Wat handel oor die vreemde en heerlike avontuur wat die pastoor en die barbier in dieselfde Sierra oorgekom het

Gelukkig en geseënd was die tye toe daardie uiters dapper ridder Don Quijote van La Mancha die wêreld ingestuur is! Want omdat hy so 'n eerbare besluit geneem het as om die lank verlore en byna uitgestorwe orde van die dolende ridders te laat herleef en aan die wêreld terug te gee, geniet ons nou, in hierdie tyd van ons wat so arm is aan ligte vermaak, nie net die bekoring van sy waaragtige geskiedenis nie, maar ook dié van die verhale en episodes daarin, wat in 'n mate nie minder aangenaam, vernuftig en waar is as die geskiedenis self nie. En dié geskiedenis tel nou sy draad weer op, gekaard, gespin en opgewen, en vertel dat net toe die pastoor vir Cardenio wou begin troos, hy onderbreek is deur 'n stem wat in klaende toon gesê het:

"O God! Is dit moontlik dat ek 'n plek gevind het wat kan dien as 'n geheime graf vir die moeë las van hierdie liggaam wat ek so teësinnig dra? As die eensaamheid wat hierdie berge belowe my nie bedrieg nie, dan is dit so. Ag, wee my! Hoeveel aangenamer sal die geselskap van hierdie rotse en ruigtes vir my gemoed wees, waar ek my ongeluk by die Hemel kan bekla, as dié van enige mens! Want daar is niemand op aarde na wie ek kan opkyk vir raad in twyfel, troos in smart of uitkoms in nood nie!"

Die pastoor en die ander by hom het dit alles duidelik gehoor, en omdat dit vir hulle geklink het asof dit naby uitgespreek is, soos dit inderdaad was, het hulle opgestaan om die spreker te soek. Hulle het nog nie twintig treë geloop nie, toe ontdek hulle agter 'n rots, aan die voet van 'n esseboom, 'n jong kêrel in boereklere. Sy gesig kon hulle op daardie oomblik nie sien nie, want hy het vooroor gebuk en sy voete gewas in die stroompie wat daar verbyloop. Hulle het so stil nader gesluip dat hy hulle nie gewaar het nie, so besig was hy met die was van sy voete, en dié was so wit dat dit gelyk het soos twee stukke blink kristal tussen die ander klippe van die stroom. Die witheid en skoonheid van daardie voete het hulle verbaas, want dit het nie gelyk of dit gemaak is om kluite te vertrap of agter die ploeg en die osse aan te loop, soos die eienaar se klere sou laat dink nie. En toe hulle sien dat hulle nie raakgesien is nie, het die pastoor, wat voor geloop het, vir die ander twee 'n teken gegee om weg te kruip agter 'n paar brokstukke rots wat daar gelê het. Dit het hulle gedoen, en hulle het fyn dopgehou wat die jong kêrel aanvang. Hy het 'n los, donkerbruin baadjie met 'n dubbele pant aangehad, met 'n wit doek styf om sy lyf vasgebind. Verder het hy 'n broek en kamaste van bruin stof gedra, en op sy kop 'n bruin boerepet. Die kamaste het hy tot halfpad teen die been opgerol, en dié been het waarlik gelyk of dit van suiwer albaster was.

Sodra hy klaar sy pragtige voete gewas het, het hy hulle afgedroog met 'n handdoek wat hy onder sy pet uitgehaal het. Toe hy die pet afhaal, het hy sy gesig opgelig, en dié wat hom dopgehou het, het die kans gekry om 'n skoonheid te sien wat so uitsonderlik was dat Cardenio vir die pastoor gefluister het:

"Aangesien dit nie Luscinda is nie, is dit geen mens nie, maar 'n goddelike wese."

Die jong kêrel het toe die pet heeltemal afgehaal en sy kop van kant tot kant geskud, en daar het 'n massa hare losgekom en oopgesprei waarop die strale van die son self jaloers kon wees. Daaraan het hulle geweet dat wat soos 'n boerkêrel gelyk het, 'n lieflike vrou was, ja, die mooiste wat die oë van twee van hulle nog ooit aanskou het, en selfs dié van Cardenio, as hy nie vir Luscinda gesien en geken het nie, want hy het later verklaar dat net die skoonheid van Luscinda hiermee vergelyk kon word. Die lang rooibruin lokke het nie net haar skouers bedek nie, maar was so lank en so volop dat dit haar rondom onder hulle massa verberg het, sodat niks van haar gestalte behalwe die voete sigbaar was nie. Sy het nou haar hande as kam gebruik, en as haar voete in die water soos stukkies kristal gelyk het, het haar hande tussen haar lokke gelyk soos stukke vars gewaaide sneeu. Dit alles het nie net die bewondering van die drie aanskouers laat toeneem nie, maar ook hulle begeerte om te weet wie sy was. Met dié doel het hulle besluit om hulle te wys, en by die geraas wat hulle met die opstaan gemaak het, het die skone jonkvrou haar kop opgelig. Sy het met albei hande haar hare voor haar oë weggestoot en gekyk wie die geraas gemaak het, en die oomblik toe sy hulle gewaar, het sy opgespring. Sonder om te wag om haar skoene aan te trek of haar hare bymekaar te maak, het sy haastig 'n bondel wat soos klere gelyk het, wat langs haar gelê het, opgegryp en, verskrik en ontsteld, probeer vlug. Maar sy het nog nie ses treë gegee nie, toe val sy, want haar fyn voete kon die skerp klippe nie verduur nie. Toe die drie dit sien, het hulle na haar gehaas, en die pastoor het haar eerste aangespreek:

"Wag, señora, wie u ook al is, want dié wat u hier sien, wil u net van diens wees. Dit is nie nodig om so onbesonne te probeer vlug nie, want u voete kan dit nie verduur nie, en ons sal dit ook nie toelaat nie."

