Uit die verhaal van die boggelrug

Solank ons vader gelewe het, was Alnaschar baie lui. In plaas daarvan om vir sy brood te werk, was hy nie skaam om elke aand daarvoor te bedel en die volgende dag te leef van wat hy die vorige aand gekry het nie. Toe ons vader, uitgeput deur die ouderdom, gesterf het, het hy net sewehonderd silwer dragmes nagelaat om onder ons verdeel te word, wat honderd vir elke seun uitgewerk het. Alnaschar, wat nog nooit in sy lewe soveel geld besit het nie, het nie geweet wat om daarmee te doen nie. Nadat hy 'n ruk lank daaroor nagedink het, het hy besluit om dit te bestee aan glase, bottels en sulke goed, wat hy by 'n groothandelaar sou koop. Toe hy sy voorraad gekoop het, het hy na 'n winkeltjie op 'n goeie plek gaan soek, waar hy by die oop deur gaan sit het met sy ware in 'n oop mandjie voor hom opgestapel, en gewag het vir 'n klant onder die verbygangers.

So het hy daar bly sit, met sy oë op die mandjie gevestig, maar sy gedagtes ver weg. Sonder dat hy dit self agterkom, het hy hardop begin praat, en 'n kleremaker wie se winkel langs syne was, het duidelik gehoor wat hy sê.

"Hierdie mandjie," het Alnaschar vir homself gesê, "het my honderd dragmes gekos, alles wat ek in die wêreld besit. As ek nou die inhoud stuk vir stuk verkoop, sal ek tweehonderd maak, en hierdie honderde sal ek weer aan glas bestee, wat vierhonderd sal oplewer. Op dié manier sal ek mettertyd vierduisend dragmes maak, wat hulself maklik sal verdubbel. Wanneer ek tienduisend het, sal ek die glashandel laat staan en 'n juwelier word, en al my tyd wy aan handel in pêrels, diamante en ander edelstene. Uiteindelik, wanneer ek al die rykdom het wat 'n hart kan begeer, sal ek 'n pragtige landgoed koop, met perde en slawe, en dan sal ek 'n vrolike lewe lei en my vriende onthaal. By my feeste sal ek musikante en dansers uit die naburige dorp laat kom om my gaste te vermaak. Ten spyte van my rykdom sal ek egter nie die handel opgee voordat ek 'n kapitaal van honderdduisend dragmes bymekaargemaak het nie. Dan, wanneer ek 'n man van groot aansien geword het, sal ek die hand van die grootvisier se dogter vra, en sorg dat ek die waardige vader meedeel dat ek gunstige berigte oor haar skoonheid en geestigheid gehoor het, en dat ek op ons troudag drieduisend goudstukke sal betaal. As die visier my aanbod sou weier, wat tog nouliks te verwagte is, sal ek hom aan sy baard gryp en hom na my huis toe sleep.

"Wanneer ek met sy dogter getrou het, sal ek haar tien van die beste hofdienaars wat daar te vinde is, vir haar diens gee. Dan sal ek my pragtigste klere aantrek en, op 'n perd met 'n saal van fyn goud en 'n tuig wat van diamante skitter, gevolg deur 'n stoet slawe, by die huis van die grootvisier aankom, terwyl die mense hul oë neerslaan en diep buig wanneer ek verbyry. By die voet van die grootvisier se trap sal ek afklim, en terwyl my dienaars regs en links in 'n ry staan, sal ek die trap opklim, waar die grootvisier bo my sal inwag. Hy sal my dan as sy skoonseun omhels, en my sy sitplek gee en self laer as ek gaan sit. Wanneer dit gebeur het (en ek het alle rede om dit te verwag), sal twee van my dienaars binnekom, elkeen met 'n beurs met duisend goudstukke. Een daarvan sal ek aan hom oorhandig en sê: 'Hier is die duisend goudstukke wat ek vir u dogter se hand aangebied het, en hier,' sal ek voortgaan terwyl ek die tweede beurs uithou, 'is nog duisend om u te wys dat ek 'n man is wat meer doen as wat hy belowe.' Wanneer die mense van so 'n vrygewigheid hoor, sal hulle oor niks anders praat nie.

