Waarin die fynhede voortgesit word waarmee Don Quijote in die Sierra Morena die rol van minnaar gespeel het

Om terug te keer na die doen en late van die Ridder van die Droewige Figuur toe hy hom alleen bevind het: die geskiedenis vertel dat Don Quijote, toe hy klaar was met sy bokspronge en bolmakiesies, kaal van die middel af en geklee van die middel op, en gesien het dat Sancho weg is sonder om te wag vir nog mal kunsies, tot bo-op 'n hoë rots geklim het. Daar het hy gaan sit om te oorweeg wat hy al 'n paar keer tevore oorweeg het sonder om ooit tot 'n besluit te kom, naamlik of dit beter en nuttiger vir sy doel sou wees om die rasende waansin van Roland na te boots, of die swaarmoedige waansin van Amadis. En terwyl hy so met homself raadgehou het, het hy gesê:

"Wat is dit vir 'n wonder dat Roland so 'n goeie en dapper ridder was as wat almal sê, as hy tog betower was, en niemand hom kon doodmaak nie behalwe deur 'n groot speld in sy voetsool te steek, en hy altyd skoene met sewe ystersole gedra het? Al het al sy slim planne hom niks gehelp teen Bernardo del Carpio nie, wat alles daarvan geweet en hom by Roncesvalles in sy arms doodgedruk het. Maar laat ons die kwessie van sy dapperheid opsy sit en kom na die verlies van sy verstand. Want dit is seker dat hy dit verloor het weens die bewyse wat hy by die fontein ontdek het, en die nuus wat die herder hom gegee het dat Angelica meer as twee middagslapies saam met Medoro geslaap het, 'n klein krulkop-Moor en 'n page van Agramante. As hy oortuig was dat dit waar is, en dat sy dame hom verontreg het, is dit geen wonder dat hy mal geword het nie. Maar ek, hoe moet ek hom in sy waansin naboots as ek hom nie in die oorsaak daarvan kan naboots nie? Want my Dulcinea, dit durf ek sweer, het in haar lewe nog nooit 'n Moor gesien nie, soos hy is, in sy eie drag, en sy is vandag nog net soos haar moeder haar gebaar het. Ek sou haar duidelik onreg aandoen as ek my iets anders sou verbeel en mal word met dieselfde soort waansin as Roland die Rasende. Aan die ander kant sien ek dat Amadis van Gallië, sonder om sy verstand te verloor en sonder om enige mal ding te doen, as minnaar soveel roem verwerf het as die beroemdste. Want volgens sy geskiedenis, toe hy hom verstoot gevind het deur sy dame Oriana, wat hom beveel het om nie voor haar te verskyn voordat dit haar behaag nie, het hy niks anders gedoen nie as om saam met 'n kluisenaar na die Peña Pobre te onttrek, en daar het hy hom versadig gehuil totdat die Hemel hom uitkoms gestuur het in die middel van sy groot smart en nood. En as dit waar is, soos dit is, waarom moet ek my nou die moeite gee om my poedelkaal uit te trek, of hierdie bome kwaad aan te doen wat my geen kwaad aangedoen het nie? Of waarom moet ek die helder water van hierdie spruite troebel maak, wat my te drinke sal gee wanneer ek ook al lus het? Lank lewe die nagedagtenis van Amadis, en laat hom nagevolg word sover dit moontlik is deur Don Quijote van La Mancha, van wie gesê sal word, soos van die ander gesê is, dat as hy nie groot dinge bereik het nie, hy gesterf het terwyl hy dit probeer het. En as ek nie deur my Dulcinea verstoot of afgewys word nie, is dit vir my genoeg, soos ek gesê het, om van haar afwesig te wees. En nou, aan die werk! Kom na my geheue, o dade van Amadis, en wys my hoe ek moet begin om julle na te volg. Ek weet reeds dat wat hy veral gedoen het, was om te bid en hom aan God op te dra. Maar wat moet ek vir 'n rosekrans gebruik, want ek het nie een nie?"

Roland se waansin kom uit Ariosto se "Orlando Furioso" ("Die Rasende Roland"), waar die ridder mal word van jaloesie oor die skone Angelica en die Moor Medoro.

