Agtuur die oggend, Donderdag 16 Junie 1904. In 'n ou Martello-toring aan die see buite Dublin skeer die spotlustige mediese student Buck Mulligan hom, terwyl die jong onderwyser en digter Stephen Dedalus treur oor sy moeder, wat onlangs oorlede is. 'n Engelsman, Haines, woon by hulle. Stephen voel hy word uit sy eie huis gedruk. – By Homeros: Telemachos, Odusseus se seun, tuis tussen die vryers.

Statig, mollig, kom Buck Mulligan van die trapkop af, met 'n bak skuim waarop 'n spieël en 'n skeermes gekruis lê. 'n Geel kamerjas, losgegord, word saggies agter hom op die sagte oggendlug gedra. Hy hou die bak omhoog en dreun:

—Introibo ad altare Dei.

Stilgehou, loer hy af in die donker wenteltrap en roep grof:

—Kom op, Kinch! Kom op, jou vreeslike jesuïet!

Plegtig tree hy vorentoe en klim op die ronde geskutbank. Hy draai om en seën ernstig driemaal die toring, die omliggende land en die ontwakende berge. Toe, met Stephen Dedalus in die oog, buig hy na hom toe en maak vinnige kruise in die lug, gorrelend in sy keel en skuddend met sy kop. Stephen Dedalus, ontevrede en vaak, leun met sy arms op die bopunt van die trap en kyk koud na die skuddende gorrelende gesig wat hom seën, perdagtig in sy lengte, en na die ligte ongetonsureerde hare, gegrein en getint soos bleek eikehout.

Buck Mulligan loer 'n oomblik onder die spieël in en bedek toe die bak kordaat.

—Terug na die kaserne! sê hy streng.

Hy voeg by in 'n predikantstoon:

—Want dit, o geliefdes, is die egte Christine: liggaam en siel en bloed en wonde. Stadige musiek, asseblief. Maak julle oë toe, menere. Een oomblik. 'n Bietjie moeite met daardie wit bloedliggaampies. Stilte, almal.

Hy loer skuins op en gee 'n lang stadige roepfluit, wag toe 'n ruk in verrukte aandag, sy egalige wit tande hier en daar blink met goue punte. Chrysostomos. Twee sterk skel fluitjies antwoord deur die stilte.

—Dankie, ou maat, roep hy wakker. Dit sal mooi doen. Skakel die stroom af, sal jy?

Hy spring van die geskutbank af en kyk ernstig na sy toeskouer, terwyl hy die los voue van sy jas om sy bene bymekaarmaak. Die mollige skaduryke gesig en nors ovaal kakebeen herinner aan 'n prelaat, beskermheer van die kunste in die middeleeue. 'n Aangename glimlag breek stil oor sy lippe.

—Die bespotting daarvan! sê hy vrolik. Jou absurde naam, 'n antieke Griek!

Hy wys met sy vinger in vriendelike skerts en gaan na die borswering, laggend by homself. Stephen Dedalus staan op, volg hom moeg halfpad en gaan sit op die rand van die geskutbank, steeds kykend hoe hy sy spieël teen die borswering stut, die kwas in die bak doop en wange en nek inskuim.

Buck Mulligan se vrolike stem gaan voort.

—My naam is ook absurd: Malachi Mulligan, twee daktiele. Maar dit het 'n Helleense klank, nie waar nie? Huppelend en sonnig soos die bok self. Ons moet Athene toe gaan. Sal jy saamkom as ek die tante sover kan kry om twintig pond uit te hoes?

Hy sit die kwas eenkant en, laggend van lekkerte, roep:

—Sal hy kom? Die jejune jesuïet!

Hy hou op en begin versigtig skeer.

—Sê my, Mulligan, sê Stephen stil.

—Ja, my lief?

—Hoe lank gaan Haines in hierdie toring bly?

Buck Mulligan wys 'n geskeerde wang oor sy regterskouer.

—God, is hy nie aaklig nie? sê hy openhartig. 'n Swaarwigtige Sakser. Hy dink jy's nie 'n gentleman nie. God, hierdie bleddie Engelse! Bars van geld en slegte spysvertering. Omdat hy van Oxford kom. Weet jy, Dedalus, jy het die regte Oxford-manier. Hy kan jou nie uitpluis nie. O, my naam vir jou is die beste: Kinch, die messelem.

Hy skeer behoedsaam oor sy ken.

—Hy het die hele nag gebasel oor 'n swart panter, sê Stephen. Waar is sy geweerkas?

—'n Jammerlike malle! sê Mulligan. Was jy lam geskrik?

—Ek was, sê Stephen met nadruk en groeiende vrees. Hier buite in die donker met 'n man wat ek nie ken nie wat raas en kreun by homself oor die skiet van 'n swart panter. Jy het mense van verdrinking gered. Ek is egter geen held nie. As hy hier aanbly, is ek weg.

Buck Mulligan frons na die skuim op sy skeerlem. Hy spring af van sy sitplek en begin haastig in sy broeksakke soek.

—Kak! roep hy dik.

Hy kom na die geskutbank en, terwyl hy 'n hand in Stephen se bosak druk, sê:

—Leen vir ons 'n leninkie van jou snotlap om my skeermes af te vee.

Stephen laat hom toe om 'n vuil verfrommelde sakdoek uit te trek en aan 'n hoekie op te hou om te wys. Buck Mulligan vee die skeerlem netjies af. Toe, oor die sakdoek heen starend, sê hy:

—Die bard se snotlap! 'n Nuwe kunskleur vir ons Ierse digters: snotgroen. Jy kan dit amper proe, kan jy nie?

Hy klim weer op die borswering en staar uit oor Dublinbaai, sy blonde eikebleek hare wat effens roer.

—God! sê hy stil. Is die see nie wat Algy dit noem nie: 'n groot soet moeder? Die snotgroen see. Die skrotumtrekkende see. Epi oinopa ponton. Ag, Dedalus, die Grieke! Ek moet jou leer. Jy moet hulle in die oorspronklike lees. Thalatta! Thalatta! Sy is ons groot soet moeder. Kom kyk.

Stephen staan op en gaan na die borswering. Daarop geleun kyk hy af op die water en op die posboot wat die hawemond van Kingstown verlaat.

—Ons magtige moeder! sê Buck Mulligan.

Hy draai skielik sy grys soekende oë van die see na Stephen se gesig.

—Die tante dink jy het jou ma doodgemaak, sê hy. Daarom wil sy nie hê ek moet iets met jou te doen hê nie.

