Wat handel oor die vreemde dinge wat die dapper ridder van La Mancha in die Sierra Morena oorgekom het, en oor sy navolging van die boetedoening van Beltenebros

Don Quijote het van die bokwagter afskeid geneem, weer op Rocinante geklim en vir Sancho gesê om agter hom aan te kom. Dit het Sancho gedoen, maar omdat hy nie meer 'n donkie gehad het nie, baie teen sy sin. Hulle het stadig gery en al dieper in die ruigste deel van die berge ingedring. Die hele tyd was Sancho dood van verlange om met sy meester te gesels, en hy het gehoop dat dié sou begin, sodat hy nie die bevel wat hy gekry het, sou oortree nie. Maar hy kon dit nie so lank stilhou nie, en hy het vir hom gesê:

"Señor Don Quijote, gee my u Genade se seën en laat my gaan, want ek wil dadelik huis toe gaan na my vrou en kinders, met wie ek ten minste kan praat en gesels soveel ek wil. Om van my te verwag dat ek dag en nag deur hierdie wildernis moet trek en nie met u mag praat wanneer ek lus het nie, is om my lewendig te begrawe. As die geluk dit wou hê dat diere nog kon praat soos in die dae van Guisopete, sou dit nie so erg gewees het nie, want dan kon ek met Rocinante gesels oor wat ook al in my kop opkom, en so my ongeluk verdra. Maar dis 'n harde saak, en nie iets wat 'n mens met geduld kan dra nie, om jou lewe lank avonture te soek en niks te kry as skoppe en kombersgooiery, klippe en vuishoue nie, en dan boonop jou mond toe te werk sonder om te durf sê wat in jou hart is, net asof jy stom is."

"Guisopete" is Sancho se verbastering van Esopus, die Griekse fabelverteller by wie die diere praat.

"Ek verstaan jou, Sancho," het Don Quijote geantwoord. "Jy is dood daarvoor dat ek die verbod wat ek op jou tong gelê het, moet ophef. Beskou dit as opgehef, en sê wat jy wil solank ons in hierdie berge rondswerf."

"Laat dit so wees," het Sancho gesê. "Laat ek nou praat, want God weet wat later gaan gebeur. En om dadelik van die verlof gebruik te maak, vra ek: wat het u Genade so laat opkom vir daardie Koningin Majimasa, of wat ook al haar naam is? Of wat het dit saak gemaak of daardie abt haar vriend was of nie? As u Genade dit maar laat verbygaan het (en u was nie die regter in die saak nie), dan glo ek die malle sou aangegaan het met sy storie, en ons sou die hou met die klip, die skoppe en meer as 'n halfdosyn klappe vrygespring het."

"Op my woord, Sancho," het Don Quijote geantwoord, "as jy geweet het, soos ek weet, watter eerbare en vermaarde dame Koningin Madasima was, weet ek jy sou sê ek het groot geduld gehad dat ek nie die mond wat sulke godslasteringe uitgespreek het, aan stukke geslaan het nie. Want dit is 'n baie groot godslastering om te sê of te dink dat 'n koningin haar met 'n heelmeester ingelaat het. Die waarheid van die storie is dat daardie Meester Elisabad van wie die malle gepraat het, 'n man van groot verstandigheid en gesonde oordeel was, en as raadsman en geneesheer van die koningin gedien het. Maar om te dink dat sy sy minnares was, is onsin wat 'n baie strawwe straf verdien. En as bewys dat Cardenio nie geweet het wat hy sê nie, onthou dat hy van sy sinne af was toe hy dit gesê het."

"Dis presies wat ek sê," het Sancho gesê. "Dit was nie nodig om op die woorde van 'n mal mens ag te slaan nie. Want as die geluk u Genade nie bygestaan het nie, en hy het daardie klip na u kop gegooi in plaas van na u bors, dan sou ons mooi in die nood gesit het omdat ons opgekom het vir daardie dame van hom, God straf haar! En sou Cardenio dan nie as 'n malle vrygespring het nie?"

"Teen mense by hul volle verstand of teen malles," het Don Quijote gesê, "is elke dolende ridder verplig om op te kom vir die eer van vroue, wie hulle ook al is, en des te meer vir koninginne van so 'n hoë rang en waardigheid as Koningin Madasima, vir wie ek 'n besondere agting het weens haar lieftallige eienskappe. Want behalwe dat sy buitengewoon mooi was, was sy ook baie wys, en baie geduldig in haar teëspoed, waarvan sy baie gehad het. Die raad en geselskap van Meester Elisabad was vir haar 'n groot hulp en steun om haar beproewinge met wysheid en berusting te verduur. Daarom het die onkundige en kwaadwillige gepeupel aanleiding gevind om te sê en te dink dat sy sy minnares was. En hulle lieg, sê ek nog 'n keer, en sal nog tweehonderd keer lieg, almal wat so dink en so sê."

"Ek sê dit nie en ek dink dit ook nie," het Sancho gesê. "Laat hulle self daarvoor sorg. Dis hulle se brood, laat hulle dit opeet. Hulle het al by God rekenskap gegee of hulle hul misdra het of nie. Ek kom van my wingerd af, ek weet van niks. Ek hou nie daarvan om in ander mense se lewens rond te krap nie. Wie koop en lieg, voel dit in sy beurs. Boonop: kaal is ek gebore, kaal is ek nou nog, ek verloor niks en ek wen niks. Maar al het hulle ook, wat traak dit my? Baie dink daar hang spek waar daar nie eers hake is nie. Maar wie kan 'n hek voor die oop veld sit? Boonop het hulle van God self gesê..."