Toe het dit hom ingeval hoe hy een kon maak: hy het 'n groot strook van die slip van sy hemp, wat afgehang het, afgeskeur en elf knope daarin gemaak, een groter as die res. Dit het hom as rosekrans gedien al die tyd wat hy daar was, en hy het ontelbare Ave Maria's daarop gebid. Maar wat hom baie gekwel het, was dat hy nie ook 'n kluisenaar daar gehad het om hom die bieg af te neem en hom te troos nie. Hy het hom dus getroos deur in die klein weiveld op en af te stap, en op die bas van die bome en in die fyn sand 'n magdom verse te skryf en te kerf, almal in harmonie met sy droefheid, en sommige tot lof van Dulcinea. Maar toe hy later daar gevind is, was die enigste wat nog heeltemal leesbaar was en wat ontsyfer kon word, dié wat hier volg:

Julle wat op die hange groei,
julle groen goed, boom en bos en struik,
het julle nou genoeg van smart wat broei
in hierdie arme bors en dit verdruk?
As dit julle hinder, en ek boete skuld,
dan deel ek julle tot verweer dit mee:
weet, julle bome, weet dat hulle vloei,
Don Quijote se trane vloei en vloei,
en alles vir die verre Dulcinea
del Toboso.

Die trouste minnaar ooit gebore,
gedoem om vir sy liefste weg te kwyn,
dwaal hier in eensaamheid verlore,
'n prooi vir elke soort van pyn.
Waarom die Liefde, wreed en bitter,
hom so moet slaan, daarvan het hy geen idee,
maar dít weet hy: by vate vol
Don Quijote se trane vloei en vloei,
en alles vir die verre Dulcinea
del Toboso.

Op soek na avontuur trek hy
teen kranse op en klowe af,
maar berg of dal, waar hy ook ry,
by elke uittog wag die straf:
die Liefde jaag hom heen en weer
en swaai die wrede sweep, ag wee! 'n
genadelose lot, 'n smart wat bly;
Don Quijote se trane vloei en vloei,
en alles vir die verre Dulcinea
del Toboso.

Die byvoeging van "del Toboso" by Dulcinea se naam het nie min gelag veroorsaak by dié wat bostaande reëls gevind het nie, want hulle het vermoed Don Quijote moes gedink het dat die vers onverstaanbaar sou wees as hy nie "del Toboso" byvoeg wanneer hy Dulcinea se naam noem nie. En dit was inderdaad so, soos hy self later erken het. Hy het nog baie meer geskryf, maar, soos gesê is, was hierdie drie strofes al wat duidelik en volkome ontsyfer kon word. Op hierdie manier het hy sy tyd verwyl tot Sancho se terugkoms: met sug en met roep na die faune en saters van die woude en die nimfe van die strome, en na Eggo, klam en treurig, om hom te antwoord, te troos en te hoor, en ook met soek na kruie om hom aan die lewe te hou. En as Sancho drie weke weggebly het in plaas van drie dae, sou die Ridder van die Droewige Figuur so 'n veranderde figuur gehad het dat die moeder wat hom gebaar het, hom nie sou herken nie. En hier sal dit goed wees om hom te laat, toegedraai in sugte en verse, om te vertel hoe dit met Sancho Panza op sy sending gegaan het.

Wat hom betref: toe hy op die grootpad uitgekom het, het hy koers gevat na El Toboso, en die volgende dag het hy by die herberg aangekom waar die ongeluk met die kombers hom oorval het. Sodra hy dit herken het, het hy gevoel asof hy weer deur die lug vlieg, en hy kon homself nie sover kry om in te gaan nie, al was dit 'n uur waarop hy dit gerus kon doen. Want dit was etenstyd, en hy het gesmag om iets warms te proe, aangesien dit al baie dae net koue kos vir hom was. Hierdie hunkering het hom nader aan die herberg gedryf, steeds onseker of hy moes ingaan of nie, en terwyl hy so weifel, het daar twee mense uitgekom wat hom dadelik herken het, en die een het vir die ander gesê:

"Señor Lisensiaat, is dit nie Sancho Panza daar op die perd nie, wat volgens die huishoudster van ons avonturier saam met haar baas as skildknaap weg is?"

