Waarin die ontelbare beproewinge vervat is wat die dapper Don Quijote en sy goeie skildknaap Sancho Panza deurgemaak het in die herberg wat hy, tot sy ongeluk, vir 'n kasteel aangesien het

Teen dié tyd het Don Quijote van sy floute bygekom. En op dieselfde toon waarop hy die vorige dag na sy skildknaap geroep het toe hy uitgestrek gelê het "in die vallei van die stokke", het hy nou ook na hom begin roep: "Sancho, my vriend, slaap jy? Slaap jy, vriend Sancho?"

"Hoe kan ek slaap, vervloek dit!" het Sancho mismoedig en bitter geantwoord. "Dit is mos duidelik dat al die duiwels vannag met my besig was."

"Dit kan jy gerus glo," het Don Quijote geantwoord, "want óf ek weet min, óf hierdie kasteel is betower. Want jy moet weet... Maar wat ek jou nou gaan vertel, moet jy sweer om geheim te hou tot ná my dood."

"Ek sweer," het Sancho geantwoord.

"Ek sê dit," het Don Quijote voortgegaan, "omdat ek dit haat om enigiemand se goeie naam te skaad."

"Ek sê," het Sancho geantwoord, "dat ek sweer om my mond daaroor te hou tot aan die einde van u Genade se dae, en mag God gee dat ek dit môre al kan uitblaker."

"Doen ek jou dan soveel kwaad aan, Sancho," het Don Quijote gesê, "dat jy my so gou dood wil sien?"

"Dis nie daaroor nie," het Sancho geantwoord, "maar omdat ek nie daarvan hou om goed lank te bewaar nie. Ek wil nie hê hulle moet by my vrot word van te lank hou nie."

"Hoe dit ook al sy," het Don Quijote gesê, "ek het meer vertroue in jou liefde en goeie geaardheid. En daarom wil ek hê jy moet weet dat my vannag een van die vreemdste avonture oorgekom het wat ek kan beskryf. Om dit kortliks aan jou te vertel: jy moet weet dat 'n rukkie gelede die dogter van die heer van hierdie kasteel na my toe gekom het, en sy is die elegantste en mooiste jonkvrou wat in die wye wêreld te vinde is. Wat kan ek jou nie alles vertel van die bekoorlikheid van haar persoon nie! Van haar lewendige vernuf! Van ander geheime sake wat ek, om die trou te bewaar wat ek aan my Dame Dulcinea del Toboso verskuldig is, ongemerk en in stilte sal verbygaan! Ek sal jou net dit vertel: óf omdat die noodlot jaloers was op so 'n groot guns wat die geluk in my hande geplaas het, óf miskien (en dit is meer waarskynlik) omdat hierdie kasteel, soos ek reeds gesê het, betower is, het daar, juis toe ek in die soetste en verliefdste gesprek met haar gewikkel was, sonder dat ek dit gesien het of geweet het waarvandaan dit kom, 'n hand gekom, vas aan die een of ander arm van die een of ander ontsaglike reus. Dié het my so 'n klap op my kakebeen geplant dat dit nou heeltemal in bloed baai, en my daarna so afgeransel dat ek in 'n erger toestand is as gister, toe die voerlui ons, weens Rocinante se wangedrag, die skade aangedoen het waarvan jy weet. Daaruit lei ek af dat daar 'n betowerde Moor moet wees wat die skat van hierdie jonkvrou se skoonheid bewaak, en dat dit nie vir my bedoel is nie."

"Ook nie vir my nie," het Sancho gesê, "want meer as vierhonderd More het my so afgedop dat die pak slae met die stokke koek en mosbolletjies daarby vergeleke was. Maar sê my, señor, wat noem u hierdie uitstekende en seldsame avontuur wat ons gelaat het soos ons nou is? Al het u Genade dit nie so sleg gehad nie, met daardie onvergelyklike skoonheid waarvan u gepraat het in u arms. Maar ek, wat het ek gekry, behalwe die swaarste houe wat ek dink ek in my hele lewe gekry het? Arme ek, en arme ma wat my gebaar het! Want ek is nie 'n dolende ridder nie en verwag ook nooit om een te word nie, en van al die teëspoed val die grootste deel op my."

"Het jy dan ook pak gekry?" het Don Quijote gesê.

"Het ek dan nie so gesê nie? Ag, die ongeluk van my geslag!" het Sancho gesê.

"Moenie bekommerd wees nie, vriend," het Don Quijote gesê, "want ek gaan nou die kosbare balsem maak waarmee ons onsself in 'n oogwink gesond sal maak."

