Swami Paramananda se inleiding

Die Upanishads verteenwoordig die hoogste toppe van die antieke Indo-Ariese denke en kultuur. Hulle vorm die wysheidsdeel of Gnana-Kanda van die Vedas, teenoor die Karma-Kanda of offerdeel. In elkeen van die vier groot Vedas – bekend as die Rik, Yajur, Sama en Atharva – is daar 'n groot deel wat hoofsaaklik oor rituele en seremonies handel, en wat ten doel het om die mens te wys hoe hy hom deur die pad van regte dade kan voorberei om 'n hoër doel te bereik. Daarna volg in elke Veda 'n ander deel, die Upanishad genoem, wat geheel en al handel oor die wesenlike van filosofiese onderskeiding en die uiteindelike geestelike visie. Daarom staan die Upanishads ook bekend as die Vedanta, dit wil sê die einde of finale doel van wysheid (Veda, wysheid; anta, einde).

Die naam Upanishad is al op verskillende maniere verklaar. Baie meen dit is 'n saamgestelde Sanskrit-woord, Upa-ni-shad, wat beteken "om aan die voete of in die teenwoordigheid van 'n leermeester te sit"; volgens ander gesaghebbendes beteken dit weer "om te verbrysel" of "om te vernietig", naamlik die boeie van onkunde. Wat ook al die tegniese rede vir hierdie naam was, dit is ongetwyfeld gekies om 'n beeld te gee van soekers vol verlange wat 'n wyse Siener in die afsondering van 'n Himalaja-woud "nader" om by hom die diepste waarhede oor die heelal en God te leer. Omdat hierdie leringe gewoonlik gegee is in die stilte van een of ander afgeleë toevlugsoord, waar die lawaai van die wêreld nie die rustigheid van die beskouende lewe kon versteur nie, staan hulle ook bekend as Aranyakas, Woudboeke. 'n Verdere rede vir die naam is dalk dat hulle veral bedoel was vir die Vanaprasthas (dié wat al hulle pligte in die wêreld nagekom het en hulle na die woud teruggetrek het om hulle aan geestelike studie te wy).

Die vorm wat die lering vanself aangeneem het, was dié van die tweegesprek, 'n vorm wat later deur Plato en ander Griekse filosowe oorgeneem is. Omdat niks neergeskryf is nie en alle onderrig mondeling oorgedra is, word die Upanishads Shrutis genoem, "wat gehoor word". Die term is ook gebruik in die sin van geopenbaar, want die Upanishads is beskou as regstreekse openbarings van God; die Smritis daarenteen, kleiner Geskrifte wat "uit die geheue opgeteken" is, was oorgelewerde werke van suiwer menslike oorsprong. Dit is betekenisvol dat daar nêrens in die Upanishads van 'n skrywer of optekenaar melding gemaak word nie.

Geen datum kan vir die ontstaan van die Upanishads vasgestel word nie, want die geskrewe teks bepaal nie hoe oud hulle is nie. Die woord Shruti maak dit vir ons duidelik. Die lering het waarskynlik eeue lank bestaan voordat dit in enige geskrewe vorm vasgelê is. Die teks self lewer bewys daarvan, want in 'n gesprek tussen leermeester en leerling haal die leermeester nie selde nie uit vroeëre Geskrifte aan wat vandag aan ons onbekend is. Soos professor Max Müller in sy lesings oor die Vedanta-filosofie sê: "'n Mens voel seker dat agter al hierdie weerligflitse van godsdienstige en filosofiese denke 'n verre verlede lê, 'n donker agtergrond waarvan ons nooit die begin sal ken nie." Sommige geleerdes plaas die Vediese tydperk so ver terug as 4000 of 5000 v.C.; ander tussen 2000 en 1400 v.C. Maar selfs die mees behoudendes erken dat dit minstens 'n paar eeue ouer is as die Boeddhistiese tydperk, wat in die sesde eeu v.C. begin.

Die waarde van die Upanishads berus egter nie op hulle ouderdom nie, maar op die lewende boodskap wat hulle vir alle tye en alle volke bevat. Daar is niks in hulle wat eie is aan een ras of een plek nie. Die verhewe lesse van hierdie Geskrifte is vir die moderne wêreld net so prakties as wat dit vir die Indo-Ariërs van die vroegste Vediese tyd was. Hulle leringe word saamgevat in twee Maha-Vakyam of "groot uitsprake": Tat twam asi (Dit is jy) en Aham Brahmasmi (Ek is Brahman). Hierdie eenheid van Siel en God lê aan die wortel van alle Vediese denke, en juis hierdie heersende ideaal van die eenheid van alle lewe en die eenheid van die Waarheid maak die studie van die Upanishads op hierdie oomblik besonder heilsaam.

Een van die vernaamste Europese Oosterkundiges skryf: "As ons ons aandag daarop vestig (op hierdie grondleer van die Vedanta-stelsel) in sy filosofiese eenvoud as die eenheid van God en die Siel, van Brahman en Atman, sal ons vind dat dit 'n betekenis het wat ver uitreik bo die Upanishads, hulle tyd en hulle land; ja, ons skryf daaraan 'n onskatbare waarde toe vir die hele mensdom.

