Moksha Sanyasa Yoga · Die weg van verlossing en verloëning

Arjuna
Graag wil ek beter verstaan, o Heerlike,
die ware wese, Heer van die hart, van Sannyas,
die onthouding; en van verloëning, Heer,
van Tyaga; en wat hierdie twee van mekaar skei!

Krishna
Die digters leer tereg dat Sannyas
beteken om afstand te doen van alle dade wat
uit begeerte spruit; en die wysstes onder hulle sê
Tyaga is om afstand te doen van die vrug van dade.

Daar is onder die heiliges sommige wat gemeen het
dat alle handeling sondig is en verloën moet word;
en ander wat antwoord: "Nee! Die goeie dade,
soos aanbidding, boetedoening en aalmoese, moet gedoen word!"
Hoor nou My uitspraak, o beste van die Bharatas!

Dit is goed gestel, o Jagter van jou vyande:
verloëning het 'n drievoudige vorm,
en aanbidding, boetedoening en aalmoese moet nie gestaak word nie;
nee, dit moet met vreugde gedoen word, want al drie
is suiwerende waters vir ware siele!

Tog moet selfs daardie hoë werke gedoen word
terwyl jy gehegtheid prysgee, en alle vrug
wat uit werke voortkom. Dit is My oordeel, Prins,
dit is My onoorkomelike en vaste besluit!

Om jou te onthou van 'n werk wat met reg voorgeskryf is,
is nooit gepas nie! Sulke onthouding spruit
uit "Duisternis", en Begoëling leer dit.
Om jou te onthou van 'n werk wat swaar is vir die vlees,
wanneer iemand sê: "Dit is onaangenaam!", is nietig!
So iemand handel uit "hartstog"; niks wen
sy verloëning vir hom nie! Maar, Arjuna,
om jou te onthou van gehegtheid aan die werk,
om jou te onthou van beloning in die werk,
terwyl jy dit nogtans getrou verrig,
en sê: "Dit is reg om te doen!", dít is "ware" handeling
en onthouding! Wie sy pligte so verrig,
onontsteld as sy werk misluk, en as dit slaag
ongevlei, in sy eie hart geregverdig,
vry van twis en twyfel, syne is "ware" handeling.
Want solank 'n mens in die liggaam is, kan niemand
heeltemal van handeling wegbly nie; maar wie hom
van die wins van sy dade onthou, beoefen onthouding.

Die vrug van arbeid, in die lewens wat kom,
is drievoudig vir alle mense: begeerlik,
en onbegeerlik, en 'n mengsel van albei;
maar daar is hoegenaamd geen vrug waar geen werk was nie.

Hoor van My, Langarmige Heer, die vyf bestanddele
wat in elke daad ingaan, soos in die Sankhya geleer
as noodsaaklik. Eerstens die krag; dan
die doener; daarna die verskillende werktuie;
vierdens die besondere inspanning; vyfdens die God.
Watter werk ook al 'n sterfling doen,
met liggaam, gemoed of spraak, goed of sleg,
deur hierdie vyf doen hy dit. En omdat dit so is,
weet wie hom uit gebrek aan kennis
as die enigste doener sien, hoegenaamd niks nie
en sien niks nie. Daarom sê Ek: as iemand,
los van die eie ek, met 'n onbevlekte gemoed,
daardie hele leër daar sou doodmaak omdat hy beveel is om dood te maak,
maak hy nie dood nie; hy word nie daardeur gebind nie!

Kennis, die ding wat geken word, en die gemoed wat ken:
dit maak die drievoudige grondslag van handeling.
Die daad, die doener en die werktuig:
dit maak die drievoudige geheel van die daad.
Maar kennis, doener en daad word onderskei
deur drie skeidende eienskappe. Hoor nou
watter die eienskappe is wat hulle skei.

Daar is "ware" kennis. Leer dat dit dít is:
om een onveranderlike Lewe in al die lewens te sien,
en in die afsonderlike die Een Onskeibare.
Daar is onvolmaakte kennis: dié wat
die afsonderlike bestaanswyses apart sien
en hulle, so geskei, as werklik beskou.
Daar is valse kennis: dié wat blindelings klou
aan een ding asof dit alles is, sonder om na 'n oorsaak te soek,
sonder lig, eng en dof en "donker".