"Goeie genade," het Don Quijote gesê, "watter klomp onsin ryg jy nie aanmekaar nie! Wat het dit waaroor ons praat, te doen met die spreekwoorde wat jy een ná die ander inryg? Om Godswil, hou jou mond, Sancho, en bepaal jou van nou af daarby om jou donkie aan te por, en moenie inmeng in dinge wat jou nie aangaan nie. En verstaan met al vyf jou sintuie dat alles wat ek gedoen het, doen of nog sal doen, goed op die rede gegrond is en in ooreenstemming met die reëls van die ridderskap, want ek verstaan hulle beter as al die mense in die wêreld wat hulle beoefen."

"Señor," het Sancho geantwoord, "is dit 'n goeie reël van die ridderskap dat ons sonder pad of spoor deur hierdie berge moet verdwaal, op soek na 'n malle wat, wanneer ons hom kry, dalk lus sal kry om klaar te maak wat hy begin het? Nie sy storie nie, maar u Genade se kop en my ribbes, en dit sal hy dan vir ons heeltemal stukkend breek."

"Stilte, sê ek weer, Sancho," het Don Quijote gesê, "want laat ek jou vertel: dit is nie soseer die begeerte om daardie malle te vind wat my na hierdie streke lei nie, as die begeerte om hier 'n daad te verrig waarmee ek 'n ewige naam en roem in die hele bekende wêreld sal verwerf. En dit sal so 'n daad wees dat ek daarmee die seël sal sit op alles wat 'n dolende ridder volmaak en beroemd kan maak."

"En is dit baie gevaarlik, hierdie daad?"

"Nee," het die Ridder van die Droewige Figuur geantwoord, "al kan die dobbelstene so val dat ons 'n een en 'n twee gooi in plaas van sesse. Maar alles sal van jou ywer afhang."

"Van my ywer!" het Sancho gesê.

"Ja," het Don Quijote gesê, "want as jy gou terugkom van die plek waarheen ek jou wil stuur, sal my boetedoening gou verby wees, en sal my roem gou begin. Maar omdat dit nie reg is om jou langer in spanning te hou, terwyl jy wag om te sien wat van my woorde kom nie, wil ek hê jy moet weet, Sancho, dat die beroemde Amadis van Gallië een van die volmaakste dolende ridders was. Nee, ek is verkeerd om te sê hy was een daarvan: hy het alleen gestaan, die eerste, die enigste, die heer van almal wat in sy tyd in die wêreld was. 'n Vy vir Don Belianis, en vir almal wat sê hy het in enige opsig met hom gelykgestaan, want ek sweer dit, hulle bedrieg hulself! Ek sê ook dat 'n skilder wat beroemd wil word in sy kuns, die oorspronklike werke van die uitnemendste skilders wat hy ken, probeer naboots. En dieselfde reël geld vir al die belangrikste ambagte en beroepe wat 'n staat versier. So moet hy wat as verstandig en geduldig beskou wil word, Odusseus navolg, in wie se persoon en beproewinge Homeros vir ons 'n lewendige beeld van verstandigheid en geduld skilder. Net so wys Vergilius ons in die persoon van Aeneas die deug van 'n getroue seun en die skranderheid van 'n dapper en bekwame aanvoerder. Hulle beeld hulle nie uit soos hulle was nie, maar soos hulle moes gewees het, sodat hulle die voorbeeld van hul deugde vir die nageslag kan nalaat. Op dieselfde manier was Amadis die poolster, die môrester, die son van dapper en toegewyde ridders, en ons almal wat onder die vaandel van die liefde en die ridderskap veg, is verplig om hom na te volg. Omdat dit dan so is, meen ek, vriend Sancho, dat die dolende ridder wat hom die naaste navolg, die naaste sal kom aan die volmaaktheid van die ridderskap. Nou, een van die geleenthede waarin hierdie ridder sy verstandigheid, waardigheid, dapperheid, uithouvermoë, standvastigheid en liefde die duidelikste getoon het, was toe hy hom, deur Dame Oriana verstoot, teruggetrek het om boete te doen op die Peña Pobre, en sy naam verander het na Beltenebros, 'n naam wat beslis veelseggend was en gepas by die lewe wat hy vrywillig aangeneem het. En aangesien dit vir my makliker is om hom hierin na te volg as om reuse middeldeur te kap, slange se koppe af te slaan, drake dood te maak, leërs op die vlug te jaag, vlote te vernietig en towerye te verbreek, en aangesien hierdie plek so goed geskik is vir so 'n doel, mag ek nie die geleentheid laat verbygaan wat my nou so gerieflik sy kuif aanbied nie."

Die Peña Pobre is die "Arm Rots", 'n eensame eiland waar Amadis in die ridderboek boete doen. "Beltenebros" beteken min of meer "die Skone van die Duisternis".

"Wat is dit eintlik," het Sancho gesê, "wat u Genade op so 'n uithoek soos hierdie wil doen?"

