is, ly geen kwaad omdat dit opgehou het as dit op sy regte tyd ophou nie; en wie die daad gedoen het, ly ook geen kwaad omdat die daad opgehou het nie. Net so ly die geheel van al die dade – ons lewe – geen kwaad omdat dit opgehou het as dit op sy regte tyd ophou nie; en wie hierdie reeks op die regte tyd beëindig het, is nie sleg behandel nie. Die regte tyd en die grens word deur die natuur bepaal: soms, soos by ouderdom, deur die mens se eie natuur, maar altyd deur die natuur van die geheel, wie se dele voortdurend verander sodat die hele heelal altyd jonk en volmaak bly. En alles wat vir die geheel nuttig is, is altyd goed en op sy tyd. Die einde van die lewe is dus vir geen mens 'n kwaad nie: dit is nie skandelik nie, want dit hang nie van sy wil af nie en is nie teen die gemeenskaplike belang nie; en dit is goed, want dit kom op sy tyd, is nuttig vir die geheel en pas daarby. Want so word ook hy deur God gelei wat op dieselfde manier as God beweeg, en in sy gedagtes na dieselfde dinge strewe.

Hierdie drie beginsels moet jy altyd gereed hê. In die dinge wat jy doen, doen niks ondeurdag of anders as wat regverdigheid self sou doen nie; en wat betref wat jou van buite af oorkom, bedink dat dit óf toevallig gebeur óf volgens die voorsienigheid, en jy moet nóg die toeval blameer nóg die voorsienigheid beskuldig. Tweedens: bedink wat elke wese is van die saad tot die tyd dat dit 'n siel ontvang, en van die ontvangs van die siel tot die teruggee daarvan; en waaruit elke wese saamgestel is en waarin dit ontbind word. Derdens: as jy skielik bo die aarde opgehef sou word en op menslike dinge kon afkyk, en kon sien hoe groot die verskeidenheid daarvan is, en terselfdertyd met een oogopslag kon sien hoe groot die getal wesens is wat rondom in die lug en die hemelruim woon – bedink dat so dikwels as wat jy opgehef sou word, jy dieselfde dinge sou sien: dieselfde vorm en kort duur. Is dít dinge om op trots te wees?

Gooi die mening weg: jy is gered. Wie keer jou dan om dit weg te gooi?

Wanneer jy oor iets ontsteld is, het jy dít vergeet: dat alles volgens die natuur van die geheel gebeur; en vergeet dat 'n ander se verkeerde daad niks met jou te doen het nie; en verder het jy vergeet dat alles wat gebeur, altyd so gebeur het en so sal gebeur, en nou oral so gebeur; vergeet ook hoe nou die verwantskap is tussen 'n mens en die hele mensdom – want dit is 'n gemeenskap, nie van 'n bietjie bloed of saad nie, maar van verstand. En jy het ook vergeet dat elke mens se verstand 'n god is, iets wat uit die godheid gevloei het; en vergeet dat niks werklik 'n mens se eie is nie, maar dat sy kind en sy liggaam en selfs sy siel van die godheid kom; vergeet dat alles mening is; en laastens het jy vergeet dat elke mens net die huidige oomblik leef, en net dit verloor.

Roep voortdurend die mense in herinnering wat baie oor iets gekla het, dié wat die opvallendste was deur die grootste roem of rampe of vyandskappe of lotgevalle van enige soort; en dink dan: waar is hulle almal nou? Rook en as en 'n storie – of nie eens 'n storie nie. En hou ook alles van hierdie soort voor oë: hoe Fabius Catullinus op die platteland geleef het, en Lucius Lupus in sy tuine, en Stertinius by Baiae, en Tiberius op Capri, en Velius Rufus; en dink kortom aan die gretige najaag van enigiets gepaard met trots; en hoe waardeloos alles is waarna mense so verwoed streef; en hoeveel meer filosofies dit vir 'n mens is om in die geleenthede wat hom gegee word eenvoudig te wys dat hy regverdig is, beheers en gehoorsaam aan die gode. Want trots wat trots is op sy eie nederigheid, is die ondraaglikste van almal.

