Die verhaal van die boggelrug

In die koninkryk Kasjgar, wat, soos almal weet, op die grens van Groot-Tartarye lê, het daar lank gelede 'n kleremaker en sy vrou gewoon wat baie lief vir mekaar was. Eendag, terwyl die kleremaker hard aan die werk was, het 'n klein boggelrug by die ingang van die winkel kom sit en begin sing en op sy tamboeryn speel. Die kleremaker het die kêrel se manewales so snaaks gevind dat hy gedink het hy sal hom huis toe neem om sy vrou te vermaak. Die boggelrug het ingestem, en die kleremaker het sy winkel gesluit en hulle het saam vertrek.

Toe hulle by die huis kom, was die tafel reeds vir die aandete gedek, en binne 'n paar minute het al drie voor 'n pragtige vis gesit wat die kleremaker se vrou met haar eie hande gaargemaak het. Maar ongelukkig het die boggelrug 'n groot graat ingesluk, en ondanks alles wat die kleremaker en sy vrou gedoen het om hom te help, het hy in 'n oogwenk versmoor en gesterf. Die kleremaker en sy vrou was nie net baie jammer vir die arme man nie; hulle was ook verskriklik bang vir hulself, want as die polisie daarvan te hore kom, sou die goeie egpaar die gevaar loop om weens opsetlike moord in die tronk gegooi te word. Om hierdie vreeslike ramp te voorkom, het hulle albei begin om 'n plan uit te dink wat die verdenking op iemand anders sou laat val, en uiteindelik het hulle besluit dat hulle niks beters kon doen nie as om 'n Joodse dokter wat naby gewoon het, as die skuldige uit te kies. Die kleremaker het dus die boggelrug aan sy kop opgetel, terwyl sy vrou sy voete gevat het, en hulle het hom na die dokter se huis gedra. Daar het hulle aan die deur geklop, wat reguit op 'n steil trap oopgegaan het. 'n Diensmeisie het gou verskyn, haar pad met die donker trap af getas en gevra wat hulle wil hê.

"Sê vir jou baas," het die kleremaker gesê, "dat ons 'n baie siek man gebring het sodat hy hom kan genees; en," het hy bygevoeg terwyl hy 'n bietjie geld uithou, "gee hom dit vooruit, sodat hy nie voel hy mors sy tyd nie." Die diensmeisie het weer die trap opgeklim om die boodskap aan die dokter oor te dra, en die oomblik toe sy uit sig was, het die kleremaker en sy vrou die lyk vinnig agter haar aan gedra, dit bo-aan die trap regop gestut en so vinnig as wat hulle bene hulle kon dra, huis toe gehardloop.

Nou was die dokter so verheug oor die nuus van 'n pasiënt (want hy was jonk en het nie baie van hulle gehad nie) dat hy heeltemal in die wolke was.

"Kry 'n lig," het hy vir die diensmeisie geroep, "en volg my so vinnig as wat jy kan!" Hy het uit sy kamer gestorm en na die trap gehardloop. Daar het hy amper oor die lyk van die boggelrug geval, en sonder om te weet wat dit was, het hy dit so 'n skop gegee dat dit tot heel onder gerol het en die dokter amper saamgesleep het. "'n Lig! 'n Lig!" het hy weer geroep, en toe dit gebring is en hy sien wat hy gedoen het, was hy amper buite homself van angs.

"Heilige Moses!" het hy uitgeroep. "Waarom het ek nie vir die lig gewag nie? Ek het die siek man doodgemaak wat hulle na my gebring het; en as die heilige esel van Esra my nie te hulp kom nie, is ek verlore! Dit sal nie lank duur nie of ek word as 'n moordenaar tronk toe gelei."

Ontsteld soos hy was, en met rede, het die dokter nie vergeet om die voordeur toe te maak nie, sodat geen verbygangers dalk sou sien wat gebeur het nie. Toe het hy die lyk opgetel en dit na sy vrou se kamer gedra, waar hy haar amper van haar verstand af laat skrik het.

"Dis klaar met ons!" het sy gekerm, "as ons nie 'n manier kan vind om die lyk uit die huis te kry nie. Sodra die son opkom, kan ons dit nie langer wegsteek nie! Hoe kon jy jou so laat meesleur om so 'n verskriklike misdaad te pleeg?"

"Toemaar daarmee," het die dokter geantwoord, "wat saak maak, is om 'n uitweg te vind."

Lank het die dokter en sy vrou oor 'n uitweg gepeins, maar hulle kon niks vind wat goed genoeg gelyk het nie. Uiteindelik het die dokter heeltemal moed opgegee en hom daarby berus dat hy die straf vir sy ongeluk sou moes dra.