"Het ek jou nie gesê nie," het Don Quijote geantwoord, "dat ek Amadis hier wil navolg deur die rol te speel van die wanhopige, die malle, die rasende? En terselfdertyd wil ek die dapper Don Roland navolg, toe hy by die fontein bewys gekry het dat die skone Angelica haar met Medoro onteer het, en van smart daaroor mal geword het. Hy het bome uitgeruk, die water van helder fonteine troebel gemaak, herders doodgemaak, kuddes uitgewis, hutte afgebrand, huise platgeslaan, merries agter hom aan gesleep en honderdduisend ander gruweldade gepleeg wat ewige roem en vermelding verdien. En al is ek nie van plan om Roland, of Orlando, of Rotolando (want hy het onder al hierdie name bekend gestaan) tree vir tree na te volg in al die mal dinge wat hy gedoen, gesê en gedink het nie, sal ek tog na my beste vermoë 'n ruwe afskrif maak van alles wat vir my die wesenlikste lyk. Maar miskien sal ek my tevrede stel met die eenvoudige navolging van Amadis, wat sonder om aan enige verwoestende malligheid toe te gee, net deur trane en smart, net soveel roem verwerf het as die beroemdste."

"Dit lyk vir my," het Sancho gesê, "dat die ridders wat so te kere gegaan het, aanleiding en rede gehad het vir daardie dwaashede en boetedoenings. Maar watter rede het u Genade om mal te word? Watter dame het u verstoot, of watter bewys het u gevind dat Dame Dulcinea del Toboso met Moor of Christen rondgespeel het?"

"Daar lê die punt," het Don Quijote geantwoord, "en dit is juis die skoonheid van hierdie saak van my. Daar is geen eer daarin vir 'n dolende ridder om mal te word as hy rede het nie. Die kuns is om sonder enige aanleiding van jou kop af te raak, en my dame te laat weet: as ek dít in die droë doen, wat sal ek nie in die nat doen nie? Boonop het ek oorvloedig rede in die lang skeiding wat ek verduur het van my dame tot die dood, Dulcinea del Toboso. Want soos jy daardie herder Ambrosio nou die dag hoor sê het: in afwesigheid word alle euwels gevoel en gevrees. En daarom, vriend Sancho, moenie tyd mors om my af te raai van so 'n seldsame, gelukkige en ongehoorde navolging nie. Mal is ek, en mal moet ek bly totdat jy terugkeer met die antwoord op 'n brief wat ek met jou aan my dame Dulcinea wil stuur. As dit is soos my standvastigheid verdien, sal my waansin en my boetedoening tot 'n einde kom. En as dit die teendeel is, sal ek in alle erns mal word, en dan sal ek niks meer ly nie. So, hoe sy ook al antwoord, sal ek ontsnap uit die stryd en die smart waarin jy my sal agterlaat: by my volle verstand sal ek die guns geniet wat jy vir my bring, of as 'n malle sal ek die onheil wat jy vir my bring, nie voel nie. Maar sê vir my, Sancho, het jy die helm van Mambrino veilig? Want ek het gesien hoe jy dit van die grond opgetel het toe daardie ondankbare skurk dit probeer stukkend slaan het en nie kon nie, waaruit 'n mens kan sien hoe fyn dit gehard is."

Waarop Sancho geantwoord het: "By die lewende God, Heer Ridder van die Droewige Figuur, party van die dinge wat u Genade sê, kan ek nie verduur of met geduld aanhoor nie. En daaruit begin ek vermoed dat alles wat u my vertel oor die ridderskap, en koninkryke en keiserryke wen, en eilande weggee, en ander belonings en waardighede uitdeel volgens die gewoonte van dolende ridders, alles net wind en leuens moet wees, alles verfsels of versinsels, of hoe ons dit ook al moet noem. Want wat sou enigeen dink wat u Genade 'n barbier se skeerbak die helm van Mambrino hoor noem, sonder dat u in al die tyd die fout raaksien, anders as dat iemand wat sulke dinge sê en volhou, se brein deurmekaar moet wees? Ek het die skeerbak vol duike in my sak, en ek neem dit huis toe om dit te laat regmaak, sodat ek my baard daarin kan skeer, as ek deur God se genade een of ander tyd my vrou en kinders weer mag sien."

"Kyk hier, Sancho," het Don Quijote gesê, "by Hom by wie jy nou net gesweer het, sweer ek dat jy die bekrompenste verstand het wat enige skildknaap in die wêreld het of ooit gehad het. Is dit moontlik dat jy in al die tyd wat jy saam met my rondtrek, nog nooit agtergekom het dat alle dinge wat met dolende ridders te doen het, soos illusies en onsin en waansin lyk, en altyd die teenoorgestelde kant toe loop nie? En dit nie omdat dit werklik so is nie, maar omdat daar altyd 'n swerm towenaars agter ons aan is wat alles om ons verander en verwissel, en dinge omdraai soos dit hulle behaag, na gelang hulle lus het om ons te help of te vernietig. So lyk dit wat vir jou 'n barbier se skeerbak lyk, vir my na die helm van Mambrino, en vir iemand anders sal dit na iets anders lyk. En dit was 'n seldsame voorsorg van die wyse wat aan my kant is, om dit wat werklik en waarlik die helm van Mambrino is, vir almal soos 'n skeerbak te laat lyk. Want omdat dit so hoog geag word, sou die hele wêreld my agtervolg om dit van my te roof. Maar wanneer hulle sien dis net 'n barbier se skeerbak, doen hulle nie die moeite om dit in die hande te kry nie. Dit het duidelik geblyk by hom wat dit probeer stukkend slaan het en dit op die grond laat lê het sonder om dit te vat, want op my woord, as hy geweet het wat dit was, sou hy dit nooit agtergelaat het nie. Pas dit goed op, my vriend, want op die oomblik het ek dit nie nodig nie. Trouens, ek sal al hierdie wapenrusting moet uittrek en so kaal bly soos toe ek gebore is, as ek lus kry om in my boetedoening eerder Roland as Amadis na te volg."

