Die raamverhaal

In die kronieke van die ou dinastie van die Sassaniede, wat sowat vierhonderd jaar lank geregeer het, van Persië tot aan die grense van China, selfs anderkant die groot Gangesrivier, lees ons die lof van een van die konings van hierdie geslag, van wie gesê is dat hy die beste vors van sy tyd was. Sy onderdane het hom liefgehad en sy bure het hom gevrees, en toe hy sterf, het hy sy koninkryk in 'n voorspoediger en magtiger toestand nagelaat as wat enige koning voor hom gedoen het.

Die twee seuns wat hom oorleef het, het mekaar innig liefgehad, en dit was vir die oudste, Schahriar, 'n ware smart dat die wette van die ryk hom verbied het om sy gebied met sy broer Schahzeman te deel. Ná tien jaar, waarin hierdie toedrag van sake hom nie een oomblik met rus gelaat het nie, het Schahriar die land Groot-Tartarye van die Persiese Ryk afgesny en sy broer daar koning gemaak.

Nou het Sultan Schahriar 'n vrou gehad wat hy meer as die hele wêreld liefgehad het, en sy grootste geluk was om haar met prag te omring en haar die fynste klere en die mooiste juwele te gee. Dit was dus met die diepste skaamte en droefheid dat hy ná 'n paar jaar per toeval ontdek het dat sy hom heeltemal bedrieg het. Haar hele gedrag het so sleg geblyk te wees dat hy verplig gevoel het om die wet van die land uit te voer en die grootvisier te beveel om haar ter dood te bring. Die slag was so swaar dat hy amper sy verstand verloor het, en hy het verklaar dat hy heeltemal seker was dat alle vroue in die grond van die saak net so sleg soos die sultane was, as jy hulle maar net kon uitvang, en dat hoe minder daar van hulle in die wêreld was, hoe beter. Elke aand het hy dus met 'n nuwe vrou getrou en haar die volgende oggend laat wurg voor die oë van die grootvisier, wie se plig dit was om hierdie ongelukkige bruide vir die sultan te vind. Die arme man het sy taak met teësin verrig, maar daar was geen uitkoms nie, en elke dag het 'n meisie getrou en 'n vrou gesterf.

Hierdie gedrag het die grootste afgryse in die stad veroorsaak, waar niks anders as gehuil en gekla gehoor is nie. In die een huis het 'n vader oor die verlies van sy dogter geween, in 'n ander het 'n moeder dalk gebewe oor wat met haar kind sou gebeur; en in plaas van die seëninge wat vroeër op die sultan se hoof gestapel is, was die lug nou vol vloeke.

Die grootvisier self was die vader van twee dogters. Die oudste het Scheherazade geheet en die jongste Dinarzade. Dinarzade het geen besondere gawes gehad wat haar van ander meisies onderskei het nie, maar haar suster was uiters slim en dapper. Haar vader het haar die beste leermeesters in wysbegeerte, geneeskunde, geskiedenis en die skone kunste gegee, en boonop het haar skoonheid dié van enige meisie in die koninkryk Persië oortref.

Op 'n dag, toe die grootvisier met sy oudste dogter gesels het, wat sy vreugde en trots was, het Scheherazade vir hom gesê: "Vader, ek wil u om 'n guns vra. Sal u dit vir my toestaan?"

"Ek kan jou niks weier wat regverdig en redelik is nie," het hy geantwoord.

"Luister dan," het Scheherazade gesê. "Ek is vasbeslote om 'n einde te maak aan hierdie barbaarse gewoonte van die sultan, en om die meisies en moeders te verlos van die verskriklike lot wat oor hulle hang."

"Dit sou 'n uitstekende ding wees," het die grootvisier geantwoord, "maar hoe dink jy om dit reg te kry?"

"My vader," het Scheherazade geantwoord, "dit is u wat die sultan elke dag van 'n nuwe vrou moet voorsien, en ek smeek u, by al die liefde wat u vir my het, om die eer op my te laat val."

"Het jy jou verstand verloor?" het die grootvisier uitgeroep en van afgryse teruggedeins. "Wat het so iets in jou kop laat opkom? Teen hierdie tyd behoort jy te weet wat dit beteken om die sultan se bruid te wees!"

"Ja, my vader, ek weet dit goed," het sy geantwoord, "en ek is nie bang om daaraan te dink nie. As ek misluk, sal my dood 'n roemryke dood wees, en as ek slaag, sal ek my land 'n groot diens bewys het."