Aan dié wat vra: "Waar het jy die gode gesien, of hoe weet jy dat hulle bestaan, dat jy hulle so eer?" — eerstens is hulle selfs vir die oë sigbaar. Tweedens het ek ook nog nooit my eie siel gesien nie, en tog eer ek dit. So is dit ook met die gode: uit wat ek telkens van hulle krag ervaar, weet ek dat hulle bestaan, en daarom eer ek hulle.

Die veiligheid van die lewe lê hierin: om van elke ding te sien wat dit in sigself is, waaruit dit bestaan en wat die oorsaak daarvan is; om met jou hele siel te doen wat regverdig is en die waarheid te praat. Wat bly dan nog oor, behalwe om die lewe te geniet deur een goeie daad aan die ander te las, sonder om selfs die kleinste gaping tussen hulle te laat?

Daar is een lig van die son, al word dit deur mure, berge en duisend ander dinge opgebreek. Daar is een gemeenskaplike stof, al is dit verdeel in ontelbare liggame. Daar is een lewende siel, al is dit verdeel onder ontelbare wesens met elk sy eie aard. Daar is een denkende siel, al lyk dit asof dit verdeel is. Die ander dele van die dinge, soos asem en materie, het geen gevoel en geen verwantskap met mekaar nie, en tog word ook hulle bymekaar gehou deur die verstand en deur hul eie gewig. Maar die verstand trek op 'n eie manier na wat aan hom verwant is en verenig daarmee, en die gevoel van gemeenskap word nie afgesny nie.

Wat soek jy? Om voort te lewe? Of om te voel, te begeer, te groei, op te hou groei, te praat, te dink? Watter een hiervan lyk vir jou die moeite werd om na te verlang? As elkeen daarvan maklik verag kan word, gaan dan oor na die laaste: om die rede en God te volg. Maar dit gaan nie saam om hierdie dinge te eer en tegelyk bedroef te wees dat die dood hulle van jou sal wegneem nie.

Hoe klein is die deel van die eindelose, onmeetbare tyd wat aan elkeen van ons gegee is! Dit verdwyn so vinnig in die ewigheid. Hoe klein is jou deel van die hele stof, en van die hele siel! En op hoe 'n klein kluitjie van die hele aarde kruip jy rond! Dink oor dit alles, en beskou niks as groot nie, behalwe om te doen wat jou eie natuur jou lei om te doen, en te verdra wat die gemeenskaplike natuur bring.

Hoe gebruik die leidende deel homself? Alles lê daarin. Die res, of jy dit kies of nie, is net 'n dooie liggaam en rook.

Die sterkste rede om die dood te verag, is dit: selfs dié wat plesier as goed en pyn as sleg beskou, het die dood verag.

Vir iemand vir wie net dit goed is wat op sy regte tyd kom, vir wie dit nie saak maak of hy meer of minder dade volgens die regte rede doen nie, en wie nie omgee of hy die wêreld vir 'n langer of korter tyd aanskou nie — vir so iemand is die dood nie vreeslik nie.

Mens, jy was 'n burger in hierdie groot stad, die wêreld. Wat maak dit saak of dit vir vyf jaar was of vir drie? Wat volgens die wette is, is vir almal gelyk. Wat is dan so verskriklik as jy uit die stad gestuur word, nie deur 'n tiran of 'n onregverdige regter nie, maar deur die natuur wat jou daarin gebring het? Dit is soos wanneer die regisseur wat 'n toneelspeler aangestel het, hom van die verhoog af stuur. "Maar ek het nie al vyf bedrywe gespeel nie, net drie." Dit is waar, maar in die lewe is drie bedrywe die hele toneelstuk. Want Hy wat eers die oorsaak was dat jy saamgestel is, en nou die oorsaak is dat jy ontbind word, bepaal wanneer dit volledig is. Jy is die oorsaak van nie een van die twee nie. Gaan dan in vrede, want Hy wat jou laat gaan, is ook in vrede.