—Iemand het haar doodgemaak, sê Stephen somber.

—Jy kon tog maar gekniel het, verdomp, Kinch, toe jou sterwende ma jou gevra het, sê Buck Mulligan. Ek is net so hiperborees soos jy. Maar om te dink jou ma smeek jou met haar laaste asem om te kniel en vir haar te bid. En jy het geweier. Daar is iets onheilspellends in jou....

Hy breek af en skuim weer liggies sy verste wang in. 'n Verdraagsame glimlag krul sy lippe.

—Maar 'n lieflike mommespeler! prewel hy by homself. Kinch, die lieflikste mommespeler van almal!

Hy skeer egalig en met sorg, in stilte, ernstig.

Stephen, 'n elmboog op die gekartelde graniet, leun sy palm teen sy voorkop en staar na die rafelrand van sy blink swart jasmou. Pyn, wat nog nie die pyn van liefde was nie, knaag aan sy hart. Stil, in 'n droom het sy na haar dood na hom gekom, haar uitgeteerde liggaam binne die los bruin doodsklere wat 'n reuk van was en rooshout afgee, haar asem, wat oor hom gebuig het, stom, verwytend, 'n flou reuk van natgemaakte as. Oor die verslete mourand sien hy die see wat deur die weldoorvoede stem langs hom as 'n groot soet moeder begroet word. Die ring van baai en horison hou 'n dowwe groen massa vloeistof. 'n Bak van wit porselein het langs haar sterfbed gestaan met die groen trae gal wat sy uit haar verrottende lewer opgeskeur het in aanvalle van luide kreunende braking.

Buck Mulligan vee weer sy skeerlem af.

—Ag, arme hondelyf! sê hy met 'n vriendelike stem. Ek moet vir jou 'n hemp en 'n paar snotlappe gee. Hoe gaan dit met die tweedehandse broek?

—Dit pas goed genoeg, antwoord Stephen.

Buck Mulligan val die holte onder sy onderlip aan.

—Die bespotting daarvan, sê hy tevrede. Tweedebeen moes dit eintlik wees. God weet watter pokkerige dronklap dit uitgetrek het. Ek het 'n lieflike paar met 'n haarstreep, grys. Jy sal piekfyn daarin lyk. Ek speel nie, Kinch. Jy lyk verdomp goed as jy aangetrek is.

—Dankie, sê Stephen. Ek kan dit nie dra as dit grys is nie.

—Hy kan dit nie dra nie, sê Buck Mulligan vir sy gesig in die spieël. Etiket is etiket. Hy maak sy ma dood, maar hy kan nie 'n grys broek dra nie.

Hy vou sy skeermes netjies toe en voel met strelende vingerkussings die gladde vel.

Stephen draai sy blik van die see af en na die mollige gesig met sy rookblou beweeglike oë.

—Daardie kêrel saam met wie ek gisteraand in die Ship was, sê Buck Mulligan, sê jy het a.v.k. Hy's daar bo in Malhuisdorp by Connolly Norman. Algemene verlamming van die kranksinniges!

Hy swaai die spieël in 'n halwe sirkel deur die lug om die tyding uit te flits in die sonlig wat nou stralend op die see lê. Sy krullende geskeerde lippe lag en die rande van sy wit glinsterende tande. Gelag gryp sy hele sterk goedgeboude bolyf.

—Kyk na jouself, sê hy, jou aaklige bard!

Stephen buk vorentoe en loer in die spieël wat na hom uitgehou word, gesplyt deur 'n krom kraak. Hare orent. Soos hy en ander my sien. Wie het hierdie gesig vir my gekies? Hierdie hondelyf om van ongedierte te bevry. Dit vra my ook.

—Ek het dit uit die diensmeisie se kamer gegaps, sê Buck Mulligan. Dis goed genoeg vir haar. Die tante hou altyd vaal bediendes aan vir Malachi. Lei hom nie in versoeking nie. En haar naam is Ursula.

Weer laggend, haal hy die spieël weg van Stephen se loerende oë.

—Die woede van Caliban omdat hy nie sy gesig in 'n spieël sien nie, sê hy. As Wilde maar net nog gelewe het om jou te sien!

Terugtrekkend en wysend, sê Stephen met bitterheid:

—Dit is 'n simbool van Ierse kuns. Die gekraakte spieëlglas van 'n bediende.

Buck Mulligan haak skielik sy arm by Stephen s'n in en loop met hom om die toring, sy skeermes en spieël wat klap in die sak waarin hy hulle gedruk het.

—Dis nie regverdig om jou so te terg nie, Kinch, is dit? sê hy vriendelik. God weet jy het meer gees as enigeen van hulle.

Weer afgeweer. Hy vrees die lanset van my kuns soos ek dié van syne vrees. Die koue staalpen.

—Gekraakte spieëlglas van 'n bediende! Vertel dit vir die Oxford-ou onder en pomp hom vir 'n ghienie. Hy stink van die geld en dink jy's nie 'n gentleman nie. Sy oukêrel het sy duite gemaak deur jalap aan Zoeloes te verkoop of een of ander bleddie swendelary. God, Kinch, as ek en jy maar net kon saamwerk, kon ons iets vir die eiland doen. Dit helleniseer.

Cranly se arm. Sy arm.

—En om te dink dat jy by hierdie swyne moet bedel. Ek is die enigste een wat weet wat jy is. Hoekom vertrou jy my nie meer nie? Wat het jy teen my in jou neus? Is dit Haines? As hy hier enige lawaai maak, bring ek Seymour af en dan ontgroen ons hom erger as wat hulle Clive Kempthorpe ontgroen het.

Jong uitroepe van gegoede stemme in Clive Kempthorpe se kamers. Bleekgesigte: hulle hou hul ribbes vas van die lag, een wat 'n ander omklem. O, ek gaan sterf! Breek die nuus saggies aan haar, Aubrey! Ek gaan dood! Met gesnyde linte van sy hemp wat die lug klap, hop en hink hy om die tafel, met die broek om die hakke, gejaag deur Ades van Magdalen met die snyer se skêr. 'n Verskrikte kalfgesig vergul met marmelade. Ek wil nie ontbroek word nie! Moenie vir my die gek skeer nie!

Uitroepe uit die oop venster wat die aand in die binneplein laat skrik. 'n Dowe tuinier, met voorskoot, gemasker met Matthew Arnold se gesig, stoot sy grassnyer oor die somber grasperk en hou noukeurig die dansende stoffies grashalms dop.

Onsself... nuwe heidendom... omphalos.