So al pratende het hulle by die voet van 'n hoë berg gekom wat soos 'n alleenstaande piek tussen die ander om hom gestaan het. Langs sy voet het 'n kabbelende spruitjie gevloei, en rondom het 'n weiveld gelê wat so groen en welig was dat dit 'n lus vir die oë was om daarna te kyk. Baie woudbome, struike en blomme het nog by die bekoorlikheid van die plek gevoeg. Hierdie plek het die Ridder van die Droewige Figuur gekies vir die uitvoering van sy boetedoening, en toe hy dit sien, het hy hard uitgeroep, asof hy van sy sinne af was:

"Dit is die plek, o hemele, wat ek uitsoek en kies om die ongeluk te beween waarin julle self my gedompel het! Dit is die plek waar die oorvloed van my oë die water van daardie spruitjie sal laat swel, en waar my diep en eindelose sugte onophoudelik die blare van hierdie bergbome sal laat roer, as getuienis en teken van die pyn wat my vervolgde hart ly. O landelike gode, wie julle ook al is wat op hierdie eensame plek rondwaar, luister na die klag van 'n ellendige minnaar wat deur lang afwesigheid en broeiende jaloesie gedryf is om sy lot in hierdie wildernis te beween, en te kla oor die harde hart van daardie skone en ondankbare een, die einde en die grens van alle menslike skoonheid! O bosnimfe en driades wat in die ruigtes van die woud woon, mag die ratse, wellustige saters wat julle tevergeefs probeer verlei, nooit julle soete rus versteur nie, as julle my maar help om my harde lot te beklaag, of ten minste nie moeg word om daarna te luister nie! O Dulcinea del Toboso, dag van my nag, glorie van my pyn, gids van my pad, ster van my fortuin, mag die Hemel u alles in volle maat gee wat u daarvan vra, as u maar dink aan die plek en die toestand waartoe die afwesigheid van u my gebring het, en my trou met die goedheid beloon wat dit toekom! O eensame bome, wat van vandag af my in my eensaamheid sal geselskap hou, gee my deur die sagte beweging van julle takke een of ander teken dat my teenwoordigheid julle nie onwelgevallig is nie! O jy, my skildknaap, aangename metgesel in my voorspoed en my teëspoed, prent goed in jou geheue wat jy my hier sal sien doen, sodat jy dit kan vertel en oordra aan die enigste oorsaak van alles!" En met dié woorde het hy van Rocinante afgeklim, hom in 'n oogwink van saal en toom ontslaan, hom 'n klap op die kruis gegee en gesê: "Hy wat self van sy vryheid beroof is, gee jou jou vryheid, o ros, so uitnemend in jou dade as wat jy ongelukkig is in jou lot. Gaan waarheen jy wil, want op jou voorkop staan geskryf dat nóg die hippogrief van Astolfo, nóg die beroemde Frontino wat Bradamante so duur te staan gekom het, jou in snelheid kon ewenaar."

"Geluk vir hom wat ons die moeite gespaar het om die paksaal van Grysie af te haal!" het Sancho gesê toe hy dit sien. "Op my woord, hy sou ook nie sonder 'n klap op die kruis en 'n paar woorde tot sy lof weggegaan het nie. Al sou ek, as hy hier was, niemand toelaat om hom af te saal nie, want daar sou geen rede voor wees nie, aangesien hy niks van 'n minnaar of 'n wanhopige aan hom gehad het nie, omdat sy baas, wat ek was so lank as wat dit God behaag het, niks van die aard was nie. En regtig, Heer Ridder van die Droewige Figuur, as my vertrek en u Genade se malligheid in alle erns gaan plaasvind, sal dit goed wees om Rocinante weer op te saal, sodat hy die plek van Grysie kan inneem, want dit sal my tyd spaar op die heen- en terugpad. As ek te voet gaan, weet ek nie wanneer ek daar sal aankom of wanneer ek sal terugkom nie, want ek is, om die waarheid te sê, 'n swak stapper."

"Ek verklaar, Sancho," het Don Quijote geantwoord, "dat dit sal wees soos jy wil, want jou plan lyk vir my nie sleg nie. Oor drie dae sal jy vertrek, want ek wil hê jy moet intussen sien wat ek ter wille van haar doen en sê, sodat jy dit kan vertel."

"Maar wat moet ek nog sien behalwe wat ek al gesien het?" het Sancho gesê.

"Baie weet jy daarvan!" het Don Quijote gesê. "Ek moet nou nog my klere skeur, my wapenrusting rondstrooi, my kop teen hierdie rotse stamp, en nog meer van dié soort dinge, wat jy alles moet aanskou."

"Om die liefde van God," het Sancho gesê, "pas tog op, u Genade, hoe u u kop so stamp, want u kan op so 'n rots afkom, en dit op so 'n manier tref, dat die heel eerste stamp 'n einde maak aan die hele gedoente van hierdie boetedoening. En ek sou dink, as stampe teen die kop dan regtig vir u nodig lyk en hierdie besigheid nie daarsonder gedoen kan word nie, dat u tevrede kon wees (aangesien die hele ding geveins en nagemaak en net 'n grap is), dat u tevrede kon wees, sê ek, om u kop in die water te stamp, of teen iets sags soos katoen. En los die res vir my, want ek sal vir my dame sê dat u Genade u kop teen 'n punt van 'n rots gestamp het wat harder as 'n diamant is."