Teen dié tyd het die cuadrillero dit reggekry om die lamp aan te steek, en hy het ingekom om te kyk na die man wat hy gedink het vermoor is. En toe Sancho hom by die deur gewaar, in sy hemp, met 'n doek om sy kop en 'n lamp in sy hand, en met 'n baie onvriendelike gesig, het hy vir sy meester gesê: "Señor, sou dit die betowerde Moor wees wat terugkom om ons nog 'n bietjie te kasty, as daar nog iets in die inkpot oor is?"

'n Cuadrillero was 'n lid van die Heilige Broederskap, die gewapende polisiemag wat op die platteland orde gehou het.

"Dit kan nie die Moor wees nie," het Don Quijote geantwoord, "want dié wat betower is, laat hulle deur niemand sien nie."

"As hulle hulle nie laat sien nie, laat hulle hulle voel," het Sancho gesê. "As u my nie glo nie, laat my skouers maar praat."

"Myne kan ook praat," het Don Quijote gesê, "maar dit is nie genoeg rede om te glo dat wat ons sien, die betowerde Moor is nie."

Die beampte het nader gekom, en toe hy hulle in so 'n vreedsame gesprek aantref, het hy verstom gestaan, al het Don Quijote natuurlik nog steeds op sy rug gelê, nie in staat om te roer nie van pure pak slae en pleisters. Die beampte het na hom gedraai en gesê: "Nou, hoe gaan dit, ou maat?"

"As ek u was, sou ek beleefder praat," het Don Quijote geantwoord. "Is dit die gewoonte in hierdie land om dolende ridders op dié manier aan te spreek, u lummel?"

Toe die cuadrillero sien dat so 'n armsalige figuur hom so oneerbiedig behandel, het hy sy humeur verloor. Hy het die lamp, vol olie, opgelig en Don Quijote so 'n hou daarmee teen die kop gegee dat hy sy kop lelik oopgeslaan het. Toe alles in donkerte gedompel was, het hy uitgegaan, en Sancho Panza het gesê: "Dit is beslis die betowerde Moor, Señor. Hy bewaar die skat vir ander, en vir ons net die klappe en die houe met die lamp."

"Dit is die waarheid," het Don Quijote geantwoord, "en dit help niks om jou oor hierdie towersake te kwel of kwaad of ontsteld daaroor te wees nie. Want omdat hulle onsigbaar en spookagtig is, sal ons niemand vind op wie ons ons kan wreek nie, wat ons ook al doen. Staan op, Sancho, as jy kan, en roep die slotvoog van hierdie vesting, en vra hom om my 'n bietjie olie, wyn, sout en roosmaryn te gee om die heilsame balsem te maak. Want ek glo regtig ek het dit nou baie nodig, omdat ek baie bloed verloor uit die wond wat daardie spook my toegedien het."

Sancho het opgestaan, met genoeg pyn in sy gebeente, en in die donker agter die herbergier aan gegaan. Toe hy die beampte teëkom, wat kom kyk het wat van sy vyand geword het, het hy vir hom gesê: "Señor, wie u ook al is, wees so goed en vriendelik om ons 'n bietjie roosmaryn, olie, sout en wyn te gee, want dit is nodig om een van die beste dolende ridders op aarde gesond te maak. Hy lê daar op daardie bed, gewond deur die hande van die betowerde Moor wat in hierdie herberg is."

Toe die beampte hom so hoor praat, het hy hom vir iemand gehou wat van sy verstand af is. En omdat die dag nou begin breek het, het hy die herberghek oopgemaak, die herbergier geroep en hom vertel wat dié goeie man wou hê. Die herbergier het hom voorsien van wat hy nodig gehad het, en Sancho het dit na Don Quijote gebring. Dié het met sy hand aan sy kop gelê en kla oor die pyn van die hou met die lamp, wat hom niks meer skade aangedoen het nie as om 'n paar taamlik groot knoppe op te stoot. En wat hy vir bloed aangesien het, was net die sweet wat van hom afgeloop het in sy lyding tydens die onlangse storm. Kortom, hy het die bestanddele geneem en 'n mengsel daarvan gemaak. Hy het dit alles saamgemeng en 'n goeie ruk gekook, totdat dit vir hom gelyk het of dit volmaak was. Toe het hy gevra vir 'n botteltjie om dit in te gooi, en omdat daar nie een in die herberg was nie, het hy besluit om dit in 'n blikoliefles te gooi, wat die herbergier hom verniet present gegee het. Oor die fles het hy meer as tagtig Onse Vaders opgesê, en nog net soveel Ave Maria's, Salve Regina's en Geloofsbelydenisse, en hy het elke woord met 'n kruisteken by wyse van seën begelei. Hierby was Sancho, die herbergier en die cuadrillero almal teenwoordig, want die voerman was nou vreedsaam besig om na die gerief van sy muile om te sien.

