Isha Upanishad

Hierdie Upanishad kry sy titel van die openingswoorde Isha-vasya, "deur God bedek". Die gebruik van Isha (Heer) – 'n meer persoonlike naam vir die Opperwese as Brahman, Atman of Self, die name wat gewoonlik in die Upanishads voorkom – is een van sy eienaardighede. Dit vorm die slothoofstuk van die Yajur-Veda wat as Shukla (Wit) bekend staan.

Die eenheid van die Siel en God, en die waarde van sowel geloof as werke as middele om die uiteindelike doel te bereik, is die hooftemas van hierdie Upanishad. Die algemene lering van die Upanishads is dat werke alleen, selfs die hoogste, net tydelike geluk kan bring en 'n mens onvermydelik moet bind, tensy hy daardeur kennis van sy ware Self verkry. Om hom te help om hierdie kennis te verkry, is die doel van hierdie en van alle Upanishads.

Om! Daardie (die Onsigbare Absolute) is heel; heel is hierdie (die sigbare wêreld van verskynsels); uit die Onsigbare Geheel kom die sigbare geheel voort. Al het die sigbare geheel uit daardie Onsigbare Geheel voortgekom, bly die Geheel tog onveranderd.

Om! Vrede! Vrede! Vrede!

Die onbepaalde woord "Daardie" word in die Upanishads gebruik om die Onsigbare Absolute aan te dui, omdat geen woord of naam Dit ten volle kan omskryf nie. 'n Eindige voorwerp, soos 'n tafel of 'n boom, kan omskryf word; maar God, wat oneindig en grensloos is, kan nie in eindige taal uitgedruk word nie. Daarom het die Rishi's of Goddelike Sieners, wat nie die Onbegrensde wou begrens nie, die onbepaalde woord "Daardie" gekies om die Absolute aan te dui.

In die lig van ware wysheid is die wêreld van verskynsels en die Absolute onafskeidbaar. Alle bestaan is in die Absolute; en wat ook al bestaan, moet in Dit bestaan; daarom is alle verskyning bloot 'n verandering van vorm van die Een Hoogste Geheel, en dit vermeerder of verminder Dit nie. Die Geheel bly dus onveranderd.

¹ Alles wat in die heelal bestaan, moet met die Heer bedek word. Laat vaar (die onwerklike), en geniet (die Werklike). Moenie enige mens se rykdom begeer nie.

Ons bedek alle dinge met die Heer deur die Goddelike Teenwoordigheid oral te sien. Wanneer die bewussyn vas in God gevestig is, val die idee van veelheid vanself weg, want die Een Kosmiese Bestaan skyn deur alle dinge. Namate ons die lig van wysheid verkry, hou ons op om aan die onwerklike dinge van hierdie wêreld vas te klou, en vind ons al ons vreugde in die ryk van die Werklikheid.

Die woord "geniet" word deur die groot kommentator Shankaracharya ook verklaar as "beskerm", want kennis van ons ware Self is die grootste beskermer en onderhouer. As ons nie hierdie kennis het nie, kan ons nie gelukkig wees nie, want niks op hierdie uiterlike vlak van verskynsels is blywend of betroubaar nie. Wie ryk is aan kennis van die Self, begeer nie uiterlike mag of besittings nie.

² As 'n mens begeer om honderd jaar in hierdie wêreld te lewe, moet jy lewe terwyl jy karma (regverdige dade) verrig. So kan jy lewe; daar is geen ander weg nie. As jy dit doen, sal karma (die vrugte van jou dade) jou nie besoedel nie.

As 'n mens nog aan 'n lang lewe en aardse besittings vasklou, en daarom nie die pad van Selfkennis (Gnana-Nishta) kan volg soos dit in die eerste vers (mantra) voorgeskryf word nie, kan hy die pad van regte dade (Karma-Nishta) volg. Karma beteken hier dade wat sonder selfsugtige motief verrig word, ter wille van die Heer alleen. Wanneer 'n mens dade verrig terwyl hy blindelings aan sy laer begeertes vasklou, bind sy dade hom aan die vlak van onkunde, die vlak van geboorte en dood; maar wanneer dieselfde dade in oorgawe aan God verrig word, reinig hulle hom en maak hom vry.