"Ek bedank jou vir jou goeie bedoelings, vriend Sancho," het Don Quijote geantwoord, "maar ek wil hê jy moet weet dat al hierdie dinge wat ek doen, nie 'n grap is nie, maar bitter ernstig. Enigiets anders sou 'n oortreding wees van die voorskrifte van die ridderskap, wat ons verbied om enige leuen hoegenaamd te vertel, op straf van die strawwe wat 'n afvallige toekom. En om een ding in plaas van 'n ander te doen, is net dieselfde as om te lieg. Dus moet my stampe teen die kop eg, stewig en geldig wees, sonder enige spitsvondigheid of verbeelding daaraan. En dit sal nodig wees om vir my 'n bietjie verbandlinne agter te laat om my wonde te verbind, aangesien die fortuin ons gedwing het om sonder die balsem klaar te kom wat ons verloor het."

"Dit was erger om die donkie te verloor," het Sancho geantwoord, "want saam met hom het die verbandlinne en alles verlore gegaan. Maar ek smeek u Genade om my nie weer aan daardie vervloekte drankie te herinner nie, want my siel, om nie eers van my maag te praat nie, draai om as ek net die naam daarvan hoor. En ek smeek u ook om die drie dae wat u my gegee het om u mal dinge te sien, as verby te reken, want ek beskou hulle as klaar gesien en beoordeel, en ek sal wonderlike stories vir my dame vertel. Skryf dus die brief en stuur my dadelik weg, want ek verlang om terug te kom en u Genade uit hierdie vagevuur te haal waarin ek u agterlaat."

"Vagevuur noem jy dit, Sancho?" het Don Quijote gesê. "Noem dit eerder die hel, of nog erger as daar iets erger is."

"Vir iemand wat in die hel is," het Sancho gesê, "nulla est retentio, soos ek al hoor sê het."

"Ek verstaan nie wat retentio beteken nie," het Don Quijote gesê.

Sancho verhaspel die Latynse "in inferno nulla est redemptio": "in die hel is daar geen verlossing nie".

"Retentio," het Sancho geantwoord, "beteken dat wie in die hel is, nooit daaruit kom nie en ook nie kan uitkom nie. En met u Genade sal dit net die teenoorgestelde wees, of my bene moet my in die steek laat, as ek net spore het om Rocinante aan te por. Laat ek net eers in El Toboso kom en voor my dame Dulcinea staan, en ek sal haar sulke dinge vertel van die dwaashede en malligheid (want dis alles een ding) wat u Genade gedoen het en nog doen, dat ek haar sagter as 'n handskoen sal maak, al vind ek haar harder as 'n kurkboom. En met haar soet en heuningsoet antwoord sal ek soos 'n heks deur die lug teruggevlieg kom en u Genade uit hierdie vagevuur haal wat soos die hel lyk maar dit nie is nie, omdat daar hoop is om daaruit te kom. En dit, soos ek gesê het, het dié wat in die hel is, nie, en ek glo nie u Genade sal iets anders sê nie."

"Dit is waar," het die Ridder van die Droewige Figuur gesê, "maar hoe gaan ons die brief geskryf kry?"

"En die briefie vir die donkievulletjies ook," het Sancho bygevoeg.

"Alles sal daarin opgeneem word," het Don Quijote gesê. "En aangesien daar geen papier is nie, sal dit goed wees om dit op die blare van bome te skryf, soos die ou mense gedoen het, of op wastafeltjies, al sal dié op die oomblik net so moeilik te kry wees as papier. Maar dit het my nou net ingeval hoe dit gerieflik, en selfs meer as gerieflik, geskryf kan word: in die notaboekie wat aan Cardenio behoort het. En jy moet sorg dat jy dit in 'n mooi handskrif op papier laat oorskryf by die eerste dorp waar jy kom waar daar 'n skoolmeester is, of anders sal enige koster dit vir jou oorskryf. Maar pas op dat jy dit nie vir 'n notaris gee om oor te skryf nie, want hulle skryf 'n hofhandskrif wat Satan self nie kan uitmaak nie."

"Maar wat moet ons met die handtekening maak?" het Sancho gesê.

"Die briewe van Amadis is nooit onderteken nie," het Don Quijote gesê.

"Dis alles goed en wel," het Sancho gesê, "maar die briefie vir die vulletjies moet onderteken word, en as dit oorgeskryf word, sal hulle sê die handtekening is vals, en dan sit ek sonder donkievulletjies."

"Die briefie sal in dieselfde boekie onderteken word," het Don Quijote gesê, "en wanneer my niggie dit sien, sal sy dit sonder moeite gehoorsaam. En wat die liefdesbrief betref, kan jy as handtekening onderaan sit: 'Die uwe tot die dood, die Ridder van die Droewige Figuur.' En dit sal nie 'n groot saak wees as dit in iemand anders se hand is nie, want sover ek onthou, kan Dulcinea nie lees of skryf nie, en in haar hele lewe het sy nog nie my handskrif of 'n brief van my gesien nie. Want my liefde en hare was nog altyd platonies, en het nooit verder gegaan as 'n beskeie blik nie, en selfs dit so selde dat ek met gerustheid kan sweer dat ek haar nie vier keer gesien het in al hierdie twaalf jaar wat ek haar liefhet meer as die lig van hierdie oë wat die aarde eendag sal verslind nie. En miskien het sy selfs van daardie vier keer nie een keer agtergekom dat ek na haar kyk nie, so afgesonderd en teruggetrokke het haar vader Lorenzo Corchuelo en haar moeder Aldonza Nogales haar grootgemaak."