Toe dit gedoen was, wou hy self dadelik, daar en dan, die krag van hierdie kosbare balsem, soos hy dit beskou het, op die proef stel. Hy het dus byna 'n kan vol gedrink van wat nie in die fles kon ingaan nie en oorgebly het in die varkvelsak waarin dit gekook is. Maar skaars was hy klaar gedrink of hy het begin opgooi, so erg dat daar niks in sy maag oorgebly het nie. Van die pyn en krampe van die opgooi het hy kwaai begin sweet, en daarom het hy hulle gevra om hom toe te maak en alleen te laat. Dit het hulle gedoen, en hy het meer as drie uur lank geslaap. Daarna het hy wakker geword en so 'n groot verligting in sy liggaam gevoel, en soveel verligting van sy kneusplekke, dat hy gedink het hy is heeltemal genees. Hy het waarlik geglo dat hy op die balsem van Fierabrás afgekom het, en dat hy met hierdie middel voortaan sonder enige vrees enige soort verwoesting, veldslag of geveg kon aandurf, hoe gevaarlik dit ook al mag wees.

Sancho Panza, wat sy meester se herstel ook as 'n wonderwerk beskou het, het hom gesmeek om hom te gee wat in die varkvelsak oorgebly het, en dit was nie 'n klein bietjie nie. Don Quijote het ingestem, en Sancho het dit met albei hande gevat en in goeie trou, en met nog groter lus, amper net soveel as sy meester afgesluk en uitgedrink. Maar die feit is dat die arme Sancho se maag noodwendig nie so fyn was soos dié van sy meester nie. En so, nog voordat hy opgegooi het, het hy sulke krampe en kokhalsery gekry, en sulke sweet en floutes, dat hy waarlik en werklik geglo het sy laaste uur het aangebreek. En toe hy homself so gefolter en gepynig vind, het hy die balsem en die dief wat dit vir hom gegee het, vervloek.

Toe Don Quijote hom in hierdie toestand sien, het hy gesê: "Ek glo, Sancho, dat hierdie onheil daarvandaan kom dat jy nie tot ridder geslaan is nie, want ek is oortuig dat hierdie vog nie goed kan wees vir dié wat dit nie is nie."

"As u Genade dit geweet het," het Sancho geantwoord, "wee my en al my familie, hoekom het u my dit dan laat proe?"

Op daardie oomblik het die drankie begin werk, en die arme skildknaap het aan albei kante só begin uitloop dat die biesiemat waarop hy hom neergegooi het en die seilkombers waarmee hy hom toegemaak het, daarna vir niks meer goed was nie. Hy het gesweet en gesweet, met sulke stuiptrekkings en kramptoevalle dat nie net hy self nie, maar almal wat daar was, gedink het sy einde het gekom. Hierdie storm en beproewing het omtrent twee uur geduur, en daarna was hy nie soos sy meester nie, maar so swak en uitgeput dat hy nie kon staan nie. Don Quijote, daarenteen, wat, soos gesê, verlig en gesond gevoel het, was gretig om dadelik te vertrek op soek na avonture. Dit het vir hom gelyk dat elke oomblik wat hy daar rondgedraai het, 'n bedrogspul was teenoor die wêreld en dié daarin wat sy hulp en beskerming nodig gehad het, des te meer noudat hy die sekerheid en vertroue gehad het wat sy balsem hom gegee het. Gedryf deur hierdie aandrang, het hy self vir Rocinante opgesaal en die paksaal op sy skildknaap se dier gesit, en hy het ook sy skildknaap gehelp om aan te trek en op die donkie te klim. Daarna het hy op sy perd geklim, en hy het na 'n hoek van die herberg gery en 'n spies gegryp wat daar gestaan het, om hom as lans te dien. Almal wat in die herberg was, meer as twintig mense, het hom staan en dophou. Die herbergier se dogter het hom ook dopgehou, en hy het ook nie sy oë van haar afgehaal nie, en van tyd tot tyd 'n sug geslaak wat hy skynbaar uit die diepte van sy ingewande opgehaal het. Maar almal het gedink dit moes wees van die pyn wat hy in sy ribbes gevoel het. Ten minste het dié wat hom die vorige aand gesien het toe hulle hom vol pleisters gesmeer het, so gedink.