Daar is "regte" handeling: dié wat, omdat dit voorgeskryf is,
sonder gehegtheid verrig word, sonder hartstog,
uit plig, nie uit liefde of haat of vir gewin nie.
Daar is "ydele" handeling: dié wat mense nastreef
in hul smagting om begeertes te bevredig, aangedryf
deur die besef van die eie ek, met alles-opslorpende drang:
dit is van Hartstog, hartstogtelik en ydel.
Daar is "donker" handeling: wanneer iemand iets doen
sonder ag vir die gevolge, sonder ag vir die skade
of onreg aan ander, sonder ag of hy
sy eie siel skaad: dit is van Duisternis, swart en sleg!

Daar is die "regte" doener. Hy wat handel
vry van selfsug, nederig, vasberade,
standvastig, in goeie of slegte lot dieselfde,
tevrede om reg te doen: hy handel "waarlik".
Daar is die "hartstogtelike" doener. Hy wat werk
uit drang, op soek na wins, grof en vermetel
om te oorwin, ongetug; om die beurt slaaf
van smart en van vreugde: hy is van Hartstog!
En daar is bose doeners: ligsinnig,
laag van gees, koppig, bedrieglik, nalatig,
dof, traag, moedeloos: kinders van die "donker".

Hoor ook van die verstand en die standvastigheid
die drievoudige skeiding, Prins en Oorwinnaar:
hoe dié deur die eienskappe onderskei word.

Goed is die verstand wat begryp
hoe lewe uitgaan en weer terugkeer,
wat gedoen moet word en wat nie gedoen moet word nie,
wat gevrees moet word en wat nie gevrees moet word nie,
wat die siel bind en wat dit bevry:
dit is van Goedheid, Prins, van "waarheid".
Geskonde is die verstand wat, al ken dit reg
en al ken dit verkeerd, en wat goed is om te doen
en wat nie gedoen moet word nie, tog niks
met 'n vaste gemoed begryp nie, of soos die kalm waarheid is:
dit is van Hartstog, Prins, en "hartstogtelik"!
Boos is die verstand wat, in somberheid gehul,
verkeerd as reg beskou, en alle dinge
omgekeerd sien, teen die waarheid in. O seun van Pritha,
dit is van Duisternis, "donker" en wanhopig!

Goed is die standvastigheid waardeur 'n mens
sy hartklop bemeester, selfs sy asem
van die lewe, die werking van sy sintuie; vas
in 'n geloof en vroomheid wat nooit wankel nie:
dit is van Goedheid, Prins, "waar" en skoon!
Bevlek is die standvastigheid waardeur 'n mens
vashou aan sy plig, sy voorneme, sy inspanning, sy doel,
ter wille van die lewe en uit lus om besittings te wen:
Arjuna, dit is van Hartstog, met hartstog gestempel!
Treurig is die standvastigheid waarmee die dwaas
vasklou aan sy luiheid, sy smart en sy vrese,
sy dwaasheid en wanhoop. Dit, seun van Pritha,
is uit Duisternis gebore, "donker" en ellendig!

Hoor verder, Hoof van die Bharatas, van My
die drie soorte plesier wat daar is.

Goeie plesier is die plesier wat duur
en pyn vir altyd verban; bitter aan die begin
soos gif vir die siel, maar daarna
soet soos die smaak van Amrit. Drink daarvan!
Dit spruit uit die diepe tevredenheid van die Gees.
En pynlike plesier spruit uit die band
tussen die sintuie en die wêreld van die sintuie. Soet
soos Amrit is sy eerste smaak, maar sy laaste
bitter soos gif. Dit is van Hartstog, Prins!
En vuil en "donker" is die plesier wat spruit
uit luiheid en sonde en dwaasheid; aan die begin
en aan die einde, en die hele lewensweg lank,
verwar dit die siel. Dit is van Duisternis, Prins!

Want niks lewe op aarde, of tussen die gode
in die hoogste hemel, wat nie in sy bestaan gebind is
aan hierdie drie eienskappe, deur die Natuur gevorm nie.

