Agtuur die aand. Op die strand by Sandymount sit die jong Gerty MacDowell en droom oor liefde – in die soetsappige styl van 'n meisiestydskrif. Sy sien Bloom kyk en leun terug terwyl die vuurwerke opskiet. Dan skakel die verhaal oor na Bloom se moeë, eerlike gedagtes. – By Homeros: Nausikaä, die prinses wat Odusseus op die strand vind.

Die somersaand het begin om die wêreld in sy geheimsinnige omhelsing toe te vou. Ver in die weste was die son aan die sak en die laaste gloed van die al te vlietende dag het liefdevol getalm op see en strand, op die trotse voorgebergte van ons dierbare ou Howth wat soos altyd die waters van die baai bewaak, op die wiergroeiende rotse langs die Sandymount-strand en, laaste maar nie die minste nie, op die stil kerkie van waar daar van tyd tot tyd oor die stilte die stem van gebed uitgestroom het na haar wat in haar rein glans 'n baken is, altyd en altyd, vir die stormgeteisterde hart van die mens, Maria, ster van die see.

Die drie vriendinne het op die rotse gesit en die aandtoneel geniet en die lug wat vars maar nie te koel was nie. Menigmaal en dikwels was hulle gewoond om daarheen te kom, na daardie gunstelinghoekie, om lekker te gesels langs die vonkelende golwe en oor vroulike sake te praat, Cissy Caffrey en Edy Boardman met die baba in die stootkarretjie en Tommy en Jacky Caffrey, twee krulkoppie-seuntjies, aangetrek in matroospakkies met pette wat pas en die naam H. M. S. Belleisle op albei gedruk. Want Tommy en Jacky Caffrey was 'n tweeling, skaars vier jaar oud en soms 'n baie lawaaierige en bedorwe tweeling maar ten spyte van dit alles skatlike mannetjies met helder vrolike gesiggies en innemende maniertjies. Hulle het in die sand geplas met hulle grafies en emmertjies, kastele gebou soos kinders maak, of met hulle groot gekleurde bal gespeel, gelukkig die lieflange dag. En Edy Boardman het die mollige baba heen en weer in die stootkarretjie gewieg terwyl daardie jong heer dit behoorlik uitgegiggel het van plesier. Hy was maar elf maande en nege dae oud en hoewel nog 'n klein kruipertjie, het hy net begin om sy eerste babawoordjies te lispel. Cissy Caffrey het oor hom gebuk om sy vet klein wangetjies te knyp en die fyn kuiltjie in sy ken.

—Nou, baba, het Cissy Caffrey gesê. Sê hard, hard. Ek wil 'n drinkie water hê.

En baba het agter haar aan gebabbel:

—'n Dinkie 'n dinkie 'n wawwo.

Cissy Caffrey het die kleinding geknuffel want sy was verskriklik lief vir kinders, so geduldig met klein lydertjies, en Tommy Caffrey kon nooit sover gekry word om sy kasterolie te drink nie tensy dit Cissy Caffrey was wat sy neus toegehou en hom die korsie-endjie van die brood belowe het of bruinbrood met gouestroop op. Watter oorredingskrag het daardie meisie nie gehad nie! Maar natuurlik was baba Boardman so soet soos 'n engeltjie, 'n volmaakte klein skatjie in sy nuwe swierige borslappie. Niks van jul bedorwe skoonheidjies van die Flora MacFlimsy-soort was Cissy Caffrey nie. 'n Getrouerhartige meisie het nog nooit die asem van die lewe ingetrek nie, altyd met 'n lag in haar sigeuneroë en 'n uitgelate woordjie op haar kersierype rooi lippe, 'n meisie in die uiterste mate beminlik. En Edy Boardman het ook gelag vir die snaakse taaltjie van boetie.

Maar net toe was daar 'n geringe twisgeskil tussen jong meneer Tommy en jong meneer Jacky. Seuns sal seuns wees en ons twee tweelinge was geen uitsondering op hierdie goue reël nie. Die twisappel was 'n sekere sandkasteel wat jong meneer Jacky gebou het en jong meneer Tommy wou dit, reg of verkeerd, hê dat dit argitektonies verbeter moes word met 'n voordeur soos die Martello-toring s'n. Maar as jong meneer Tommy koppig was, was jong meneer Jacky ook eiewys en, getrou aan die spreuk dat elke klein Ier se huis sy kasteel is, het hy sy gehate mededinger aangeval en wel met so 'n gevolg dat die sogenaamde aanvaller tot 'n val gekom het en (helaas om te vertel!) die begeerde kasteel ook. Nodeloos om te sê het die gehuil van die verslae jong meneer Tommy die aandag van die vriendinne getrek.

—Kom hier, Tommy, het sy suster gebiedend geroep. Nou dadelik! En jy, Jacky, skaam jou om arme Tommy in die vuil sand te gooi. Wag maar tot ek jou daarvoor vang.

Sy oë mistig van ongestorte trane het jong meneer Tommy op haar roepstem gekom, want hulle groot suster se woord was wet vir die tweeling. En in 'n treurige toestand was hy ook ná sy ongeluk. Sy klein oorlogskiptoppie en onnoembares was vol sand maar Cissy was 'n meesteres in die kuns om die lewe se klein moeilikhede glad te stryk en baie gou was daar nie 'n enkele sandkorreltjie op sy deftige pakkie te sien nie. Tog het die blou ogies geglinster van warm trane wat net wou opwel, en daarom het sy die seerheid weggesoen en haar hand vir jong meneer Jacky, die skuldige, geskud en gesê as sy naby hom was sou sy nie ver van hom af wees nie, haar oë dansend van vermaning.

—Lelike stoute Jacky! het sy uitgeroep.

Sy het 'n arm om die klein seemannetjie gesit en innemend gepaai:

—Wat's jou naam? Botter en room?

—Sê vir ons wie's jou liefie, het Edy Boardman gepraat. Is Cissy jou liefie?

—Nê-ê, het betraande Tommy gesê.

—Is Edy Boardman jou liefie? het Cissy gevra.

—Nê-ê, het Tommy gesê.

—Ek weet, het Edy Boardman glad nie te vriendelik gesê nie, met 'n skalkse blik uit haar bysiende oë. Ek weet wie's Tommy se liefie. Gerty is Tommy se liefie.

—Nê-ê, het Tommy op die rand van trane gesê.

Cissy se vinnige moedervernuf het geraai wat skort en sy het vir Edy Boardman gefluister om hom daar agter die stootkarretjie te neem waar die heer nie kon sien nie en op te pas dat hy nie sy nuwe bruin skoentjies natmaak nie.

Maar wie was Gerty?

Gerty MacDowell, wat naby haar metgeselle gesit het, verlore in gedagtes, starend ver weg in die verte, was in alle waarheid so 'n lieflike voorbeeld van innemende Ierse meisiedom as wat 'n mens maar kon wens om te sien. Sy is mooi verklaar deur almal wat haar geken het hoewel sy, soos mense dikwels gesê het, meer 'n Giltrap as 'n MacDowell was. Haar figuur was tenger en grasieus, selfs neigend na brooshied, maar daardie ysterjellietjies wat sy die laaste tyd gebruik het, het haar 'n wêreld van goed gedoen, baie beter as die Weduwee Welch se vrouepille, en sy was baie beter van daardie afskeidings wat sy altyd gekry het en daardie moeë gevoel. Die wasbleekheid van haar gesig was byna geestelik in sy ivoorgelyke reinheid hoewel haar roosknopmondjie 'n egte Cupido-boog was, Grieks volmaak. Haar hande was van fyngeaarde albaster met spits vingers en so wit soos wat suurlemoensap en die koningin van salwe hulle kon maak hoewel dit nie waar was dat sy glacéhandskoene in die bed gedra het of 'n melkvoetbad geneem het nie. Bertha Supple het dit eenkeer vir Edy Boardman vertel, 'n doelbewuste leuen, toe sy en Gerty met die dolke getrek teen mekaar gestaan het (die boesemvriendinne het natuurlik van tyd tot tyd hulle rusietjies gehad soos die res van die sterflinge) en sy het vir haar gesê sy moet nie laat blyk, wat sy ook al doen, dat dit sy was wat haar vertel het nie, of sy sou nooit weer met haar praat nie. Nee. Eer aan wie eer toekom. Daar was 'n aangebore verfyning, 'n lome koninklike hauteur aan Gerty wat onmiskenbaar geblyk het uit haar fyn handjies en hoogboogvoetrug. As die goedgunstige noodlot maar gewil het dat sy as 'n edelvrou van hoë stand in eie reg gebore word en as sy maar net die voordeel van 'n goeie opvoeding ontvang het, kon Gerty MacDowell maklik haar man gestaan het langs enige dame in die land en sou sy haarself uitgelese uitgedos gesien het met juwele op haar voorkop en patrisiese vryers aan haar voete wat met mekaar wedywer om hul opwagting by haar te maak. Dalk was dit dit, die liefde wat kon gewees het, wat soms aan haar saggelaatde gesig 'n blik verleen het, gespanne van onderdrukte betekenis, wat 'n vreemde smagtende neiging aan die pragtige oë gegee het, 'n bekoring waaraan min kon weerstaan. Waarom het vroue sulke toweroë? Gerty s'n was van die blouste Ierse blou, uitgelig deur glansende wimpers en donker uitdrukkingsvolle wenkbroue. Daar was 'n tyd toe daardie wenkbroue nie so syagtig verleidelik was nie. Dit was Madame Vera Verity, direktrise van die Mooi Vrou-bladsy in die Princess Novelette, wat haar eerste aangeraai het om wenkbroulien te probeer, wat daardie spookagtige uitdrukking aan die oë gegee het, so pas by voorlopers van die mode, en sy was nog nooit spyt daaroor nie. Toe was daar bloos wetenskaplik genees en hoe om lank te wees vermeerder jou lengte en jy het 'n pragtige gesig maar jou neus? Dit sou mev. Dignam pas want sy het 'n knopneusie gehad. Maar Gerty se kroon van glorie was haar rykdom wonderlike hare. Dit was donkerbruin met 'n natuurlike golf daarin. Sy het dit daardie selfde oggend geknip vanweë die nuwemaan en dit het om haar mooi koppie genestel in 'n oorvloed van welige trossies, en haar naels ook geknip, Donderdag vir rykdom. En net nou by Edy se woorde, toe 'n verraderlike blos, so teer soos die flouste rosebloei, in haar wange opgekruip het, het sy so lieflik gelyk in haar soet meisiesagtige skaamheid dat God se skone land Ierland, sowaar, nie haar gelyke gehad het nie.

Vir 'n oomblik was sy stil met eerder hartseer neergeslane oë. Sy wou net teëpraat maar iets het die woorde op haar tong gestuit. Neiging het haar aangespoor om uit te praat: waardigheid het haar gesê om stil te bly. Die mooi lippies het 'n rukkie getuit maar toe het sy opgekyk en uitgebars in 'n blye laggie wat al die varsheid van 'n jong Meimôre in hom gehad het. Sy het baie goed geweet, niemand beter nie, wat skeel Edy laat sê het wat sy gesê het, omdat hy so verkoel het in sy aandag terwyl dit bloot 'n minnaarstwis was. Soos gewoonlik was iemand se neus uit lit oor die seun met die fiets van die London bridge road wat altyd voor haar venster op en af gery het. Net nou het sy pa hom saans binne gehou om hard te studeer om 'n beurs in die intermediêre eksamen te kry wat aan die kom was, en hy sou na Trinity college gaan om vir dokter te leer wanneer hy die hoërskool verlaat, soos sy broer W. E. Wylie wat in die fietswedrenne by die Trinity college universiteit gejaag het. Weinig het hy hom miskien gesteur aan wat sy voel, daardie dowwe pynlike leegte in haar hart soms, wat tot in die kern deurboor. Tog was hy jonk en dalk sou hy met die tyd leer om haar lief te hê. Hulle was protestante in sy familie en natuurlik het Gerty geweet Wie eerste kom en ná Hom die Geseënde Maagd en dan Sint Josef. Maar hy was onteenseglik aantreklik met 'n uitgelese neus en hy was wat hy gelyk het, elke duim 'n heer, die vorm van sy kop ook agter sonder sy pet op wat sy enige plek sou herken, iets buitengewoons, en die manier waarop hy die fiets by die lamp gedraai het met sy hande van die stuur af en ook die lekker geur van daardie goeie sigarette en boonop was hulle ook ewe groot, hy en sy, en dit was hoekom Edy Boardman gedink het sy was so verskriklik slim, omdat hy nie voor haar stukkie tuintjie op en af gaan ry het nie.

Gerty was eenvoudig aangetrek maar met die instinktiewe smaak van 'n toegewyde volgeling van Vrou Mode want sy het gevoel daar was net 'n moontlikheid dat hy dalk buite kon wees. 'n Netjiese bloesie van elektriese blou, self gekleur met Dolly-kleurstof (omdat daar in die Lady's Pictorial voorspel is dat elektriese blou gedra sou word) met 'n swierige V-opening tot by die skeiding en 'n doekiesakkie (waarin sy altyd 'n stukkie watte gehou het wat met haar gunstelingparfuum gegeur is omdat die sakdoek die val bederf het) en 'n vlootblou driekwartrok, gesny tot op die tree, het haar slanke grasieuse figuur volmaak laat uitkom. Sy het 'n koketterige liefling van 'n hoedjie gedra van wyerand-nigger-strooi, kontrasterend afgewerk met 'n onderrand van eierblou chenille en aan die kant 'n vlinderstrik van sy om te pas. Die hele Dinsdagmiddag verlede week het sy gesoek om daardie chenille te laat pas maar uiteindelik het sy gekry wat sy wou hê by Clery's se someruitverkoping, die einste ding, effens winkelbevuil maar jy sou dit nooit agterkom nie, sewe vingers twee en 'n pennie. Sy het dit heeltemal self opgemaak en watter vreugde was hare toe sy dit toe aanpas en glimlag vir die lieflike weerkaatsing wat die spieël aan haar teruggegee het! En toe sy dit op die waterkan sit om die vorm te hou, het sy geweet dat dit die glans van sekere mense wat sy ken, sou afvat. Haar skoene was die nuutste ding in skoeisel (Edy Boardman was baie trots daarop dat sy so petite was maar sy het nooit 'n voet soos Gerty MacDowell s'n gehad nie, 'n vyf, en sou nooit nie, as, eik of olm) met blinkleer-toppunte en net een swierige gespe oor haar hoogboogvoetrug. Haar welgevormde enkel het sy volmaakte verhoudings onder haar rok vertoon en net die regte hoeveelheid en nie meer nie van haar welgevormde ledemate, gehul in fyngespinde kouse met versterkte hakke en wye kousbandboordjies. Wat onnies betref, dit was Gerty se vernaamste sorg en wie wat die fladderende hoop en vrees van lieflike sewentien ken (hoewel Gerty nooit weer sewentien sou sien nie) kan dit oor sy hart kry om haar te blameer? Sy het vier oulike stelle gehad met verskriklik mooi steekwerk, drie kledingstukke en nagrokkies ekstra, en elke stel met lintjies van verskillende kleure deurgeryg, rooskleurpienk, bleekblou, mauve en ertjiegroen, en sy het hulle self gelug en geblou wanneer hulle van die was af terugkom en hulle gestryk en sy het 'n halwe baksteen gehad om die strykyster op te sit want sy sou daardie wasvroue nie verder vertrou as wat sy hulle kon sien nie, wat die goed skroei. Sy het die blou gedra vir geluk, hopend teen hoop, haar eie kleur en ook gelukkig vir 'n bruid om 'n stukkie blou êrens aan haar te hê, want die groen wat sy vandag 'n week gelede gedra het, het hartseer gebring omdat sy pa hom ingebring het om te studeer vir die intermediêre beurs en omdat sy gedink het hy is dalk buite omdat sy, toe sy daardie oggend aantrek, die ou paar amper binnestebuite aangetrek het en dit was vir geluk en vir minnaars se ontmoeting as jy daardie goed binnestebuite aantrek of as hulle losgaan dat hy aan jou dink, solank dit nie op 'n Vrydag was nie.

