Oor wat Don Quijote in die Sierra Morena oorgekom het, wat een van die seldsaamste avonture is wat in hierdie waarheidsgetroue geskiedenis vertel word

Toe Don Quijote sien hoe hy so beloon is, het hy vir sy skildknaap gesê: "Ek het nog altyd hoor sê, Sancho, dat om goed te doen aan gomtorre net soveel help as om water see toe te dra. As ek jou woorde geglo het, sou ek hierdie moeilikheid vrygespring het. Maar dit is nou klaar gedoen. Al wat oorbly, is om geduld te hê en vir die toekoms 'n les te leer."

"U Genade sal net so min 'n les leer as wat ek 'n Turk is," het Sancho geantwoord. "Maar aangesien u sê dat hierdie onheil vermy kon gewees het as u my geglo het, glo my nou, en 'n nog groter een sal vermy word. Want ek sê vir u, die Heilige Broederskap gee niks om vir ridderskap nie, en hulle gee nie twee maravedís vir al die dolende ridders in die wêreld nie. En ek kan u sê, ek verbeel my ek hoor hulle pyle op hierdie oomblik al by my ore verbyfluit."

"Jy is van nature 'n lafaard, Sancho," het Don Quijote gesê, "maar sodat jy nie kan sê ek is koppig en doen nooit wat jy my aanraai nie, sal ek hierdie een keer jou raad volg en my terugtrek buite bereik van daardie woede waarvoor jy so bang is. Maar dit is op een voorwaarde: dat jy nooit, nie in die lewe of in die dood nie, vir iemand sal sê dat ek my uit vrees uit hierdie gevaar teruggetrek of onttrek het nie, maar net om aan jou smekinge te voldoen. Want as jy iets anders sê, sal jy daarin lieg, en van nou af tot dan, en van dan af tot nou, verwyt ek jou die leuen en sê dat jy lieg en sal lieg elke keer as jy dit dink of sê. En moet my nie weer teëpraat nie, want by die blote gedagte dat ek my uit enige gevaar terugtrek of onttrek, en veral uit hierdie een, wat wel 'n klein skaduwee van vrees by hom skyn te dra, is ek gereed om hier my staanplek in te neem en alleen te wag, nie net op daardie Heilige Broederskap waarvan jy praat en waarvoor jy bang is nie, maar op die broers van die twaalf stamme van Israel, en die Sewe Makkabeërs, en Castor en Pollux, en al die broers en broederskappe in die wêreld."

"Señor," het Sancho geantwoord, "terugtrek is nie vlug nie, en daar is geen wysheid in wag as die gevaar swaarder weeg as die hoop nie. Dit is die werk van slim mense om hulself vandag vir môre te bewaar en nie alles op een dag te waag nie. En laat ek u sê, al is ek 'n plaasjapie en 'n gomtor, het ek darem 'n bietjie benul van wat hulle 'n veilige aftog noem. Moet dus nie spyt wees dat u my raad gevolg het nie, maar klim op Rocinante as u kan, en as u nie kan nie, sal ek u help. En volg my, want my boereverstand sê vir my ons het nou meer bene as hande nodig."

Don Quijote het opgeklim sonder om te antwoord, en met Sancho voor op sy donkie het hulle die hange van die Sierra Morena, wat naby was, binnegegaan. Dit was Sancho se plan om reg deur die gebergte te trek en weer by El Viso of Almodóvar del Campo uit te kom, en intussen 'n paar dae tussen die kranse weg te kruip, sodat die Broederskap hulle nie sou kry as hulle na hulle kom soek nie. Hy is hierin aangemoedig toe hy sien dat die voorraad kos wat die donkie gedra het, veilig uit die stryery met die galeislawe gekom het, iets wat hy as 'n wonderwerk beskou het as hy dink hoe hulle geplunder en alles deurgesnuffel het.