"Ek sal met dieselfde praal huis toe gaan as waarmee ek vertrek het, en my vrou sal 'n beampte stuur om my geluk te wens met my besoek aan haar vader, en ek sal die beampte die eer aandoen van 'n ryk kleed en 'n mooi geskenk. As sy vir my een sou stuur, sal ek dit weier en die boodskapper wegstuur. Ek sal my vrou nooit toelaat om onder watter voorwendsel ook al haar kamers sonder my toestemming te verlaat nie, en my besoeke aan haar sal gepaard gaan met al die plegtigheid wat nodig is om respek af te dwing. Geen huishouding sal beter georden wees as myne nie, en ek sal sorg dat ek altyd gekleed is soos dit by my stand pas. Saans, wanneer ons na ons vertrekke gaan, sal ek op die ereplek sit, waar ek 'n deftige houding sal aanneem en min sal praat, reguit voor my uit kykend, en wanneer my vrou, so lieflik soos die volmaan, nederig voor my stoel staan, sal ek maak asof ek haar nie sien nie. Dan sal haar vroue vir my sê: 'Geagte heer en meester, u vrou en slavin staan voor u en wag dat u haar raaksien. Sy voel gekrenk dat u u nooit verwerdig om in haar rigting te kyk nie; sy is moeg van so lank staan. Vra haar tog, ons smeek u, om te gaan sit.' Ek sal natuurlik nie eens laat blyk dat ek dié woorde hoor nie, wat hulle geweldig sal ontstel. Hulle sal hulle met weeklag voor my voete neerwerp, en uiteindelik sal ek my kop oplig en 'n onverskillige blik op haar werp, en dan sal ek terugkeer na my vorige houding. Die vroue sal dink dat ek nie van my vrou se rok hou nie, en sal haar weglei om 'n mooier een aan te trek, en ek, aan my kant, sal die kleed wat ek dra met 'n nog prageriger een verruil. Hulle sal dan weer probeer, maar hierdie keer sal dit baie langer duur voordat hulle my oorhaal om selfs net na my vrou te kyk. Dit is goed om op my troudag te begin soos ek die res van ons lewe wil voortgaan.

"Die volgende dag sal sy by haar moeder kla oor hoe sy behandel is, wat my hart met vreugde sal vervul. Haar moeder sal my kom opsoek en, terwyl sy my hande met eerbied soen, sê: 'My heer' (want sy sal dit nie waag om my woede te riskeer deur die gemeensame titel 'skoonseun' te gebruik nie), 'my heer, moet tog nie, ek smeek u, weier om na my dogter te kyk of na haar toe te gaan nie. Sy leef net om u te behaag, en sy het u met haar hele siel lief.' Maar ek sal net so min ag slaan op my skoonmoeder se woorde as op dié van die vroue. Weer sal sy my smeek om na haar bede te luister, en hierdie keer haar voor my voete neerwerp, maar alles tevergeefs. Dan sal sy 'n glas wyn in my vrou se hand sit en vir haar sê: 'Daar, bied jy dit self vir hom aan; hy kan nie so wreed wees om iets te weier wat deur so 'n pragtige hand aangebied word nie,' en my vrou sal dit neem en dit bewend en met trane in haar oë vir my aanbied, maar ek sal na die ander kant kyk. Dit sal haar nog meer laat huil, en sy sal die glas uithou en roep: 'Aanbiddelike eggenoot, ek sal nooit ophou smeek voordat u my die guns bewys het om te drink nie.' Ek sal so moeg wees vir haar aandrang dat hierdie woorde my woedend maak. Ek sal haar kwaai aankyk en haar 'n harde klap op die wang gee, en terselfdertyd so 'n hewige skop dat sy oor die vertrek sal waggel en op die rusbank sal neerval."

"My broer," het die barbier voortgegaan, "was so verdiep in sy drome dat hy werklik met sy voet geskop het, en ongelukkig het hy die mandjie glas getref. Dit het in die straat geval en het onmiddellik in duisend stukke gebreek."

Sy buurman, die kleremaker, wat na sy drome geluister het, het hardop uitgebars van die lag toe hy dit sien.

"Ellendige mens!" het hy uitgeroep, "jy behoort van skaamte te sterf omdat jy so optree teenoor 'n jong vrou wat jou niks aangedoen het nie. Jy moet 'n wreedaard wees as haar trane en smekinge jou hart nie roer nie. As ek die grootvisier was, sou ek beveel dat jy honderd houe met 'n ossesweep kry, en jou deur die stad laat lei saam met 'n herout wat jou misdade moet uitroep."