En tog en tog! Daardie gespanne trek op haar gesig! 'n Knaende smart is heeltyd daar. Haar hele siel is in haar oë en sy sou wêrelde gee om in die privaatheid van haar eie vertroude kamer te wees waar sy, toegewend aan trane, lekker kon huil en haar opgekropte gevoelens kon verlig, hoewel nie te veel nie want sy het geweet hoe om mooi te huil voor die spieël. Jy is lieflik, Gerty, het dit gesê. Die bleke aandlig val op 'n gesig oneindig treurig en smagtend. Gerty MacDowell smag tevergeefs. Ja, sy het van die heel begin af geweet dat haar dagdroom van 'n huwelik is gereël en die troukerkklokke lui vir mev. Reggy Wylie T. C. D. (want die een wat met die ouer broer trou, sou mev. Wylie wees) en in die modeberigte het mev. Gertrude Wylie 'n weelderige skepping van grys gedra, afgewerk met duur blouvos, nie sou wees nie. Hy was te jonk om te verstaan. Hy wou nie glo in die liefde nie, 'n vrou se geboortereg. Die aand van die partytjie lank gelede by Stoer's (hy was nog in kortbroek) toe hulle alleen was en hy 'n arm om haar middel gesteel het, het sy wit geword tot op die lippe. Hy het haar kleintjie genoem met 'n vreemd hees stem en 'n halwe soentjie weggeraap (die eerste!) maar dit was net die punt van haar neus en toe het hy uit die kamer gehaas met 'n opmerking oor verversings. Onstuimige kêrel! Karaktersterkte was nog nooit Reggy Wylie se sterk punt nie en hy wat Gerty MacDowell wil vry en wen, moet 'n man onder die manne wees. Maar wag, altyd wag om gevra te word, en dit was ook skrikkeljaar en dit sou gou verby wees. Geen sprokiesprins is haar beau ideal om 'n seldsame en wonderbare liefde aan haar voete te lê nie maar eerder 'n manlike man met 'n sterk stil gesig wat nog nie sy ideaal gevind het nie, miskien sy hare effens met grys gespikkel, en wat sou verstaan, haar in sy beskermende arms sou neem, haar teen hom vasdruk in al die krag van sy diep hartstogtelike natuur en haar sou troos met 'n lang lang soen. Dit sou soos die hemel wees. Na so een smag sy op hierdie lieflike somersaand. Met al die hart van haar verlang sy om net syne te wees, sy verloofde bruid, vir ryk vir arm, in siekte in gesondheid, tot die dood ons twee skei, van hierdie tot hierdie dag voortaan.

En terwyl Edy Boardman met klein Tommy agter die stootkarretjie was, het sy net gedink of die dag ooit sou kom wanneer sy haarself sy klein vroutjie-tot-wees kon noem. Dan kon hulle oor haar praat tot hulle blou in die gesig is, Bertha Supple ook, en Edy, die klein heksie, want sy sou in November tweeëntwintig word. Sy sou ook vir hom sorg met liggaamlike gemakke, want Gerty was vroulik wys en het geweet dat 'n blote man daardie gevoel van huislikheid liefgehad het. Haar plaatkoekies tot 'n goudbruin kleur gebak en queen Ann's-poeding van heerlike romerigheid het goue lof van almal ingeoes, want sy het ook 'n gelukkige hand gehad om 'n vuur aan te steek, strooi die fyn bruismeel in en roer altyd in dieselfde rigting, room dan die melk en suiker en klits die eierwit goed, hoewel sy nie van die eetdeel gehou het wanneer daar mense was wat haar skaam gemaak het nie en sy het dikwels gewonder waarom jy nie iets poëties soos viooltjies of rose kon eet nie, en hulle sou 'n pragtig ingerigte salon hê met skilderye en gravures en die foto van oupagrootjie Giltrap se lieflike hond Garryowen wat amper gepraat het so menslik was hy, en sitsoortrekke vir die stoele en daardie silwer roosterbroodrakkie by Clery's se somer-rommeluitverkoping soos hulle in ryk huise het. Hy sou lank wees met breë skouers (sy het nog altyd van lang mans gehou vir 'n eggenoot) met glinsterende wit tande onder sy sorgvuldig geknipte swierige snor en hulle sou vasteland toe gaan vir hulle wittebrood (drie wonderlike weke!) en dan, wanneer hulle hulle gevestig het in 'n oulike knus en gesellige klein huislike huisie, sou hulle elke oggend albei ontbytjie eet, eenvoudig maar volmaak opgedien, vir hulle eie twee selfies, en voordat hy uitgaan na sy besigheid sou hy sy liewe klein vroutjie 'n goeie hartlike drukkie gee en vir 'n oomblik diep in haar oë kyk.

Edy Boardman het vir Tommy Caffrey gevra of hy klaar is en hy het ja gesê, toe het sy sy klein kniebroekie vir hom toegeknoop en hom gesê hy moet gaan speel met Jacky en nou soet wees en nie baklei nie. Maar Tommy het gesê hy wil die bal hê en Edy het hom gesê nee, baba speel met die bal en as hy dit vat sou daar hare waai, maar Tommy het gesê dit is sy bal en hy wil sy bal hê en hy het op die grond rondgetrap, as jy wil weet. Die humeur van hom! O, hy was al 'n man, klein Tommy Caffrey, vandat hy uit sy voorskootjies was. Edy het hom gesê nee, nee en hy moet nou maak dat hy wegkom en sy het vir Cissy Caffrey gesê sy moenie vir hom toegee nie.

—Jy's nie my suster nie, het stoute Tommy gesê. Dis my bal.

Maar Cissy Caffrey het vir baba Boardman gesê hy moet opkyk, hoog opkyk na haar vinger en sy het die bal vinnig gegryp en dit langs die sand gegooi en Tommy daaragter in volle vaart, die oorwinning behaal.

—Enigiets vir 'n rustige lewe, het Ciss gelag.

En sy het klein kleuter se twee wangetjies gekielie om hom te laat vergeet en gespeel hier's die burgemeester, hier's sy twee perde, hier's sy gemmerbroodkoets en hier stap hy in, kenkapper, kenkapper, kenkapper ken. Maar Edy het so kwaai soos 'n geitjie geword oor hom wat so sy eie sin kry van almal wat hom altyd vertroetel.

—Ek sou hom graag iets wou gee, het sy gesê, ja regtig, waar ek nie sal sê nie.

—Op die gee-aa-tee-tjie, het Cissy vrolik gelag.

Gerty MacDowell het haar kop laat sak en bloedrooi geword by die gedagte dat Cissy so iets ondamesagtigs hardop sê wat sy haar lewe lank skaam sou wees om te sê, en diep roserooi gebloos, en Edy Boardman het gesê sy is seker die heer oorkant het gehoor wat sy sê. Maar Ciss het geen speld omgegee nie.

—Laat hom! het sy gesê met 'n parmantige gooi van haar kop en 'n pikante kanteling van haar neus. Gee hom ook op dieselfde plek so gou as wat ek na hom sou kyk.

Malkop Ciss met haar paddapop-krulle. Jy moes soms vir haar lag. Byvoorbeeld wanneer sy jou gevra het of jy nog Chinese tee en kramboosfonfyt wil hê en wanneer sy die kannetjies en die mans se gesiggies met rooi ink op haar naels geteken het, laat jou kraak van die lag, of wanneer sy wou gaan waar jy weet, het sy gesê sy wil gou loop en 'n besoek aan mej. White gaan aflê. Dit was nou net soos Cissietjie-poppie. O, en sal jy haar ooit vergeet die aand toe sy aangetrek het in haar pa se pak en hoed en die gebrande-kurk-snor en met Tritonville road af gestap het, 'n sigaret aan die rook. Daar was niemand wat by haar kon kers vashou vir pret nie. Maar sy was opregtheid self, een van die dapperste en getrouste harte wat die hemel ooit gemaak het, nie een van jou valse tweegesig-goed nie, te soet om gesond te wees.

En toe het daar op die lug die klank van stemme uitgekom en die galmende loflied van die orrel. Dit was die mans se matigheidsretraite gelei deur die sendeling, die eerwaarde John Hughes S. J., rosekrans, preek en seëning met die Allerheiligste Sakrament. Hulle was daar saamgekom sonder onderskeid van sosiale klas (en 'n uiters stigtelike skouspel was dit om te sien) in daardie eenvoudige tempeltjie langs die golwe, ná die storms van hierdie moeë wêreld, kniel voor die voete van die onbevlekte, en die litanie van Ons Liewe Vrou van Loreto opsê, haar smeek om vir hulle in te tree, die ou bekende woorde, heilige Maria, heilige maagd van die maagde. Hoe treurig vir arme Gerty se ore! As haar pa maar net die kloue van die drankduiwel vermy het, deur die gelofte af te lê of daardie poeiers wat die drankgewoonte genees in Pearson's Weekly, kon sy nou in haar koets gery het, vir niemand tweede nie. Oor en oor het sy dit vir haarself gesê terwyl sy by die sterwende kole gepeins het in diep gepeinsdheid sonder die lamp omdat sy twee ligte gehaat het, of dikwels drome-rig by die uur deur die venster gestaar het na die reën wat op die geroeste emmer val, aan die dink. Maar daardie walglike brousel wat al so baie haarde en huise geruïneer het, het sy skaduwee oor haar kinderdae gewerp. Ja, sy het selfs in die huiskring dade van geweld aanskou wat deur onmatigheid veroorsaak is en het haar eie pa gesien, 'n prooi van die dampe van bedwelming, homself heeltemal vergeet, want as daar een ding van alle dinge was wat Gerty geweet het, was dit dat die man wat sy hand teen 'n vrou oplig behalwe op die manier van goedhartigheid, verdien om gebrandmerk te word as die laagste van die lae.

En steeds het die stemme gesing in smeking tot die Maagd allermagtigste, Maagd allerbarmhartigste. En Gerty, verdiep in gedagtes, het skaars haar metgeselle gesien of gehoor of die tweeling by hulle seunsagtige stoeiery of die heer van Sandymount green af wat Cissy Caffrey die man genoem het wat so baie na homself lyk, wat langs die strand verbykom vir 'n kort wandeling. Jy het hom nooit enigsins gekoring gesien nie, maar nogtans en ten spyte van dit alles sou sy hom nie vir 'n pa wou hê nie omdat hy te oud was of iets of vanweë sy gesig (dit was 'n onmiskenbare geval van Doctor Fell) of sy karbonkelrige neus met die puisies op en sy sandkleurige snor 'n bietjie wit onder sy neus. Arme pa! Met al sy foute het sy hom steeds liefgehad wanneer hy Tell me, Mary, how to woo thee of My love and cottage near Rochelle gesing het en hulle gestoofde kokkels en slaai met Lazenby's-slaaisous vir aandete gehad het, en toe hy The moon hath raised gesing het saam met mnr. Dignam wat skielik dood is en begrawe is, God wees sy siel genadig, aan 'n beroerte. Dit was haar ma se verjaardag en Charley was tuis met sy vakansie en Tom en mnr. Dignam en mev. en Patsy en Freddy Dignam en hulle sou 'n groepfoto laat neem het. Niemand sou gedink het die einde was so naby nie. Nou is hy ter ruste gelê. En haar ma het vir hom gesê hy moet dit vir die res van sy dae as 'n waarskuwing laat dien en hy kon nie eers na die begrafnis gaan nie weens die jig en sy moes stad toe gaan om vir hom die briewe en monsters van sy kantoor te bring oor Catesby's se kurklinoleum, kunssinnig, standaardontwerpe, 'n paleis waardig, gee tiptop slytasie en altyd helder en vrolik in die huis.

'n Staatmaker van 'n dogter was Gerty, net soos 'n tweede moeder in die huis, ook 'n dienende engel met 'n klein hartjie wat sy gewig in goud werd is. En wanneer haar ma daardie woedende barstende hoofpyne gehad het, wie was dit wat die mentolkeëltjie op haar voorkop gevryf het as nie Gerty nie, hoewel sy nie gehou het van haar ma se snuifknippies nie en dit was die enigste enkele ding waaroor hulle ooit woorde gehad het, snuif. Almal het die wêreld van haar gedink vir haar sagte maniere. Dit was Gerty wat elke aand die gas by die hoofkraan afgedraai het en dit was Gerty wat teen die muur van daardie plek, waar sy elke twee weke nooit die chloorkalk vergeet het nie, mnr. Tunney die kruidenier se kersalmanak vasgespyker het, die prent van halkioniese dae waar 'n jong heer in die kostuum wat hulle toe altyd gedra het, met 'n driehoekige hoed, 'n bos blomme aan sy liefling aangebied het met ouwêreldse ridderlikheid deur haar tralievenster. Jy kon sien daar was 'n storie agter. Die kleure was iets liefliks gedoen. Sy was in 'n sagte vleiende wit in 'n bestudeerde houding en die heer was in sjokolade en hy het soos 'n deurtrapte aristokraat gelyk. Sy het dikwels drome-rig na hulle gekyk wanneer sy vir 'n sekere doel daarheen gegaan het en haar eie arms gevoel wat wit en sag was net soos hare met die moue teruggestoot en aan daardie tye gedink, want sy het in Walker's uitspraakwoordeboek wat aan oupagrootjie Giltrap behoort het, uitgevind van die halkioniese dae wat hulle beteken.