Daardie nag het hulle die hart van die Sierra Morena bereik, en daar het dit vir Sancho verstandig gelyk om die nag oor te bly, en selfs 'n paar dae, ten minste so lank as wat die kos wat hy saamgebring het, sou hou. Hulle het dus tussen twee rotse en tussen 'n paar kurkbome kamp opgeslaan. Maar die noodlottige lot, wat volgens die mening van dié wat nie die lig van die ware geloof het nie, alles op sy eie manier bestier, reël en beskik, het dit so beskik dat Ginés de Pasamonte, die beroemde skelm en dief wat deur die deug en die malligheid van Don Quijote van die ketting bevry is, uit vrees vir die Heilige Broederskap (en hy het goeie rede gehad om bang te wees) besluit het om in die berge weg te kruip. Sy lot en sy vrees het hom gelei na presies dieselfde plek waarheen Don Quijote en Sancho Panza deur hulle s'n gelei is, net betyds om hulle te herken en hulle aan die slaap te laat raak. En aangesien die goddelose altyd ondankbaar is, en nood tot kwaaddoen lei, en die voordeel van die oomblik alle oorwegings oor die toekoms oorwin, het Ginés, wat nóg dankbaar nóg van goeie beginsels was, besluit om Sancho Panza se donkie te steel. Oor Rocinante het hy hom nie gekwel nie, want dié was 'n buit wat nóg verpand nóg verkoop kon word. Terwyl Sancho geslaap het, het hy sy donkie gesteel, en voor die dag gebreek het, was hy ver buite bereik.

Aurora het verskyn en vreugde na die aarde gebring, maar droefheid na Sancho Panza, want hy het gevind dat sy Grysie weg was. Toe hy sien dat hy van hom beroof is, het hy die treurigste en jammerlikste geweeklaag ter wêreld aangehef, so hard dat Don Quijote van sy uitroepe wakker geword en hom hoor sê het: "O kind van my hart, gebore in my eie huis, speelding van my kinders, vreugde van my vrou, afguns van my bure, verligting van my vragte, en laastens die helfte van my eie onderhoud, want met die ses-en-twintig maravedís wat jy elke dag vir my verdien het, het ek die helfte van my uitgawes bestry!"

Toe Don Quijote die geweeklaag hoor en die oorsaak verneem, het hy Sancho met die beste argumente wat hy kon bedink, getroos. Hy het hom gesmeek om geduldig te wees en belowe om vir hom 'n wisselbrief te gee waarin beveel word dat drie van die vyf donkievullens wat hy by die huis gehad het, aan hom gegee moes word. Sancho is hierdeur getroos, het sy trane afgedroog, sy snikke onderdruk en Don Quijote bedank vir die goedheid wat hy hom bewys het. Don Quijote, op sy beurt, was tot in sy hart verheug om die berge binne te gaan, want dit het vir hom gelyk na presies die regte plek vir die avonture waarna hy op soek was. Dit het hom laat terugdink aan die wonderlike avonture wat dolende ridders in sulke eensaamhede en wildernisse oorgekom het, en hy het voortgery en oor hierdie dinge gepeins, so verdiep en meegesleur dat hy aan niks anders gedink het nie.

Sancho het ook geen ander sorg gehad nie (noudat hy gemeen het hy reis in 'n veilige omgewing) as om sy honger te stil met wat nog oor was van die buit van die geestelikes. Hy het dus agter sy meester aan gestap, gelaai met wat Grysie altyd gedra het, en die sak leeggemaak en sy maag volgestop. Solank hy so kon aangaan, sou hy nie 'n duit gegee het om nog 'n avontuur teë te kom nie.

Terwyl hy hiermee besig was, het hy opgekyk en gesien dat sy meester stilgehou het en met die punt van sy spies probeer om 'n groot voorwerp op te lig wat op die grond gelê het. Hy het hom gehaas om by hom te kom en te help as dit nodig was, en het by hom aangekom net toe hy met die spiespunt 'n saalkussing oplig met 'n valies daaraan vas, albei half of eintlik heeltemal vrot en geskeur. Maar hulle was so swaar dat Sancho moes help om hulle op te tel, en sy meester het hom beveel om te kyk wat in die valies was. Sancho het dit met groot gretigheid gedoen, en al was die valies met 'n ketting en 'n hangslot toegesluit, kon hy deur die skeure en die vrotheid sien wat daarin was: vier hemde van fyn Hollandse linne en ander linneklere wat nie minder fyn as skoon was nie. En in 'n sakdoek het hy 'n mooi klompie goue krone gevind, en sodra hy hulle sien, het hy uitgeroep:

"Geseënd sy die hele Hemel dat hy vir ons 'n avontuur stuur wat vir iets deug!"