"Dit is hy," het die lisensiaat gesê, "en dit is ons vriend Don Quijote se perd." En as hulle hom so goed geken het, was dit omdat hulle die pastoor en die barbier van sy eie dorp was, dieselfde twee wat die ondersoek en die vonnis oor die boeke uitgevoer het. Sodra hulle Sancho Panza en Rocinante herken het, en gretig om van Don Quijote te hoor, het hulle nader gekom, en die pastoor het hom op sy naam geroep en gesê: "Vriend Sancho Panza, waar is jou baas?"

Sancho het hulle dadelik herken en besluit om geheim te hou waar en onder watter omstandighede hy sy baas gelaat het. Hy het dus geantwoord dat sy baas op 'n sekere plek besig was met 'n sekere saak van groot belang vir hom, wat hy nie sou verklap nie, al kos dit hom die oë uit sy kop.

"Nee, nee," het die barbier gesê, "as jy ons nie vertel waar hy is nie, Sancho Panza, sal ons vermoed, soos ons reeds vermoed, dat jy hom vermoor en beroof het, want hier sit jy op sy perd. Om kort te knip: of jy bring die eienaar van die knol voor die dag, of jy dra die gevolge."

"Julle hoef my nie te dreig nie," het Sancho gesê, "want ek is nie 'n man wat iemand beroof of vermoor nie. Laat elkeen se eie lot hom doodmaak, of die God wat hom gemaak het. My baas is baie na sy smaak besig om boete te doen tussen hierdie berge." En toe, sommer so uit die vuis en sonder om asem te skep, het hy hulle vertel hoe hy hom gelaat het, watter avonture hulle oorgekom het, en hoe hy 'n brief neem na die dame Dulcinea del Toboso, die dogter van Lorenzo Corchuelo, op wie sy baas smoorverlief was. Hulle was albei verstom oor wat Sancho Panza hulle vertel het, want al het hulle geweet van Don Quijote se waansin en watter soort waansin dit was, het hulle elke keer as hulle daarvan hoor, weer van voor af verwonderd gestaan. Toe het hulle Sancho Panza gevra om vir hulle die brief te wys wat hy na die dame Dulcinea del Toboso neem. Hy het gesê dit is in 'n notaboekie geskryf, en sy baas se opdrag was dat hy dit by die eerste dorp waar hy kom, op papier moes laat oorskryf. Hierop het die pastoor gesê dat as hy dit vir hom wys, hy self 'n netjiese afskrif daarvan sou maak. Sancho het sy hand in sy hempsbors gesteek om die notaboekie te soek, maar kon dit nie vind nie. En al het hy tot vandag toe gesoek, sou hy dit nie gevind het nie, want Don Quijote het dit gehou en dit nooit vir hom gegee nie, en hy self het ook nie daaraan gedink om daarvoor te vra nie. Toe Sancho agterkom het dat hy die boekie nie kan vind nie, het sy gesig doodsbleek geword. In groot haas het hy weer sy hele lyf afgetas, en toe hy duidelik sien dat dit nie te vinde is nie, het hy sonder verdere omhaal sy baard met albei hande gegryp en die helfte daarvan uitgepluk. Daarna het hy homself so vinnig as wat hy kon en sonder ophou 'n stuk of ses klappe in die gesig en op die neus gegee, totdat sy gesig en neus in bloed gebaai was.

Toe die pastoor en die barbier dit sien, het hulle hom gevra wat met hom gebeur het dat hy homself so kwaai toetakel.

"Wat sou met my gebeur het," het Sancho geantwoord, "behalwe dat ek van die een hand na die ander, in 'n oogwink, drie donkievulletjies verloor het, elkeen soos 'n kasteel?"

"Hoe so?" het die barbier gesê.