Maar sy vrou, wat twee keer soveel verstand as hy gehad het, het skielik uitgeroep: "Ek het iets uitgedink! Kom ons dra die lyk op die dak van die huis en laat sak dit by die skoorsteen van ons buurman, die Moslem, af." Hierdie Moslem was in die sultan se diens en het sy tafel van olie en botter voorsien. 'n Deel van sy huis was 'n groot pakkamer waar rotte en muise fees gevier het.

Die dokter het die plan van sy vrou met albei hande aangegryp. Hulle het die boggelrug opgetel, toue onder sy arms deurgesteek en hom so saggies in die verskaffer se slaapkamer laat afsak dat dit regtig gelyk het of hy teen die muur leun. Toe hulle voel dat hy die grond raak, het hulle die toue opgetrek en hom daar gelaat.

Skaars was hulle terug in hul eie huis, of die verskaffer het sy kamer binnegekom. Hy het die aand by 'n bruilofsfees deurgebring en het 'n lantern in sy hand gehad. In die dowwe lig daarvan was hy verbaas om 'n man in sy skoorsteen te sien staan, maar omdat hy van nature dapper was, het hy 'n stok gegryp en reguit op die vermeende dief afgestorm. "Aha!" het hy uitgeroep, "dan is dit jy, en nie die rotte en muise nie, wat my botter steel. Ek sal sorg dat jy nie weer lus het om terug te kom nie!"

Met dié woorde het hy hom 'n paar harde houe gegee. Die lyk het op die vloer neergeval, maar die man het net nog harder geslaan, totdat dit hom eindelik opgeval het dat dit vreemd was dat die dief so stil lê en hom glad nie verset nie. Toe hy agterkom dat die man stokdood is, het 'n koue vrees hom beetgepak. "Ek ellendeling," het hy gesê, "ek het 'n man vermoor. Ag, my wraak het te ver gegaan. Sonder die hulp van Allah is ek verlore! Vervloek is die goedere wat my in die verderf gelei het." En hy kon reeds die tou om sy nek voel.

Maar toe hy oor die eerste skok heen was, het hy begin dink aan 'n manier om uit die moeilikheid te kom. Hy het die boggelrug in sy arms opgetel, hom uit in die straat gedra, hom teen die muur van 'n winkel laat leun en teruggesluip na sy eie huis, sonder om een keer om te kyk.

'n Paar minute voor sonop het 'n ryk Christen-handelaar, wat die paleis van allerhande benodigdhede voorsien het, ná 'n nag van feesvier sy huis verlaat om na die badhuis te gaan. Hoewel hy baie dronk was, was hy tog nugter genoeg om te weet dat die dagbreek naby was en dat alle goeie Moslems binnekort na die gebed sou gaan. Hy het dus sy pas versnel, sodat hy nie iemand op pad na die moskee sou raakloop wat sou sien hoe dronk hy is en hom as 'n dronkaard tronk toe sou stuur nie. In sy haas het hy teen die boggelrug vasgeloop, wat swaar bo-op hom geval het, en die handelaar, wat gedink het hy word deur 'n dief aangeval, het hom met een vuisslag platgeslaan. Toe het hy hard om hulp geroep en die man wat geval het, die hele tyd bly slaan.

Die hoofpolisieman van die wyk het aangehardloop gekom en 'n Christen gevind wat besig was om 'n Moslem te mishandel. "Wat maak jy?" het hy verontwaardig gevra.

"Hy het my probeer beroof," het die handelaar geantwoord, "en my amper verwurg."

"Wel, jy het jou wraak gehad," het die man gesê en hom aan die arm gegryp. "Kom, maak dat jy wegkom!"

Terwyl hy praat, het hy sy hand na die boggelrug uitgesteek om hom op te help, maar die boggelrug het nie geroer nie. "Oho!" het hy voortgegaan toe hy van nader kyk, "so is dit hoe 'n Christen die vermetelheid het om 'n Moslem te behandel!" Hy het die handelaar stewig vasgegryp en hom na die polisie-inspekteur geneem, wat hom in die tronk gegooi het totdat die regter uit die bed sou wees en gereed om sy saak aan te hoor. Dit alles het die handelaar weer by sy positiewe gebring, maar hoe meer hy daaroor gedink het, hoe minder kon hy verstaan hoe die boggelrug net van die houe wat hy gekry het, kon gesterf het.

Die handelaar het nog hieroor gepeins toe hy voor die polisiehoof ontbied en oor sy misdaad ondervra is, wat hy nie kon ontken nie. Omdat die boggelrug een van die sultan se persoonlike narre was, het die polisiehoof besluit om die doodsvonnis uit te stel totdat hy sy heer geraadpleeg het. Hy het na die paleis gegaan om 'n oudiënsie te vra en sy verhaal aan die sultan vertel, wat net geantwoord het:

"Daar is geen genade vir 'n Christen wat 'n Moslem doodmaak nie. Doen jou plig."