Die ongeluk, wat al sy wins tot niet gemaak het, het my broer weer by sy positiewe gebring, en toe hy besef dat die skade deur sy eie onuitstaanbare hoogmoed veroorsaak is, het hy sy klere geskeur en sy hare uitgetrek en so hard oor homself gejammer dat die verbygangers gaan staan en luister het. Dit was 'n Vrydag, en daar was dus meer van hulle as gewoonlik. Party het Alnaschar jammer gekry, ander het hom net uitgelag, maar die verwaandheid wat na sy kop toe gegaan het, het saam met sy mandjie glas verdwyn, en hy was hard aan die weeklaag oor sy dwaasheid toe 'n dame, duidelik iemand van aansien, op 'n muil verbygery het. Sy het stilgehou en gevra wat aangaan en waarom die man huil. Hulle het vir haar vertel dat hy 'n arm man is wat al sy geld aan hierdie mandjie glas bestee het, wat nou stukkend is. Toe die dame die rede vir die harde gekerm hoor, het sy haar na haar bediende gedraai en vir hom gesê: "Gee hom alles wat jy by jou het." Die man het gehoorsaam en 'n beurs met vyfhonderd goudstukke in my broer se hande gesit. Alnaschar was byna dood van vreugde toe hy dit ontvang. Hy het die dame duisend keer geseën, en toe het hy sy winkel, waar hy niks meer te doen gehad het nie, gesluit en huis toe gegaan.

Hy het nog oor sy geluk sit en peins toe daar aan sy deur geklop is, en toe hy oopmaak, het hy 'n ou vrou buite sien staan.

"My seun," het sy gesê, "ek wil jou 'n guns vra. Dit is die uur van gebed en ek het my nog nie gewas nie. Laat my, ek smeek jou, in jou huis kom en gee my water."

Hoewel die ou vrou vir hom 'n vreemdeling was, het my broer nie gehuiwer om te doen wat sy vra nie. Hy het haar 'n kan water gegee en toe teruggegaan na sy plek en sy gedagtes. Met sy kop vol van sy jongste avontuur het hy sy goud in 'n lang, smal beurs gesit wat hy maklik in sy gordel kon dra. Intussen was die ou vrou met haar gebede besig, en toe sy klaar was, het sy gekom en haar twee keer voor my broer neergebuig, en toe opgestaan en eindelose seëninge oor sy hoof afgebid. Toe my broer haar armoedige klere opmerk, het hy gedink dat haar dankbaarheid eintlik 'n wenk is dat hy haar geld moet gee om nuwes te koop, en hy het twee goudstukke na haar uitgehou. Die ou vrou het verbaas teruggedeins asof sy beledig is. "Goeie hemel!" het sy uitgeroep. "Wat beteken dit? Is dit moontlik dat u my, my heer, aansien vir een van daardie ellendige skepsels wat hulle pad by huise indwing om aalmoese te bedel? Neem u geld terug. Ek is dankbaar om te sê ek het dit nie nodig nie, want ek behoort aan 'n pragtige dame wat baie ryk is en my alles gee wat ek nodig het."

My broer was nie slim genoeg om te besef dat die ou vrou die twee geldstukke wat hy haar aangebied het, net geweier het om meer in die hande te kry nie, maar hy het gevra of sy hom die plesier kon besorg om hierdie dame te sien.

"Met graagte," het sy geantwoord, "en sy sal verruk wees om met u te trou en u die meester van al haar rykdom te maak. Tel dus u geld op en volg my."

Verheug oor die gedagte dat hy so maklik 'n fortuin sowel as 'n pragtige vrou gevind het, het my broer geen verdere vrae gevra nie. Hy het sy beurs, met die geld wat die dame hom gegee het, in die voue van sy kleed weggesteek en vrolik saam met sy gids vertrek.

Hulle het 'n hele ent geloop, totdat die ou vrou by 'n groot huis stilgehou en geklop het. Die deur is deur 'n jong Griekse slavin oopgemaak, en die ou vrou het my broer oor 'n mooi geplaveide binnehof na 'n goed gemeubileerde saal gelei. Hier het sy hom gelaat om haar meesteres van sy koms te gaan vertel, en omdat dit 'n warm dag was, het hy hom op 'n hoop kussings neergegooi en sy swaar tulband afgehaal. Na 'n paar minute het 'n dame binnegekom, en my broer het met die eerste oogopslag gesien dat sy selfs mooier en ryker geklee was as wat hy verwag het. Hy het van sy sitplek opgestaan, maar die dame het hom beduie om weer te gaan sit en self langs hom plek ingeneem. Nadat hulle die gewone komplimente gewissel het, het sy gesê: "Ons sit nie gemaklik hier nie, kom ons gaan na 'n ander kamer." Hulle het na 'n kleiner vertrek gegaan wat skynbaar met geen ander kamer verbind was nie, en daar het sy nog 'n ruk met hom gesels. Toe het sy haastig opgestaan en hom gelaat met die woorde: "Bly waar jy is, ek kom oor 'n oomblik terug."