Die werk van Brahmane, Kshatriyas, Vaishyas
en Shudras, o Oorwinnaar van jou vyande,
is vasgelê op grond van die eienskappe
wat in elkeen geplant is:

'n Brahmaan se deugde, Prins,
gebore uit sy natuur, is kalmte,
selfbeheersing, godsdiens, reinheid,
geduld, opregtheid, geleerdheid, en om
die waarheid te ken van die dinge wat is. 'n Kshatriya se trots,
gebore uit sy natuur, lê in dapperheid, vuur,
standvastigheid, bekwaamheid, moed in die geveg,
en vrygewigheid en 'n edele voorkoms,
soos dié van 'n heerser oor mense. 'n Vaishya se taak,
gebore met sy natuur, is om die grond te bewerk,
vee op te pas, en handel te waag. 'n Shudra se staat,
wat by sy natuur pas, is om te dien.

Wie, ywerig en tevrede,
die werk verrig wat aan hom toegedeel is, wat dit ook al is,
gryp die volmaaktheid aan! Hoor hoe 'n mens
volmaaktheid vind wanneer hy so tevrede is:
hy vind dit deur met sy werk Hom te aanbid
wat die Bron is van alles wat lewe,
HOM deur Wie die heelal uitgespan is.

Beter is jou eie werk, al word dit met foute gedoen,
as om 'n ander se werk te doen, selfs uitnemend.
Wie die taak aandurf wat die hand van die Natuur
vir hom gestel het, sal nie in sonde val nie! Laat niemand
sy natuurlike plig verlaat nie, Prins, al dra dit blaam!
Want elke werk dra blaam, soos elke vlam
in rook gehul is! Net daardie mens bereik
die volmaakte rus van werk wie se werk verrig is
met 'n ongeboeide gemoed, 'n siel wat heeltemal getem is,
begeertes wat vir altyd dood is, en gevolge wat prysgegee is.

Leer van My, seun van Kunti, ook dit:
hoe iemand wat volmaakte vrede bereik, ook
Brahman bereik, die hoogste, die hoogste hoogte van alles!

Toegewy, met 'n hart wat rein geword het, beteuel
in edele selfbeheersing, wat afstand doen van die verleiding
van sang en sintuie, vry van liefde en haat,
wat in eensaamheid woon, matig in sy eet,
met liggaam, spraak en wil getem om te gehoorsaam,
altyd aan heilige meditasie toegewy,
van hartstogte bevry, los van die eie ek,
van hoogmoed, ongeduld, woede en trots;
vry van sy omstandighede, stil, sonder dat hy iets kortkom:
so iemand groei tot eenheid met Brahman;
so iemand, wat een word met Brahman, kalm,
treur nie meer nie, begeer nie meer nie; sy siel,
wat alles wat lewe ewe lief het, het
My lief, wat hulle gemaak het, en bereik My.
Deur hierdie selfde liefde en aanbidding ken hy
My soos Ek is, hoe hoog en wonderbaar,
en omdat hy My ken, gaan hy onmiddellik in My in.
En watter dade hy ook al doen, vas
in My as sy toevlug, hy het
vir ewig en altyd deur My genade
die Ewige Rus gewen! Wen jy dit ook! Doen in jou gedagtes
alles wat jy doen vir My! Doen afstand vir My!
Offer hart en gemoed en wil aan My!
Lewe in die geloof in My! In die geloof in My
sal jy alle gevare oorwin, deur My genade;
maar as jy op jouself vertrou en nie ag gee nie,
kan jy net vergaan! As jy vandag sê,
op jouself gesteun: "Ek sal nie veg nie!",
sal jou voorneme tevergeefs wees! Jou eienskappe
sou jou na die oorlog aanspoor. Wat jy vermy,
mislei deur skone illusies, sou jy soek
teen jou wil, wanneer die taak na jou kom
en die drang wek wat in jou natuur gelê is.
Daar woon 'n Meester in die harte van mense
wat hul dade, met fyn toutjies wat Hy trek,
laat dans op watter wysie HY wil. Vertrou Hom
met jou hele siel, en neem Hom as jou hulp, Prins!
So, net so, Arjuna, sal jy
deur Sy genade die uiterste rus bereik,
die Ewige Plek!