—Laat hom bly, sê Stephen. Daar's niks fout met hom nie behalwe snags.

—Wat is dit dan? vra Buck Mulligan ongeduldig. Hoes dit op. Ek is heeltemal eerlik met jou. Wat het jy nou teen my?

Hulle hou stil en kyk na die stomp kaap van Bray Head wat op die water lê soos die snoet van 'n slapende walvis. Stephen bevry stil sy arm.

—Wil jy hê ek moet jou vertel? vra hy.

—Ja, wat is dit? antwoord Buck Mulligan. Ek onthou niks nie.

Hy kyk in Stephen se gesig terwyl hy praat. 'n Ligte wind gaan oor sy voorkop, waai saggies sy blonde ongekamde hare en roer silwer puntjies van angs in sy oë.

Stephen, neergedruk deur sy eie stem, sê:

—Onthou jy die eerste dag wat ek na my ma se dood na jou huis toe gegaan het?

Buck Mulligan frons vinnig en sê:

—Wat? Waar? Ek kan niks onthou nie. Ek onthou net idees en gewaarwordinge. Hoekom? Wat het in godsnaam gebeur?

—Jy het tee gemaak, sê Stephen, en oor die trapportaal gegaan om nog warm water te kry. Jou ma en een of ander besoeker het uit die voorkamer gekom. Sy het jou gevra wie in jou kamer was.

—Ja? sê Buck Mulligan. Wat het ek gesê? Ek vergeet.

—Jy het gesê, antwoord Stephen, O, dis net Dedalus wie se ma beesagtig dood is.

'n Blos wat hom jonger en innemender laat lyk, styg op na Buck Mulligan se wang.

—Het ek dit gesê? vra hy. Nou? Watter kwaad steek daarin?

Hy skud sy ongemak senuweeagtig van hom af.

—En wat is die dood, vra hy, jou ma s'n of joune of my eie? Jy het net jou ma sien sterf. Ek sien hulle elke dag in die Mater en Richmond afklop en in die disseksiekamer tot pens opgesny word. Dis 'n beesagtige ding en niks anders nie. Dit maak eenvoudig nie saak nie. Jy wou nie kniel om vir jou ma op haar sterfbed te bid toe sy jou gevra het nie. Hoekom? Omdat jy die vervloekte jesuïete-trek in jou het, net is dit verkeerd om ingespuit. Vir my is dit alles 'n bespotting en beesagtig. Haar serebrale lobbe funksioneer nie. Sy noem die dokter sir Peter Teazle en pluk botterblommetjies van die deken af. Hou haar tevrede tot dit verby is. Jy het haar laaste wens in die dood gedwarsboom en tog sit jy en dikmond met my omdat ek nie tjank soos een of ander gehuurde roukoper van Lalouette s'n nie. Absurd! Ek veronderstel ek het dit wel gesê. Ek het nie bedoel om die nagedagtenis van jou ma te beledig nie.

Hy het homself in vrypostigheid ingepraat. Stephen, wat die gapende wonde beskut wat die woorde in sy hart gelaat het, sê baie koud:

—Ek dink nie aan die belediging van my ma nie.

—Waaraan dan? vra Buck Mulligan.

—Aan die belediging teenoor my, antwoord Stephen.

Buck Mulligan swaai om op sy hakskeen.

—O, 'n onmoontlike mens! roep hy uit.

Hy stap vinnig weg om die borswering. Stephen staan op sy pos en staar oor die kalm see na die voorgebergte. See en voorgebergte word nou dof. Polse klop in sy oë, versluier hul sig, en hy voel die koors van sy wange.

'n Stem binne die toring roep hard:

—Is jy daar bo, Mulligan?

—Ek kom, antwoord Buck Mulligan.

Hy draai na Stephen en sê:

—Kyk na die see. Wat gee dit om oor beledigings? Gooi Loyola weg, Kinch, en kom af. Die Sassenach wil sy oggendspek hê.

Sy kop hou weer 'n oomblik stil bo-aan die trap, gelyk met die dak:

—Moenie die hele dag daaroor sit en tob nie, sê hy. Ek is inkonsekwent. Los die buierige gebroei.

Sy kop verdwyn, maar die gedreun van sy dalende stem galm uit die trapkop:

En draai nie meer opsy om te broei
Oor liefde se bitter misterie nie
Want Fergus heers oor die koperwaens.

Woudskaduwees dryf stil verby deur die oggendvrede van die trapkop seewaarts waar hy staar. Langs die kus en verder uit verbleik die spieël van water, weggeskop deur liggeskoeide haastige voete. Wit bors van die dowwe see. Die strengelende klemtone, twee-twee. 'n Hand wat die harpsnare pluk en hul strengelende akkoorde saamsmelt. Golfwit getroude woorde wat skemer op die dowwe gety.

'n Wolk begin die son stadig, heeltemal, bedek en oorskadu die baai in dieper groen. Dit lê onder hom, 'n bak bitter waters. Fergus se lied: ek het dit alleen in die huis gesing, en die lang donker akkoorde vasgehou. Haar deur was oop: sy wou my musiek hoor. Stil van ontsag en jammerte het ek na haar bed gegaan. Sy het gehuil in haar ellendige bed. Om daardie woorde, Stephen: liefde se bitter misterie.

Waar nou?

Haar geheime: ou veerwaaiers, gekwaste danskaarte, bepoeier met muskus, 'n opskik van amberkrale in haar gesluite laai. 'n Voëlkou het gehang in die sonnige venster van haar huis toe sy 'n meisie was. Sy het ou Royce hoor sing in die pantomime van Turko die Verskriklike en saam met ander gelag toe hy sing:

Ek is die man
Wat geniet kan
Onsigbaarheid.

Spookagtige vreugde, weggevou: muskusgeparfumeer.

En draai nie meer opsy om te broei.

Weggevou in die geheue van die natuur saam met haar speelgoed. Herinneringe beleër sy tobbende brein. Haar glas water uit die kombuiskraan wanneer sy na die sakrament gegaan het. 'n Uitgeboorde appel, gevul met bruinsuiker, wat vir haar op die stoofplaat braai op 'n donker herfsaand. Haar welgevormde vingernaels rooi gekleur deur die bloed van platgedrukte luise uit die kinders se hemde.

In 'n droom, stil, het sy na hom gekom, haar uitgeteerde liggaam binne die los doodsklere wat 'n reuk van was en rooshout afgee, haar asem, oor hom gebuig met stom geheime woorde, 'n flou reuk van natgemaakte as.