Die tweeling het nou op die mees goedgekeurde broederlike wyse gespeel tot jong meneer Jacky, wat regtig so astrant soos koper was, daar was nie by hom verby te kom nie, uiteindelik die bal opsetlik so hard as wat hy maar kon, weggeskop het in die rigting van die wierrotse. Nodeloos om te sê was arme Tommy nie traag om sy ontsteltenis te laat hoor nie maar gelukkig het die heer in swart wat daar alleen gesit het, galant te hulp gesnel en die bal onderskep. Ons twee kampvegters het hulle speelding met kragtige krete opgeëis en om moeilikheid te voorkom, het Cissy Caffrey na die heer geroep om dit asseblief na haar te gooi. Die heer het die bal een of twee keer gemik en dit toe teen die strand op na Cissy Caffrey gegooi, maar dit het teen die helling afgerol en reg onder Gerty se rok gaan stilstaan naby die klein poeletjie by die rots. Die tweeling het weer daarvoor geskreeu en Cissy het vir haar gesê sy moet dit wegskop en hulle daaroor laat baklei, toe trek Gerty haar voet terug, maar sy het gewens hulle simpel bal het nie na haar toe aangerol gekom nie en sy het geskop maar sy het gemis en Edy en Cissy het gelag.

—As jy misluk, probeer weer, het Edy Boardman gesê.

Gerty het instemmend geglimlag en op haar lip gebyt. 'n Fyn pienk het in haar mooi wang opgekruip maar sy was vasbeslote om hulle te laat sien, toe lig sy net haar rok 'n bietjie, maar net genoeg, en mik goed en gee die bal 'n lekker harde skop en dit het sommer ver gegaan en die twee tweelinge daaragter af na die spoelklippe toe. Pure jaloesie natuurlik, dit was niks anders nie, om aandag te trek omdat die heer oorkant kyk. Sy het die warm blos gevoel, altyd 'n gevaarsein by Gerty MacDowell, wat in haar wange opgestu en opgevlam het. Tot dusver het hulle net blikke van die mees toevallige soort gewissel maar nou onder die rand van haar nuwe hoed het sy dit gewaag om na hom te kyk en die gesig wat haar blik daar in die skemer ontmoet het, vaal en vreemd getrokke, het vir haar gelyk na die treurigste wat sy nog ooit gesien het.

Deur die oop venster van die kerk het die geurige wierook aangewaai gekom en daarmee saam die geurige name van haar wat sonder die vlek van die erfsonde ontvang is, geestelike vat, bid vir ons, eerbare vat, bid vir ons, vat van besondere toewyding, bid vir ons, mistieke roos. En harte gekwel deur sorg was daar en swoegers vir hulle daaglikse brood en baie wat gedwaal en verdwaal het, hulle oë nat van berou maar nogtans helder van hoop, want die eerwaarde vader Vader Hughes het hulle vertel wat die groot heilige Bernardus gesê het in sy beroemde gebed tot Maria, die allervroomste Maagd se voorspraakkrag, dat dit in geen eeu opgeteken is dat dié wat haar magtige beskerming afgesmeek het ooit deur haar verlaat is nie.

Die tweeling het nou weer reg vrolik gespeel, want die moeilikhede van die kinderjare is maar soos vlietende somerbuitjies. Cissy Caffrey het met baba Boardman gespeel tot hy gekraai het van plesier en babahandjies in die lug geklap het. Koekeloer het sy geroep agter die kap van die stootkarretjie en Edy het gevra waar het Cissy heen gegaan en toe het Cissy haar kop uitgesteek en ah! geroep en, my magtig, het die klein kêreltjie dit nie geniet nie! En toe het sy vir hom gesê hy moet papa sê.

—Sê papa, baba. Sê pa pa pa pa pa pa pa.

En baba het sy uiterste bes gedoen om dit te sê, want hy was baie intelligent vir elf maande het almal gesê en groot vir sy ouderdom en die prentjie van gesondheid, 'n volmaakte klein bondeltjie liefde, en hy sou beslis iets groots word, het hulle gesê.

—Haja ja ja haja.

Cissy het sy mondjie met die kwylende borslappie afgevee en wou hê hy moet regop sit en pa pa pa sê maar toe sy die band losmaak het sy uitgeroep, heilige sint Denis, dat hy papnat was en dat die halwe kombers andersom onder hom gevou moet word. Natuurlik was sy kinderlike majesteit hoogs weerbarstig by sulke toiletformaliteite en hy het almal dit laat weet:

—Habaa baaaahabaaa baaaa.

En twee groot dik mooi groot trane wat oor sy wange rol. Dit was alles nutteloos om hom te sus met nee, nê-nee, baba, nee en hom te vertel van die perdjie en waar was die tjoeketjoek nie, maar Ciss, altyd gevat, het die tiet van die suigbottel in sy mond gegee en die klein heidentjie was gou tevrede.

Gerty het gewens hulle wou tog hulle tjankende baba huis toe neem uit hierdie plek uit en nie op haar senuwees werk nie, geen uur om buite te wees nie, en die klein snuiters van 'n tweeling. Sy het uitgestaar na die verre see. Dit was soos die skilderye wat daardie man altyd op die sypaadjie gedoen het met al die gekleurde krytjies en so jammer ook om hulle daar te los om alles uitgevee te word, die aand en die wolke wat uitkom en die Bailey-lig op Howth en om die musiek so te hoor en die geur van daardie wierook wat hulle in die kerk brand soos 'n soort van waai. En terwyl sy staar het haar hart klop-klop gemaak. Ja, dit was sy na wie hy gekyk het, en daar was betekenis in sy blik. Sy oë het in haar ingebrand asof hulle haar deur en deur wou deursoek, haar heel siel wou lees. Wonderlike oë was dit, manjifiek uitdrukkingsvol, maar kon jy hulle vertrou? Mense was so snaaks. Sy kon dadelik aan sy donker oë en sy bleek intellektuele gesig sien dat hy 'n buitelander was, die ewebeeld van die foto wat sy van Martin Harvey gehad het, die matinee-afgod, net behalwe vir die snor, wat sy verkies het, want sy was nie verhoogbehep soos Winny Rippingham wat wou gehad het hulle twee moet altyd eenders aantrek vanweë 'n toneelstuk nie, maar sy kon nie sien of hy 'n arendsneus of 'n effens retroussé een gehad het van waar hy gesit het nie. Hy was in diepe rou, dit kon sy sien, en die verhaal van 'n spookagtige smart was op sy gesig geskryf. Sy sou wêrelde gegee het om te weet wat dit was. Hy het so stip opgekyk, so stil, en hy het haar die bal sien skop en miskien kon hy die blink staalgespes van haar skoene sien as sy hulle so swaai, peinsend, met die tone na onder. Sy was bly dat iets haar gesê het om die deurskynende kouse aan te trek, met die gedagte dat Reggy Wylie dalk buite sou wees, maar dit was ver weg. Hier was dit waarvan sy so dikwels gedroom het. Dit was hy wat saak gemaak het en daar was vreugde op haar gesig want sy wou hom hê, omdat sy instinktief gevoel het dat hy soos niemand anders was nie. Die heel hart van die meisievrou het na hom uitgegaan, haar droomman, want sy het op die oomblik geweet dit was hy. As hy gely het, meer teen gesondig as wat hy self gesondig het, of selfs, selfs, as hy self 'n sondaar was, 'n slegte man, het sy nie omgegee nie. Selfs al was hy 'n protestant of metodis kon sy hom maklik bekeer as hy haar waarlik liefhet. Daar was wonde wat genesing nodig gehad het met hartsalf. Sy was 'n vroulike vrou, nie soos ander wispelturige onvroulike meisies wat hy geken het nie, daardie fietsryers wat spog met wat hulle nie gehad het nie, en sy het net gesmag om alles te weet, om alles te vergewe as sy hom net op haar verlief kon laat raak, hom die herinnering van die verlede laat vergeet. Dan sou hy haar dalk saggies omhels, soos 'n regte man, haar sagte lyf teen hom vasdruk, en haar liefhê, sy eie-eiendste meisietjie, vir haarself alleen.

Toevlug van sondaars. Troosteres van die bedroefdes. Ora pro nobis. Tereg is daar gesê dat wie ook al met geloof en standvastigheid tot haar bid, nooit verlore of verstote kan wees nie: en gepas is sy ook 'n hawe van toevlug vir die bedroefdes vanweë die sewe smarte wat haar eie hart deurboor het. Gerty kon die hele toneel in die kerk voor haar sien, die brandskilderglasvensters wat opgloei, die kerse, die blomme en die blou baniere van die geseënde Maagd se broederskap, en Vader Conroy wat kanunnik O'Hanlon by die altaar help, dinge in- en uitdra met sy oë neergeslaan. Hy het amper soos 'n heilige gelyk en sy biegstoel was so stil en skoon en donker en sy hande was net soos wit kerswas en as sy ooit 'n Dominikaanse non in hulle wit habyt sou word, sou hy dalk na die klooster kom vir die novene van Sint Dominikus. Hy het haar daardie keer, toe sy hom in die bieg daarvan vertel het en tot in die wortels van haar hare rooi geword het uit vrees dat hy kon sien, gesê om nie bekommerd te wees nie, want dit was net die stem van die natuur en ons was almal onderworpe aan die natuur se wette, het hy gesê, in hierdie lewe, en dat dit geen sonde was nie, want dit kom uit die natuur van die vrou soos deur God ingestel, het hy gesê, en dat Ons Geseënde Vrou self aan die aartsengel Gabriël gesê het mag dit met my gebeur volgens U Woord. Hy was so gaaf en heilig en dikwels en dikwels het sy gedink en gedink of sy vir hom 'n gerimpelde teemussie met 'n geborduurde blommeontwerp as present kon maak, of 'n horlosie, maar hulle het 'n horlosie gehad, het sy op die kaggelrak opgemerk, wit en goud met 'n kanarievoëltjie wat uit 'n huisie kom om die tyd te sê, die dag toe sy daar was oor die blomme vir die veertig-uur-aanbidding, want dit was moeilik om te weet watter soort present om te gee, of dalk 'n album met verligte gesigte van Dublin of 'n plek.

Die tergende klein snuiters van 'n tweeling het weer begin baklei en Jacky het die bal na die see toe uitgegooi en hulle het albei agterna gehardloop. Klein aapies so gewoon soos slootwater. Iemand behoort hulle te vat en hulle 'n goeie loesing te gee om hulle op hulle plek te hou, al twee van hulle. En Cissy en Edy het agter hulle aan geskree om terug te kom, want hulle was bang die gety kom dalk oor hulle en hulle verdrink.

—Jacky! Tommy!

Nie hulle nie! Wat 'n groot kop het hulle nie gehad nie! Toe sê Cissy dit was die heel laaste keer dat sy hulle ooit sou uitbring. Sy het opgespring en hulle geroep en sy het by hom verby die skuinste af gehardloop, haar hare agtertoe geswaai, wat 'n goed genoeg kleur gehad het as daar meer daarvan was, maar met al die dinges wat sy altyd daarin vryf, kon sy dit nie lank laat groei nie, want dit was nie natuurlik nie, so sy kon maar net haar hoed daarna gooi. Sy het met lang ganspote-treë gehardloop, dis 'n wonder sy het nie haar romp aan die kant oopgeskeur wat te styf aan haar was nie, want daar was baie van die rabbedoe in Cissy Caffrey en sy was 'n vrypostige stuk wanneer sy ook al gedink het sy het 'n goeie kans om te spog, en net omdat sy 'n goeie hardloper was, het sy só gehardloop dat hy die hele punt van haar onderrok kon sien hardloop en haar maer skene so ver op as moontlik. Dit sou haar net reg gedien het as sy per ongeluk-aspris oor iets gestruikel het met haar hoë skewe Franse hakke aan om haar lank te laat lyk en 'n mooi buiteltjie gemaak het. Tableau! Dit sou 'n baie sjarmante exposé gewees het vir so 'n heer om te aanskou.

Koningin van die engele, koningin van die aartsvaders, koningin van die profete, van alle heiliges, het hulle gebid, koningin van die allerheiligste rosekrans, en toe het Vader Conroy die wierookvat aan kanunnik O'Hanlon gegee en hy het die wierook ingesit en die Allerheiligste bewierook en Cissy Caffrey het die twee tweelinge gevang en sy het gejeuk om hulle 'n klinkende goeie klap teen die oor te gee, maar sy het nie, want sy het gedink hy kyk dalk, maar sy het nog nooit in haar hele lewe 'n groter fout gemaak nie, want Gerty kon sonder om te kyk sien dat hy nooit sy oë van háár afgehaal het nie, en toe het kanunnik O'Hanlon die wierookvat teruggegee aan Vader Conroy en neergekniel en opgekyk na die Allerheiligste en die koor het die Tantum ergo begin sing en sy het net haar voet in en uit geswaai op die maat soos die musiek styg en daal op die Tantumer gosa cramen tum. Drie-en-elf het sy vir daardie kouse betaal by Sparrow's in George's Street op die Dinsdag, nee die Maandag voor Paasfees en daar was nie 'n leer in hulle nie en dít was waarna hy kyk, deurskynend, en nie na haar onbeduidendes wat nóg vorm nóg fatsoen gehad het nie (die vermetelheid van haar!) want hy het oë in sy kop gehad om self die verskil te sien.