Sodra hulle albei opgeklim het, by die hek van die herberg, het hy die herbergier geroep en met 'n baie ernstige en afgemete stem gesê: "Baie en groot is die gunste, Señor Slotvoog, wat ek in hierdie kasteel van u ontvang het, en ek bly diep verplig om u al die dae van my lewe daarvoor dankbaar te wees. As ek u daarvoor kan terugbetaal deur u te wreek op enige hoogmoedige vyand wat u onreg aangedoen het, weet dan dat my roeping niks anders is nie as om die swakkes te help, dié wat onreg ly te wreek, en troubreuk te straf. Soek in u geheue, en as u iets van dié aard vind, hoef u my net daarvan te vertel, en ek belowe u by die ridderorde wat ek ontvang het dat ek vir u genoegdoening en vergoeding sal verkry, tot die uiterste van u begeerte."

Die herbergier het hom ewe kalm geantwoord: "Heer Ridder, ek het nie nodig dat u Genade my op enige onreg wreek nie, want as iemand my onreg aandoen, kan ek self die wraak neem wat my goeddunk. Die enigste ding wat ek wil hê, is dat u my die rekening betaal wat u gisteraand in die herberg opgeloop het, vir die strooi en die gars vir u twee diere sowel as vir die aandete en die beddens."

"Is dit dan 'n herberg?" het Don Quijote gesê.

"En 'n baie ordentlike een," het die herbergier gesê.

"Ek was dan heeltyd in 'n dwaling," het Don Quijote geantwoord, "want ek het waarlik gedink dit is 'n kasteel, en nie 'n slegte een nie. Maar aangesien dit blyk dat dit nie 'n kasteel is nie, maar 'n herberg, is al wat nou gedoen kan word, dat u my die betaling kwytskeld. Want ek kan nie die reël van die dolende ridders oortree nie. Van hulle weet ek vir 'n feit (en tot nou toe het ek niks gelees wat die teendeel sê nie) dat hulle nooit betaal het vir verblyf of vir enigiets anders in die herberg waar hulle ook al was nie. Want enige gasvryheid wat hulle aangebied word, kom hulle volgens wet en reg toe, as vergoeding vir die ondraaglike swoegery wat hulle verduur in die soeke na avonture, dag en nag, somer en winter, te voet en te perd, in honger en dors, koue en hitte, blootgestel aan al die guurheid van die hemel en al die ontberings van die aarde."

"Daarmee het ek min te doen," het die herbergier geantwoord. "Betaal my wat u my skuld, en laat ons nie meer oor ridderskap praat nie, want al waaroor ek my kwel, is om my geld te kry."

"U is 'n dom, gemene herbergier," het Don Quijote gesê. Hy het Rocinante die spore gegee, sy spies skuins gehou en die herberg uitgery voordat iemand hom kon keer, en 'n hele ent aangery sonder om om te kyk of sy skildknaap hom volg.

Toe die herbergier hom sien wegry sonder om te betaal, het hy gehardloop om die geld by Sancho te kry. Maar Sancho het gesê dat, aangesien sy meester nie wou betaal nie, hy ook nie sou nie, want as skildknaap van 'n dolende ridder geld dieselfde reël en rede vir hom as vir sy meester, wat die betaal van iets in herberge en gastehuise betref. Hieroor het die herbergier briesend kwaad geword, en gedreig dat as hy nie betaal nie, hy hom sou dwing op 'n manier waarvan hy nie sou hou nie. Waarop Sancho geantwoord het dat hy, volgens die wet van die ridderskap wat sy meester ontvang het, nie 'n bloue duit sou betaal nie, al kos dit hom sy lewe. Want die uitstekende en eeue oue gebruik van die dolende ridders sou nie deur hom geskend word nie, en die skildknape van dié wat nog in die wêreld moes kom, sou nooit oor hom kla of hom verwyt dat hy so 'n regverdige voorreg verbreek het nie.

Die ongeluk van die rampspoedige Sancho wou dit dat daar onder die geselskap in die herberg vier wolkaarders van Segovia was, drie naaldmakers van die Potro in Córdoba en twee inwoners van die Feria in Sevilla: lewendige kêrels, goedhartig, lief vir 'n grap en vol streke. Byna asof hulle deur een en dieselfde ingewing aangepor en beweeg is, het hulle op Sancho afgestap en hom van sy donkie afgehaal, terwyl een van hulle ingegaan het om die kombers van die herbergier se bed te gaan haal. Maar toe hulle hom daarin gooi, het hulle opgekyk en gesien dat die plafon ietwat laer was as wat hulle vir hulle werk nodig gehad het. Daarom het hulle besluit om uit te gaan na die werf, wat net deur die hemel begrens was. Daar het hulle Sancho in die middel van die kombers gesit en hom hoog begin opgooi, en die gek met hom geskeer soos mense met Karnaval met 'n hond maak.