Die polisiehoof het dus beveel dat 'n galg opgerig word, en omroepers uitgestuur om in elke straat van die stad aan te kondig dat 'n Christen daardie dag opgehang sou word omdat hy 'n Moslem doodgemaak het.

Toe alles gereed was, is die handelaar uit die tronk gebring en na die voet van die galg gelei. Die laksman het die tou stewig om die ongelukkige man se nek vasgeknoop en wou hom net in die lug ophys, toe die sultan se verskaffer deur die skare gestorm het en uitasem vir die laksman geroep het:

"Wag, wag, moenie so haastig wees nie. Dit was nie hy wat die moord gepleeg het nie, dit was ek."

Die polisiehoof, wat daar was om toe te sien dat alles ordelik verloop, het die verskaffer verskeie vrae gevra, en hy het hom die hele verhaal van die boggelrug se dood vertel, en hoe hy die lyk gedra het na die plek waar die Christen-handelaar dit gevind het.

"U is op die punt," het hy vir die polisiehoof gesê, "om 'n onskuldige man dood te maak, want dit is onmoontlik dat hy 'n wese kon vermoor het wat reeds dood was. Dit is erg genoeg dat ek 'n Moslem gedood het, sonder dat ek dit ook nog op my gewete hoef te hê dat 'n Christen wat skuldloos is, deur my toedoen moet ly."

Die verskaffer het hard gepraat, en die hele skare het hom gehoor, sodat die polisiehoof, al wou hy ook, nie anders kon as om die handelaar vry te laat nie.

"Maak die tou van die Christen se nek los," het hy die laksman beveel, "en hang hierdie man in sy plek op, want volgens sy eie bekentenis is hy die moordenaar."

Die laksman het gedoen wat hom gesê is en was besig om die tou stewig vas te maak, toe die stem van die Joodse dokter hom keer. Die dokter het hom gesmeek om te wag, want hy het iets baie belangriks om te sê. Toe hy hom 'n pad deur die skare tot by die polisiehoof oopgedruk het, het hy begin:

"Agbare heer, hierdie Moslem wat u wil ophang, verdien nie die dood nie; ek alleen is skuldig. Gisteraand het 'n man en 'n vrou wat vir my vreemd was, aan my deur geklop en 'n pasiënt saamgebring sodat ek hom kon genees. Die diensmeisie het oopgemaak, maar omdat sy geen lig gehad het nie, kon sy skaars hul gesigte uitmaak, al het sy geredelik ingestem om my wakker te maak en my die betaling vir my dienste te oorhandig. Terwyl sy my alles vertel het, het hulle blykbaar die siek man bo-aan die trap gedra en hom daar gelaat. Ek het haastig opgespring sonder om vir 'n lantern te wag, en in die donker het ek teen iets vasgeval wat halsoorkop by die trap afgetuimel het en nie gestop het voordat dit onder was nie. Toe ek die liggaam ondersoek, het ek gevind dat dit heeltemal dood was, en dat dit die lyk van 'n Moslem-boggelrug was. Ontsteld oor wat ons gedoen het, het ek en my vrou die liggaam op die dak gedra en dit by die skoorsteen van ons buurman, die verskaffer, wat u nou net wou ophang, laat afsak. Toe die verskaffer hom in sy kamer kry, het hy natuurlik gedink hy is 'n dief, en hom so 'n hou gegee dat die man neergeval en roerloos op die vloer bly lê het. Toe hy afbuk om hom te ondersoek en vind dat hy morsdood is, het die verskaffer aangeneem dat die man dood is van die hou wat hy gekry het; maar dit was natuurlik 'n fout, soos u uit my verslag sal sien, en ek alleen is die moordenaar. En hoewel ek onskuldig is aan enige begeerte om 'n misdaad te pleeg, moet ek nogtans daarvoor boet, anders sal ek die bloed van twee Moslems op my gewete hê. Stuur dus hierdie man weg, ek smeek u, en laat my sy plek inneem, want dit is ek wat skuldig is."

Toe die polisiehoof die verklaring van die Joodse dokter hoor, het hy beveel dat hy na die galg gelei word en dat die sultan se verskaffer vry mag gaan. Die tou is om die Jood se nek gesit, en sy voete het die grond al nie meer geraak nie, toe die stem van die kleremaker gehoor is. Hy het die laksman gesmeek om net een oomblik te wag en te luister na wat hy te sê het.