Cissy het met die twee tweelinge en hulle bal die strand langs opgekom met haar hoed sommer skeef op haar kop ná haar hardloop en sy het waaragtig soos 'n slons gelyk soos sy die twee kinders saamsleep met die dun bloesie wat sy maar twee weke tevore gekoop het soos 'n vadoek op haar rug en 'n stuk van haar onderrok wat hang soos 'n karikatuur. Gerty het net vir 'n oomblik haar hoed afgehaal om haar hare reg te druk en 'n mooier, 'n fyner kop vol neutbruin lokke is nog nooit op 'n meisie se skouers gesien nie—'n stralende klein visioen, voorwaar, byna dolmakend in sy soetheid. Jy sou baie 'n lang myl moes reis voor jy 'n kop hare soos dié sou kry. Sy kon amper die vinnige antwoordende flits van bewondering in sy oë sien wat elke senuwee in haar laat tintel het. Sy het haar hoed opgesit sodat sy onder die rand uit kon sien en haar gespede skoen vinniger geswaai, want haar asem het gestok toe sy die uitdrukking in sy oë vang. Hy het haar bekyk soos 'n slang sy prooi bekyk. Haar vroulike instink het haar gesê dat sy die duiwel in hom wakker gemaak het en by die gedagte het 'n brandende skarlaken van keel tot voorkop oor haar gespoel tot die lieflike kleur van haar gesig 'n glorieryke roos geword het.

Edy Boardman het dit ook raakgesien, want sy het skeel na Gerty gekyk, half glimlaggend, met haar brilletjie soos 'n oujongnooi, en gemaak of sy die baba oppas. 'n Prikkelbare klein muggie was sy en sou sy altyd wees en dít was waarom niemand met haar kon klaarkom nie, altyd haar neus in dinge steek wat haar nie aangaan nie. En sy het vir Gerty gesê:

—'n Pennie vir jou gedagtes.

—Wat? het Gerty geantwoord met 'n glimlag versterk deur die witste van tande. Ek wonder maar net of dit laat is.

Want sy het by die liewe vrede gewens hulle wil die snotneus-tweeling en hulle babatjie huis toe vat en uit die pad uit, so dít was waarom sy net 'n sagte wenk gegee het oor dat dit laat is. En toe Cissy opkom, het Edy haar gevra hoe laat dit is en mej. Cissy, so glad soos jy wil, het gesê dit was halfpad soentyd, tyd om weer te soen. Maar Edy wou weet, want hulle is gesê om vroeg in te wees.

—Wag, sê Cissy, ek sal gou my oom Peter daar oorkant vra hoe laat dit op sy raaiselwerk is.

So oor is sy en toe hy haar sien kom, kon sy sien hoe hy sy hand uit sy sak haal, senuweeagtig word, en met sy horlosieketting begin speel, en opkyk na die kerk. Al was hy 'n hartstogtelike natuur, kon Gerty sien dat hy enorme beheer oor homself gehad het. Die een oomblik was hy daar, betower deur 'n lieflikheid wat hom laat staar, en die volgende oomblik was dit die stil ernstige heer, selfbeheersing uitgedruk in elke lyn van sy voornaamlykende figuur.

Cissy het gesê hy moet haar verskoon, sou hy omgee om haar asseblief te sê wat die regte tyd was, en Gerty kon sien hoe hy sy horlosie uithaal, daarna luister en opkyk en sy keel skoonmaak, en hy het gesê dit spyt hom baie, sy horlosie het gaan staan, maar hy dink dit moet ná agt wees, want die son is onder. Sy stem het 'n beskaafde klank gehad en al het hy in afgemete aksent gepraat, was daar 'n vermoede van 'n trilling in die sagte tone. Cissy het dankie gesê en met haar tong uit teruggekom en gesê oom sê sy waterwerke is buite werking.

Toe het hulle die tweede vers van die Tantum ergo gesing en kanunnik O'Hanlon het weer opgestaan en die Allerheiligste bewierook en neergekniel en hy het vir Vader Conroy gesê een van die kerse gaan net-nou die blomme aan die brand steek en Vader Conroy het opgestaan en dit mooi reggesit en sy kon sien hoe die heer sy horlosie opwen en na die werkies luister en sy het haar been meer in en uit geswaai op die maat. Dit het donkerder geword, maar hy kon sien en hy het die hele tyd gekyk terwyl hy die horlosie opwen of wat ook al hy daaraan gedoen het en toe het hy dit teruggesit en sy hande weer in sy sakke gesteek. Sy het 'n soort gewaarwording oor haar hele lyf voel jaag en sy het aan die gevoel van haar kopvel en daardie irritasie teen haar korset geweet dat daardie ding seker aan die kom was, want die laaste keer was ook toe sy haar hare gesny het ter wille van die maan. Sy donker oë het weer op haar vasgepen, het elke kontoer van haar ingedrink, letterlik by haar altaar aanbid. As daar ooit onverbloemde bewondering in 'n man se hartstogtelike blik was, was dit daar, duidelik om te sien op daardie man se gesig. Dit is vir jou, Gertrude MacDowell, en jy weet dit.

Edy het begin regmaak om te gaan en dit was hoog tyd vir haar en Gerty het opgemerk dat daardie wenkie wat sy gegee het die gewenste uitwerking gehad het, want dit was 'n lang ent langs die strand tot waar die plek was om die stootkarretjie op te stoot, en Cissy het die tweeling se pette afgehaal en hulle hare reggemaak om haarself aantreklik te maak natuurlik, en kanunnik O'Hanlon het opgestaan met sy koorkap wat by sy nek uitsteek en Vader Conroy het hom die kaart gegee om van af te lees en hy het voorgelees Panem de coelo praestitisti eis en Edy en Cissy het heeltyd oor die tyd gepraat en haar gevra, maar Gerty kon hulle met hulle eie munt terugbetaal en sy het net met snydende beleefdheid geantwoord toe Edy haar vra of haar hart gebreek is oor haar beste kêrel wat haar gelos het. Gerty het skerp ineengekrimp. 'n Kort koue gloed het uit haar oë geskyn wat boekdele gespreek het van onmeetlike minagting. Dit het seergemaak—o ja, dit het diep gesny, want Edy het haar eie stil manier gehad om sulke dinge te sê wat sy geweet het sou wond, soos die vervlakste klein kat wat sy was. Gerty se lippe het vinnig geskei om die woord te vorm, maar sy het die snik teruggeveg wat in haar keel opgestyg het, so slank, so foutloos, so pragtig gevorm dat dit een gelyk het waarvan 'n kunstenaar kon gedroom het. Sy het hom liewer gehad as wat hy geweet het. Ligsinnige bedrieër en wispelturig soos sy hele geslag sou hy nooit verstaan wat hy vir haar beteken het nie en vir 'n oomblik was daar in die blou oë 'n vinnige steek van trane. Hulle oë het haar genadeloos ondersoek, maar met 'n dapper poging het sy simpatiek teruggevonkel terwyl sy na haar nuwe verowering kyk sodat hulle kon sien.

—O, het Gerty geantwoord, so vinnig soos weerlig, laggend, en die trotse kop het opgeflits. Ek kan my pet gooi na wie ek wil, want dis skrikkeljaar.

Haar woorde het kristalhelder uitgelui, meer musikaal as die koer van die ringduif, maar hulle het die stilte ysig gesny. Daar was iets in haar jong stem wat gesê het dat sy nie een was met wie liggies gespeel kon word nie. Wat mnr. Reggy betref met sy grootdoenery en sy bietjie geld, sy kon hom net eenkant toe gooi asof hy soveel vuilgoed was en nooit weer sou sy soveel as 'n tweede gedagte aan hom spandeer nie en sy simpel poskaart in 'n dosyn stukke skeur. En as hy dit ooit daarna sou waag om vermetel te wees, kon sy hom een kyk van afgemete minagting gee wat hom op die plek sou laat verskrompel. Mej. nietige klein Edy se gesig het in nie geringe mate geval nie en Gerty kon sien aan haar wat so swart soos donderweer lyk dat sy eenvoudig in 'n toringhoë woede was al het sy dit weggesteek, die klein kenkat, want daardie pyl het tuis getref vir haar kleinlike jaloesie en hulle het albei geweet dat sy iets afsydigs was, afsonderlik, in 'n ander sfeer, dat sy nie van hulle was nie en nooit sou wees nie, en daar was ook iemand anders wat dit geweet en gesien het, so hulle kon dit maar in hulle pyp steek en rook.

Edy het baba Boardman regop gesit om gereed te maak om te gaan en Cissy het die bal en die grafies en emmertjies ingepak en dit was ook hoog tyd, want Klaas Vakie was op pad vir meester Boardman junior. En Cissy het hom ook vertel dat Klaas Knipoog aan die kom was en dat baba moes doedoe gaan en baba het net te oulik gelyk, laggend uit sy uitgelate ogies, en Cissy het hom net so vir die grap in sy klein vet magie gepor en baba het, sonder soveel as met-u-verlof, sy komplimente aan almal en sommer enigeen op sy splinternuwe kwylslabbetjie opgestuur.

—O my! Poedingpaai! het Ciss geprotesteer. Hy het sy slabbetjie opgemors.

Die geringe contretemps het haar aandag geverg, maar in twee tellings het sy daardie klein sakie reggestel.

Gerty het 'n gesmoorde uitroep gesmoor en 'n senuweeagtige hoesie gegee en Edy het gevra wat en sy wou haar nou net sê om dit te vang terwyl dit vlieg, maar sy was altyd damesagtig in haar houding, so sy het dit eenvoudig met volmaakte takt afgemaak deur te sê dat dit die seëning was, want net toe het die klok uitgelui van die toring oor die stil seestrand, want kanunnik O'Hanlon was bo op die altaar met die velum wat Vader Conroy om sy skouers gesit het en het die seëning gegee met die Allerheiligste in sy hande.

Hoe roerend die toneel daar in die vallende skemer, die laaste blik op Erin, die aandoenlike klokspel van daardie aandklokke en terselfdertyd het 'n vlermuis uit die klimopbegroeide kloktoring deur die skemer uitgevlieg, hierheen, daarheen, met 'n piepklein verlore kreet. En sy kon ver weg die ligte van die vuurtorings sien, so skilderagtig, sy sou dit graag met 'n verfdoos wou doen, want dit was makliker as om 'n man te maak, en binnekort sou die lampopsteker sy rondte doen verby die Presbiteriaanse kerkterrein en langs die skaduryke Tritonville Avenue waar die paartjies stap, en die lamp aansteek naby haar venster waar Reggy Wylie altyd sy vrywiel gedraai het, net soos sy gelees het in daardie boek The Lamplighter deur mej. Cummins, skryfster van Mabel Vaughan en ander verhale. Want Gerty het haar drome gehad waarvan niemand geweet het nie. Sy was lief daarvoor om poësie te lees en toe sy van Bertha Supple daardie lieflike belydenisalbum met die koraalpienk omslag as aandenking gekry het om haar gedagtes in te skryf, het sy dit in die laai van haar spieëltafel gesit wat, al het dit nie aan die kant van weelde oorgeslaan nie, uiters netjies en skoon was. Dit was daar waar sy haar meisieskatkis gehou het, die skilpaddop-kamme, haar Kind-van-Maria-wapentjie, die witroos-parfuum, die wenkbrouswart, haar albasterreukdosie en die linte om te verwissel wanneer haar goed van die was af terugkom, en daar was 'n paar pragtige gedagtes in violet ink daarin geskryf wat sy by Hely's in Dame Street gekoop het, want sy het gevoel dat sy ook poësie kon skryf as sy haarself net so kon uitdruk soos daardie gedig wat haar so diep aangespreek het dat sy dit oorgeskryf het uit die koerant wat sy een aand om die potkruie gevind het. Is jy wesenlik, my ideaal? was die titel, deur Louis J Walsh, Magherafelt, en daarna was daar iets oor skemering, sal jy ooit? en dikwels het die skoonheid van poësie, so droef in sy verganklike lieflikheid, haar oë met stil trane benewel, want sy het gevoel dat die jare vir haar verbyglip, een vir een, en as dit nie vir daardie een tekortkoming was nie, het sy geweet sy hoef geen mededinging te vrees nie, en dit was 'n ongeluk toe sy van Dalkey Hill afgekom het en sy het dit altyd probeer wegsteek. Maar dit moet eindig, het sy gevoel. As sy daardie towerlokaas in sy oë sien, sou daar geen terughou vir haar wees nie. Liefde lag vir slotmakers. Sy sou die groot opoffering maak. Al haar strewe sou wees om sy gedagtes te deel. Dierbaarder as die hele wêreld sou sy vir hom wees en sy dae met geluk vergul. Daar was die allerbelangrike vraag en sy was dood om te weet of hy 'n getroude man was of 'n wewenaar wat sy vrou verloor het of een of ander tragedie soos die edelman met die vreemde naam uit die land van sang wat haar in 'n malhuis moes laat opsluit, wreed net om goed te wees. Maar selfs as—wat dan? Sou dit 'n baie groot verskil maak? Van alles wat in die minste onfyn was, het haar fyngeteelde natuur instinktief teruggedeins. Sy het daardie soort mens verafsku, die gevalle vroue van die akkommodasiewandelpad langs die Dodder wat met die soldate gaan en growwe mans sonder respek vir 'n meisie se eer, wat die geslag verneder en na die polisiestasie opgeneem word. Nee, nee: nie dit nie. Hulle sou net goeie vriende wees soos 'n groot broer en suster sonder al daardie ander ondanks die konvensies van die Samelewing met 'n groot S. Miskien was dit 'n ou vlam oor wie hy rou uit die dae wat nimmer weerkeer nie. Sy het gedink sy verstaan. Sy sou probeer om hom te verstaan, want mans was so anders. Die ou liefde het gewag, gewag met klein wit handjies uitgestrek, met blou smekende oë. Hart van my! Sy sou volg, haar droom van liefde, die opdragte van haar hart wat haar gesê het dat hy haar alles in alles was, die enigste man in die hele wêreld vir haar, want liefde was die meestergids. Niks anders het saak gemaak nie. Wat ook al mag kom, sy sou wild wees, ongebonde, vry.

Kanunnik O'Hanlon het die Allerheiligste terug in die tabernakel gesit en gekniebuig en die koor het Laudate Dominum omnes gentes gesing en toe het hy die tabernakeldeur gesluit, want die seëning was verby, en Vader Conroy het hom sy hoed gegee om op te sit en dwarskop Edy het gevra of sy nie kom nie, maar Jacky Caffrey het uitgeroep:

—O, kyk, Cissy!

En hulle het almal gekyk of dit weerligskynsel was, maar Tommy het dit ook gesien oor die bome langs die kerk, blou en toe groen en pers.

—Dis vuurwerke, het Cissy Caffrey gesê.