³ Ná hulle hul liggame verlaat het, gaan dié wat die Self gedood het na die wêrelde van die Asuras, wat met verblindende onkunde bedek is.

Die gedagte dat weldoeners as beloning na helder gebiede opstyg, en dat kwaaddoeners as straf in ryke van duisternis val, is algemeen in al die groot godsdienste. Maar die Vedanta beweer dat hierdie toestand van hemel en hel net tydelik is, want ons dade is eindig en kan dus net 'n eindige gevolg hê.

Wat beteken dit "om die Self te dood"? Hoe kan die onsterflike Siel ooit vernietig word? Dit kan nie vernietig word nie; dit kan net verduister word. Dié wat hulself onder die mag van onkunde laat bly, wat die vlees dien en die Atman of die ware Self verwaarloos, kan nie die stralende en onvernietigbare aard van hulle Siel waarneem nie; daarom val hulle in die ryk waar die lig van die Siel nie skyn nie. Hier wys die Upanishad dat die enigste hel die afwesigheid van kennis is. Solank die mens deur die duisternis van onkunde oorweldig word, is hy die slaaf van die Natuur en moet hy aanvaar wat ook al kom as die vrug van sy gedagtes en dade. Wanneer hy op die pad van die onwerklike afdwaal, sê die Wyses dat hy homself vernietig; want wie aan die verganklike liggaam vasklou en dit as sy ware Self beskou, moet die dood baie keer ervaar.

⁴ Daardie Een, al beweeg Dit nie, is vinniger as die verstand. Die sintuie kan Dit nooit inhaal nie, want Dit gaan hulle altyd voor. Al is Dit onbeweeglik, reis Dit vinniger as dié wat hardloop. Deur Dit onderhou die alomteenwoordige lug alle lewende wesens.

Hierdie vers verduidelik die aard van die Atman of Self. 'n Eindige voorwerp kan van een plek na 'n ander geneem word, maar dit kan op 'n slag net een ruimte beslaan. Die Atman is egter oral teenwoordig; daarom, al hardloop 'n mens hoe vinnig om Dit in te haal, is Dit reeds daar voor hom.

Selfs die alomteenwoordige lug moet deur hierdie Self gedra word, aangesien Dit oneindig is; en omdat niks kan lewe sonder om lug in te asem nie, moet alle lewende dinge hulle lewe uit die Kosmiese Self put.

⁵ Dit beweeg en Dit beweeg nie. Dit is ver en Dit is ook naby. Dit is binne en Dit is ook buite dit alles.

Dit is naby aan dié wat die vermoë het om Dit te begryp, want Dit woon in die hart van elkeen; maar Dit lyk ver vir dié wie se verstand deur die wolke van sinnelikheid en selfbedrog bedek is. Dit is binne, want Dit is die innerlikste Siel van alle skepsels; en Dit is buite as die wese van die hele uiterlike heelal, en Dit vul die heelal soos die alomteenwoordige eter.

⁶ Wie alle wesens in die Self sien en die Self in alle wesens, draai nooit van Dit (die Self) weg nie.

⁷ Wie alle wesens as die Self sien, hoe kan daar vir hom begoëling of droefheid wees, wanneer hy hierdie eenheid (oral) sien?

Wie die Self oral sien, deins nooit vir iets terug nie, want deur sy hoër bewussyn voel hy een met alle lewe. Wanneer 'n mens God in alle wesens sien en alle wesens in God, en ook God wat in sy eie Siel woon, hoe kan hy enige lewende ding haat? Droefheid en begoëling berus op 'n geloof in veelheid, wat tot wedywering en alle vorme van selfsug lei. Met die besef van eenheid verdwyn die gevoel van veelheid, en word die oorsaak van ellende weggeneem.

⁸ Hy (die Self) omvat alles, Hy is stralend, sonder liggaam, sonder smet, sonder senings, rein, deur sonde onaangeraak, alsiende, alwetend, verhewe bo alles, uit Homself bestaande; Hy het alle dinge vir ewige jare behoorlik beskik.