"So, so!" het Sancho gesê. "Is die dogter van Lorenzo Corchuelo dan Dame Dulcinea del Toboso, ook bekend as Aldonza Lorenzo?"

"Sy is dit," het Don Quijote gesê, "en sy is dit wat waardig is om die dame van die hele heelal te wees."

"Ek ken haar goed," het Sancho gesê, "en laat ek u sê, sy kan 'n koevoet net so ver gooi soos die fermste jong kêrel in die hele dorp. Gewer van alle goeie gawes! Maar sy is 'n flukse meisiekind, 'n regte, sterk een, en geskik om die vrou te wees van enige dolende ridder wat daar is of nog sal kom, wat haar sy dame wil maak. Die vervlakste vroumens, watter pit het sy nie en watter stem! Ek kan u vertel, eendag het sy haar bo-op die kerktoring van die dorp gaan staan om 'n paar van hulle arbeiders te roep wat op 'n geploegde land van haar pa was, en al was hulle 'n goeie halwe myl ver, het hulle haar net so goed gehoor asof hulle aan die voet van die toring gestaan het. En die beste van haar is dat sy glad nie preuts is nie, want sy is baie vriendelik, en sy skerts met almal, en het vir alles 'n grynslag en 'n grap. Dus sê ek, Heer Ridder van die Droewige Figuur, dat u nie net mag en moet malstreke uithaal ter wille van haar nie, maar dat u alle reg het om te wanhoop en uself op te hang. En almal wat daarvan hoor, sal sê u het reg gedoen, al sou die duiwel u kom haal. En ek wens ek was al op pad, net om haar te sien, want dis lank laas dat ek haar gesien het, en sy moet teen dié tyd verander het, want sy loop altyd in die veld rond, en die son en die wind bederf 'n vrou se mooiheid erg. Maar ek moet u Genade die waarheid erken, Señor Don Quijote: tot nou toe was ek onder 'n groot misverstand, want ek het eerlik en opreg geglo dat Dame Dulcinea een of ander prinses moes wees op wie u Genade verlief is, of iemand wat groot genoeg is om die ryk geskenke te verdien wat u vir haar gestuur het, soos die Biskaaier en die galeislawe, en baie meer, sonder twyfel, want u Genade moes baie oorwinnings behaal het in die tyd toe ek nog nie u skildknaap was nie. Maar alles in ag genome, wat help dit vir Dame Aldonza Lorenzo, ek bedoel Dame Dulcinea del Toboso, dat die oorwonnenes wat u Genade stuur of nog sal stuur, by haar aankom en voor haar op hul knieë gaan val? Want miskien, wanneer hulle aankom, is sy besig om vlas te hekel of op die trapvloer te dors, en dan skaam hulle hulle om haar te sien, en sy lag, of sy neem die geskenk kwalik."

"Ek het jou al baie keer gesê, Sancho," het Don Quijote gesê, "dat jy 'n verskriklike babbelbek is, en dat jy met 'n stomp verstand altyd skerp probeer wees. Maar om jou te wys hoe 'n dwaas jy is en hoe verstandig ek is, wil ek hê jy moet na 'n kort storie luister. Jy moet weet dat 'n sekere weduwee, mooi, jonk, onafhanklik en ryk, en bowenal vry en ongebonde, verlief geraak het op 'n fris, stewige jong lekebroeder. Sy owerste het daarvan te hore gekom, en eendag by wyse van broederlike vermaning vir die goeie weduwee gesê: 'Ek is verbaas, señora, en nie sonder goeie rede nie, dat 'n vrou van so 'n hoë stand, so mooi en so ryk soos u, verlief kan raak op so 'n gemene, lae, dom kêrel soos So-en-so, terwyl daar in hierdie huis soveel meesters, gegradueerdes en studente in die godgeleerdheid is uit wie u kan kies asof hulle 'n klomp pere is, en sê: Hierdie een vat ek, daardie een vat ek nie.' Maar sy het hom baie lewendig en openhartig geantwoord: 'My liewe meneer, u is baie verkeerd, en u idees is baie outyds, as u dink dat ek 'n slegte keuse gemaak het met So-en-so, al lyk hy hoe dom. Want vir alles wat ek met hom wil hê, weet hy net soveel filosofie as Aristoteles, en meer.' Op dieselfde manier, Sancho, is Dulcinea del Toboso, vir alles wat ek met haar wil hê, net so goed as die verhewenste prinses op aarde. Jy moet nie dink dat al daardie digters wat die lof besing het van dames onder die versinde name wat hulle hulle gee, werklik sulke geliefdes gehad het nie. Dink jy dat die Amarillisse, die Fillisse, die Silvias, die Dianas, die Galateas, die Fílidas en al die res van hulle, waarvan die boeke, die ballades, die barbierswinkels en die teaters vol is, werklik en waarlik dames van vlees en bloed was, en die geliefdes van dié wat hulle verheerlik of al verheerlik het? Niks van die aard nie. Meesal versin hulle hulle net om 'n onderwerp vir hul verse te hê, en sodat hulle as minnaars kan deurgaan, of as manne dapper genoeg om minnaars te wees. En so is dit vir my genoeg om te dink en te glo dat die goeie Aldonza Lorenzo mooi en deugsaam is. En wat haar afkoms betref, maak dit min saak, want niemand gaan dit ondersoek om haar in een of ander ridderorde op te neem nie, en ek, wat my betref, reken haar die verhewenste prinses in die wêreld. Want jy moet weet, Sancho, as jy dit nie weet nie, dat net twee dinge bo alle ander die liefde aanwakker, en dit is groot skoonheid en 'n goeie naam. En hierdie twee dinge is in Dulcinea in die hoogste mate te vinde, want in skoonheid kom niemand by haar nie, en in goeie naam kom min naby haar. En om die hele saak in 'n neutedop te sê: ek oortuig myself dat alles wat ek sê, is soos ek sê, niks meer en niks minder nie, en ek skilder haar in my verbeelding soos ek wil hê sy moet wees, in skoonheid sowel as in stand. Helena kom nie naby haar nie, en Lucretia is nie haar gelyke nie, en ook nie enige ander van die beroemde vroue van vervloë tye nie, Grieks, Barbaars of Latyns. En laat elkeen sê wat hy wil, want as die onkundiges my hieroor berispe, sal die kenners my nie veroordeel nie."