"Ag, my heer," het hy uitgeroep en hom na die polisiehoof gedraai, "hoe naby was u daaraan om die dood van drie onskuldige mense te veroorsaak! Maar as u net die geduld wil hê om na my verhaal te luister, sal u weet wie die regte skuldige is. As iemand moet ly, moet dit ek wees! Gister, teen skemer, was ek met 'n ligte hart in my winkel aan die werk toe die klein boggelrug, wat meer as half dronk was, in die deur kom sit het. Hy het vir my 'n paar liedjies gesing, en toe het ek hom genooi om die aand by my huis te kom deurbring. Hy het my uitnodiging aanvaar, en ons het saam weggegaan. By die aandete het ek hom 'n stukkie vis opgeskep, maar terwyl hy dit eet, het 'n graat in sy keel vasgesteek, en ondanks alles wat ons kon doen, het hy binne 'n paar minute gesterf. Ons was diep bedroef oor sy dood, maar omdat ons bang was dat ons verantwoordelik gehou sou word, het ons die lyk na die huis van die Joodse dokter gedra. Ek het geklop en die diensmeisie gevra om haar baas te smeek om so gou moontlik af te kom en na 'n siek man te kyk wat ons gebring het sodat hy hom kan genees; en om hom aan te spoor, het ek 'n geldstuk in haar hand gesit as die dokter se betaling. Sodra sy verdwyn het, het ek die liggaam bo-aan die trap gesleep en toe saam met my vrou terug huis toe gehaas. Toe die dokter by die trap afkom, het hy per ongeluk die lyk omgestamp, en toe hy vind dat die man dood is, het hy geglo dat hy self die moordenaar is. Maar nou dat u die waarheid ken, laat hom vry en laat my in sy plek sterf."

Die polisiehoof en die skare toeskouers was stom van verbasing oor die vreemde gebeure waartoe die boggelrug se dood aanleiding gegee het.

"Maak die Joodse dokter los," het hy vir die laksman gesê, "en hang die kleremaker in sy plek op, want hy het sy misdaad bely. Regtig, 'n mens kan nie ontken dat dit 'n uiters vreemde verhaal is nie, en dit verdien om in letters van goud opgeskryf te word."

Die laksman het gou die knope losgemaak wat die dokter vasgehou het, en was besig om die tou om die kleremaker se nek te sit, toe die sultan van Kasjgar, wat sy nar gemis het, toevallig by sy amptenare navraag gedoen het oor wat van hom geword het.

"U Majesteit," het hulle geantwoord, "die boggelrug het meer gedrink as wat goed was vir hom, het uit die paleis ontsnap en is gesien terwyl hy deur die stad dwaal, en vanoggend is hy dood gevind. 'n Man is in hegtenis geneem omdat hy sy dood veroorsaak het, en is aangehou totdat 'n galg opgerig is. Op die oomblik toe hy sy straf sou ondergaan, het eers een man opgedaag en toe nog een, en elkeen het homself van die moord beskuldig, en dit het lank so aangegaan, en op hierdie oomblik is die polisiehoof besig om 'n man te ondervra wat verklaar dat hy alleen die ware moordenaar is."

Die sultan van Kasjgar het skaars hierdie woorde gehoor, of hy het 'n hofbode beveel om na die polisiehoof te gaan en almal wat by die boggelrug se dood betrokke was, saam met die lyk, wat hy graag nog een keer wou sien, na hom te bring. Die hofbode het hom gehaas, maar was net betyds, want die kleremaker het reeds in die lug gehang toe sy stem deur die stilte van die skare geklink het en die laksman beveel het om die liggaam af te sny. Die laksman het die hofbode as een van die koning se dienaars herken en die kleremaker afgesny, en toe die hofbode sien dat die man veilig is, het hy die polisiehoof opgesoek en hom die sultan se boodskap gegee. Die polisiehoof het dus dadelik na die paleis vertrek en die kleremaker, die dokter, die verskaffer en die handelaar saamgeneem, wat die dooie boggelrug op hul skouers gedra het.

Toe die optog by die paleis aankom, het die polisiehoof hom voor die sultan se voete neergewerp en alles vertel wat hy van die saak geweet het. Die sultan was so getref deur die omstandighede dat hy sy persoonlike geskiedskrywer beveel het om 'n presiese verslag op te skryf van wat gebeur het, sodat die wonderbaarlike ontkoming van die vier mans wat gedink het hulle is moordenaars, in die jare wat kom nooit vergeet sou word nie.

Die sultan het almal wat by die boggelrug-saak betrokke was, gevra om hom hul verhale te vertel. Onder hulle was 'n babbelsieke barbier, wie se verhaal oor een van sy broers hierna volg.

Kasjgar is 'n ou handelstad in Sentraal-Asië (vandag in die weste van China), aan die Syeroete. "Tartarye" was die ou Europese naam vir die groot gebiede van Sentraal- en Noord-Asië. 'n Nar was 'n hofgrapmaker wat die heerser moes vermaak.