Watter nuwe en ongewone paaie die filosofie van die toekoms ook al mag inslaan, hierdie beginsel sal blywend onwrikbaar staan, en daar kan geen afwyking daarvan wees nie. As daar ooit 'n algemene oplossing gevind word vir die groot raaisel ... kan die sleutel net gevind word waar die geheim van die natuur alleen van binne af vir ons oop lê, naamlik in ons innerlikste self. Dit is hier dat die oorspronklike denkers van die Upanishads dit vir die eerste keer gevind het, tot hulle onsterflike eer ..."

Die Upanishads het die eerste keer na die Westerse wêreld gekom deur 'n vertaling in Persies wat in die sewentiende eeu gemaak is. Meer as 'n eeu later het die vooraanstaande Franse geleerde Anquetil Duperron 'n afskrif van die manuskrip uit Persië na Frankryk gebring en dit in Frans en Latyn vertaal, maar net die Latynse teks gepubliseer. Ondanks die verdraaiings wat die oordrag deur twee vreemde tale moes meebring, het die lig van die gedagte nog so helder geskyn dat dit Schopenhauer tot hierdie vurige woorde gebring het: "Hoe deur en deur adem die Oupnekhat (Upanishad) die heilige gees van die Vedas! Hoe word elkeen wat deur ywerige studie van sy Persies-Latyn met daardie onvergelyklike boek vertroud geraak het, deur daardie gees tot in die diepste van sy Siel geroer! Uit elke sin styg diep, oorspronklike en verhewe gedagtes op, en die geheel is deurtrek van 'n hoë, heilige en ernstige gees." Verder sê hy: "Die toegang tot (die Vedas) deur middel van die Upanishads is in my oë die grootste voorreg wat hierdie nog jong eeu (1818) bo alle vorige eeue kan opeis." Hierdie getuienis word bevestig deur die bedagsame Amerikaanse geleerde Thoreau, wat skryf: "Die uittreksels uit die Vedas wat ek gelees het, val op my soos die lig van 'n hoër en suiwerder hemelliggaam wat 'n meer verhewe baan beskryf deur 'n suiwerder laag – vry van besonderhede, eenvoudig, universeel."

Die eerste Engelse vertaling is gemaak deur 'n geleerde Hindoe, Raja Ram Mohun Roy (1775–1833). Sedertdien was daar verskeie Europese vertalings – Frans, Duits, Italiaans en Engels. Maar 'n blote vertaling, hoe noukeurig en simpatiek ook al, is nie genoeg om die Upanishads vir die Westerse verstand toeganklik te maak nie. Professor Max Müller erken ná 'n leeftyd van harde werk op hierdie gebied openlik: "Moderne woorde is rond, antieke woorde is vierkantig, en ons kan net sowel hoop om die kwadratuur van die sirkel op te los as om die antieke denke van die Vedas behoorlik in moderne Engels uit te druk."

Sonder 'n kommentaar is dit feitlik onmoontlik om óf die gees óf die betekenis van die Upanishads te verstaan. Hulle was nooit bedoel as volksgeskrifte nie. Hulle het in wese ontstaan as handboeke van Godskennis en Selfkennis, en soos alle handboeke moet hulle uitgelê word. Omdat hulle mondeling van leermeester aan leerling oorgedra is, moes die styl uiters beknop wees, in die vorm van kernspreuke. Die taal was ook dikwels beeldryk en duister. Tog, as 'n mens die volharding het om onder hierdie blote oppervlakkige moeilikhede deur te dring, word jy honderdvoudig beloon; want hierdie antieke Heilige Boeke bevat die kosbaarste juwele van geestelike denke.

Elke Upanishad begin met 'n Vredesgebed (Shanti-patha) om die regte atmosfeer van reinheid en kalmte te skep. Om oor God te studeer, moet die hele wese voorberei word; daarom het leermeester en leerlinge eensgesind en met liefdevolle harte tot die Opperwese gebid om Sy genade en beskerming. Dit is nie moontlik om die fyn vraagstukke van die lewe te begryp tensy die gedagtes rustig en die energie gekonsentreer is nie. Totdat ons verstand weggetrek is van die vele afleidings en onrus van wêreldse sake, kan ons nie die gees van hoër godsdienstige studie binnegaan nie. Geen studie baat iets solank ons innerlike wese nie ingestem is nie. Ons moet 'n vreedsame houding teenoor alle lewende wesens hê; en as dit ontbreek, moet ons ons vurig beywer om dit aan te kweek deur suggestie, deur 'n heilige teks te sing of te herhaal. Dieselfde les leer Jesus die Christus wanneer Hy sê: "As jy jou gawe na die altaar bring en daar onthou dat jou broer iets teen jou het, laat jou gawe daar voor die altaar en gaan; versoen jou eers met jou broer, en kom bring dan jou gawe."

Laat ons, met hierdie verhewe ideaal van vrede in gedagte, probeer om ons harte vry te maak van vooroordeel, twyfel en onverdraagsaamheid, sodat ons uit hierdie heilige geskrifte oorvloedig inspirasie, liefde en wysheid kan put.

Paramananda