"Ek sê u Genade is heeltemal reg," het Sancho gesê, "en dat ek 'n esel is. Maar ek weet nie hoe die woord esel in my mond gekom het nie, want in die huis van 'n man wat opgehang is, praat 'n mens nie van 'n tou nie. Maar nou die brief, en dan, God sy met u, is ek weg."

Don Quijote het die notaboekie uitgehaal, eenkant toe gegaan en baie bedaard begin om die brief te skryf. Toe hy klaar was, het hy vir Sancho geroep en gesê hy wil dit vir hom voorlees, sodat hy dit uit sy kop kon leer, ingeval hy dit op pad verloor, want met 'n slegte geluk soos syne kon 'n mens enigiets verwag. Waarop Sancho geantwoord het: "Skryf dit twee of drie keer daar in die boekie en gee dit vir my, dan sal ek dit baie versigtig dra. Want om van my te verwag dat ek dit in my geheue moet hou, is pure onsin, want myne is so sleg dat ek dikwels my eie naam vergeet. Maar lees dit tog vir my voor, want ek sal dit graag hoor. Dit sal seker klink asof dit gedruk is."

"Luister," het Don Quijote gesê, "dit is wat daarin staan:

"Don Quijote se brief aan Dulcinea del Toboso

"Soewereine en verhewe Dame, hy wat deur die punt van die afwesigheid deurboor is, hy wat tot in die diepste van sy hart gewond is, stuur aan u, liefste Dulcinea del Toboso, die gesondheid wat hy self nie geniet nie. As u skoonheid my verag, as u waardigheid nie vir my bestem is nie, as u minagting my smart is, dan sal ek, al is ek lankmoedig genoeg, skaars hierdie kwelling kan verduur, wat nie net drukkend is nie, maar ook langdurig. My goeie skildknaap Sancho sal u, skone ondankbare, liewe vyandin, volledig vertel in watter toestand ek ter wille van u verval het. As dit u behaag om my verligting te gee, is ek die uwe. Indien nie, doen wat u behaag, want deur my lewe te beëindig, sal ek u wreedheid en my begeerte bevredig.
Die uwe tot die dood,
Die Ridder van die Droewige Figuur."

"By die lewe van my vader," het Sancho gesê toe hy die brief hoor, "dis die verhewenste ding wat ek nog ooit gehoor het. Liewe hemel! Hoe sê u Genade nie alles daarin net soos u wil nie! En hoe mooi pas u nie 'Die Ridder van die Droewige Figuur' in die handtekening in nie! Ek verklaar, u Genade is regtig die duiwel self, en daar is niks wat u nie weet nie."

"Alles is nodig vir die roeping wat ek volg," het Don Quijote gesê.

"Goed dan," het Sancho gesê, "laat u Genade nou die briefie vir die drie donkievulletjies aan die ander kant skryf, en onderteken dit baie duidelik, sodat hulle dit met die eerste oogopslag kan herken."

"Met my hele hart," het Don Quijote gesê, en toe hy dit geskryf het, het hy dit soos volg voorgelees:

"Mejuffrou Niggie, betaal asseblief met hierdie eerste wissel van donkievulletjies aan Sancho Panza, my skildknaap, drie van die vyf wat ek tuis in u sorg gelaat het: welgemelde drie donkievulletjies betaalbaar en lewerbaar vir dieselfde getal hier kontant ontvang, wat met hierdie en met sy kwitansie behoorlik betaal sal wees. Gegee in die hartjie van die Sierra Morena, die sewe-en-twintigste Augustus van hierdie lopende jaar."

Don Quijote boots die vaste formules van 'n handelswissel na, asof die donkievulletjies geld is.

"Dit sal deug," het Sancho gesê. "Laat u Genade dit nou onderteken."

"Dit is nie nodig om dit te onderteken nie," het Don Quijote gesê, "maar net om my krul by te sit, wat dieselfde is as 'n handtekening, en genoeg vir drie donkies, of selfs vir driehonderd."