Hy het gewag soos hom gesê is, maar in plaas van die dame het 'n reusagtige swart slaaf met 'n swaard in sy hand binnegekom. Hy het met 'n kwaai gesig nader gekom en uitgeroep: "Wat soek jy hier?" Sy stem en houding was so skrikwekkend dat Alnaschar nie die krag gehad het om te antwoord nie, en hy het sonder enige teenstand toegelaat dat sy goud van hom afgeneem word en selfs dat hy met die sabel gekap word. Sodra hy losgelaat is, het hy op die grond neergesak, nie in staat om te roer nie, al was hy nog by sy bewussyn. Die slaaf het gedink hy is dood en die Griekse slavin beveel om sout te bring, en saam het hulle dit in sy wonde gevryf, wat hom verskriklike pyn besorg het, maar hy het die teenwoordigheid van gees gehad om geen teken van lewe te gee nie. Toe het hulle hom gelaat, en hul plek is ingeneem deur die ou vrou, wat hom na 'n valdeur gesleep en hom afgegooi het in 'n kelder vol lyke van vermoorde mans.

Eers het die hewigheid van sy val hom sy bewussyn laat verloor, maar gelukkig het die sout wat in sy wonde gevryf is, met sy brand sy lewe gered, en bietjie vir bietjie het hy sy krag teruggekry. Na twee dae het hy in die nag die valdeur opgelig en hom tot dagbreek in die binnehof weggesteek, toe hy gesien het hoe die ou vrou die huis verlaat om na nog prooi te soek. Gelukkig het sy hom nie opgemerk nie, en toe sy uit sig was, het hy uit hierdie nes van moordenaars weggesluip en by my huis skuiling gesoek.

Ek het sy wonde verbind en hom sorgvuldig verpleeg, en toe 'n maand verby was, was hy so gesond soos altyd. Sy enigste gedagte was hoe hy wraak kon neem op daardie goddelose ou heks, en daarvoor het hy 'n beurs laat maak wat groot genoeg was vir vyfhonderd goudstukke, maar dit eerder met stukkies glas gevul. Dit het hy met sy serp om sy lyf vasgebind, en hy het hom as 'n ou vrou vermom en 'n sabel geneem, wat hy onder sy kleed weggesteek het.

Een oggend, terwyl hy deur die strate strompel, het hy sy ou vyand raakgeloop, wat rondgeloer het om te sien of sy iemand kan vind om in die val te lok. Hy het na haar toe gegaan en met 'n vrouestem gesê: "Het jy dalk 'n skaal wat jy vir my kan leen? Ek het pas uit Persië gekom en vyfhonderd goudstukke saamgebring, en ek wil graag sien of hulle die regte gewig het."

"Goeie vrou," het die ou heks geantwoord, "jy kon nie iemand beter gevra het nie. My seun is 'n geldwisselaar, en as jy my volg, sal hy hulle self vir jou weeg. Ons moet net gou maak, anders is hy al weg na sy winkel." Met dié woorde het sy die pad gewys na dieselfde huis as tevore, en die deur is deur dieselfde Griekse slavin oopgemaak.

Weer is my broer in die saal gelaat, en die sogenaamde seun het verskyn in die gedaante van die swart slaaf. "Ellendige ou wyf," het hy vir my broer gesê, "staan op en kom saam met my," en hy het omgedraai om die pad na die moordplek te wys. Alnaschar het ook opgestaan, die sabel onder sy kleed uitgeruk en die slaaf so 'n hou op sy nek gegee dat sy kop van sy lyf geskei is. My broer het die kop met een hand opgetel, die liggaam met die ander gegryp en dit na die kelder gesleep, waar hy dit ingegooi en die kop agterna gestuur het. Die Griekse slavin, wat gedink het alles het soos gewoonlik verloop, het kort daarna met die bak sout aangekom, maar toe sy Alnaschar met die sabel in sy hand sien, het sy die bak laat val en omgedraai om te vlug. My broer was egter te vinnig vir haar, en in 'n oogwenk het haar kop van haar skouers gerol. Die lawaai het die ou vrou laat aangehardloop kom om te sien wat aangaan, en hy het haar gegryp voordat sy kon ontsnap. "Ellendeling!" het hy uitgeroep, "ken jy my?"

"Wie is u, my heer?" het sy geantwoord, bewend van kop tot tone. "Ek het u nog nooit gesien nie."

"Ek is die een in wie se huis jy gekom het om jou skynheilige gebede op te sê. Onthou jy nou?"

Sy het haar op haar knieë gewerp en om genade gesmeek, maar hy het haar in vier stukke gekap.