So is die Waarheid van alle waarhede
vir jou oopgemaak, die Misterie wat dieper verborge is
as enige geheime misterie. Oordink dit!
En handel dan, soos jy wil!

Nee! Maar nog een keer:
neem My laaste woord, My diepste bedoeling aan!
Jy is kosbaar vir My, innig geliefd!
Luister! Ek sê dit vir jou tot jou troos.
Gee jou hart aan My! Aanbid My! Dien My! Klou
in geloof en liefde en eerbied aan My!
So sal jy na My kom! Ek beloof dit waarlik,
want jy is My dierbaar!

En laat dit alles staan,
rituele en voorgeskrewe pligte! Vlug na My alleen!
Maak My jou enigste toevlug! Ek sal jou siel
van al sy sondes bevry! Wees goedmoeds!

[Verberg dit, sê die heilige Krishna,
vir hom wat geen geloof het nie,
vir hom wat nie aanbid nie, en nie soek
na die leer van wysheid wanneer sy spreek nie:
verberg dit vir almal wat spot.
Maar waar ook al onder die kudde
van My geliefdes iemand leer
hierdie goddelikste, wysste woord,
en in die geloof leer om die waarheid
na hulle te bring, en alle eer
aan My offer:
by Brahman sal hy kom!
Nee, en nêrens sal jy vind
'n mens uit die ganse mensdom
wat 'n dierbaarder daad vir My doen nie;
en niemand sal My dierbaarder wees nie
op My aarde. Ja, en verder:
wie hierdie gesprek deurlees
wat Ons op die vlakte gevoer het,
en dit vroom en gewillig oordink,
het aan My 'n offer gebring!
(So spreek Krishna, so sê Hy!)
Ja, en wie vol geloof
wys luister na wat dit sê,
nederig luister: wanneer hy sterf,
sal sy gees sekerlik opstyg
na daardie oorde waar die geseëndes,
vry van die vlees, in vreugde rus.]

Het jy dit gehoor, o Indiese Prins,
met 'n aandagtige gemoed? Het al die onkunde
wat jou onrus gebaar het, verdwyn, My Arjuna?

Sankhya is een van die klassieke Indiese filosofiese stelsels, wat die Gees en die Natuur onderskei.

Amrit (amrita) is die nektar van onsterflikheid.

Die vier kastes: Brahmane (priesters en geleerdes), Kshatriyas (krygers en heersers), Vaishyas (boere en handelaars) en Shudras (dienaars en arbeiders).

Arjuna
Onrus en onkunde is weg! Die Lig
het na my gekom deur U guns, Heer!
Nou staan ek vas! My twyfel het gevlug!
Soos U woord sê, so sal ek doen!

Sanjaya
So het ek, o my Koning, Krishna se genadige woorde gehoor en bewaar,
en met 'n hart wat tril dié wyse wonder aan U verklaar,
soos die groot Vyasa dit in sy geleerdheid opgeskryf het: hoe Krishna self, as Heer
van joga, die joga bekend maak. So word die hoë waarheid ons geleer!
En telkens, o Heer my Koning, wanneer ek weer onthou
hoe Arjuna en die God gepraat het, en hoe hierdie heilige lied ontvou,
is groot my vreugde; en as ek peins oor Hari se glorie, bo alle woorde verhewe,
so sigbaar en so helder, dan is daar geen tong wat kan weergewe
my verwondering, my liefde en my saligheid. O Boogskutter-prins, heil!
O Krishna, Heer van die joga! Daar sal waarlik, sonder feil,
seën en oorwinning en mag wees, ter wille van U grootheid, op elke plek
waar hierdie lied van Arjuna klink, van hom en God in gesprek.

Vyasa is die legendariese wyse wat die Mahabharata, waarvan die Gita deel is, sou opgeteken het. Hari is 'n naam van Vishnu, en dus van Krishna.

Hier eindig die agtiende hoofstuk van die Bhagavad Gita, genaamd "Moksha Sanyasa Yoga", of "Die boek van die weg van verlossing en verloëning". So eindig die Bhagavad Gita.