Hierdie vers omskryf die ware aard van die Self. Eers wanneer ons verstand van die afval van die stof gereinig is, kan ons die groot, stralende, fyn, altyd reine en smettelose Self aanskou, die ware grondslag van ons bestaan.

⁹ Dié wat Avidya (onkunde en begoëling) aanbid, gaan blinde duisternis binne; dié wat Vidya (kennis) aanbid, val as 't ware in nog groter duisternis.

¹⁰ Deur Vidya word een doel bereik; deur Avidya 'n ander. So het ons gehoor van die wyses wat dit geleer het.

¹¹ Wie Vidya en Avidya albei tegelyk ken, kom deur Avidya oor die dood heen en bereik onsterflikheid deur Vidya.

Dié wat die pad van selfsug en genot (Avidya) volg of "aanbid", sonder om iets hoërs te ken, val noodwendig in duisternis; maar dié wat Vidya (kennis) aanbid of koester net vir intellektuele trots en bevrediging, val in groter duisternis, want die geleentheid wat hulle misbruik, is groter.

In die verse wat volg, word Vidya en Avidya in min of meer dieselfde sin gebruik as "geloof" en "werke" in die Christelike Bybel: nie een van die twee alleen kan na die uiteindelike doel lei nie, maar saam dra hulle 'n mens na die Hoogste. Werk wat met 'n onselfsugtige motief gedoen word, reinig die verstand en stel die mens in staat om sy onsterflike aard waar te neem. Daardeur verkry hy onvermydelik kennis van God, want die Siel en God is een en onafskeidbaar; en wanneer hy weet dat hy een is met die Hoogste en Onvernietigbare Geheel, besef hy sy onsterflikheid.

¹² Dié wat die Onopenbaarde aanbid, val in blinde duisternis, en dié wat die openbaarde aanbid, val in groter duisternis.

¹³ Deur die aanbidding van die Onopenbaarde word een doel bereik; deur die aanbidding van die openbaarde 'n ander. So het ons gehoor van die wyses wat dit aan ons geleer het.

¹⁴ Wie die Onopenbaarde (die oorsaak van die openbaring) en die vernietigbare of openbaarde albei tegelyk ken, kom deur kennis van die vernietigbare oor die dood heen en bereik onsterflikheid deur kennis van die Eerste Oorsaak (die Onopenbaarde).

Hierdie Upanishad handel veral oor die Onsigbare Oorsaak en die sigbare openbaring, en die hele strekking van sy lering is om te wys dat hulle een en dieselfde is, want die een spruit uit die ander voort; daarom is geen volmaakte kennis moontlik sonder dat 'n mens albei tegelyk begryp nie. Die wyses verklaar dat wie op 'n eensydige manier aanbid, hetsy die sigbare of die onsigbare, nie die hoogste doel bereik nie. Net wie 'n samehangende begrip het van albei, die sigbare en die onsigbare, stof en gees, bedrywigheid en dít wat agter die bedrywigheid lê, oorwin die Natuur en kom so oor die dood heen. Deur werk, deur die verstand stil te maak en deur die voorgeskrewe reëls in die Geskrifte te volg, verkry 'n mens wysheid. Deur die lig van daardie wysheid kan hy die Onsigbare Oorsaak in alle sigbare vorme waarneem. Daarom sien die wyse Hom in elke openbaarde vorm. Dié wat 'n ware begrip van God het, is nooit van Hom geskei nie. Hulle bestaan in Hom en Hy in hulle.

¹⁵ Die gesig van die Waarheid is deur 'n goue skyf verberg. O Pushan (Stralende Wese)! Ontbloot (U gesig), sodat ek, die aanbidder van die Waarheid, U kan aanskou.

¹⁶ O Pushan! O Son, enigste reisiger van die hemele, beheerder van alles, seun van Prajapati, trek U strale terug en versamel U brandende glans. Nou, deur U Genade, aanskou ek U geseënde en heerlike gestalte. Die Purusha (Stralende Wese) wat in U woon, ek is Hy.