Haar glasigwordende oë, wat uit die dood staar om my siel te skud en te buig. Op my alleen. Die spookkers om haar doodstryd te belig. Spookagtige lig op die gefolterde gesig. Haar hees harde asem wat in afgryse rogel, terwyl almal op hul knieë bid. Haar oë op my om my neer te slaan. Liliata rutilantium te confessorum turma circumdet: iubilantium te virginum chorus excipiat.

Ghoel! Lykvreter!

Nee, moeder! Laat my wees en laat my lewe.

—Kinch ahoi!

Buck Mulligan se stem sing van binne die toring. Dit kom nader teen die trap op, roep weer. Stephen, nog bewend van sy siel se kreet, hoor warm lopende sonlig en in die lug agter hom vriendelike woorde.

—Dedalus, kom af, soos 'n soet seun. Ontbyt is reg. Haines vra verskoning dat hy ons gisteraand wakker gemaak het. Dis alles reg.

—Ek kom, sê Stephen en draai om.

—Doen dit, in Jesus se naam, sê Buck Mulligan. Ter wille van my en ter wille van ons almal.

Sy kop verdwyn en verskyn weer.

—Ek het hom jou simbool van Ierse kuns vertel. Hy sê dis baie slim. Pomp hom vir 'n pond, sal jy? 'n Ghienie, bedoel ek.

—Ek kry vanoggend betaal, sê Stephen.

—Die skool-kot? sê Buck Mulligan. Hoeveel? Vier pond? Leen vir ons een.

—As jy dit wil hê, sê Stephen.

—Vier blink soewereine, roep Buck Mulligan verruk. Ons sal 'n glorieryke suipery hê om die druïdige druïde te verstom. Vier almagtige soewereine.

Hy gooi sy hande op en stamp die klipstrap af, vals singend met 'n Cockney-aksent:

O, wat 'n jolyt sal dit wees,
Met whisky, bier en wyn 'n fees!
Op kroningsdag,
Kroningsdag!
O, wat 'n jolyt sal dit wees
Op kroningsdag!

Warm sonskyn wat vrolik oor die see dartel. Die nikkelskeerbak blink, vergete, op die borswering. Hoekom moet ek dit afbring? Of dit die hele dag daar los, vergete vriendskap?

Hy gaan daarheen, hou dit 'n ruk in sy hande, voel sy koelte, ruik die klam kwyl van die skuim waarin die kwas vassteek. So het ek toe die wierookbootjie by Clongowes gedra. Ek is nou 'n ander en tog dieselfde. Ook 'n bediende. 'n Dienaar van 'n bediende.

In die somber koepelvormige woonkamer van die toring beweeg Buck Mulligan se gejaste gestalte bedrywig heen en weer om die herd en verberg en onthul sy geel gloed. Twee strale sagte daglig val oor die geplaveide vloer van die hoë skietgate: en waar hul strale ontmoet, dryf 'n wolk steenkoolrook en dampe van gebraaide vet, draaiend.

—Ons gaan verstik, sê Buck Mulligan. Haines, maak daardie deur oop, sal jy?

Stephen sit die skeerbak op die kassie neer. 'n Lang gestalte staan op uit die hangmat waarin dit gesit het, gaan na die deuropening en trek die binnedeure oop.

—Het jy die sleutel? vra 'n stem.

—Dedalus het dit, sê Buck Mulligan. Jirre Jakob, ek verstik!

Hy tjank, sonder om van die vuur op te kyk:

—Kinch!

—Dis in die slot, sê Stephen en kom vorentoe.

Die sleutel skraap twee keer rof om en, toe die swaar deur op 'n skrefie gesit is, kom welkome lig en helder lug binne. Haines staan in die deuropening en kyk uit. Stephen trek sy omgekeerde valies na die tafel en gaan sit om te wag. Buck Mulligan skep die braaisel op die skottel langs hom. Toe dra hy die skottel en 'n groot teepot na die tafel, sit hulle swaar neer en sug van verligting.

—Ek smelt, sê hy, soos die kers opgemerk het toe... Maar, sjuut! Nie 'n woord meer oor daardie onderwerp nie! Kinch, word wakker! Brood, botter, heuning. Haines, kom in. Die kos is reg. Seën ons, o Heer, en hierdie u gawes. Waar's die suiker? O, jissie, daar's geen melk nie.

Stephen haal die brood en die heuningpot en die botterbak uit die kassie. Buck Mulligan gaan sit in 'n skielike nuk.

—Watse kot is dit hierdie? sê hy. Ek het vir haar gesê sy moet ná agt kom.

—Ons kan dit swart drink, sê Stephen dorstig. Daar's 'n suurlemoen in die kassie.

—O, vervloek jou en jou Paryse giere! sê Buck Mulligan. Ek wil Sandycove-melk hê.

Haines kom in van die deuropening af en sê stil:

—Daardie vrou kom op met die melk.

—Die seën van God op jou! roep Buck Mulligan en spring van sy stoel op. Sit. Skink die tee daar. Die suiker is in die sak. Hier, ek kan nie met die vervloekte eiers staan en fommel nie.

Hy kap deur die braaisel op die skottel en klap dit uit op drie borde en sê:

—In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti.

Haines gaan sit om die tee te skink.

—Ek gee vir elkeen twee klontjies, sê hy. Maar, sê nou, Mulligan, jy maak darem sterk tee, nè?

Buck Mulligan, wat dik snye van die brood afkap, sê met 'n ou vrou se flikflooiende stem:

—As ek tee maak, dan maak ek tee, soos ou moeder Grogan gesê het. En as ek water maak, dan maak ek water.

—By Jove, dit is tee, sê Haines.

Buck Mulligan gaan voort met kap en flikflooi:

—Dis wat ek doen, mev. Cahill, sê sy. Gits, mevrou, sê mev. Cahill, God gee dat jy hulle nie in dieselfde pot maak nie.

Hy steek om die beurt na elkeen van sy tafelmaats 'n dik sny brood uit, gespies op sy mes.

—Dis volk, sê hy baie ernstig, vir jou boek, Haines. Vyf reëls teks en tien bladsye notas oor die volk en die visgode van Dundrum. Gedruk deur die tower-susters in die jaar van die groot wind.

Hy draai na Stephen en vra met 'n fyn verbaasde stem, die wenkbroue opgetrek:

—Kan jy onthou, broeder, word moeder Grogan se tee-en-waterpot in die Mabinogion genoem of is dit in die Upanishads?

—Ek betwyfel dit, sê Stephen ernstig.

—Doen jy nou? sê Buck Mulligan op dieselfde toon. Jou redes, asseblief?