En hulle het almal die strand af gehardloop om oor die huise en die kerk te sien, holderstebolder, Edy met die stootkarretjie met baba Boardman daarin en Cissy wat Tommy en Jacky aan die hand vashou sodat hulle nie val terwyl hulle hardloop nie.

—Kom, Gerty, het Cissy geroep. Dis die basaar se vuurwerke.

Maar Gerty was onwrikbaar. Sy was nie van plan om op hulle wenk en roep te wees nie. As hulle kon hardloop soos straatmeide, kon sy sit, so sy het gesê sy kan sien van waar sy is. Die oë wat op haar vasgenael was, het haar polse laat tintel. Sy het hom 'n oomblik aangekyk, sy blik ontmoet, en 'n lig het oor haar opgegaan. Witwarm hartstog was in daardie gesig, hartstog so stil soos die graf, en dit het haar syne gemaak. Uiteindelik is hulle alleen gelaat sonder die ander om te snuffel en opmerkings te maak en sy het geweet hy kon vertrou word tot die dood, standvastig, 'n staatmaker van 'n man, 'n man van onbuigsame eer tot in sy vingerpunte. Sy hande en gesig het gewerk en 'n bewing het oor haar gegaan. Sy het ver agteroor geleun om op te kyk waar die vuurwerke was en sy het haar knie in haar hande gevang om nie agteroor te val terwyl sy opkyk nie en daar was niemand om te sien nie, net hy en sy, toe sy al haar grasieuse pragtig gevormde bene so ontbloot het, soepel sag en fyn gerond, en sy het gemeen sy hoor die hyg van sy hart, sy hees asemhaling, want sy het ook geweet van die hartstog van sulke mans, warmbloedig, want Bertha Supple het haar een keer in doodse geheimenis vertel en haar laat sweer sy sal nooit nie, van die heer-loseerder wat by hulle gebly het van die Congested Districts Board af wat prente uit koerante uitgeknip gehad het van daardie rokdanseresse en hoogskopsters en sy het gesê hy het altyd iets nie baie mooi gedoen wat jy jou kon voorstel nie, soms in die bed. Maar dít was heeltemal anders as so 'n ding, want daar was die hele verskil, want sy kon amper voel hoe hy haar gesig na syne trek en die eerste vinnige warm aanraking van sy aantreklike lippe. Buitendien was daar absolusie solank jy nie die ander ding gedoen het voor jy getroud is nie en daar behoort vrouepriesters te wees wat sou verstaan sonder dat jy alles hoef uit te vertel en Cissy Caffrey het ook soms daardie dromerige soort dromerige kyk in haar oë gehad, so sy ook, my liefie, en Winny Rippingham so mal oor akteurs se foto's en buitendien was dit vanweë daardie ander ding wat aan die kom was soos dit gekom het.

En Jacky Caffrey het geskree om te kyk, daar was nog een, en sy het agteroor geleun en die kousbande was blou om te pas vanweë die deurskynende en hulle het dit almal gesien en hulle het almal geskree om te kyk, kyk, daar was dit, en sy het o so ver agteroor geleun om die vuurwerke te sien en iets snaaks het deur die lug gevlieg, 'n sagte ding, heen en weer, donker. En sy het 'n lang Romeinse kers oor die bome sien opgaan, op, op, en in die gespanne stilte was hulle almal asemloos van opwinding soos dit hoër en hoër gegaan het en sy moes al meer en meer agteroor leun om dit agterna op te kyk, hoog, hoog, amper buite sig, en haar gesig was oorspoel met 'n goddelike, 'n betowerende blos van die agteroorspan en hy kon haar ander dinge ook sien, nainsook-broekies, die stof wat die vel streel, beter as daardie ander pettiwydtes, die groen, vier-en-elf, omdat dit wit was en sy het hom gelaat en sy het gesien dat hy sien en toe het dit so hoog gegaan dat dit vir 'n oomblik buite sig was en sy het in elke ledemaat gebewe van so ver agteroor gebuig wees dat hy 'n volle uitsig gehad het hoog bo haar knie waar niemand ooit nie, nie eens op die swaai of met die deurwaad nie, en sy was nie skaam nie en hy ook nie om so onbetaamlik te kyk nie, want hy kon die gesig van die wonderbare ontbloting nie weerstaan nie, half aangebied soos daardie rokdanseresse wat so onbetaamlik voor here optree wat kyk, en hy het aanhou kyk, kyk. Sy sou graag verstik na hom wou uitroep, haar sneeuwit slank arms na hom uitsteek dat hy moet kom, sy lippe op haar wit voorkop voel, die kreet van 'n jong meisie se liefde, 'n klein gewurgde kreet, uit haar gewring, daardie kreet wat deur die eeue weerklink het. En toe spring 'n vuurpyl en knal skiet blind blank en O! toe bars die Romeinse kers en dit was soos 'n sug van O! en almal het O! O! in verrukking uitgeroep en dit het 'n stroom reëngoud haardrade uitgegulp en hulle het gestort en ag! hulle was almal groenerige douerige sterre wat val met goud, O so lieflik, O, sag, soet, sag!

Toe het alles douerig weggesmelt in die grys lug: alles was stil. Ag! Sy het na hom gekyk terwyl sy vinnig vorentoe buig, 'n aandoenlike klein blik van jammerlike protes, van skugter verwyt waaronder hy gebloos het soos 'n meisie. Hy het teen die rots agter hom agteroor geleun. Leopold Bloom (want dit is hy) staan stil, met gebuigde hoof voor daardie jong onskuldige oë. Wat 'n bees was hy nie gewees nie! Weer aan die gang? 'n Skone onbesmette siel het na hom geroep en, ellendeling wat hy was, hoe het hy geantwoord? 'n Volslae skobbejak was hy gewees! Hy van alle mans! Maar daar was 'n oneindige voorraad genade in daardie oë, ook vir hom 'n woord van vergifnis al het hy gedwaal en gesondig en rondgeswerf. Moet 'n meisie vertel? Nee, duisendmaal nee. Dit was hulle geheim, net hulle s'n, alleen in die skuilende skemer en daar was niemand om te weet of te vertel nie behalwe die vlermuisie wat so saggies deur die aand heen en weer gevlieg het en vlermuisies vertel nie.

Cissy Caffrey het gefluit, die seuns op die sokkerveld nageboots om te wys wat 'n groot persoon sy was: en toe het sy geroep:

—Gerty! Gerty! Ons gaan. Kom. Ons kan van verder op sien.

Gerty het 'n idee gehad, een van die liefde se klein lissies. Sy het 'n hand in haar doekiesakkie gesteek en die watte uitgehaal en in antwoord gewaai natuurlik sonder om hom te laat en dit toe weer teruggesteek. Wonder of hy te ver is om. Sy het opgestaan. Was dit totsiens? Nee. Sy moes gaan, maar hulle sou weer ontmoet, daar, en sy sou tot dan daarvan droom, môre, van haar droom van gisteraand. Sy het haar tot haar volle lengte opgerig. Hulle siele het in 'n laaste talmende blik ontmoet en die oë wat haar hart bereik het, vol van 'n vreemde glans, het in verrukking aan haar soet blomagtige gesig gehang. Sy het half mat vir hom geglimlag, 'n soet vergewende glimlag, 'n glimlag wat aan trane grens, en toe het hulle geskei.

Stadig, sonder om terug te kyk, het sy die ongelyke strand af gegaan na Cissy, na Edy, na Jacky en Tommy Caffrey, na baba Boardman. Dit was nou donkerder en daar was klippe en stukke hout op die strand en glibberige seegras. Sy het geloop met 'n sekere stille waardigheid wat kenmerkend van haar was, maar versigtig en baie stadig, want—want Gerty MacDowell was...

Te nou skoene? Nee. Sy's kreupel! O!

Mnr. Bloom het haar dopgehou terwyl sy wegmank. Arme meisie! Dis waarom sy op die rak gelos word en die ander 'n naelloop gemaak het. Het gedink iets skort aan die snit van haar seil. Verstote skoonheid. 'n Gebrek is tien keer erger by 'n vrou. Maar maak hulle beleefd. Bly ek het nie geweet toe sy op die uitstalling was nie. Warm duiweltjie nogtans. Sou nie omgee nie. Nuuskierigheid soos 'n non of 'n negerin of 'n meisie met 'n bril. Daardie skeelogige een is fyn. Naby haar maandstonde, verwag ek, laat hulle kielierig voel. Ek het so 'n kwaai hoofpyn vandag. Waar het ek die brief gesit? Ja, in orde. Allerhande mal hunkerings. Pennies lek. Meisie in Tranquilla-klooster het daardie non my vertel het graag aan klipolie geruik. Maagde word op die ou end mal, veronderstel ek. Suster? Hoeveel vroue in Dublin het dit vandag? Martha, sy. Iets in die lug. Dis die maan. Maar waarom menstrueer alle vroue dan nie op dieselfde tyd met dieselfde maan nie, ek bedoel? Hang af van die tyd toe hulle gebore is, veronderstel ek. Of almal begin by die streep en raak dan uit pas. Soms Molly en Milly saam. Hoe ook al, ek het die beste daarvan gekry. Verdomp bly ek het dit nie vanoggend in die bad gedoen oor haar simpel ek sal jou straf-brief nie. Het opgemaak vir daardie tremdrywer vanoggend. Daardie skurk M'Coy wat my voorkeer om niks te sê nie. En sy vrou se verbintenis op die platteland valies, stem soos 'n kielhouweel. Dankbaar vir klein genade. Goedkoop ook. Joune vir die vra. Want hulle wil dit self hê. Hulle natuurlike hunkering. Skole van hulle elke aand uit kantore uitgestort. Terughouding beter. Wil dit nie hê nie, gooi hulle dit na jou. Vang hulle lewendig, O. Jammer hulle kan hulleself nie sien nie. 'n Droom van goedgevulde kouse. Waar was dit? Ag ja. Mutoskoopprente in Capel Street: net vir mans. Loerende Tom. Willy se hoed en wat die meisies daarmee gedoen het. Neem hulle kiekies van daardie meisies of is dit alles bedrog? Lingerie doen dit. Na die rondings binne haar déshabillé gevoel. Prikkel hulle ook as hulle. Ek is heel skoon kom maak my vuil. En hulle hou daarvan om mekaar aan te trek vir die offer. Milly verruk oor Molly se nuwe bloes. Eers. Trek hulle almal aan om hulle almal uit te trek. Molly. Waarom ek vir haar die violet kousbande gekoop het. Ons ook: die das wat hy gedra het, sy lieflike sokkies en omgeslaande broek. Hy't 'n paar kamaste aangehad die aand toe ons mekaar die eerste keer ontmoet. Sy lieflike hemp het geblink onder sy wat? van git. Sê 'n vrou verloor 'n bekoring met elke speld wat sy uithaal. Aanmekaar vasgespeld. O, Mairie het die speld van haar verloor. Uitgevat tot die nege toe vir iemand. Mode deel van hulle bekoring. Verander net as jy op die spoor van die geheim is. Behalwe die ooste: Maria, Marta: nou soos toe. Geen redelike aanbod geweier nie. Sy was ook nie haastig nie. Altyd op pad na 'n kêrel as hulle is. Hulle vergeet nooit 'n afspraak nie. Uit op die kans af waarskynlik. Hulle glo in toeval want soos hulleself. En die ander geneig om haar af en toe 'n steek te gee. Meisievriende op skool, arms om mekaar se nekke of met tien vingers ineengevleg, wat soen en geheime fluister oor niks in die kloostertuin. Nonne met witgekalkte gesigte, koel kappies en hulle rosekranse wat op en af gaan, wraakgierig ook oor wat hulle nie kan kry nie. Doringdraad. Onthou nou en skryf vir my. En ek sal vir jou skryf. Nou sal jy nie? Molly en Josie Powell. Tot meneer Reg opdaag, dan ontmoet hulle een keer in 'n blou maan. Tableau! O, kyk wie is dit nou om godsnaam! Hoe gaan dit dan met jou? Wat het jy met jouself aangevang? Soen en verheug om, soen, om jou te sien. Gate in mekaar se voorkoms soek. Jy lyk pragtig. Sustersiele. Wys hulle tande vir mekaar. Hoeveel het jy oor? Sou mekaar nie 'n knippie sout leen nie.

Ag!

Duiwels is hulle as dit oor hulle kom. Donker duiwelse voorkoms. Molly het my dikwels gesê voel dinge 'n ton swaar. Krap my voetsool. O so! O, dis heerlik! Voel dit self ook. Goed om so af en toe te rus. Wonder of dit sleg is om dan met hulle te gaan. Veilig op een manier. Maak melk suur, laat vioolsnare spring. Iets oor verwelkende plante het ek in 'n tuin gelees. Buitendien sê hulle as die blom verwelk wat sy dra, is sy 'n flirt. Almal is. Waag dit sy het gevoel ek. Wanneer jy so voel, ontmoet jy dikwels wat jy voel. Van my gehou of wat? Klere waarna hulle kyk. Weet altyd wanneer 'n kêrel vry: krae en moue. Wel, hane en leeus doen dieselfde en takbokke. Terselfdertyd verkies dalk 'n das wat los is of iets. Broek? Veronderstel ek toe ek was? Nee. Saggies doen dit. Hou nie van rof en ru nie. Soen in die donker en vertel nooit. Iets in my gesien. Wonder wat. Eerder vir my soos ek is as een of ander digtertjie met beervet-gepleisterde hare, liefdeslok oor sy dekster optiek. Om heer in letterkundige te help. Behoort na my voorkoms te kyk my ouderdom. Het haar nie my profiel laat sien nie. Tog, 'n mens weet nooit. Mooi meisies en lelike mans wat trou. Die skone en die ondier. Buitendien kan ek nie só wees nie as Molly. Het haar hoed afgehaal om haar hare te wys. Breë rand. Gekoop om haar gesig weg te steek, ontmoet iemand wat haar dalk ken, buk af of dra 'n bos blomme om aan te ruik. Hare sterk in die bronstyd. Tien sjielings het ek gekry vir Molly se uitkamsels toe ons platsak was in Holles Street. Hoekom nie? Veronderstel hy het haar geld gegee. Hoekom nie? Alles 'n vooroordeel. Sy's tien werd, vyftien, meer, 'n pond. Wat? Ek dink so. Al daardie vir niks. Vet handskrif: mev. Marion. Het ek vergeet om die adres op daardie brief te skryf soos die poskaart wat ek aan Flynn gestuur het? En die dag toe ek na Drimmie's is sonder 'n das. Twis met Molly het my van stryk gebring. Nee, ek onthou. Richie Goulding: hy's nog een. Druk swaar op sy gemoed. Snaaks my horlosie het om halfvyf gaan staan. Stof. Haaileweroile gebruik hulle om skoon te maak. Kon dit self doen. Spaar. Was dit net toe hy, sy?