Nou het net die dame oorgebly, wat glad nie geweet het wat rondom haar aangaan nie. Hy het haar deur die hele huis gesoek, en toe hy haar uiteindelik vind, het sy byna flou geword van skrik toe sy hom sien. Sy het vurig om haar lewe gesmeek, en hy was grootmoedig genoeg om dit te spaar, maar hy het haar beveel om te vertel hoe sy betrokke geraak het by die afskuwelike skepsels wat hy pas doodgemaak het.

"Ek was eens," het sy geantwoord, "die vrou van 'n eerlike handelaar, en daardie ou vrou, van wie se boosheid ek niks geweet het nie, het my nou en dan kom besoek. 'Mevrou,' het sy eendag vir my gesê, 'ons hou vandag 'n groot bruilof by ons huis. As u ons die eer wil aandoen om daar te wees, is ek seker u sal dit geniet.' Ek het my laat oorhaal, my rykste rok aangetrek en 'n beurs met honderd goudstukke saamgeneem. Sodra ek binne die deure was, is ek met geweld deur daardie vreeslike slaaf aangehou, en dit is nou drie jaar dat ek hier is, tot my groot smart."

"Daardie afskuwelike slaaf moes groot rykdom bymekaargemaak het," het my broer opgemerk.

"Soveel rykdom," het sy geantwoord, "dat as jy daarin slaag om dit alles weg te dra, dit jou vir altyd ryk sal maak. Kom ons gaan kyk hoeveel daar is."

Sy het Alnaschar na 'n vertrek gelei wat vol kiste was, propvol goud, en hy het dit aangestaar met 'n bewondering wat hy nie kon wegsteek nie. "Gaan," het sy gesê, "en bring mans om dit weg te dra."

My broer het nie gewag om dit twee keer te hoor nie en het uit in die strate gehaas, waar hy gou tien mans bymekaargemaak het. Hulle het almal na die huis teruggekom, maar hoe verbaas was hy nie om die deur oop te vind en die kamer met die kiste goud heeltemal leeg nie. Die dame was slimmer as hy en het haar tyd ten beste benut. Hy het egter probeer om homself te troos deur al die pragtige meubels weg te neem, wat meer as goedgemaak het vir die vyfhonderd goudstukke wat hy verloor het.

Ongelukkig het hy, toe hy die huis verlaat, vergeet om die deur te sluit, en die bure, wat die plek leeg gevind het, het die polisie ingelig, wat Alnaschar die volgende oggend as 'n dief in hegtenis geneem het. My broer het probeer om hulle om te koop om hom te laat gaan, maar hulle wou glad nie na hom luister nie. Hulle het sy hande vasgebind en hom gedwing om tussen hulle tot voor die regter te loop. Toe hulle die klagte aan die amptenaar verduidelik het, het hy Alnaschar gevra waar hy al die meubels gekry het wat hy die vorige dag na sy huis geneem het.

"Edele," het Alnaschar geantwoord, "ek is gereed om u die hele verhaal te vertel, maar gee my tog, ek smeek u, u woord dat ek geen gevaar sal loop om gestraf te word nie."

"Dit belowe ek," het die regter gesê. My broer het dus van voor af begin en al sy avonture vertel, en hoe hy hom gewreek het op dié wat hom verraai het. Wat die meubels betref, het hy die regter gesmeek om hom ten minste 'n deel te laat hou om op te maak vir die vyfhonderd goudstukke wat van hom gesteel is.

Die regter wou egter niks hieroor sê nie, en het sonder versuim mans gestuur om alles weg te haal wat Alnaschar uit die huis geneem het. Toe alles verskuif en onder sy eie dak geplaas is, het hy my broer beveel om die stad te verlaat en dit nooit weer te betree nie, op straffe van die dood, want hy was bang dat my broer, as hy terugkom, by die kalief reg sou soek. Alnaschar het gehoorsaam en was op pad na 'n naburige stad toe hy 'n bende rowers teëgekom het, wat hom van sy klere gestroop en hom kaal langs die pad gelaat het. Toe ek van sy nood hoor, het ek agter hom aan gehaas om hom oor sy teëspoed te troos en hom in my beste kleed te klee. Ek het hom toe vermom en in die donker van die nag na my huis teruggebring, waar ek hom sedertdien dieselfde sorg gee as my ander broers.

'n Dragme (drachma) was 'n silwer munt uit die ou Griekse wêreld, wat ook in die Ooste lank in gebruik was. Die kalief was die geestelike en wêreldlike heerser van die Moslemwêreld; sy hof was in Bagdad. 'n Herout was 'n amptelike omroeper wat bekendmakings op straat uitgeroep het.