"Ek kan u Genade vertrou," het Sancho geantwoord. "Laat my gaan en Rocinante opsaal, en maak gereed om my u seën te gee, want ek wil dadelik gaan sonder om die dwaashede te sien wat u Genade gaan uithaal. Ek sal sê ek het u so baie sien doen dat sy nie meer sal wil hê nie."

"Ek sou in elk geval graag wou, Sancho," het Don Quijote gesê, "en daar is rede daarvoor, ek sou graag wou, sê ek, dat jy my kaal tot op die vel sien, besig met 'n dosyn of twee malstreke, wat ek in minder as 'n halfuur kan afhandel. Want wanneer jy dit met jou eie oë gesien het, kan jy met 'n geruste gewete sweer op die res wat jy nog sou wou byvoeg. En ek belowe jou, jy sal nie van soveel vertel as wat ek van plan is om te doen nie."

"Om die liefde van God, my meester," het Sancho gesê, "laat my nie u Genade kaal sien nie, want dit sal my bitter seer maak, en ek sal nie my trane kan keer nie. En my kop is so seer van al die trane wat ek gisteraand oor Grysie gestort het, dat ek nie in staat is om met nuwe gehuil te begin nie. Maar as dit u Genade se wens is dat ek 'n paar malstreke moet sien, doen dit dan met u klere aan, kort stukkies, en sommer dié wat die naaste aan die hand is. Want ek self het niks van dié soort nodig nie, en soos ek gesê het, sal dit tyd spaar vir my terugkoms, wat sal wees met die nuus wat u Genade begeer en verdien. En as dit nie so is nie, laat Dame Dulcinea dan oppas. As sy nie redelik antwoord nie, sweer ek so plegtig as wat ek kan dat ek 'n mooi antwoord met skoppe en klappe uit haar maag sal haal. Want hoe kan dit verdra word dat 'n dolende ridder so beroemd soos u Genade sonder rym of rede mal word vir 'n... ? Haar edele moet my liewer nie dwing om dit te sê nie, want by God, ek sal uitpraat en alles vir 'n appel en 'n ei uitverkoop, al koop niemand nie. Ek is nogal goed daarmee! Sy ken my glad nie. Regtig, as sy my geken het, sou sy bang vir my gewees het."

"Op my woord, Sancho," het Don Quijote gesê, "dit lyk na alle skyn of jy nie gesonder van verstand is as ek nie."

"Ek is nie so mal nie," het Sancho geantwoord, "maar ek is meer opvlieënd. Maar afgesien van dit alles, wat gaan u Genade eet totdat ek terugkom? Gaan u soos Cardenio op die pad uitstorm om dit met geweld van die herders af te vat?"

"Moenie dat daardie bekommernis jou pla nie," het Don Quijote geantwoord, "want selfs al het ek kos gehad, sou ek niks eet behalwe die kruie en die vrugte wat hierdie weiveld en hierdie bome my kan gee nie. Die skoonheid van hierdie saak van my lê daarin om nie te eet nie, en om ander kastydings te verduur."

"Weet u waarvoor ek bang is?" het Sancho hierop gesê. "Dat ek nie my pad sal kan terugvind na hierdie plek waar ek u agterlaat nie, dis so 'n uithoek."

"Let goed op die bakens," het Don Quijote gesê, "want ek sal probeer om nie ver van hierdie omgewing af weg te gaan nie, en ek sal selfs sorg dat ek op die hoogste van hierdie rotse klim om te sien of ek jou kan sien terugkom. Maar om my nie mis te loop en self te verdwaal nie, sal die beste plan wees om 'n paar takke af te kap van die besembos wat hier so volop is, en om dit soos jy gaan, met tussenposes neer te lê totdat jy op die vlakte uitkom. Dit sal vir jou, op die manier van die draadklos in die doolhof van Theseus, as merke en tekens dien om my met jou terugkoms te vind."

"Dit sal ek doen," het Sancho Panza gesê. Hy het 'n paar takke afgekap, sy meester se seën gevra, en nie sonder baie trane aan albei kante nie, van hom afskeid geneem. Toe het hy op Rocinante geklim, wat Don Quijote hom ernstig opgedra het om net so goed na te kyk as na sy eie persoon, en hy het na die vlakte vertrek en met tussenposes die besembostakke gestrooi soos sy meester hom aangeraai het. En so het hy sy pad gegaan, al het Don Quijote hom nog gesmeek om hom ten minste net 'n paar malstreke te sien doen. Hy was egter nog nie honderd treë ver nie, toe hy teruggekom en gesê het:

"Ek moet sê, señor, u Genade was heeltemal reg: om te kan sweer sonder 'n las op my gewete dat ek u mal dinge sien doen het, sal dit goed wees as ek darem net een sien. Al het ek in u Genade se agterbly hier alreeds 'n baie groot een gesien."

"Het ek jou nie so gesê nie?" het Don Quijote gesê. "Wag, Sancho, ek sal dit doen in die tyd wat dit vat om 'n Credo op te sê." En hy het in alle haas sy broek afgetrek, homself tot op sy vel en sy hemp ontklee, en toe, sonder verdere omhaal, 'n paar bokspronge in die lug gemaak en 'n paar bolmakiesies, hakke oor kop, en so 'n vertoning gelewer dat Sancho, om dit nie 'n tweede keer te hoef te sien nie, Rocinante omgedraai het. Hy was gerus en tevrede in sy gemoed dat hy kon sweer dat hy sy meester mal agtergelaat het. En so sal ons hom sy pad laat gaan tot by sy terugkoms, wat 'n vinnige een was.