Hier word die son, die gewer van alle lig, gebruik as die simbool van die Oneindige, die gewer van alle wysheid. Die soeker na die Waarheid bid tot die Stralende Een om Sy verblindende strale te beteuel, sodat sy oë, nie meer daardeur verblind nie, die Waarheid kan aanskou. Nadat hy Dit waargeneem het, verkondig hy: "Nou sien ek dat daardie Stralende Wese en ek een en dieselfde is, en my begoëling is vernietig." Deur die lig van die Waarheid kan hy tussen die werklike en die onwerklike onderskei, en die kennis wat hy so verkry, oortuig hom dat hy een is met die Hoogste; dat daar geen verskil is tussen homself en die Hoogste Waarheid nie; of, soos Christus gesê het: "Ek en my Vader is een."

¹⁷ Mag my lewensasem gaan na die alomteenwoordige en onsterflike Prana, en laat hierdie liggaam tot as verbrand word. Om! O verstand, onthou jou dade! O verstand, onthou, onthou jou dade! Onthou!

Moenie verganklike gevolge as beloning vir jou dade soek nie, o verstand! Streef net na die Onverganklike. Hierdie vers (mantra) word dikwels in die uur van die dood opgesê om 'n mens te herinner aan die verganklike aard van die liggaam en die ewige aard van die Siel. Wanneer die helder insig in die onderskeid tussen die sterflike liggaam en die onsterflike Siel in die hart deurbreek, val alle hunkering na liggaamlike genot of stoflike besittings weg; en dan kan 'n mens sê: laat die liggaam tot as verbrand word, sodat die Siel sy vryheid kan bereik; want die dood is niks meer as die afgooi van 'n uitgeslete kledingstuk nie.

¹⁸ O Agni (Stralende Wese)! Lei ons op die goeie pad na saligheid. O Heer! U ken al ons dade; neem alle kwaad en begoëling van ons weg. Aan U bring ons telkens weer ons diep buiginge en smekinge.

Hier eindig hierdie Upanishad.

Hierdie Upanishad word die Isha-Vasya-Upanishad genoem, dié wat Brahma-Vidya gee, of kennis van die Alomteenwoordige Godheid. Die oorheersende gedagte wat daardeur loop, is dat ons die lewe nie kan geniet of ware geluk kan vind tensy ons alles bewustelik met die Alomteenwoordige Heer "bedek" nie. As ons nie ten volle bewus is van dit wat ons lewe onderhou nie, hoe kan ons wys lewe en ons pligte nakom? Wat ons ook al sien, beweeglik of onbeweeglik, goed of sleg, dit is alles "Daardie". Ons moet ons begrip van die heelal nie verdeel nie; want as ons dit verdeel, het ons net brokstukkennis, en so beperk ons onsself.

Wie alle wesens in sy Self sien en sy Self in alle wesens, ly nooit nie; want wanneer hy alle skepsels binne sy ware Self sien, verdwyn jaloesie, droefheid en haat. Net hy kan liefhê. Daardie Alomteenwoordige Een is uit Homself stralend, sonder geboorte, sonder dood, rein, onbesmet deur sonde en smart. Wie dit weet, word vry van die gebondenheid aan die stof en styg bo die dood uit. Om bo die dood uit te styg, beteken om die verskil tussen liggaam en Siel te besef en jouself met die Siel te vereenselwig. Wanneer ons die onverganklike Siel in ons werklik aanskou en ons ware aard besef, vereenselwig ons ons nie meer met die liggaam wat sterf nie, en sterf ons nie saam met die liggaam nie.

Selfkennis was nog altyd die tema van die Wyses; en die Upanishads handel veral oor die kennis van die Self en ook oor die kennis van God, want daar is geen verskil tussen die Self en God nie. Hulle is een en dieselfde. Wat uit die Oneindige Geheel voortkom, moet ook oneindig wees; daarom is die Self oneindig. Daardie is die oseaan, ons is die druppels. Solank die druppel van die oseaan geskei bly, is dit klein en swak; maar wanneer dit een is met die oseaan, het dit al die krag van die oseaan. Net so is die mens hulpeloos solank hy glo dat hy van die Geheel geskei is; maar wanneer hy hom met Dit vereenselwig, styg hy bo alle swakheid uit en deel hy in Sy almagtige eienskappe.