Toe hy verder soek, het hy 'n klein, ryk ingebinde notaboekie gekry. Dit het Don Quijote van hom gevra, en vir hom gesê om die geld te vat en vir homself te hou. Sancho het sy hande gesoen vir die guns, en die valies van sy linne leeggemaak en dit in die kossak weggepak. Nadat Don Quijote die hele saak oorweeg het, het hy opgemerk:

"Dit lyk vir my, Sancho, en dit kan onmoontlik anders wees, dat een of ander verdwaalde reisiger hierdie sierra moes oorgesteek het en deur struikrowers aangeval en vermoor is, wat hom na hierdie afgeleë plek gebring het om hom te begrawe."

"Dit kan nie wees nie," het Sancho geantwoord, "want as dit rowers was, sou hulle nie hierdie geld gelos het nie."

"Jy is reg," het Don Quijote gesê, "en ek kan nie raai of verklaar wat dit kan beteken nie. Maar wag, laat ons kyk of daar in hierdie notaboekie iets geskryf staan waardeur ons kan uitvind of ontdek wat ons wil weet."

Hy het dit oopgemaak, en die eerste ding wat hy daarin gekry het, slordig geskryf maar in 'n baie mooi handskrif, was 'n sonnet. Hy het dit hardop gelees sodat Sancho dit kon hoor, en dit het so gelui:

Sonnet

Of Liefde is van alle insig leeg,
of hy het wreedheid tot die top gedrewe,
of anders is dit my lot om in my lewe
meer pyn te ly as wat my sondes weeg.
Maar is die Liefde 'n god, dan is dit klaar
dat hy alles weet, en dit staan vas:
geen god het wreedheid lief. Wie lê die las
dan op my van 'n straf so soet en swaar?
Om jou, Chloe, te beskuldig, sou 'n leuen wees;
so 'n kwaad kan nie by soveel goed bestaan;
die Hemel durf ek nie beskuldig nie, uit vrees;
ek weet net dit: my lot is om te sterwe.
Vir hom wat nie weet waar sy kwaal ontstaan,
kan net 'n wonderwerk genesing verwerwe.

"Uit daardie rympie is niks te leer nie," het Sancho gesê, "tensy 'n mens aan daardie klos wat daarin is, die hele bol kan afdraai."

"Watter klos?" het Don Quijote gevra.

"Ek het gedink u Genade het daarin van 'n klos gepraat," het Sancho gesê.

"Ek het net Chloe gesê," het Don Quijote geantwoord, "en dit is sonder twyfel die naam van die dame oor wie die skrywer van die sonnet kla. En op my woord, hy moet 'n taamlik goeie digter wees, of ek weet maar min van die kuns."

In die Spaans heet die dame Fili, en Sancho hoor "hilo", 'n draad, waaraan 'n mens die hele bol garing kan afdraai. Ormsby het die woordspeling met "Chloe" en "clue" nagemaak; hier word dit "Chloe" en "klos", die spoel waarop garing gedraai word.

"Verstaan u Genade dan ook van rymery?"

"En beter as wat jy dink," het Don Quijote geantwoord, "soos jy sal sien wanneer jy 'n brief wat van begin tot einde in verse geskryf is, na my dame Dulcinea del Toboso neem. Want ek wil hê jy moet weet, Sancho, dat al die dolende ridders van die ou dae, of die meeste van hulle, groot troebadoers en groot musikante was, want albei hierdie vaardighede, of eintlik gawes, is die besondere eiendom van dolende minnaars. Dit is wel waar dat die verse van die ridders van ouds meer gees as netheid in hulle het."

"Lees verder, u Genade," het Sancho gesê, "en u sal iets kry wat ons sal verlig."

Don Quijote het die bladsy omgeblaai en gesê: "Hierdie is prosa, en dit lyk na 'n brief."

"'n Gewone brief, señor?"

"Van die begin af lyk dit na 'n liefdesbrief," het Don Quijote geantwoord.

"Lees dit dan hardop, u Genade," het Sancho gesê, "want ek hou baie van liefdesake."

"Met my hele hart," het Don Quijote gesê, en toe hy dit hardop lees soos Sancho gevra het, het hy gevind dat dit so lui:

Jou valse belofte en my seker ongeluk dra my na 'n plek vanwaar die tyding van my dood jou ore sal bereik voor die woorde van my klag. Ondankbare, jy het my verwerp vir een wat ryker is, maar nie waardiger nie. Maar as deug as rykdom geag was, sou ek nóg die fortuin van ander beny nóg oor my eie ongeluk geween het. Wat jou skoonheid opgebou het, het jou dade platgeslaan. Deur jou skoonheid het ek geglo dat jy 'n engel is, deur jou dade weet ek dat jy 'n vrou is. Vrede vir jou wat vir my oorlog gestuur het, en mag die Hemel gee dat die bedrog van jou man altyd vir jou verborge bly, sodat jy nie spyt word oor wat jy gedoen het nie, en ek nie 'n wraak oes wat ek nie begeer nie.