—Ek vermoed, sê Stephen terwyl hy eet, dit het nie binne of buite die Mabinogion bestaan nie. Moeder Grogan was, verbeel 'n mens jou, 'n bloedverwant van Mary Ann.

Buck Mulligan se gesig glimlag van verrukking.

—Bekoorlik! sê hy met 'n fiemiesrige soet stem, terwyl hy sy wit tande wys en aangenaam met sy oë knip. Dink jy sy was? Heeltemal bekoorlik!

Toe, met al sy trekke skielik versomber, grom hy met 'n hees krassende stem terwyl hy weer kragtig aan die brood kap:

Hy prop sy mond vol braaisel en kou en dreun.

Die deuropening word verduister deur 'n inkomende gestalte.

—Die melk, meneer!

—Kom in, mevrou, sê Mulligan. Kinch, kry die beker.

'n Ou vrou kom vorentoe en staan by Stephen se elmboog.

—Dis 'n pragtige oggend, meneer, sê sy. Glorie aan God.

—Aan wie? sê Mulligan en kyk vlugtig na haar. Ag, natuurlik!

Stephen reik agtertoe en neem die melkbeker van die kassie af.

—Die eilandbewoners, sê Mulligan terloops vir Haines, praat dikwels van die versamelaar van voorhuide.

—Hoeveel, meneer? vra die ou vrou.

—'n Kwart, sê Stephen.

Hy kyk hoe sy in die maat en daarvandaan in die beker ryk wit melk skink, nie hare nie. Ou verskrompelde tepels. Sy skink weer 'n maatvol en 'n toegif. Oud en geheimsinnig het sy uit 'n oggendwêreld binnegekom, miskien 'n boodskapper. Sy prys die goedheid van die melk terwyl sy dit uitskink. Gehurk by 'n geduldige koei by dagbreek in die welige veld, 'n heks op haar paddastoel, haar gerimpelde vingers vinnig aan die spuitende spene. Hulle het om haar gebulk, wat hulle geken het, douesyagtige beeste. Sy van die koeie en arme ou vrou, name wat in ou tye aan haar gegee is. 'n Swerwende ou wyf, nederige gestalte van 'n onsterflike wat haar oorwinnaar en haar vrolike verraaier dien, hul gemeenskaplike bedrogde vrou, 'n boodskapper van die geheime oggend. Om te dien of te verwyt, watter een kon hy nie sê nie: maar hy versmaai dit om haar guns te smeek.

—Dit is inderdaad, mevrou, sê Buck Mulligan en skink melk in hul koppies.

—Proe dit, meneer, sê sy.

Hy drink op haar bevel.

—As ons op goeie kos soos dié kon lewe, sê hy taamlik hard vir haar, sou ons nie die land vol vrot tande en vrot ingewande hê nie. Lewe in 'n moerasvlei, eet goedkoop kos en die strate geplavei met stof, perdemis en teringlyers se spoeg.

—Is jy 'n mediese student, meneer? vra die ou vrou.

—Ek is, mevrou, antwoord Buck Mulligan.

—Kyk nou daar, sê sy.

Stephen luister in smalende stilte. Sy buig haar ou kop vir 'n stem wat hard met haar praat, haar beensetter, haar medisyneman: my verontagsaam sy. Vir die stem wat alles van haar sal bieg en vir die graf salf behalwe haar vrou se onrein lendene, van mansvlees gemaak nie na God se gelykenis nie, die slang se prooi. En vir die harde stem wat haar nou beveel om stil te bly met verwonderde onvaste oë.

—Verstaan jy wat hy sê? vra Stephen haar.

—Is dit Frans wat jy praat, meneer? sê die ou vrou vir Haines.

Haines praat weer met haar, 'n langer toespraak, selfversekerd.

—Iers, sê Buck Mulligan. Is daar Gaelies op jou?

—Ek het gedink dis Iers, sê sy, aan die klank daarvan. Is jy van die weste, meneer?

—Ek is 'n Engelsman, antwoord Haines.

—Hy's Engels, sê Buck Mulligan, en hy dink ons behoort Iers in Ierland te praat.

—Seker behoort ons, sê die ou vrou, en ek skaam my dat ek self nie die taal praat nie. Ek hoor dis 'n grootse taal van hulle wat weet.

—Groots is geen naam daarvoor nie, sê Buck Mulligan. Heeltemal wonderlik. Skink vir ons nog tee, Kinch. Wil jy 'n koppie hê, mevrou?

—Nee, dankie, meneer, sê die ou vrou, en skuif die ring van die melkkan oor haar voorarm en maak gereed om te gaan.

Haines sê vir haar:

—Het jy jou rekening? Ons moet haar liewer betaal, Mulligan, nie waar nie?

Stephen maak weer die drie koppies vol.

—Rekening, meneer? sê sy en steek vas. Wel, dis sewe oggende 'n pint teen twee pennies is sewe maal twee is 'n sjieling en twee pennies oor en hierdie drie oggende 'n kwart teen vier pennies is drie kwarte is 'n sjieling. Dis 'n sjieling en een en twee is twee en twee, meneer.

Buck Mulligan sug en, nadat hy sy mond volgestop het met 'n korsie wat aan albei kante dik gebotter is, steek hy sy bene uit en begin in sy broeksakke soek.

—Betaal en lyk vriendelik, sê Haines vir hom, glimlaggend.

Stephen maak 'n derde koppie vol, 'n lepel tee wat die dik ryk melk flou kleur. Buck Mulligan bring 'n floryn te voorskyn, draai dit om in sy vingers en roep:

—'n Wonderwerk!

Hy skuif dit oor die tafel na die ou vrou en sê:

—Vra niks meer van my nie, soetlief. Al wat ek jou kan gee, gee ek.

Stephen sit die muntstuk in haar onwillige hand.

—Ons sal twee pennies skuld, sê hy.

—Tyd genoeg, meneer, sê sy en neem die muntstuk. Tyd genoeg. Goeiemôre, meneer.

Sy maak 'n knikkie en gaan uit, gevolg deur Buck Mulligan se teer gesang:

Hy draai na Stephen en sê:

—Ernstig nou, Dedalus. Ek is platsak. Haas jou na jou skool-kot en bring vir ons geld terug. Vandag moet die barde drink en fuif. Ierland verwag dat elke man vandag sy plig sal doen.

—Dit herinner my, sê Haines en staan op, dat ek vandag julle nasionale biblioteek moet besoek.

—Eers ons swem, sê Buck Mulligan.