O, hy het. In haar in. Sy het. Klaar.

Ag!

Mnr. Bloom het met versigtige hand sy nat hemp weer reggeskik. O Here, daardie klein mankende duiwel. Begin koud en klam voel. Nawerking nie aangenaam nie. Tog moet jy op een of ander manier daarvan ontslae raak. Hulle gee nie om nie. Gekomplimenteer miskien. Gaan huis toe na lekker-broodjie en melkie en sê aandgebede saam met die kleintjies. Wel, is hulle nie? Sien haar soos sy is, bederf alles. Moet die toneeldekor hê, die rooisel, kostuum, posisie, musiek. Die naam ook. Amours van aktrises. Nell Gwynn, mev. Bracegirdle, Maud Branscombe. Gordyn op. Maanlig-silwer glans. Maagd ontdek met peinsende boesem. Liefstetjie kom soen my. Tog, ek voel. Die krag wat dit 'n man gee. Dis die geheim daarvan. Goeie ding ek het daar agter die muur laat waai toe ek by Dignam's uitkom. Sider was dit. Anders kon ek nie. Laat jou lus kry om te sing daarna. Lacaus esant taratara. Veronderstel ek het met haar gepraat. Waaroor? Slegte plan egter as jy nie weet hoe om die gesprek te eindig nie. Vra hulle 'n vraag, vra hulle jou 'n ander een. Goeie idee as jy vassit. Wen tyd. Maar dan sit jy in die knyp. Wonderlik natuurlik as jy sê: goeienaand, en jy sien sy's daarvoor te vinde: goeienaand. O maar die donker aand in die Appian Way het ek amper met mev. Clinch gepraat, O, gedink sy was. Sjoe! Meisie in Meath Street daardie aand. Al die vuil goed wat ek haar laat sê het. Alles verkeerd natuurlik. My hagterent het sy dit genoem. Dis so moeilik om een te kry wat. Aho! As jy nie antwoord wanneer hulle aanlok nie, moet aaklig wees vir hulle tot hulle verhard. En my hand gesoen toe ek haar die ekstra twee sjielings gegee het. Papegaaie. Druk die knoppie en die voël sal piep. Wens sy het my nie meneer genoem nie. O, haar mond in die donker! En jy 'n getroude man met 'n ongetroude meisie! Dis wat hulle geniet. Om 'n man van 'n ander vrou af te vat. Of selfs daarvan te hoor. Anders met my. Bly om weg te kom van 'n ander kêrel se vrou. Van sy koue bord af eet. Kêrel in die Burton vandag wat kougom-gekoude kraakbeen terugspoeg. Franse briefie nog in my sakboek. Oorsaak van die helfte van die moeilikheid. Maar kan eendag gebeur, glo ek nie. Kom binne, alles is gereed. Ek het gedroom. Wat? Ergste begin nou. Hoe hulle die onderwerp verander as dit nie is waarvan hulle hou nie. Vra jou of jy van sampioene hou, want sy het eenkeer 'n heer geken wat. Of vra jou wat iemand wou sê toe hy van plan verander en stilgebly het. Tog as ek die hele pad gegaan het, sê: ek wil, iets in daardie trant. Want ek het. Sy ook. Haar beledig. Dan maak dit weer goed. Maak of jy iets vreeslik graag wil hê, trek dan terug ter wille van haar. Vlei hulle. Sy moes die hele tyd aan iemand anders gedink het. Watter kwaad? Moet sedert sy tot die jare van onderskeid gekom het, hy, hy en hy. Eerste soen doen die ding. Die gunstige oomblik. Iets binne-in hulle gaan pop. Papperig soos, sien jy aan hulle oë, so skelm-skelm. Eerste gedagtes is die beste. Onthou dit tot hulle sterwensdag. Molly, luitenant Mulvey wat haar onder die Moorse muur langs die tuine gesoen het. Vyftien, het sy my vertel. Maar haar borste was ontwikkel. Toe aan die slaap geraak. Ná die Glencree-ete was dit toe ons huis toe gery het. Featherbed Mountain. Knars haar tande in haar slaap. Burgemeester het ook sy oog op haar gehad. Val Dillon. Apoplekties.

Daar is sy met hulle daar onder vir die vuurwerk. My vuurwerk. Op soos 'n vuurpyl, af soos 'n stok. En die kinders, 'n tweeling moet hulle wees, wag dat iets moet gebeur. Wil grootmense wees. Trek ma se klere aan. Tyd genoeg, verstaan al die weë van die wêreld. En die donker een met die mopkop en die nigger-mond. Ek het geweet sy kan fluit. Mond daarvoor gemaak. Soos Molly. Hoekom daai hoëklas-hoer in Jammet's haar sluier net tot by haar neus gedra het. Sal jy omgee om my, asseblief, die regte tyd te sê? Ek sal jou die regte tyd sê in 'n donker steeg. Sê pruime en prismas veertig keer elke oggend, kuur vir dik lippe. Streel die seuntjie ook. Toeskouers sien die meeste van die spel. Natuurlik verstaan hulle voëls, diere, babas. In hulle lyn.

Het nie omgekyk toe sy teen die strand af is nie. Wou nie daai genoegdoening gee nie. Daai meisies, daai meisies, daai lieflike strandmeisies. Mooi oë het sy gehad, helder. Dis die wit van die oog wat dit uitbring, nie soseer die pupil nie. Het sy geweet wat ek? Natuurlik. Soos 'n kat wat net buite 'n hond se sprong sit. Vroue kry nooit een soos daai Wilkins in die hoërskool wat 'n prent van Venus teken met al sy goed ten toon nie. Noem jy dit onskuld? Arme idioot! Sy vrou het haar hande vol. Sien hulle nooit sit op 'n bank gemerk Nat Verf nie. Oë oral oor hulle. Kyk onder die bed vir wat nie daar is nie. Hunker daarna om die skrik van hulle lewe te kry. Skerp soos naalde is hulle. Toe ek vir Molly sê die man op die hoek van Cuffe street lyk goed, gedink sy sal dalk van hou, het sy dadelik gesnap hy het 'n kunsarm. Het ook. Waar kry hulle dit? Tikster wat Roger Greene se trappe twee op 'n slag uitgaan om haar onderstel te wys. Oorgeërf van vader na, moeder na dogter, bedoel ek. In die been geteel. Milly byvoorbeeld wat haar sakdoek op die spieël droogmaak om die strykwerk te spaar. Beste plek vir 'n advertensie om 'n vrou se oog te vang op 'n spieël. En toe ek haar met Molly se Paisley-tjalie na Prescott's gestuur het, terloops daai advertensie moet ek, het sy die kleingeld in haar kous huis toe gedra! Slim klein snip. Ek het haar nooit gesê nie. Netjiese manier hoe sy pakkies dra ook. Trek mans aan, klein dingetjie soos dit. Hou haar hand op, skud dit, om die bloed te laat terugvloei wanneer dit rooi was. By wie het jy dit geleer? By niemand. Iets wat die kinderoppasser my geleer het. O, weet hulle nie! Drie jaar oud was sy voor Molly se spieëltafel, net voor ons uit Lombard street west is. My het 'n mooi sesig. Mullingar. Wie weet? Weë van die wêreld. Jong student. Reguit op haar pote in elk geval nie soos die ander nie. Tog was sy gewillig. Here, ek is nat. Duiwels ja, jy is. Swelling van haar kuit. Deurskynende kouse, gerek tot by breekpunt. Nie soos daai slons vandag nie. A. E. Gekreukelde kouse. Of die een in Grafton street. Wit. Sjoe! Vleis tot by die hakke.

'n Aapsraaisel-vuurpyl het gebars, sputterend in skietende knettertjies. Zrads en zrads, zrads, zrads. En Cissy en Tommy en Jacky het uitgehardloop om te sien en Edy agterna met die stootkar en toe Gerty anderkant die draai van die rotse. Sal sy? Kyk! Kyk! Sien! Het omgekyk. Sy het lont geruik. Skat, ek het gesien, jou. Ek het alles gesien.

Here!

Het my tog goed gedoen. Van stryk af ná Kiernan's, Dignam's. Vir hierdie verligting baie dank. In Hamlet, dit is. Here! Dit was alles saam. Opwinding. Toe sy agteroor leun, het ek 'n pyn aan die wortel van my tong gevoel. Jou kop dit draai in krolle. Hy's reg. Kon egter 'n groter gek van myself gemaak het. In plaas van oor niks te praat. Dan sal ek jou alles vertel. Tog was dit 'n soort taal tussen ons. Kan dit nie wees nie? Nee, Gerty het hulle haar genoem. Kan egter 'n vals naam wees soos my naam en die adres Dolphin's barn 'n rookskerm.

Haar nooiensnaam was Jemina Brown
En sy't met haar ma gewoon in Irishtown.

Plek het my daaraan laat dink, seker. Almal met dieselfde kwas geteer. Vee penne aan hulle kouse af. Maar die bal het na haar toe gerol asof hy verstaan. Elke koeël het sy bestemming. Natuurlik kon ek op skool nooit iets reguit gooi nie. Krom soos 'n ramshoring. Hartseer egter want dit hou net 'n paar jaar tot hulle gaan sit by potte en panne en pappa se broek sal Willy binnekort pas en volaarde vir die baba wanneer hulle hom uithou om ah ah te maak. Geen sagte baantjie nie. Red hulle. Hou hulle uit die kwaad. Natuur. Was kind, was lyk. Dignam. Kinderhande altyd om hulle. Klapperkoppies, apies, nie eers toe aan die begin nie, suurmelk in hulle doeke en bedorwe stremsel. Moes daai kind nie 'n leë tiet gegee het om aan te suig nie. Maak hom vol wind. Mev. Beaufoy, Purefoy. Moet by die hospitaal aangaan. Wonder of suster Callan nog daar is. Sy het party aande oorgekyk toe Molly in die Coffee Palace was. Daai jong dokter O'Hare het ek opgemerk sy borsel sy baadjie. En mev. Breen en mev. Dignam ook eens so, troubaar. Ergste van alles in die nag het mev. Duggan my in die City Arms vertel. Man wat dronk inrol, kroegstank van hom af soos 'n muishond. Kry dit in jou neus in die donker, walm van ou dop. Dan vra in die oggend: was ek gisteraand dronk? Slegte beleid egter om die man te blameer. Hoenders kom terug na hulle stok. Hulle klou aan mekaar soos gom. Dalk die vroue se skuld ook. Dis waar Molly hulle ver kan uitstof. Dis die bloed van die suide. Moors. Ook die vorm, die figuur. Hande het gevoel na die weelderige. Vergelyk net byvoorbeeld daai ander. Vrou tuis toegesluit, geraamte in die kas. Laat my toe om my, voor te stel. Dan bring hulle vir jou een of ander niksseggende ding vorentoe, sal nie weet wat om haar te noem nie. Sien altyd 'n vent se swak punt in sy vrou. Tog is daar 'n lot in, verlief raak. Het hulle eie geheime tussen hulle. Kêrels wat na die honde sou gaan as een of ander vrou hulle nie in hande neem nie. Dan klein snippertjies meisies, hoogte van 'n sjieling in kopergeld, met klein mannetjies. Soos God hulle gemaak het, het Hy hulle gepaar. Soms draai kinders goed genoeg uit. Twee keer nul maak een. Of ou ryk vent van sewentig en blosende bruid. Trou in Mei en kry berou in Desember. Hierdie nattigheid is baie onaangenaam. Vasgeplak. Wel die voorhuid is nie terug nie. Beter losmaak.

Eina!

Aan die ander kant 'n sesvoeter met 'n vroutjie tot by sy horlosiesakkie. Die lank en die kort daarvan. Groot hy en klein sy. Baie snaaks met my horlosie. Polshorlosies gaan altyd verkeerd. Wonder of daar enige magnetiese invloed is tussen die persoon want dit was omtrent die tyd toe hy. Ja, seker, dadelik. As die kat weg is, is die muis baas. Ek onthou ek het in Pill lane gekyk. Ook dit nou is magnetisme. Agter alles magnetisme. Aarde byvoorbeeld wat dit trek en getrek word. Dit veroorsaak beweging. En tyd, wel dis die tyd wat die beweging vat. Dan as een ding stop sou die hele kaboedel stuk vir stuk stop. Want dis alles gereël. Magneetnaald vertel jou wat in die son aangaan, die sterre. Stukkie staal yster. Wanneer jy die vurk uithou. Kom. Kom. Tik. Vrou en man dis wat dit is. Vurk en staal. Molly, hy. Trek aan en kyk en suggereer en laat jou sien en sien meer en daag jou uit as jy 'n man is om dit te sien en, soos 'n nies wat kom, bene, kyk, kyk en as daar enigsins murg in jou pype is. Tik. Moet laat waai.

Wonder hoe voel sy in daai streek. Skaamte alles aangeplak voor 'n derde persoon. Meer ontsteld oor 'n gat in haar kous. Molly, haar onderkaak uitgestoot, kop agteroor, oor die boer in die rystewels en spore by die perdeskou. En toe die verwers in Lombard street west was. Mooi stem het daai vent gehad. Hoe Giuglini begin het. Ruik dit wat ek gedoen het. Soos blomme. Was ook. Viooltjies. Het seker van die terpentyn in die verf gekom. Maak hulle eie gebruik van alles. Terselfdertyd terwyl sy dit doen haar pantoffel op die vloer gekrap sodat hulle nie sou hoor nie. Maar baie van hulle kan nie die skaal laat omslaan nie, dink ek. Hou daai ding ure lank aan. Soort van 'n algemene allesom oor my en halfpad af in my rug.