Toe hy die brief klaar gelees het, het Don Quijote gesê: "Hieruit is nog minder af te lei as uit die verse, behalwe dat hy wat dit geskryf het, een of ander verworpe minnaar is." Hy het byna al die bladsye van die boekie omgeblaai en nog verse en briewe gekry, waarvan hy party kon lees en ander nie. Maar hulle was almal vol klagtes, weeklae, twyfel, begeertes en afkeer, gunste en afwysings, party verruk en party treurig. Terwyl Don Quijote die boekie ondersoek het, het Sancho die valies ondersoek. Hy het nie 'n hoekie daarvan of van die saalkussing gelos wat hy nie deursoek, ingeloer en verken het nie, of 'n naat wat hy nie losgetorring het nie, of 'n bossie wol wat hy nie uitmekaargepluk het nie, sodat niks deur gebrek aan sorg en moeite sou ontglip nie. So groot was die hebsug wat die ontdekking van die krone, wat byna honderd beloop het, in hom laat opvlam het. En al het hy geen verdere buit gekry nie, het hy die kombersgooiery, die balsembraking, die paalseëninge, die voerman se vuishoue, die vermiste saalsakke, die gesteelde jas en al die honger, dors en moegheid wat hy in die diens van sy goeie meester verduur het, as 'n winskoop beskou. Want hy het gemeen hy is meer as ruim vergoed vir alles deur die betaling wat hy in die vorm van hierdie gevonde skat ontvang het.

Die Ridder van die Droewige Figuur was steeds baie gretig om uit te vind wie die eienaar van die valies kon wees. Uit die sonnet en die brief, uit die goue geld en uit die fynheid van die hemde het hy vermoed dat dit een of ander voorname minnaar moes wees wat deur die minagting en wreedheid van sy dame tot een of ander wanhopige stap gedryf is. Maar aangesien daar op daardie onbewoonde en ruwe plek niemand te sien was by wie hy navraag kon doen nie, het hy geen ander uitweg gesien nie as om voort te gaan en die pad te volg wat Rocinante gekies het (en dit was waar hy kon deurkom), vas oortuig dat hy in hierdie wildernis nie anders kon as om op een of ander seldsame avontuur af te kom nie. Terwyl hy dan so met hierdie gedagtes besig voortgery het, het hy op die top van 'n hoogte wat voor hulle oprys, 'n man gewaar wat met wonderlike behendigheid van rots tot rots en van pol tot pol gespring het. So ver as wat hy kon uitmaak, was hy sonder klere aan, met 'n digte swart baard, lang deurmekaar hare en kaal bene en voete. Sy dye was bedek met 'n broek wat na geelbruin fluweel gelyk het, maar so verflenter dat sy vel op verskeie plekke deurgeskyn het.

Hy was kaalkop, en ondanks die spoed waarmee hy, soos beskryf, verbygegaan het, het die Ridder van die Droewige Figuur al hierdie kleinighede raakgesien en opgemerk. En al het hy probeer, kon hy hom nie volg nie, want dit was nie aan die swakheid van Rocinante gegun om oor sulke ruwe grond te gaan nie, temeer omdat hy van nature stadig en lui was. Don Quijote het dadelik tot die gevolgtrekking gekom dat dit die eienaar van die saalkussing en die valies was, en besluit om hom te gaan soek, al sou hy 'n jaar lank in daardie berge moes ronddwaal voordat hy hom kry. Hy het Sancho dus beveel om 'n kortpad oor die een kant van die berg te vat, terwyl hy self met die ander kant langs sou gaan. Miskien sou hulle so op hierdie man afkom wat so vinnig uit hulle oë verdwyn het.

"Dit kan ek nie doen nie," het Sancho gesê, "want sodra ek van u Genade af weggaan, gryp die vrees my dadelik beet en val my aan met allerhande paniek en verbeeldings. En laat wat ek nou sê, 'n kennisgewing wees dat ek van nou af nie 'n vinger breed van u sy af gaan wyk nie."

