Tema
Teksgrootte
18px
Hoofstuk 1

Vrye omswerwing

In die donker see van die noorde is daar 'n vis. Sy naam is Kun.
Kun is so groot dat niemand weet hoeveel duisend myl lank hy is nie.
Hy verander in 'n voël, en die voël se naam is Peng.
Peng se rug is so breed dat niemand weet hoeveel duisend myl dit is nie.
Wanneer hy opstyg en vlieg, is sy vlerke soos wolke wat van die hemel af hang.
Wanneer die see in beweging kom, maak hierdie voël gereed
om na die donker see van die suide te trek.
Die donker see van die suide is die Hemelse Meer.
Daar is 'n boek met wonderlike verhale, die Qi Xie.
Dit sê: "Wanneer Peng na die suide trek,
slaan sy vlerke drieduisend myl ver op die water.
Hy word deur 'n warrelwind opgetel tot negentigduisend myl hoog,
en vlieg dan ses maande lank voordat hy rus."
Die lugspieëlings, die stof in die lug,
die asem waarmee lewende wesens mekaar aanblaas —
en die blou van die hemel: is dit sy ware kleur?
Of is dit net omdat dit so eindeloos ver is?
Wanneer Peng van daar bo afkyk, sien hy seker presies dieselfde.
As water nie diep genoeg is nie, kan dit nie 'n groot skip dra nie.
Gooi 'n koppie water in 'n holte in die vloer,
en 'n grashalm kan daarop dryf soos 'n boot.
Sit die koppie daarin, en dit sit vas:
die water is te vlak en die boot te groot.
As die wind nie dik genoeg is nie, kan dit nie groot vlerke dra nie.
Daarom moet Peng eers negentigduisend myl hoog styg,
sodat die wind onder hom lê.
Eers dan kan hy op die wind ry,
met die blou hemel op sy rug en niks wat hom keer nie,
en dan eers kan hy suidwaarts koers kies.
'n Sonbesie en 'n duifie lag vir hom.
"Ons spring op en vlieg tot ons teen 'n boom vasvlieg," sê hulle.
"En as ons dit nie haal nie, val ons net weer op die grond.
Hoekom sou iemand negentigduisend myl hoog wil vlieg om suid te gaan?"
Wie net tot by die naaste veld gaan,
neem kos vir drie maaltye saam en kom terug met 'n vol maag.
Wie honderd myl ver gaan, moet die vorige aand graan stamp.
Wie duisend myl ver gaan, moet drie maande lank kos bymekaarmaak.
Wat weet hierdie twee klein diertjies daarvan?
Klein kennis kom nie by groot kennis uit nie.
'n Kort lewe kom nie by 'n lang lewe uit nie.
Hoe weet ek dit?
Die sampioen wat net een oggend leef, weet niks van die maand nie.
Die sonbesie wat net een somer leef, weet niks van lente en herfs nie.
Dit is kort lewens.
Suid van die staat Chu is daar 'n skilpad
vir wie vyfhonderd jaar een lente is, en vyfhonderd jaar een herfs.
In die oertyd was daar 'n groot boom
vir wie agtduisend jaar een lente was, en agtduisend jaar een herfs.
Dit is lang lewens.
En tog is die ou Peng Zu vandag beroemd omdat hy so lank geleef het,
en almal wil soos hy wees. Is dit nie hartseer nie?
Ook koning Tang het sy raadgewer Ji hieroor uitgevra.
Ver in die noorde, waar niks groei nie, is daar 'n donker see, die Hemelse Meer.
Daar is 'n vis wat duisende myl breed is, en niemand weet hoe lank nie.
Sy naam is Kun.
Daar is 'n voël met die naam Peng.
Sy rug is soos die berg Tai, sy vlerke soos wolke wat van die hemel af hang.
Hy ry op 'n warrelwind wat draai soos 'n ramshoring,
negentigduisend myl hoog,
bo die wolke uit, met die blou hemel op sy rug,
en dan koers hy suid, na die donker see van die suide.
'n Kwartel in die moeras lag vir hom en sê:
"Waarheen gaan hy nou? Ek spring op,
vlieg 'n paar meter, en kom weer af.
Ek fladder tussen die bossies rond, en dit is ook vlieg op sy beste!
Waarheen gaan hy nou?"
Dit is die verskil tussen klein en groot.
So is daar mense wat slim genoeg is vir een amp,
wie se gedrag goed genoeg is vir een dorp,
wie se deug een vors tevrede stel en die vertroue van een land wen.
Hulle sien hulleself presies soos daardie kwartel.
Song Rongzi lag vir hulle.
As die hele wêreld hom prys, word hy nie meer aangespoor nie.
As die hele wêreld hom kritiseer, word hy nie ontmoedig nie.
Hy weet duidelik wat binne en wat buite is,
en waar eer en skande begin en eindig.
Dit is al.
Hy jaag nie gretig agter die wêreld aan nie.
Maar selfs hy staan nog nie heeltemal vry nie.
Liezi het op die wind gery, lig en heerlik,
en ná vyftien dae weer teruggekom.
Hy het nie gretig agter geluk aan gejaag nie.
Hy hoef nie te loop nie, maar hy was steeds van iets afhanklik: die wind.
Maar as jy op die ware aard van hemel en aarde ry,
en die verandering van die ses asems stuur,
om te swerf in die grenslose —
waarvan sou jy dan nog afhanklik wees?
Daarom word gesê:
Die volmaakte mens het geen self nie.
Die geestelike mens het geen prestasies nie.
Die wyse het geen naam nie.
Keiser Yao wou die wêreld aan Xu You oorgee. Hy sê:
"As die son en die maan al skyn, en die fakkels brand steeds,
is dit nie moeilik om nog lig by te voeg nie?
As die reën al op sy tyd geval het, en ons lei steeds water na die lande,
is dit nie vergeefse moeite nie?
As u net op die troon gaan sit, sal die wêreld in orde wees.
Maar ek sit nog steeds daar, en ek voel nutteloos.
Ek smeek u, neem die wêreld."
Xu You antwoord:
"U regeer die wêreld, en die wêreld is reeds in orde.
As ek u plek inneem, sou ek dit net doen vir die naam?
Die naam is net die gas van die werklikheid.
Moet ek die gas wees?
Die winterkoninkie bou sy nes in die diep woud,
maar gebruik net een tak.
Die molmuis drink uit die rivier,
maar net tot sy maag vol is.
Gaan huis toe, my heer. Ek het niks aan die wêreld nie.
Al kook die kok nie behoorlik nie,
sal die priester nie oor die offerbak spring om sy werk oor te neem nie."
Jian Wu sê vir Lian Shu:
"Ek het iets by Jie Yu gehoor.
Dit was groot, maar sonder grond; dit het weggedwaal en nooit teruggekom nie.
Ek was verskrik deur sy woorde.
Dit was so eindeloos soos die Melkweg,
heeltemal ver van die gewone mens se ervaring."
Lian Shu vra: "Wat het hy gesê?"
"Hy het gesê: Op die ver berg Gushe woon 'n geestelike mens.
Sy vel is soos ys en sneeu, sy is sag en sierlik soos 'n jong meisie.
Sy eet geen graan nie; sy asem die wind in en drink die dou.
Sy ry op die wolke, met vlieënde drake voor haar,
en swerf buite die vier seë.
Haar gees is so gekonsentreerd
dat sy dinge vrywaar van siekte en die oes laat ryp word.
Ek dink dis mal, en ek glo dit nie."
Lian Shu sê: "Natuurlik. Die blinde kan nie die skoonheid van patrone sien nie.
Die dowe kan nie die klank van klokke en tromme hoor nie.
Maar is dit net die liggaam wat blind en doof kan wees?
Die verstand kan ook blind en doof wees.
Dit is presies wat jou nou oorkom het.
So 'n mens, met so 'n deug,
omhels die tienduisend dinge en maak hulle een.
Die wêreld smeek om orde,
maar hoekom sou sy haar aftob om die wêreld te regeer?
Niks kan so 'n mens beseer nie.