"Ek het die notaboekie verloor," het Sancho gesê, "waarin die brief aan Dulcinea was, en 'n briefie wat my baas onderteken het, waarin hy sy niggie opdrag gee om my drie donkievulletjies te gee uit die vier of vyf wat hy by die huis het." En toe het hy hulle van die verlies van Grysie vertel.

Die pastoor het hom getroos en gesê dat wanneer sy baas gevind word, hy hom sou laat oorhaal om die briefie te hernu en 'n nuwe wissel op papier op te stel, soos die gebruik en gewoonte is, want dié wat in notaboekies geskryf word, word nooit aanvaar of uitbetaal nie.

Sancho het hom hiermee getroos en gesê dat as dit so is, die verlies van Dulcinea se brief hom nie veel pla nie, want hy ken dit amper uit sy kop, en dit kan van hom afgeskryf word waar en wanneer hulle ook al wil.

"Sê dit dan op, Sancho," het die barbier gesê, "dan skryf ons dit daarna neer."

Sancho Panza het stilgestaan en sy kop gekrap om die brief terug te bring in sy geheue. Hy het nou op die een voet en dan op die ander gebalanseer, die een oomblik na die grond gestaar en die volgende na die lug. En nadat hy die punt van 'n vinger half afgeknaag het en hulle in spanning laat wag het dat hy begin, het hy ná 'n lang stilte gesê: "By God, señor Lisensiaat, die duiwel weet, ek kan nie 'n ding van die brief onthou nie. Maar aan die begin het dit gesê: 'Verhewe en Skuurvereine Dame.'"

"Dit kon nie 'skuurvereine' gesê het nie," het die barbier gesê, "maar 'bomenslike' of 'soewereine'."

In die oorspronklike verbrou Sancho "soberana" (soewerein) tot "sobajada", wat iets soos "deurgevryf" of "afgeskuur" beteken.

"Dis dit," het Sancho gesê. "Toe, so goed as wat ek onthou, het dit verder gegaan: 'Die gewonde, en die slaaplose, en die deurboorde, soen u Genade se hande, ondankbare en baie onherkende skone.' En dit het iets of ander gesê van gesondheid en siekte wat hy haar stuur. En van daar het dit so uitgerafel totdat dit geëindig het met: 'Die uwe tot die dood, die Ridder van die Droewige Figuur.'"

Dit het hulle albei nie min vermaak om te sien watter goeie geheue Sancho het nie, en hulle het hom baie daaroor geprys en hom gesmeek om die brief nog 'n paar keer op te sê, sodat hulle dit ook uit hul kop kon leer om dit later uit te skryf. Sancho het dit drie keer opgesê, en elke keer nog drieduisend onsinnighede bygevoeg. Toe het hy hulle meer van sy baas vertel, maar hy het nie 'n woord gesê van die kombersgooiery wat hom in daardie herberg oorgekom het nie, waar hy geweier het om in te gaan. Hy het hulle verder vertel dat sy heer, as hy vir hom 'n gunstige antwoord van die dame Dulcinea del Toboso bring, hom sou toelê om keiser te word, of ten minste monarg. Want so is dit tussen hulle afgespreek, en met sy persoonlike waardigheid en die krag van sy arm was dit 'n maklike saak om een te word. En wanneer hy een geword het, sou sy heer vir hom 'n huwelik reël (want teen daardie tyd sou hy vanselfsprekend 'n wewenaar wees) en hom as vrou een van die keiserin se hofdames gee, die erfgenaam van een of ander ryk en groot gebied op die vasteland, sonder enige eilande van watter soort ook al, want daarvoor gee hy nou nie meer om nie. Dit alles het Sancho met soveel kalmte vertel (en so nou en dan sy neus afgevee) en met so min gesonde verstand, dat sy twee toehoorders weer verstom gestaan het oor die krag van Don Quijote se waansin, wat die verstand van hierdie arme man kon wegvoer. Hulle het nie lus gehad om die moeite te doen om hom uit sy dwaling te help nie, want hulle het gemeen dat, aangesien dit sy gewete op geen manier skaad nie, dit beter sou wees om hom daarin te laat, en hulle sou des te meer pret hê om na sy eenvoudighede te luister. Daarom het hulle hom aangeraai om tot God te bid vir sy heer se gesondheid, want dit was heel waarskynlik en heel moontlik dat hy mettertyd keiser sou word, soos hy sê, of ten minste aartsbiskop of 'n ander hooggeplaaste van dieselfde rang.