"So sal dit wees," het hy van die Droewige Figuur gesê, "en ek is baie bly dat jy bereid is om op my moed te steun, wat jou nooit in die steek sal laat nie, al laat die siel in jou lyf jou in die steek. Kom dus nou so stadig as wat jy kan agter my aan, en maak lanterns van jou oë. Laat ons om hierdie rant gaan. Miskien kom ons op die man af wat ons gesien het, en hy is sonder twyfel niemand anders nie as die eienaar van wat ons gevind het."

Daarop het Sancho geantwoord: "Dit sou baie beter wees om hom nie te soek nie. Want as ons hom kry, en hy is toevallig die eienaar van die geld, is dit duidelik dat ek dit moet teruggee. Dit sou dus beter wees dat ek, sonder om hierdie onnodige moeite te doen, dit in my besit hou totdat die regte eienaar op een of ander minder nuuskierige en bemoeisieke manier ontdek word. En miskien sal dit wees wanneer ek dit klaar uitgegee het, en dan kan die koning my niks maak nie."

"Daar is jy verkeerd, Sancho," het Don Quijote gesê, "want noudat ons 'n vermoede het wie die eienaar is, en hom amper voor ons het, is ons verplig om hom te soek en die goed terug te gee. En as ons hom nie soek nie, maak die sterk vermoede wat ons het dat hy die eienaar is, ons net so skuldig asof hy dit was. Moet dus nie, vriend Sancho, oor ons soektog onrustig wees nie, want as ons hom kry, sal dit my onrus verlig."

Met dié woorde het hy Rocinante die spore gegee, en Sancho het hom te voet en gelaai gevolg. Nadat hulle 'n entjie om die berg gegaan het, het hulle in 'n kloof 'n muil gekry wat dood daar gelê het, gesaal en opgetoom, half deur honde opgevreet en deur kraaie gepik. Dit alles het hulle vermoede nog verder versterk dat hy wat gevlug het, die eienaar van die muil en die saalkussing was.

Terwyl hulle daar staan en kyk, het hulle 'n gefluit gehoor soos dié van 'n herder wat sy kudde oppas, en skielik het daar aan hulle linkerkant 'n groot klomp bokke, en agter hulle, op die top van die berg, die bokwagter wat hulle oppas, 'n man wat al op jare was, verskyn. Don Quijote het hard na hom geroep en hom gesmeek om af te kom na waar hulle staan. Hy het teruggeskreeu en gevra wat hulle na daardie plek gebring het, waar selde of ooit 'n voet getrap het behalwe dié van bokke, of van die wolwe en ander wilde diere wat daar rondswerf. Sancho het hom op sy beurt gevra om af te kom, dan sou hulle hom alles verduidelik.

Die bokwagter het afgeklim, en toe hy by die plek kom waar Don Quijote staan, het hy gesê: "Ek wed julle kyk na daardie huurmuil wat daar in die holte dood lê. En op my woord, hy lê nou al ses maande daar. Sê vir my, het julle sy baas hier rond teëgekom?"

"Ons het niemand teëgekom nie," het Don Quijote geantwoord, "en ook niks nie, behalwe 'n saalkussing en 'n klein valies wat ons nie ver hiervandaan gekry het nie."

"Ek het dit ook gekry," het die bokwagter gesê, "maar ek wou dit nie optel of naby dit kom nie, uit vrees vir een of ander ongeluk of dat ek van diefstal beskuldig word. Want die duiwel is listig, en dinge kom onder 'n mens se voete op om jou te laat val sonder dat jy weet hoe of waarom."

"Dis presies wat ek sê," het Sancho gesê. "Ek het dit ook gekry, en ek wou nie op 'n klipgooi naby dit kom nie. Daar het ek dit gelos, en daar lê dit nog net soos dit was, want ek soek nie 'n hond met 'n klok om sy nek nie."

"Sê my, goeie man," het Don Quijote gesê, "weet u wie die eienaar van hierdie goed is?"