'n Vloed wat tot by die hemel styg, verdrink haar nie.
'n Droogte wat metaal en klip laat smelt en die berge verskroei,
maak haar nie warm nie.
Uit haar stof en kaf kan jy nog 'n Yao of 'n Shun boetseer.
Hoekom sou sy haar met dinge bemoei?
'n Man van Song het hoede gaan verkoop in die staat Yue.
Maar die mense van Yue skeer hul koppe en tatoeëer hul lywe.
Hulle het niks aan hoede nie.
Yao het die mense van die wêreld regeer en orde in die land gebring.
Toe het hy die vier meesters op die ver berg Gushe gaan besoek,
noord van die Fen-rivier,
en daar het hy sy wêreld heeltemal vergeet."
Huizi sê vir Zhuangzi:
"Die koning van Wei het vir my sade van 'n groot kalbas gegee.
Ek het dit geplant, en die kalbas het so groot geword dat dit vyf vate kon hou.
Ek het dit met water gevul, maar dit was te swaar om op te tel.
Ek het dit middeldeur gesny om 'n skepbak te maak,
maar dit was so plat en wyd dat niks daarin wou bly nie.
Dit was nie dat dit nie groot was nie,
maar omdat dit nutteloos was, het ek dit stukkend geslaan."
Zhuangzi sê:
"Jy is regtig sleg daarmee om groot dinge te gebruik.
In Song was daar 'n familie wat 'n salf kon maak teen gesplete hande.
Geslag na geslag het hulle as wolwassers gewerk.
'n Vreemdeling hoor daarvan en bied honderd goudstukke vir die resep.
Die familie kom bymekaar en sê:
'Geslag na geslag was ons wolwassers, en ons verdien skaars 'n paar stukke.
Nou kan ons in een oggend die geheim vir honderd verkoop. Kom ons verkoop.'
Die vreemdeling kry die resep en gaan beïndruk die koning van Wu daarmee.
Toe Yue vir Wu aanval, maak die koning hom generaal.
Hulle veg in die winter teen Yue op die water,
en omdat sy soldate se hande nie skeur nie, verslaan hy Yue heeltemal.
Die koning gee hom 'n stuk land as beloning.
Dit was dieselfde salf.
Een kry 'n landgoed daarmee,
die ander kom nooit verder as wolwas nie.
Dit gaan oor hoe jy dit gebruik.
Nou het jy 'n kalbas wat vyf vate kan hou.
Hoekom bind jy dit nie aan jou lyf vas as 'n vlot,
en dryf daarmee op die riviere en mere nie?
In plaas daarvan kla jy dat dit te plat is om iets te hou.
Jou kop is nog vol bossies, my vriend!"
Huizi sê vir Zhuangzi:
"Ek het 'n groot boom. Mense noem dit 'n stinkboom.
Sy stam is so knoesterig dat jy geen reguit lyn daarop kan trek nie.
Sy takke is so krom dat jy dit nie met 'n passer of winkelhaak kan meet nie.
Dit staan langs die pad, en geen timmerman kyk eers daarna nie.
Jou woorde is net so: groot en nutteloos, en almal draai hulle rug daarop."
Zhuangzi sê:
"Het jy al 'n wildekat gesien?
Hy koes laag en lê en wag vir sy prooi.
Hy spring oos en wes, hoog en laag,
tot hy in 'n strik trap of in 'n net sterf.
Of die jak: hy is so groot soos 'n wolk wat van die hemel af hang.
Hy is regtig groot, maar hy kan nie 'n muis vang nie.
Nou het jy 'n groot boom, en jy is bekommerd dat dit nutteloos is.
Hoekom plant jy dit nie in die land van Nêrens nie,
in die wye, leë veld,
waar jy niksdoende om dit kan dwaal
en vry en ontspanne in sy skaduwee kan lê?
Geen byl sal dit vroeg afkap nie,
niks sal dit beskadig nie.
As dit vir niks gebruik kan word nie,
hoe kan iets dit ooit leed aandoen?"
📵 Jy is tans sonder internet.

📥 Laai boek af

Stoor alle hoofstukke op jou toestel sodat jy sonder internet kan lees.

Besig om te laai…