Wag. Hm. Hm. Ja. Dis haar parfuum. Hoekom sy haar hand gewaai het. Ek los jou dit om aan my te dink wanneer ek ver weg is op die kussing. Wat is dit? Heliotroop? Nee. Hiasint? Hm. Rose, dink ek. Sy sal van daai soort reuk hou. Soet en goedkoop: gou suur. Hoekom Molly van opoponaks hou. Pas haar, met 'n bietjie jasmyn ingemeng. Haar hoë note en haar lae note. By die dans die aand het sy hom ontmoet, dans van die ure. Hitte het dit uitgebring. Sy het haar swart aangehad en dit het die parfuum van die vorige keer gehad. Goeie geleier, is dit? Of sleg? Lig ook. Seker daar's 'n verband. Byvoorbeeld as jy in 'n kelder ingaan waar dit donker is. Geheimsinnige ding ook. Hoekom het ek dit eers nou geruik? Het sy tyd gevat om te kom soos sy self, stadig maar seker. Seker dis so ontelbaar baie miljoene piepklein korreltjies wat oorwaai. Ja, dis so. Want daai speserye-eilande, Singalese vanoggend, ruik hulle myle ver. Sê jou wat dit is. Dis soos 'n fyn fyn sluier of web wat hulle oor die hele vel het, fyn soos hoe noem jy dit herfsdraad, en hulle spin dit altyd uit hulleself uit, fyn soos enigiets, soos reënboogkleure sonder om dit te weet. Kleef aan alles wat sy uittrek. Voorvoet van haar kouse. Warm skoen. Korset. Broekie: skoppie, wanneer sy hom uittrek. Tatta tot volgende keer. Ook die kat hou daarvan om aan haar onderhemp op die bed te snuffel. Ken haar reuk uit duisend. Badwater ook. Herinner my aan aarbeie en room. Wonder waar dit eintlik is. Daar of die oksels of onder die nek. Want jy kry dit uit alle gate en hoeke. Hiasintparfuum gemaak van olie van eter of iets. Muskusrot. Sak onder hulle sterte. Een korrel gooi jare lank reuk af. Honde agter by mekaar. Goeienaand. Naand. Hoe snuif dit met jou? Hm. Hm. Baie goed, dankie. Diere gaan daarop af. Ja nou, kyk dit so. Ons is dieselfde. Party vroue, byvoorbeeld, waarsku jou af wanneer hulle hulle tyd het. Kom nader. Dan kry jy 'n stank waaraan jy jou hoed kan ophang. Soos wat? Ingelegde haring wat oud geword het of. Poef! Bly asseblief van die gras af.

Dalk kry hulle 'n mansreuk van ons af. Wat dan? Sigaarhandskoene wat lang John die ander dag op sy lessenaar gehad het. Asem? Wat jy eet en drink gee dit. Nee. Mansreuk, bedoel ek. Moet daarmee verband hou want priesters wat veronderstel is om te wees is anders. Vroue zoem daarom soos vlieë om stroop. Altaar afgesper, kom daarby uit tot elke prys. Die boom van die verbode priester. O, vader, sal u? Laat my die eerste wees om. Dit versprei hom deur die hele liggaam, deurtrek. Bron van lewe. En dis uiters eienaardig die reuk. Seldersous. Laat my.

Mnr. Bloom het sy neus ingesteek. Hm. In die. Hm. Opening van sy onderbaadjie. Amandels of. Nee. Suurlemoene is dit. A nee, dis die seep.

O terloops daai velwater. Ek het geweet daar was iets op my gemoed. Nooit teruggegaan nie en die seep nie betaal nie. Hou nie daarvan om sulke bottels te dra soos daai heks vanoggend nie. Hynes kon my daai drie sjielings betaal het. Ek kan Meagher's noem net om hom te herinner. Tog as hy daai paragraaf bewerk. Twee en nege. Slegte opinie van my sal hy hê. Kom môre in. Hoeveel skuld ek jou? Drie en nege? Twee en nege, meneer. A. Kan hom dalk keer om 'n volgende keer op krediet te gee. Verloor jou klante so. Kroeë doen. Kêrels maak 'n rekening op die lei en dan sluip hulle deur die agterstrate na iewers anders.

Hier's daai edelman wat netnou verbygeloop het. Van die baai af ingewaai. Net so ver geloop as om om te draai. Altyd tuis teen etenstyd. Lyk uitgemangel: het lekker ingelê. Geniet nou die natuur. Dankgebed ná ete. Ná aandete stap 'n myl. Seker hy het 'n klein banksaldo iewers, regeringsbaantjie. Loop nou agter hom aan maak hom ongemaklik soos daai koerantseuns my vandag. Tog leer jy iets. Sien onsself soos ander ons sien. Solank vroue nie spot nie wat maak dit saak? Dis die manier om uit te vind. Vra jouself wie is hy nou. Die Geheimsinnige Man op die Strand, bekroonde Titbits-storie deur mnr. Leopold Bloom. Betaling teen een ghienie per kolom. En daai vent vandag by die graf in die bruin macintosh. Liddorings op sy kismet egter. Gesond dalk absorbeer al die. Fluit bring reën sê hulle. Moet êrens iewers wees. Sout in die Ormond klam. Die liggaam voel die atmosfeer. Ou Betty se gewrigte is op die pynbank. Moeder Shipton se profesie dis oor skepe wat rondvlieg in 'n oogwink. Nee. Tekens van reën is dit. Die koninklike leesboek. En verre heuwels lyk of hul nader kom.

Howth. Bailey-lig. Twee, vier, ses, agt, nege. Sien. Moet verander anders kan hulle dink dis 'n huis. Strandrowers. Grace Darling. Mense bang vir die donker. Ook glimwurms, fietsryers: ligopsteektyd. Juwele diamante flits beter. Vroue. Lig is 'n soort gerusstellend. Gaan jou nie seermaak nie. Beter nou natuurlik as lank gelede. Plaaspaaie. Steek jou deur die dunderm vir niks. Tog twee soorte is daar wat jy teen vasloop. Frons of glimlag. Ekskuus! Glad nie. Beste tyd om plante ook te spuit in die skaduwee ná die son. Nog 'n bietjie lig. Rooi strale is die langste. Roggbiv het Vance ons geleer: rooi, oranje, geel, groen, blou, indigo, violet. 'n Ster sien ek. Venus? Kan nog nie sê nie. Twee. Wanneer drie is dit nag. Was daai nagwolke heeltyd daar? Lyk soos 'n spookskip. Nee. Wag. Is dit bome? 'n Optiese illusie. Lugspieëling. Land van die ondergaande son hierdie. Selfbestuurson wat in die suidooste ondergaan. My vaderland, goeienag.

Dou wat val. Sleg vir jou, liefie, om op daai klip te sit. Bring wit vloeiinge. Kry nooit 'n babatjie dan tensy hy groot sterk was om deur te veg. Kan self aambeie kry. Bly kleef ook soos 'n somerverkoue, seer aan die mond. Sny met gras of papier die ergste. Wrywing van die posisie. Wil graag daai rots wees waarop sy gesit het. O soet kleintjie, jy weet nie hoe mooi jy gelyk het nie. Ek begin van hulle hou op daai ouderdom. Groen appels. Gryp na alles wat aangebied word. Seker dis die enigste keer wat ons bene kruis, sittend. Ook die biblioteek vandag: daai meisiegegradueerdes. Gelukkige stoele onder hulle. Maar dis die aandinvloed. Hulle voel dit alles. Gaan oop soos blomme, ken hulle ure, sonneblomme, Jerusalem-artisjokke, in balsale, kandelare, lanings onder die lampe. Nagviolier in Mat Dillon se tuin waar ek haar skouer gesoen het. Wens ek het 'n volle-lengte-olieverfskildery van haar toe gehad. Junie was dit ook wat ek gevry het. Die jaar keer terug. Geskiedenis herhaal homself. Julle kranse en pieke ek is weer met julle. Lewe, liefde, seilvaart om jou eie klein wêreldjie. En nou? Jammer oor haar mankheid natuurlik maar moet op jou hoede wees om nie te veel jammerte te voel nie. Hulle buit dit uit.

Alles stil op Howth nou. Die verre heuwels lyk. Waar ons. Die rododendrons. Ek is 'n gek miskien. Hy kry die pruime, en ek die pruimpitte. Waar ek inkom. Alles wat daai ou heuwel gesien het. Name verander: dis al. Minnaars: njam njam.

Moeg voel ek nou. Sal ek opstaan? O wag. Al die manlikheid uit my uitgetap, klein ellendeling. Sy het my gesoen. Nooit weer nie. My jeug. Kom net een keer. Of hare. Vat môre die trein soontoe. Nee. Terugkeer nie dieselfde nie. Soos kinders jou tweede besoek aan 'n huis. Die nuwe wil ek hê. Niks nuuts onder die son nie. Per adres P.K. Dolphin's Barn. Is jy nie gelukkig in jou? Stoute skat. By Dolphin's barn raaiselspele in Luke Doyle se huis. Mat Dillon en sy swerm dogters: Tiny, Atty, Floey, Maimy, Louy, Hetty. Molly ook. Sewe-en-tagtig was dit. Jaar voor ons. En die ou majoor, lief vir sy sopie. Eienaardig sy 'n enigste kind, ek 'n enigste kind. So keer dit terug. Dink jy ontsnap en loop jouself raak. Die langste pad om is die kortste pad huis toe. En net toe hy en sy. Sirkusperd wat in 'n kring loop. Rip van Winkle het ons gespeel. Rip: skeur in Henny Doyle se oorjas. Van: broodvan wat aflewer. Winkle: kokkels en periwinkels. Toe het ek Rip van Winkle gedoen wat terugkom. Sy het teen die buffet geleun en kyk. Moorse oë. Twintig jaar aan die slaap in Sleepy Hollow. Alles verander. Vergeet. Die jonges is oud. Sy geweer verroes van die dou.

Ba. Wat is dit wat daar rondvlieg? Swaeltjie? Vlermuis waarskynlik. Dink ek is 'n boom, so blind. Het voëls geen reuk nie? Metempsigose. Hulle het geglo jy kan van verdriet in 'n boom verander word. Treurwilger. Ba. Daar gaan hy. Snaakse klein blikskottel. Wonder waar hy woon. Kloktoring daar bo. Heel waarskynlik. Hang aan sy hakke in die reuk van heiligheid. Klok het hom uitgeskrik, seker. Mis lyk of dit verby is. Kon hulle almal hoor daaraan. Bid vir ons. En bid vir ons. En bid vir ons. Goeie idee die herhaling. Dieselfde ding met advertensies. Koop by ons. En koop by ons. Ja, daar is die lig in die priester se huis. Hulle sober maal. Onthou van die fout in die waardasie toe ek by Thom's was. Agt-en-twintig is dit. Twee huise het hulle. Gabriel Conroy se broer is kapelaan. Ba. Weer. Wonder hoekom hulle snags uitkom soos muise. Hulle is 'n gemengde ras. Voëls is soos huppelmuise. Wat skrik hulle, lig of geraas? Beter stilsit. Alles instink soos die voël in die droogte wat water uit die punt van 'n kruik gekry het deur klippies in te gooi. Soos 'n mannetjie in 'n mantel is hy met piepklein handjies. Klein beentjies. Kan amper sien hoe hulle glinster, soort van 'n blouerige wit. Kleure hang af van die lig wat jy sien. Staar in die son byvoorbeeld soos die arend kyk dan na 'n skoen sien 'n vlek klad geelagtig. Wil sy handelsmerk op alles stempel. Byvoorbeeld, daai kat vanoggend op die trap. Kleur van bruin turf. Sê jy sien hulle nooit met drie kleure nie. Nie waar nie. Daai half gestreepte-wit skilpadkat in die City Arms met die letter em op haar voorkop. Lyf vyftig verskillende kleure. Howth 'n rukkie gelede ametis. Glas wat flits. Dis hoe daai wyse man hoe's sy naam met die brandglas. Dan slaan die heide aan die brand. Kan nie toeriste se vuurhoutjies wees nie. Wat? Dalk vryf die droë stokke in die wind teen mekaar en vat vlam. Of gebreekte bottels in die gaspeldoring tree op as 'n brandglas in die son. Archimedes. Ek het dit! My geheue is nie so sleg nie.

Ba. Wie weet waarvoor hulle altyd vlieg. Insekte? Daai by verlede week wat in die kamer ingekom het en met sy skaduwee op die plafon gespeel het. Kan die een wees wat my gesteek het, terug om te kom kyk. Voëls ook. Kom nooit agter nie. Of wat hulle sê. Soos ons geselsies. En sê sy en sê hy. Durf het hulle om oor die oseaan en terug te vlieg. Baie moet doodgaan in storms, telegraafdrade. Vreeslike lewe het matrose ook. Groot gediertes van oseaanstoomskepe wat in die donker voortsukkel, bulkend soos seekoeie. Faugh a ballagh! Uit die pad, bloedige vloek op jou! Ander in skuite, stukkie sakdoek-seil, rondgegooi soos snuif by 'n lykwaak wanneer die stormwinde waai. Getroud ook. Soms jare weg aan die eindes van die aarde iewers. Geen eindes eintlik nie want dis rond. Vrou in elke hawe sê hulle. Sy het 'n goeie baantjie as sy dit oppas tot Johnny huis toe marsjeer. As hy ooit kom. Ruik aan die stert-ent van ports. Hoe kan hulle van die see hou? Tog doen hulle. Die anker is gelig. Weg seil hy met 'n skapulier of 'n medalje op hom vir geluk. Wel. En die tefillien nee wat's dit wat hulle noem arme pappa se vader het aan sy deur gehad om aan te raak. Wat ons uit Egipteland uitgelei het en in die slawehuis in. Iets in al daai bygelowe want wanneer jy uitgaan weet jy nooit watter gevare nie. Klou aan 'n plank of skrylings op 'n balk vir die liewe lewe, reddingsboei om hom, sluk soutwater, en dis die laaste van sy hoogheid tot die haaie hom beetkry. Word visse ooit seesiek?

Dan het jy 'n pragtige kalmte sonder 'n wolk, gladde see, rustig, bemanning en vrag aan flenters, Davy Jones se kis, maan wat so vreedsaam afkyk. Nie my skuld nie, ou kokkedoor.