"Al wat ek u kan sê," het die bokwagter gesê, "is dat daar so ses maande gelede, min of meer, by 'n herdershut so drie myl hiervandaan 'n jong man aangekom het, van goeie voorkoms en maniere, op dieselfde muil wat hier dood lê, en met dieselfde saalkussing en valies wat julle sê julle gekry en nie aangeraak het nie. Hy het ons gevra watter deel van hierdie sierra die ruigste en afgeleënste was. Ons het hom gesê dit is hier waar ons nou is, en dit is ook so, want as julle 'n halwe myl verder gaan, sal julle miskien nie julle pad hier uit kan kry nie. En ek wonder hoe julle dit reggekry het om hier te kom, want daar is geen pad of paadjie wat na hierdie plek lei nie. Ek sê dan, toe die jong man ons antwoord hoor, het hy omgedraai en koers gevat na die plek wat ons hom gewys het. Ons was almal bekoor deur sy mooi voorkoms en het ons verwonder oor sy vraag en oor die haas waarmee ons hom die sierra in sien verdwyn het. Daarna het ons hom nie weer gesien nie, totdat hy 'n paar dae later een van ons herders se pad gekruis het. Sonder om 'n woord vir hom te sê, het hy na hom toe gekom en hom 'n paar oorvee en skoppe gegee. Toe het hy hom na die donkie met ons kos gedraai en al die brood en kaas gevat wat dit gedra het, en daarna het hy met buitengewone spoed weer die sierra in gevlug. Toe party van ons bokwagters dit hoor, het ons omtrent twee dae lank deur die afgeleënste deel van hierdie sierra na hom gesoek, en aan die einde daarvan het ons hom gekry waar hy in die holte van 'n groot, dik kurkboom gebly het. Hy het baie sagmoedig uitgekom om ons te ontmoet, met sy klere nou geskeur en sy gesig so geskend en deur die son verbrand dat ons hom amper nie herken het nie. Maar sy klere, al was hulle geskeur, het ons oortuig, uit die herinnering wat ons daaraan gehad het, dat hy die persoon was na wie ons gesoek het. Hy het ons hoflik gegroet en ons in 'n paar mooi gekose woorde gesê om ons nie te verwonder dat hy so rondloop nie, want dit was vir hom 'n plig om 'n boetedoening uit te voer wat weens sy vele sondes op hom gelê is. Ons het hom gevra om ons te sê wie hy was, maar ons kon dit nooit uit hom kry nie. Ons het hom ook gesmeek om ons te sê waar ons hom kon kry wanneer hy kos nodig het, waarsonder hy nie kon klaarkom nie, dan sou ons dit met alle goedgesindheid en gewilligheid vir hom bring. Of as dit nie na sy smaak was nie, dat hy dan ten minste sou kom en dit vir ons vra, en dit nie met geweld van die herders sou vat nie. Hy het ons vir die aanbod bedank, om verskoning gevra vir die aanranding van onlangs, en belowe om dit voortaan in God se naam te vra sonder om enigiemand geweld aan te doen. Wat 'n vaste blyplek betref, het hy gesê hy het geen ander nie as dié wat die toeval hom bied, waar die nag hom ook al oorval. En sy woorde het geëindig in 'n uitbarsting van so 'n bitter gehuil dat ons wat na hom geluister het, klippe sou moes wees as ons nie saam met hom gehuil het nie, toe ons vergelyk wat ons die eerste keer van hom gesien het met wat ons nou sien. Want, soos ek gesê het, hy was 'n aanvallige en innemende jong man, en in sy hoflike en beskaafde taal het hy gewys dat hy van goeie geboorte en hoflike opvoeding was. En al was ons wat na hom geluister het maar plaasmense, was sy edele houding genoeg om dit selfs vir ons plaasverstand duidelik te maak.

"Maar in die middel van sy gesprek het hy opgehou en stil geword, en 'n ruk lank met sy oë op die grond vasgenael gebly. Ons het intussen stil gestaan en angstig gewag om te sien wat van hierdie afgetrokkenheid sou word, en met nie min jammerte nie. Want uit sy gedrag, toe hy nou eens met 'n starre blik en wawyd oop oë sonder om 'n ooglid te roer na die grond staar, en dan weer sy oë toemaak, sy lippe opmekaar druk en sy wenkbroue lig, kon ons duidelik sien dat een of ander aanval van waansin oor hom gekom het. En kort voor lank het hy gewys dat wat ons vermoed het, die waarheid was. Want hy het in 'n woede opgespring van die grond waar hy hom neergegooi het, en die eerste een wat hy naby hom gekry het, met so 'n woede en wreedheid aangeval dat hy hom sou doodgeslaan of doodgebyt het as ons hom nie van hom afgetrek het nie. En die hele tyd het hy uitgeroep: 'O troulose Fernando, hier, hier sal jy boet vir die onreg wat jy my aangedoen het! Hierdie hande sal daardie hart van jou uitskeur, die woonplek en verblyf van alle boosheid, maar bowenal van bedrog en valsheid!' En by hierdie woorde het hy ander gevoeg, wat almal eintlik hierdie Fernando verwyt en van verraad en troubreuk beskuldig het.