Waarop Sancho geantwoord het: "As die geluk, menere, dinge so sou reël dat my baas lus kry om aartsbiskop te word in plaas van keiser, sou ek graag wou weet wat dolende aartsbiskoppe gewoonlik vir hul skildknape gee."

"Hulle gee hulle gewoonlik," het die pastoor gesê, "een of ander eenvoudige prebende of gemeente, of 'n pos as koster wat hulle 'n goeie vaste inkomste bring, sonder om die altaargeld te tel, wat 'n mens op net soveel weer kan reken."

"Maar daarvoor," het Sancho gesê, "moet die skildknaap ongetroud wees, en moet hy ten minste weet hoe om by die mis te help. En as dit so is, wee my, want ek is al getroud en ek ken nie eers die A van die ABC nie. Wat gaan van my word as my baas dit in sy kop kry om aartsbiskop te word en nie keiser nie, soos die gebruik en gewoonte by dolende ridders is?"

"Moenie bekommerd wees nie, vriend Sancho," het die barbier gesê, "want ons sal jou baas smeek en hom aanraai, en dit selfs as 'n gewetensaak by hom aandring, om keiser te word en nie aartsbiskop nie, want dit sal vir hom makliker wees, aangesien hy dapperder as geleerd is."

"Dit het ek ook gedink," het Sancho gesê, "al kan ek julle sê hy is vir enigiets geskik. Wat ek van my kant gaan doen, is om tot onse Here te bid om hom te plaas waar dit die beste vir hom sal wees, en waar hy die meeste gunste op my kan uitstort."

"Jy praat soos 'n verstandige man," het die pastoor gesê, "en jy sal soos 'n goeie Christen optree. Maar wat nou gedoen moet word, is om stappe te neem om jou baas uit daardie nuttelose boetedoening te lok wat jy sê hy doen. En ons moet liefs in hierdie herberg ingaan om te oorweeg watter plan ons gaan volg, en ook om te eet, want dit is nou tyd."

Sancho het gesê hulle kan maar ingaan, maar hy sou hier buite wag, en hy sou hulle later vertel waarom hy nie lus het nie en waarom dit hom nie pas om daar in te gaan nie. Maar hy het hulle gesmeek om vir hom iets te ete uit te bring, en dat dit warm moet wees, en ook gars vir Rocinante. Hulle het hom gelaat en ingegaan, en kort daarna het die barbier vir hom iets te ete uitgebring. Ná 'n ruk, toe hulle saam goed oorweeg het wat hulle moes doen om hul plan uit te voer, het die pastoor op 'n plan gekom wat uitstekend geskik was om Don Quijote se luim te volg en hul doel te bereik. Sy idee, wat hy aan die barbier verduidelik het, was dat hy self hom as 'n dolende jonkvrou sou vermom, terwyl die ander so goed as wat hy kon vir 'n skildknaap sou probeer deurgaan. So sou hulle dan na die plek gaan waar Don Quijote was, en hy, wat sou voorgee dat hy 'n verontregte jonkvrou in nood is, sou hom om 'n guns vra wat hy as dapper dolende ridder nie sou kon weier nie. En die guns wat hy van plan was om te vra, was dat hy haar moes vergesel waarheen sy hom ook al lei, om 'n onreg reg te stel wat 'n bose ridder haar aangedoen het. Terselfdertyd sou sy hom smeek om nie van haar te verlang dat sy haar masker afhaal nie, en haar ook geen vrae oor haar omstandighede te vra voordat hy haar teenoor die bose ridder in haar reg herstel het nie. En hy het nie getwyfel dat Don Quijote aan enige versoek in hierdie terme sou voldoen nie, en dat hulle hom op hierdie manier daar kon wegkry en na sy eie dorp neem, waar hulle sou probeer uitvind of sy buitengewone waansin enige soort geneesmiddel toelaat.