"Dit help niks," het die grootvisier gesê, "ek sal nooit toestem nie. As die sultan my sou beveel om 'n dolk in jou hart te steek, sou ek moes gehoorsaam. Watter taak vir 'n vader! Ag, as jy nie bang is vir die dood nie, wees dan ten minste bang vir die smart wat jy my sou aandoen."

"Ek vra u weer, my vader," het Scheherazade gesê, "sal u my toestaan wat ek vra?"

"Wat, is jy nog steeds so koppig?" het die grootvisier uitgeroep. "Waarom is jy so vasbeslote om jouself in die verderf te stort?"

Maar die meisie wou glad nie na haar vader se woorde luister nie, en uiteindelik, in sy wanhoop, moes die grootvisier toegee. Hy het treurig na die paleis gegaan om vir die sultan te sê dat hy die volgende aand Scheherazade na hom toe sou bring.

Die sultan het hierdie nuus met die grootste verbasing ontvang.

"Hoe het jy besluit," het hy gevra, "om jou eie dogter vir my op te offer?"

"U Majesteit," het die grootvisier geantwoord, "dit is haar eie wens. Selfs die treurige lot wat op haar wag, kon haar nie terughou nie."

"Laat daar geen misverstand wees nie, visier," het die sultan gesê. "Onthou dat jy self haar lewe sal moet neem. As jy weier, sweer ek dat jou kop daarvoor sal boet."

"U Majesteit," het die visier geantwoord, "wat dit ook al kos, ek sal u gehoorsaam. Al is ek 'n vader, is ek ook u onderdaan." Toe het die sultan vir die grootvisier gesê dat hy sy dogter kon bring sodra hy wou.

Die visier het hierdie nuus aan Scheherazade oorgedra, en sy het dit ontvang asof dit die aangenaamste ding in die wêreld was. Sy het haar vader hartlik bedank omdat hy aan haar wens toegegee het, en toe sy sien hoe hy nog steeds onder sy smart gebuk gaan, het sy vir hom gesê dat sy hoop hy sal nooit spyt wees dat hy haar toegelaat het om met die sultan te trou nie. Toe het sy haar vir die huwelik gaan gereedmaak en gevra dat haar suster Dinarzade geroep word om met haar te praat.

Toe hulle alleen was, het Scheherazade so met haar gepraat:

"My liewe suster, ek het jou hulp nodig in 'n baie belangrike saak. My vader gaan my na die paleis neem om my huwelik met die sultan te vier. Wanneer Sy Majesteit my ontvang, sal ek hom as 'n laaste guns vra om jou in ons kamer te laat slaap, sodat ek op die laaste nag van my lewe jou geselskap kan hê. As hy my wens toestaan, soos ek hoop, moet jy my beslis 'n uur voor dagbreek wakker maak en hierdie woorde vir my sê: 'My suster, as jy nie slaap nie, smeek ek jou om my voor die son opkom een van jou bekoorlike stories te vertel.' Dan sal ek begin, en ek hoop om op dié manier die volk te verlos van die skrik wat oor hulle heers." Dinarzade het geantwoord dat sy met plesier sou doen wat haar suster wou hê.

Toe die gewone uur aanbreek, het die grootvisier Scheherazade na die paleis geneem en haar alleen by die sultan gelaat. Hy het haar gevra om haar sluier op te lig en was verstom oor haar skoonheid. Maar toe hy sien dat haar oë vol trane was, het hy gevra wat makeer. "U Majesteit," het Scheherazade geantwoord, "ek het 'n suster wat my net so innig liefhet as wat ek haar liefhet. Staan my die guns toe om haar vannag in dieselfde kamer te laat slaap, want dit is die laaste nag wat ons saam sal wees." Schahriar het ingestem tot Scheherazade se versoek, en Dinarzade is laat haal.

'n Uur voor dagbreek het Dinarzade wakker geword en, soos sy belowe het, uitgeroep: "My liewe suster, as jy nie slaap nie, vertel my tog, voor die son opkom, een van jou bekoorlike stories. Dit is die laaste keer dat ek die plesier sal hê om na jou te luister."

Scheherazade het haar suster nie geantwoord nie, maar haar na die sultan gedraai. "Sal U Majesteit my toelaat om te doen wat my suster vra?" het sy gesê.

"Graag," het hy geantwoord. En so het Scheherazade begin.

'n Sultan is 'n Moslemheerser, soos 'n koning; sy vrou word die sultane genoem. 'n Visier is 'n minister of raadgewer van die heerser, en die grootvisier is die hoofminister.

Die Sassaniede was 'n dinastie wat van die derde tot die sewende eeu ná Christus oor die Persiese Ryk geheers het. Tartarye was die ou Europese naam vir die groot gebied van Sentraal-Asië.