"Ons het hom met nie min moeite gedwing om sy greep te los nie, en sonder nog 'n woord het hy ons gelos en weggehardloop en hom tussen hierdie ruigtes en braambosse ingestort, sodat dit vir ons onmoontlik was om hom te volg. Hieruit lei ons af dat die waansin van tyd tot tyd oor hom kom, en dat iemand met die naam Fernando hom 'n onreg van 'n ernstige aard moes aangedoen het, soos die toestand waarin dit hom gebring het, skyn te wys. Dit alles is sedertdien bevestig by die geleenthede, en daar was baie, wat hy ons pad gekruis het, die een keer om die herders te smeek om hom van die kos te gee wat hulle dra, en die ander keer om dit met geweld van hulle te vat. Want wanneer 'n aanval van waansin op hom is, wil hy dit nie aanneem nie, al bied die herders dit vrywillig aan, maar gryp dit met vuishoue van hulle af. Maar wanneer hy by sy sinne is, vra hy dit om die liefde van God, hoflik en beleefd, en neem dit met baie dankbetuigings en nie min trane aan. En om julle die waarheid te sê, menere," het die bokwagter voortgegaan, "het ons gister besluit, ek en vier van die jong kêrels, twee van hulle ons werksmense en die ander twee vriende van my, om hom te soek totdat ons hom kry. En wanneer ons hom kry, wil ons hom, met geweld of met sy eie toestemming, na die dorp Almodóvar neem, wat agt myl hiervandaan is, en daar probeer om hom gesond te maak (as sy kwaal ten minste genesing toelaat), of uitvind, wanneer hy by sy sinne is, wie hy is, en of hy familie het wat ons van sy ongeluk kan laat weet. Dit, menere, is al wat ek kan sê in antwoord op wat julle my gevra het. En wees seker dat die eienaar van die goed wat julle gekry het, die man is wat julle so rats en so kaal sien verbygaan het."

Want Don Quijote het hom reeds vertel hoe hy die man teen die berghang sien spring het, en hy was nou vol verbasing oor wat hy van die bokwagter gehoor het, en meer gretig as ooit om te ontdek wie die ongelukkige malle was. In sy hart het hy besluit, soos hy al tevore gedoen het, om oor die hele berg na hom te soek en nie 'n hoek of grot onondersoek te laat totdat hy hom gekry het nie. Maar die toeval het sake beter gereël as wat hy verwag of gehoop het, want op daardie oomblik het die jong man wat hy wou vind, verskyn, in 'n kloof wat oopgegaan het net waar hulle gestaan het. Hy het aangestap gekom en met homself gepraat op 'n manier wat van naby onverstaanbaar sou gewees het, wat nog te sê van ver af. Sy klere was soos reeds beskryf, behalwe dat Don Quijote, toe hy nader kom, gesien het dat die flenterige wambuis wat hy aangehad het, van leer was wat met amber gebrei is. Daaruit het hy afgelei dat iemand wat sulke klere dra, nie van baie lae stand kon wees nie.

Toe die jong man by hulle kom, het hy hulle met 'n harde, hees stem maar met groot hoflikheid gegroet. Don Quijote het sy groet met gelyke beleefdheid beantwoord, en van Rocinante afgeklim en met 'n beskaafde houding en grasie nader gegaan om hom te omhels. Hy het hom 'n ruk lank styf in sy arms gehou, asof hy hom al lank geken het. Die ander, wat ons die Flenterman van die Armsalige Figuur kan noem, soos Don Quijote dié van die Droewige Figuur was, het hom na die omhelsing 'n bietjie teruggestoot, sy hande op Don Quijote se skouers gesit en na hom staan en kyk asof hy wou sien of hy hom ken. Hy was miskien nie minder verbaas oor die gesig, gestalte en wapenrusting van Don Quijote as wat Don Quijote oor hóm was nie. Om kort te gaan: die eerste wat ná die omhelsing gepraat het, was die Flenterman, en hy het gesê wat verderaan vertel sal word.