'n Laaste eensame kers het die lug in gedwaal van die Mirus-basaar af op soek na fondse vir Mercer's hospital en gebreek, hangend, en 'n tros violet maar een wit sterre gestort. Hulle het gesweef, geval: hulle het verdof. Die herder se uur: die uur van die kraal: uur van samekoms. Van huis tot huis, met sy altyd welkome dubbele klop, het die nege-uur-posbode gegaan, die glimwurm se lamp aan sy gordel wat hier en daar deur die lourierheinings skemer. En tussen die vyf jong bome het 'n opgehyste lontstok die lamp by Leahy's terrace aangesteek. Verby skerms van verligte vensters, verby gelyke tuine het 'n skril stem roepend, kermend gegaan: Evening Telegraph, laatnuus-uitgawe! Uitslag van die Gold Cup-wedrenne! en uit die deur van Dignam se huis het 'n seun uitgehardloop en geroep. Tjirpend het die vlermuis hierheen gevlieg, daarheen gevlieg. Ver buite oor die sande het die aankomende branders gekruip, grys. Howth het hom vir die sluimer neergevly, moeg van lang dae, van njamnjam-rododendrons (hy was oud) en het blymoedig gevoel hoe die nagbries opstyg, sy vag van varings deurmekaar woel. Hy het gelê maar 'n rooi oog oopgemaak onslapend, diep en stadig asemhalend, sluimerig maar wakker. En ver op die Kish-bank het die geankerde ligskip geflonker, vir mnr. Bloom geknipoog.

Lewe het daai kêrels daar buite, vas op dieselfde plek. Irish Lights-raad. Boetedoening vir hulle sondes. Kuswagte ook. Vuurpyl en broekboei en reddingsboot. Dag toe ons uit is vir die plesiervaart op die Erin's King, hulle die sak ou koerante toegegooi. Bere in die dieretuin. Vieslike rit. Dronkies uit om hulle lewers op te skud. Kots oor die reling om die haring te voer. Naarheid. En die vroue, vrees van God in hulle gesigte. Milly, geen teken van bangheid nie. Haar blou serp los, lag. Weet nie wat die dood is op daai ouderdom nie. En dan is hulle mae skoon. Maar om verlore te raak vrees hulle. Toe ons agter die boom by Crumlin weggekruip het. Ek wou nie. Mamma! Mamma! Kindertjies in die bos. Skrik hulle ook met maskers. Gooi hulle in die lug op om hulle te vang. Ek sal jou vermoor. Is dit net halwe pret? Of kinders wat oorlog speel. Volle erns. Hoe kan mense gewere op mekaar rig. Soms gaan hulle af. Arme kinders! Net kwale wildevuur en netelroos. Kalomel-purgeermiddel het ek vir haar gekry daarvoor. Ná sy beter geword het aan die slaap by Molly. Presies dieselfde tande het sy. Waarvoor is hulle lief? 'n Ander hulleself? Maar die oggend toe sy haar met die sambreel gejaag het. Dalk sodat sy nie seermaak nie. Ek het haar pols gevoel. Tik-tik. Handjie was dit: nou groot. Liefste Papli. Alles wat die hand sê wanneer jy aanraak. Was lief om my onderbaadjieknope te tel. Haar eerste korset onthou ek. Het my laat lag om te sien. Tettetjies om mee te begin. Die linkerkantse een is meer gevoelig, dink ek. Myne ook. Nader aan die hart? Stop hulleself op as vet in die mode is. Haar groeipyne in die nag, roep, maak my wakker. Bang was sy toe haar natuur die eerste keer oor haar gekom het. Arme kind! Vreemde oomblik vir die moeder ook. Bring haar meisiejare terug. Gibraltar. Kyk van Buena Vista af. O'Hara se toring. Die seevoëls wat skreeu. Ou Barbarye-aap wat sy hele familie opgevreet het. Sononder, kanonskoot vir die mans om die linies oor te steek. Uitgekyk oor die see het sy my vertel. Aand soos hierdie, maar helder, geen wolke nie. Ek het altyd gedink ek sal met 'n lord trou of 'n ryk heer wat met 'n private seiljag kom. Buenas noches, señorita. El hombre ama la muchacha hermosa. Hoekom ek? Omdat jy so uitlands was teenoor die ander.

Beter nie die hele nag hier vasklou soos 'n klipmossel nie. Hierdie weer maak jou dof. Moet al naby nege wees na die lig te oordeel. Gaan huis toe. Te laat vir Leah, Lily of Killarney. Nee. Kan nog op wees. Gaan by die hospitaal aan om te sien. Hoop sy is deur. Lang dag het ek gehad. Martha, die bad, begrafnis, huis van Keyes, museum met daai godinne, Dedalus se lied. Dan daai skreeuer in Barney Kiernan's. Het hom daar teruggekry. Dronk tieraters wat ek oor sy God gesê het het hom laat ineenkrimp. Fout om terug te slaan. Of? Nee. Moet huis toe gaan en vir hulleself lag. Wil altyd in geselskap suip. Bang om alleen te wees soos 'n kind van twee. Stel hy het my geslaan. Kyk dit andersom. Nie so sleg dan nie. Dalk het hy nie bedoel om seer te maak nie. Drie hoera's vir Israel. Drie hoera's vir die skoonsuster wat hy rondgesmous het, drie slagtande in haar mond. Dieselfde soort skoonheid. Besonder gawe ou tannie vir 'n koppie tee. Die suster van die vrou van die wildeman van Borneo het pas dorp toe gekom. Verbeel jou dit vroegoggend van naby. Elkeen na sy smaak soos Morris gesê het toe hy die koei gesoen het. Maar Dignam s'n het die kroon gespan. Huise van rou so neerdrukkend want jy weet nooit. In elk geval wil sy die geld hê. Moet by daai Scottish Widows aangaan soos ek belowe het. Snaakse naam. Neem aan ons gaan eerste lepel in die dak steek. Daai weduwee Maandag was dit buite Cramer's wat na my gekyk het. Die arme man begrawe maar vorder voorspoedig op die premie. Haar weduwee-penning. Wel? Wat verwag jy moet sy doen? Moet haar pad vorentoe vlei. Wewenaar haat ek om te sien. Lyk so verlate. Arme man O'Connor vrou en vyf kinders vergiftig deur mossels hier. Die riool. Hopeloos. Een of ander goeie moederlike vrou in 'n porkpie-hoed om hom te bemoeder. Neem hom op sleeptou, bordgesig en 'n groot voorskoot. Dames se grys flanelet-pofbroeke, drie sjielings 'n paar, verstommende winskopie. Eenvoudig en bemin, bemin vir ewig, sê hulle. Lelik: geen vrou dink sy is nie. Bemin, lieg en wees mooi want môre sterf ons. Sien hom soms rondloop en probeer uitvind wie die poets gebak het. U. p.: op. Noodlot is dit. Hy, nie ek nie. Ook 'n winkel dikwels opgemerk. Vloek lyk of dit hom agtervolg. Gisternag gedroom? Wag. Iets deurmekaar. Sy het rooi pantoffels aangehad. Turks. Het die broek aangehad. Stel sy doen? Sou ek van haar in 'n pajama hou? Verdomp moeilik om te antwoord. Nannetti's weg. Posboot. Naby Holyhead teen hierdie tyd. Moet daai advertensie van Keyes vasspyker. Bewerk Hynes en Crawford. Onderrokke vir Molly. Sy het iets om daarin te sit. Wat is dit? Kan geld wees.

Mnr. Bloom het gebuk en 'n stuk papier op die strand omgedraai. Hy het dit naby sy oë gebring en getuur. Brief? Nee. Kan nie lees nie. Beter gaan. Beter. Ek is te moeg om te roer. Bladsy uit 'n ou skryfboek. Al daai gate en klippies. Wie kan hulle tel? Weet nooit wat jy kry nie. Bottel met storie van 'n skat daarin, van 'n wrak afgegooi. Pakketpos. Kinders wil altyd goed in die see gooi. Vertrou? Brood op die waters gewerp. Wat's dit? Stukkie stok.

O! Uitgeput het daai vroumens my. Nie meer so jonk nie. Sal sy môre hier kom? Wag vir haar êrens vir ewig. Moet terugkom. Moordenaars doen. Sal ek?

Mnr. Bloom het met sy stok die dik sand by sy voet saggies gekwel. Skryf 'n boodskap vir haar. Kan bly. Wat?

EK.

Een of ander platvoet trap môreoggend daarop. Nutteloos. Weggespoel. Gety kom tot hier. Het 'n poel naby haar voet gesien. Buk, sien my gesig daar, donker spieël, blaas daarop, roer. Al hierdie rotse met lyne en littekens en letters. O, daai deurskynende! Buitendien weet hulle nie. Wat is die betekenis van daai ander wêreld. Ek het jou stoute seun genoem want ek hou nie van.

IS. 'N.

Geen plek nie. Los dit.

Mnr. Bloom het die letters met sy stadige stewel uitgevee. Hopelose ding sand. Niks groei daarin nie. Alles verdof. Geen vrees vir groot skepe wat hier opkom nie. Behalwe Guinness se skuite. Om die Kish in tagtig dae. Half doelbewus gedoen.

Hy het sy houtpen weggegooi. Die stok het in toegeslikte sand geval, vasgesteek. Nou as jy dit 'n week aaneen probeer doen kon jy nie. Toeval. Ons sal mekaar nooit weer ontmoet nie. Maar dit was pragtig. Totsiens, liefie. Dankie. Het my so jonk laat voel.

Kort dutjie nou as ek kon. Moet naby nege wees. Liverpool-boot lankal weg. Nie eers die rook nie. En sy kan die ander doen. Het ook. En Belfast. Ek gaan nie. Jaag daarheen, jaag terug na Ennis. Laat hom. Maak net my oë 'n oomblik toe. Sal tog nie slaap nie. Halwe droom. Dit kom nooit dieselfde nie. Vlermuis weer. Geen kwaad in hom nie. Net 'n paar.

O soetie al jou klein meisieswit op ek het gesien vuil bracegirdle het my laat doen liefde taai ons twee stout Grace darling sy hom half oor die bed met hom pik hose frilletjies vir Raoul de parfuum jou vrou swart hare deining onder embon señorita jong oë Mulvey mollige tieties ek broodvan Winkle rooi pantoffels sy verroes slaap dwaal jare van drome keer terug stert-ent Agendath swymerig liefie het my haar volgende jaar gewys in broekie keer terug volgende in haar volgende haar volgende.

'n Vlermuis het gevlieg. Hier. Daar. Hier. Ver in die grys het 'n klok gelui. Mnr. Bloom met oop mond, sy linkerstewel sywaarts in die sand, het geleun, asemgehaal. Net vir 'n paar

Koekoek
Koekoek
Koekoek.

Die klok op die kaggelrak in die priester se huis het gekoer waar kanunnik O'Hanlon en Vader Conroy en die eerwaarde John Hughes S. J. tee en sodabrood en botter en gebraaide skaaptjops met tamatiesous gebruik en gesels het oor

Koekoek
Koekoek
Koekoek.

Omdat dit 'n klein kanarievoëltjie was wat uit sy huisie uitgekom het om die tyd te sê wat Gerty MacDowell opgemerk het die keer toe sy daar was want sy was so vinnig soos enigiets met so 'n ding, was Gerty MacDowell, en sy het dadelik opgemerk dat daai uitlandse heer wat op die rotse gesit en kyk het was

Koekoek
Koekoek
Koekoek.

Nausikaä: in die Odyssee (boek 6) vind die prinses Nausikaä, wat met haar diensmeisies bal speel, die skipbreukeling Odusseus op die strand; hier is dit Gerty MacDowell en Bloom op die Sandymount-strand.

Maria, ster van die see (Stella Maris), "geestelike vat", "mistieke roos": titels uit die Litanie van Loreto, wat in die nabygeleë Star of the Sea-kerk gebid word. Ora pro nobis (Latyn): "bid vir ons".

Howth: die skiereiland noord van die Baai van Dublin; die Bailey-vuurtoring staan op sy punt. Die Martello-toring is die toring van hoofstuk 1.

Lady's Pictorial en Princess Novelette: Engelse vrouetydskrifte van die tyd; die soetsappige prosa van hierdie helfte boots hulle na.

hauteur, petite, retroussé (Frans): "hooghartigheid", "fyn gebou", "opgewip" (van 'n neus).

"Doctor Fell": uit 'n bekende Engelse rympie oor iemand van wie jy sonder rede nie hou nie.

"nooit nie, as, eik of olm": Joyce se Engels speel met "ash" (esboom) in 'n reeks boomname; die Afrikaanse "as" is hier tegelyk voegwoord en vuuras.

Mej. White besoek: 'n meisiesomskrywing vir die toilet.

Tantum ergo: gesang by die seëning met die Allerheiligste; Gerty se Tantumer gosa cramen tum is 'n verbrouing van die openingswoorde Tantum ergo sacramentum.

Panem de coelo praestitisti eis (Latyn): "U het hulle brood uit die hemel gegee"; Laudate Dominum omnes gentes: "Loof die Here, alle nasies" (Psalm 117).

The Lamplighter (1854) en Mabel Vaughan is sentimentele romans deur die Amerikaanse skryfster Maria Cummins – presies die soort leesstof waarna Gerty se styl gevorm is.

"My hagterent": die Engels "My arks" is die Dublinse prostituut se verkeerde uitspraak van "my arse".

Lacaus esant taratara: Bloom se verbrouing van "La causa è santa" (Italiaans: "Die saak is heilig"), uit Meyerbeer se opera Les Huguenots.

"Vang hulle lewendig, O" ("Catch em alive, O") was die straatroep van vlieëpapierverkopers in Dublin; "Hy't 'n paar kamaste aangehad ..." parodieer die liedjie "She wore a wreath of roses the night that first we met".

Halfvyf: dieselfde middag het Blazes Boylan vir Molly in Eccles Street besoek (hoofstuk 11).

"Vir hierdie verligting baie dank": 'n reël uit Shakespeare se Hamlet (I.i).

Faugh a ballagh!: Iers, "maak die pad oop" – strydkreet van Ierse regimente.

Selfbestuurson: Home Rule, die Ierse stryd vir selfbestuur; Bloom skerts dat die son daarvan in die suidooste, oor Engeland, ondergaan.

Rip van Winkle: in die raaiselspel (charade) word die naam in Engelse woorde opgebreek: rip (skeur), van (afleweringswa), winkle (alikreukel).

EK. IS. 'N.: in die oorspronklike skryf Bloom "I. AM. A." in die sand, 'n sin wat hy nooit voltooi nie.

Tefillien: Bloom verwar die tefillien (gebedsriempies) met die mezoeza aan die deurkosyn, en draai die Paasformule om ("uit die slawehuis").

Buenas noches, señorita. El hombre ama la muchacha hermosa: Spaans, "Goeienaand, juffrou. Die man het die mooi meisie lief."

Koekoek: in Engels klink cuckoo na cuckold, die man wie se vrou hom ontrou is – soos Bloom, wie se vrou vanmiddag vir Boylan ontvang het.