Die Potro in Córdoba en die Feria in Sevilla was buurte wat berug was vir hulle skelms en deugnietery. Met Karnaval was dit 'n volksvermaak om honde in 'n kombers op te gooi.

Die gille van die arme opgegooide drommel was so hard dat dit die ore van sy meester bereik het. Dié het stilgehou om aandagtig te luister, en was oortuig dat daar 'n nuwe avontuur aan die kom was, totdat hy duidelik agtergekom het dat dit sy skildknaap was wat so skree. Hy het omgedraai en in 'n moeisame galop terug na die herberg gekom, en toe hy die hek toe vind, het hy om die gebou gery om te kyk of hy 'n manier kon vind om in te kom. Maar sodra hy by die muur van die werf kom, wat nie baie hoog was nie, het hy die speletjie ontdek wat met sy skildknaap gespeel is. Hy het hom met soveel grasie en ratsheid in die lug sien op- en afgaan dat hy, as sy woede hom toegelaat het, na my mening sou gelag het. Hy het probeer om van sy perd af bo-op die muur te klim, maar hy was so gekneus en gehawend dat hy nie eers kon afklim nie. Daarom het hy van sy perd se rug af sulke vervloekinge en verwensinge begin uitspreek teen dié wat Sancho in die kombers opgooi, dat dit onmoontlik sou wees om dit akkuraat neer te skryf. Hulle het egter nie daarom met hulle gelag of hulle werk opgehou nie, en die vlieënde Sancho het ook nie opgehou met sy geweeklaag nie, nou gemeng met dreigemente en dan weer met smekinge, maar alles met min of geen nut nie, totdat hulle van pure moegheid opgehou het. Toe het hulle sy donkie gebring, hom daarop gesit en sy baadjie om hom gegooi. En die medelydende Maritornes, wat gesien het hoe uitgeput hy was, het goedgedink om hom met 'n beker water te verkwik, en sodat dit des te koeler kon wees, het sy dit uit die put gaan haal. Sancho het dit geneem, en toe hy dit na sy mond bring, is hy gekeer deur die geroep van sy meester, wat uitgeroep het: "Sancho, my seun, moenie water drink nie! Moenie dit drink nie, my seun, want dit sal jou doodmaak! Kyk, hier het ek die geseënde balsem" (en hy het die fles met die vog omhoog gehou), "en as jy twee druppels daarvan drink, sal jy sonder twyfel herstel."

Op hierdie woorde het Sancho sy oë skeel gedraai en met 'n nog harder stem gesê: "Het u Genade dalk vergeet dat ek nie 'n ridder is nie? Of wil u hê ek moet die laaste bietjie ingewande wat ek ná gisteraand oorhet, ook nog uitkots? Hou u vog, in die naam van al die duiwels, en los my uit!" En op een en dieselfde oomblik het hy opgehou praat en begin drink. Maar toe hy by die eerste sluk agterkom dat dit water is, was hy nie lus om verder te drink nie, en hy het Maritornes gevra om vir hom wyn te gaan haal. Dit het sy met die grootste plesier gedoen, en sy het dit met haar eie geld betaal, want hulle sê inderdaad van haar dat, al het sy daardie soort lewe gelei, daar tog 'n flou en verre ooreenkoms met 'n Christen aan haar was. Toe Sancho klaar gedrink het, het hy sy hakke in sy donkie se ribbes gegrawe, en toe die hek van die herberg oopgegooi word, het hy uitgery, baie tevrede dat hy niks betaal en sy sin gekry het, al was dit op koste van sy gewone borge, sy skouers. Dit is waar dat die herbergier sy saalsakke gehou het as betaling vir wat hom geskuld is, maar Sancho het in so 'n haas vertrek dat hy dit nooit gemis het nie. Sodra die herbergier hom sien wegry, wou hy die hek styf grendel, maar die kombersgooiers wou nie daarvan hoor nie, want hulle was kêrels wat nie twee duite vir Don Quijote sou omgegee het nie, al was hy werklik een van die dolende ridders van die Ronde Tafel.