Hy draai na Stephen en vra minsaam:

—Is dit vandag die dag vir jou maandelikse was, Kinch?

Toe sê hy vir Haines:

—Die onrein bard maak 'n punt daarvan om een keer per maand te was.

—Heel Ierland word deur die Golfstroom gewas, sê Stephen terwyl hy heuning oor 'n sny van die brood laat drup.

Haines, uit die hoek waar hy gemaklik 'n serp om die los kraag van sy tennishemp knoop, praat:

—Ek is van plan om 'n versameling van jou gesegdes te maak as jy my sal toelaat.

Praat met my. Hulle was en bad en skrop. Wederbeet van inwete. Gewete. Tog is hier 'n vlek.

—Daardie een oor die gekraakte spieëlglas van 'n bediende as die simbool van Ierse kuns is verduiwels goed.

Buck Mulligan skop Stephen se voet onder die tafel en sê met warmte in sy stem:

—Wag tot jy hom oor Hamlet hoor, Haines.

—Wel, ek meen dit, sê Haines, steeds met Stephen pratend. Ek het net daaraan gedink toe daardie arme ou skepsel ingekom het.

—Sal ek enige geld daarmee maak? vra Stephen.

Haines lag en, terwyl hy sy sagte grys hoed van die haak van die hangmat afhaal, sê:

—Ek weet waarlik nie.

Hy slenter uit na die deuropening. Buck Mulligan buig oor na Stephen en sê met growwe krag:

—Nou het jy jou poot daarin gesit. Hoekom het jy dit gesê?

—Nou? sê Stephen. Die probleem is om geld te kry. Van wie? Van die melkvrou of van hom. Dis kop of munt, dink ek.

—Ek blaas hom op oor jou, sê Buck Mulligan, en dan kom jy aan met jou luisige grynslag en jou somber jesuïete-steke.

—Ek sien min hoop, sê Stephen, van haar of van hom.

Buck Mulligan sug tragies en lê sy hand op Stephen se arm.

—Van my, Kinch, sê hy.

Op 'n skielik veranderde toon voeg hy by:

—Om jou die heilige waarheid te sê, ek dink jy's reg. Hulle deug vir verdomp niks anders nie. Hoekom speel jy hulle nie soos ek nie? Na die hel met hulle almal. Kom ons kom uit die kot.

Hy staan op, ontgord homself ernstig en ontklee hom van sy jas, en sê berustend:

—Mulligan word van sy klere ontdaan.

Hy maak sy sakke op die tafel leeg.

—Daar's jou snotlap, sê hy.

En terwyl hy sy stywe kraag en opstandige das aansit, praat hy met hulle, berispend, en met sy bengelende horlosieketting. Sy hande duik en vroetel in sy trommel terwyl hy roep om 'n skoon sakdoek. God, ons sal eenvoudig die karakter moet aantrek. Ek wil pers handskoene en groen stewels hê. Teenstrydigheid. Weerspreek ek myself? Goed dan, ek weerspreek myself. Kwiksilwerige Malachi. 'n Slap swart projektiel vlieg uit sy pratende hande.

—En daar's jou Latynse-kwartier-hoed, sê hy.

Stephen tel dit op en sit dit op. Haines roep na hulle uit die deuropening:

—Kom julle, kêrels?

—Ek is gereed, antwoord Buck Mulligan en gaan na die deur. Kom uit, Kinch. Jy het alles geëet wat ons gelos het, veronderstel ek. Berustend gaan hy uit met plegtige woorde en tred, en sê, byna met droefheid:

—En hy het uitgegaan en Butterly ontmoet.

Stephen, wat sy esselaat van sy leunplek neem, volg hulle uit en, terwyl hulle die leer afgaan, trek hy die trae ysterdeur toe en sluit dit. Hy sit die reusagtige sleutel in sy binnesak.

Aan die voet van die leer vra Buck Mulligan:

—Het jy die sleutel gebring?

—Ek het dit, sê Stephen en loop voor hulle uit.

Hy stap aan. Agter hom hoor hy hoe Buck Mulligan met sy swaar badhanddoek die voorste lote van varings of grasse knuppel.

—Lê, meneer! Hoe durf jy, meneer!

Haines vra:

—Betaal julle huur vir hierdie toring?

—Twaalf pond, sê Buck Mulligan.

—Aan die minister van oorlog, voeg Stephen oor sy skouer by.

Hulle hou stil terwyl Haines die toring bekyk en sê uiteindelik:

—Taamlik guur in die winter, sou ek sê. Martello noem julle dit?

—Billy Pitt het hulle laat bou, sê Buck Mulligan, toe die Franse op see was. Maar ons s'n is die omphalos.

—Wat is jou idee van Hamlet? vra Haines vir Stephen.

—Nee, nee, skree Buck Mulligan gepynig. Ek is nie opgewasse teen Thomas Aquinas en die vyf-en-vyftig redes wat hy uitgedink het om dit te stut nie. Wag tot ek eers 'n paar pinte in my het.

Hy draai na Stephen en sê, terwyl hy die punte van sy primulageel onderbaadjie netjies aftrek:

—Jy sal dit nie onder drie pinte regkry nie, Kinch, sal jy?

—Dit het al so lank gewag, sê Stephen lusteloos, dit kan nog langer wag.

—Jy prikkel my nuuskierigheid, sê Haines vriendelik. Is dit een of ander paradoks?

—Ag, twak! sê Buck Mulligan. Ons het Wilde en paradokse ontgroei. Dis heel eenvoudig. Hy bewys met algebra dat Hamlet se kleinseun Shakespeare se oupa is en dat hy self die gees van sy eie vader is.

—Wat? sê Haines en begin na Stephen wys. Hy self?

Buck Mulligan slinger sy handdoek soos 'n stola om sy nek en, voorgebuig in los gelag, sê in Stephen se oor:

—O, skim van Kinch die oudere! Jafet op soek na 'n vader!

—Ons is altyd moeg in die oggend, sê Stephen vir Haines. En dis taamlik lank om te vertel.

Buck Mulligan, wat weer vorentoe loop, lig sy hande.

—Die heilige pint alleen kan die tong van Dedalus losmaak, sê hy.

—Ek wil sê, verduidelik Haines aan Stephen terwyl hulle volg, hierdie toring en hierdie kranse hier herinner my op een of ander manier aan Elsinore. Wat oor sy voet die see in oorhang, is dit nie?

Buck Mulligan draai skielik vir 'n oomblik na Stephen, maar praat nie. In die helder stil oomblik sien Stephen sy eie beeld in goedkoop stowwerige roudrag tussen hul vrolike uitrustings.

—Dis 'n wonderlike verhaal, sê Haines en bring hulle weer tot stilstand.

Oë, bleek soos die see wat die wind verfris het, bleker, ferm en versigtig. Die heerser van die seë, staar hy suidwaarts oor die baai, leeg behalwe vir die rookpluim van die posboot vaag op die helder horison en 'n seil wat by die Muglins laveer.

—Ek het iewers 'n teologiese interpretasie daarvan gelees, sê hy verdwaas. Die Vader-en-die-Seun-idee. Die Seun wat streef om met die Vader versoen te word.

Buck Mulligan sit dadelik 'n blymoedige breed glimlaggende gesig op. Hy kyk na hulle, sy welgevormde mond gelukkig oop, sy oë, waaruit hy skielik alle skerpsinnigheid onttrek het, knipperend van mal vrolikheid. Hy beweeg 'n poppekop heen en weer, die rande van sy Panamahoed wat bewe, en begin met 'n stil gelukkige dwase stem sing:

Hy hou 'n waarskuwende wysvinger op.

Hy ruk vinnig aan Stephen se esselaat ten afskeid en, terwyl hy vorentoe hardloop na 'n kop van die krans, fladder hy sy hande aan sy sye soos vinne of vlerke van een wat op die punt staan om in die lug op te styg, en sing:

Hy bokspring voor hulle af na die Forty Foot-gat, fladderend met sy vlerkagtige hande, rats springend, Mercurius se hoed wat bewe in die vars wind wat sy kort voëlsoet krete na hulle terugdra.

Haines, wat behoedsaam gelag het, stap aan langs Stephen en sê:

—Ons behoort nie te lag nie, veronderstel ek. Hy is taamlik godslasterlik. Ek is self nie 'n gelowige nie, dit wil sê. Tog neem sy vrolikheid op een of ander manier die skade daaruit, nie waar nie? Wat het hy dit genoem? Josef die Timmerman?

—Die ballade van die grappige Jesus, antwoord Stephen.

—O, sê Haines, het jy dit al voorheen gehoor?

—Drie keer per dag, ná etes, sê Stephen droog.

—Jy is nie 'n gelowige nie, is jy? vra Haines. Ek bedoel, 'n gelowige in die eng sin van die woord. Skepping uit niks en wonderwerke en 'n persoonlike God.

—Daar is net een sin van die woord, lyk dit vir my, sê Stephen.

Haines steek vas om 'n gladde silwer koker uit te haal waarin 'n groen steen vonkel. Hy spring dit met sy duim oop en bied dit aan.

—Dankie, sê Stephen en neem 'n sigaret.

Haines bedien homself en klap die koker toe. Hy sit dit terug in sy sysak en haal uit sy onderbaadjiesak 'n nikkel-tondeldoos, spring dit ook oop en, nadat hy sy sigaret aangesteek het, hou hy die vlammende vonkhoutjie na Stephen in die skulp van sy hande.

—Ja, natuurlik, sê hy, terwyl hulle weer aanstap. Of jy glo of jy glo nie, nie waar nie? Persoonlik kon ek daardie idee van 'n persoonlike God nie sluk nie. Jy aanvaar dit nie, veronderstel ek?

—Jy aanskou in my, sê Stephen met grimmige misnoeë, 'n afskuwelike voorbeeld van vrydenkery.

Hy stap aan, wagtend dat met hom gepraat word, en sleep sy esselaat langs hom. Die dop daarvan volg liggies op die paadjie, piepend by sy hakke. My familiaris, agter my aan, roepend, Steeeeeeeeeeeephen! 'n Bewerige lyn langs die paadjie. Hulle sal vanaand daarop loop as hulle in die donker hierheen kom. Hy wil daardie sleutel hê. Dit is myne. Ek het die huur betaal. Nou eet ek sy sout brood. Gee hom die sleutel ook. Alles. Hy sal daarvoor vra. Dit was in sy oë.

—Per slot van rekening, begin Haines...

Stephen draai om en sien dat die koue blik wat hom gemeet het nie heeltemal onvriendelik is nie.

—Per slot van rekening sou ek dink jy is in staat om jouself te bevry. Jy is jou eie baas, lyk dit vir my.

—Ek is 'n dienaar van twee meesters, sê Stephen, 'n Engelse en 'n Italiaanse.

—Italiaanse? sê Haines.

'n Mal koningin, oud en jaloers. Kniel voor my.

—En 'n derde, sê Stephen, is daar wat my vir los werkies wil hê.

—Italiaanse? sê Haines weer. Wat bedoel jy?

—Die imperiale Britse staat, antwoord Stephen terwyl sy kleur opstoot, en die heilige Roomse katolieke en apostoliese kerk.

Haines haal 'n paar tabakveseltjies van sy onderlip af voordat hy praat.

—Ek kan dit heel goed verstaan, sê hy kalm. 'n Ier moet seker so dink, durf ek sê. Ons voel in Engeland dat ons julle taamlik onregverdig behandel het. Dit lyk of die geskiedenis die skuld dra.

Die trotse magtige titels lui oor Stephen se geheue die triomf van hul koperklokke: et unam sanctam catholicam et apostolicam ecclesiam: die stadige groei en verandering van rite en dogma soos sy eie skaars gedagtes, 'n chemie van sterre. Simbool van die apostels in die mis vir pous Marcellus, die stemme vermeng, wat alleen luid sing in bevestiging: en agter hul gesang het die waaksame engel van die strydende kerk haar ketterhoofde ontwapen en gedreig. 'n Horde ketterye wat vlug met mysters skeef: Photius en die broeisel spotters van wie Mulligan een was, en Arius, wat sy lewe lank oorlog gevoer het teen die wesenseenheid van die Seun met die Vader, en Valentinus, wat Christus se aardse liggaam versmaai het, en die subtiele ketterhoof uit Afrika, Sabellius, wat gemeen het dat die Vader Self Sy eie Seun was. Woorde wat Mulligan 'n oomblik gelede spottend vir die vreemdeling gesê het. Ledige spot. Die leegte wag sekerlik op almal wat die wind weef: 'n dreigement, 'n ontwapening en 'n neerlaag van daardie strydvaardige engele van die kerk, Michael se leërskare, wat haar altyd in die uur van stryd verdedig met hul lanse en hul skilde.

Hoor, hoor! Langdurige applous. Zut! Nom de Dieu!

—Natuurlik is ek 'n Brit, sê Haines se stem, en ek voel soos een. Ek wil ook nie sien dat my land in die hande van Duitse Jode val nie. Dis ons nasionale probleem, is ek bevrees, op die oomblik.

Twee mans staan op die rand van die krans en kyk: sakeman, bootsman.

—Sy koers na Bullock Harbour.

Die bootsman knik met 'n mate van minagting na die noorde van die baai.

—Daar's vyf vaam daar buite, sê hy. Dit sal daardie kant toe opgespoel word wanneer die gety omtrent eenuur inkom. Dis vandag nege dae.

Die man wat verdrink het. 'n Seil wat om die leë baai swenk en wag dat 'n geswelde bondel opdobber, 'n pofferige gesig na die son omrol, soutwit. Hier is ek.

Hulle volg die kronkelpaadjie af na die inham. Buck Mulligan staan op 'n klip, in hempsmoue, sy losgemaakte das wat oor sy skouer rimpel. 'n Jong man wat aan 'n uitsteeksel van rots naby hom vasklou, beweeg stadig paddagewys sy groen bene in die diep jellie van die water.

—Is die broer saam met jou, Malachi?

—Daar onder in Westmeath. By die Bannons.

—Nog steeds daar? Ek het 'n kaartjie van Bannon gekry. Sê hy het 'n soet jong dingetjie daar onder gekry. Fotomeisie noem hy haar.

—Kiekie, nè? Kort beligting.

Buck Mulligan gaan sit om sy stewels los te ryg. 'n Bejaarde man skiet naby die rotsuitsteeksel 'n blasende rooi gesig op. Hy klouter op teen die klippe, water wat glinster op sy bles en op sy krans van grys hare, water wat oor sy bors en pens loop en strale uit sy swart hangende lendedoek mors.

Buck Mulligan maak plek vir hom om verby te klouter en, met 'n blik na Haines en Stephen, slaan vroom 'n kruis met sy duimnael op voorkop en lippe en borsbeen.

—Seymour is terug in die stad, sê die jong man en gryp weer sy rotsuitsteeksel. Het medisyne gelos en gaan nou weermag toe.

—Ag, gaan na God! sê Buck Mulligan.

—Gaan volgende week oor om te blok. Ken jy daardie rooi Carlisle-meisie, Lily?

—Ja.

—Het gisteraand met hom op die pier gevry. Die pa is vrot van die geld.

—Het sy 'n broodjie in die oond?

—Vra dit liewer vir Seymour.

—Seymour 'n bleddie offisier! sê Buck Mulligan.

Hy knik by homself terwyl hy sy broek uittrek en regop staan, en sê afgesaagd:

—Rooikopvroue is so jags soos bokke.

Hy breek verskrik af en voel aan sy sy onder sy fladderende hemp.

—My twaalfde rib is weg, roep hy. Ek is die Übermensch. Tandlose Kinch en ek, die oppermense.

Hy worstel uit sy hemp en gooi dit agter hom na waar sy klere lê.

—Gaan jy hier in, Malachi?

—Ja. Maak plek in die bed.

Die jong man stoot homself agteruit deur die water en bereik die middel van die inham in twee lang skoon hale. Haines gaan sit op 'n klip en rook.

—Kom jy nie in nie? vra Buck Mulligan.

—Later, sê Haines. Nie op my ontbyt nie.

Stephen draai weg.

—Ek gaan, Mulligan, sê hy.

—Gee vir ons daardie sleutel, Kinch, sê Buck Mulligan, om my hemdjie plat te hou.

Stephen gee hom die sleutel. Buck Mulligan lê dit oor sy hoop klere.

—En twee pennies, sê hy, vir 'n pint. Gooi dit daar.

Stephen gooi twee pennies op die sagte hoop. Aantrek, uittrek. Buck Mulligan regop, met gevoude hande voor hom, sê plegtig:

—Wie van die armes steel, leen aan die Here. Aldus het Zarathustra gespreek.

Sy mollige lyf duik.

—Ons sien jou weer, sê Haines en draai om terwyl Stephen met die paadjie opstap, en glimlag oor wilde Iere.

Horing van 'n bul, hoef van 'n perd, glimlag van 'n Sakser.

—Die Ship, roep Buck Mulligan. Halfeen.

—Goed, sê Stephen.

Hy loop langs die opwaarts krommende paadjie.

Liliata rutilantium.
Turma circumdet.
Iubilantium te virginum.

Die priester se grys nimbus in 'n nis waar hy hom diskreet aangetrek het. Ek sal nie vannag hier slaap nie. Huis toe kan ek ook nie gaan nie.

'n Stem, soetklinkend en aangehou, roep na hom van die see af. Terwyl hy om die draai gaan, wuif hy met sy hand. Dit roep weer. 'n Gladde bruin kop, 'n rob s'n, ver uit op die water, rond.

Oorweldiger.

Introibo ad altare Dei (Latyn): "Ek sal opgaan na die altaar van God" – die openingswoorde van die Latynse mis, wat Mulligan met sy skeerbak parodieer. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti: "In die naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees."

Epi oinopa ponton (Grieks): "oor die wyndonker see", Homeros se vaste uitdrukking. Thalatta! Thalatta!: "Die see! Die see!" – die kreet van Xenophon se Griekse soldate.

Liliata rutilantium te confessorum turma circumdet: iubilantium te virginum chorus excipiat (Latyn): uit die gebed vir die sterwende – "Mag die lelieglansende skare van belydenaars jou omring; mag die koor van jubelende maagde jou ontvang."

Die Martello-toring in Sandycove is een van die verdedigingstorings wat Brittanje teen 'n Franse inval gebou het; Joyce het self in 1904 'n paar nagte daar gebly. Die Forty Foot is 'n swemplek by die toring.

"Wederbeet van inwete": Joyce se Agenbite of inwit is Middelengels vir "gewetenswroeging", die titel van 'n 14de-eeuse traktaat.

"Arme ou vrou" (Shan Van Vocht) en "sy van die koeie" is tradisionele bynaam vir Ierland as 'n ou vrou; die "oorwinnaar" is Engeland en die "verraaier" die Roomse Kerk.

"En hy het uitgegaan en Butterly ontmoet": Butterly klink na "bitterlik" en speel op Petrus se verloëning, "en hy het uitgegaan en bitterlik geween" (Matt. 26:75).

Die hoofstuktitel verwys na Telemachos, Odusseus se seun, wat in die eerste boeke van die Odyssee deur die vryers uit sy huis gedruk word – soos Stephen deur Mulligan, die "oorweldiger".