Verras en verbouereerd het sy niks op hierdie woorde geantwoord nie. Hulle het egter na haar toe gekom, en die pastoor het haar hand geneem en verder gesê:

"Wat u klere wil verberg, señora, verklap u hare aan ons, 'n duidelike bewys dat dit geen kleinigheid kan wees wat u skoonheid in 'n drag vermom het wat dit so onwaardig is nie, en dit uitgestuur het na eensaamhede soos hierdie, waar ons die geluk gehad het om u te vind, al is dit nie om u nood te verlig nie, dan ten minste om u troos aan te bied. Want geen nood, solank die lewe duur, kan so swaar wees of so hoog styg dat die lydende weier om te luister na troos wat met goeie bedoelings aangebied word nie. En daarom, señora, of señor, of wat u ook al verkies om te wees, laat vaar die vrees wat ons verskyning by u gewek het, en vertel ons van u goeie of slegte lotgevalle, want van ons almal saam, of van elkeen van ons afsonderlik, sal u medelye in u moeilikheid ontvang."

Terwyl die pastoor gepraat het, het die vermomde jonkvrou gestaan asof sy betower is en na hulle gekyk sonder om haar lippe oop te maak of 'n woord te sê, net soos 'n plaasjapie aan wie daar skielik iets vreemds gewys word wat hy nog nooit tevore gesien het nie. Maar toe die pastoor nog 'n paar woorde in dieselfde trant tot haar rig, het sy diep gesug, die stilte verbreek en gesê:

"Aangesien die eensaamheid van hierdie berge my nie kon verberg nie, en my losgeraakte lokke my tong nie toelaat om met leuens te smous nie, sou dit nutteloos wees om nou nog langer voor te gee wat u, selfs as u my sou glo, meer uit hoflikheid as om enige ander rede sou glo. Daarom sê ek dankie, my here, vir die aanbod wat u my gemaak het, en dit verplig my om aan u versoek te voldoen. Tog vrees ek dat die verslag wat ek u van my ongeluk gaan gee, by u net soveel kommer as medelye sal wek, want u sal niks kan voorstel om dit reg te maak nie, en geen troos om dit te versag nie. Maar sodat my eer nie in u gedagtes in twyfel bly nie, noudat u ontdek het dat ek 'n vrou is, en sien dat ek jonk is, alleen en in hierdie drag, dinge wat saam of afsonderlik genoeg sou wees om enige goeie naam te vernietig, voel ek my verplig om te vertel wat ek graag geheim sou hou as ek kon."

Dit alles het sy, wat nou duidelik 'n lieflike vrou was, sonder die minste aarseling, so vlot en met so 'n soet stem gesê dat hulle nie minder deur haar verstand as deur haar skoonheid bekoor was nie. En toe hulle weer hulle aanbiedinge herhaal en by haar aandring om haar belofte na te kom, het sy sonder verdere aandrang eers sedig haar voete bedek en haar hare bymekaargemaak, en toe op 'n klip gaan sit met die drie rondom haar. En nadat sy moeite gedoen het om 'n paar trane te bedwing wat in haar oë opgewel het, het sy met 'n helder en vaste stem haar verhaal so begin:

"Hier in Andalusië is daar 'n dorp waarvan 'n hertog sy titel neem, wat hom een maak van dié wat die Grandes van Spanje genoem word. Hierdie edelman het twee seuns. Die oudste is die erfgenaam van sy rang en, so lyk dit, van sy goeie eienskappe. Die jongste is die erfgenaam van ek weet nie wat nie, tensy dit die verraad van Vellido en die valsheid van Ganelon is. My ouers is hierdie heer se onderdane, van nederige afkoms, maar so ryk dat as hulle geboorte hulle net soveel gegee het as die fortuin, hulle niks meer sou kon begeer nie, en ek ook geen rede sou gehad het om moeilikheid te vrees soos dié waarin ek my nou bevind nie. Want dit kan wees dat my ongeluk voortgekom het uit hulle ongeluk om nie van adel gebore te wees nie. Dit is waar dat hulle nie so laag is dat hulle enige rede het om skaam te wees oor hulle stand nie, maar hulle is ook nie so hoog dat dit die indruk uit my gedagtes kan verwyder dat my teëspoed uit hulle nederige geboorte voortkom nie. Hulle is, kortom, boere, eenvoudige mense sonder enige vlek van slegte bloed, en, soos die sê gaan, ou, verroeste Christene, maar so ryk dat hulle deur hulle rykdom en hulle vrygewige leefwyse stadigaan as edellui van geboorte, en selfs van stand, beskou begin word. Tog was die rykdom en adel waarop hulle die meeste geroem het, dat hulle my as dogter gehad het. En omdat hulle geen ander kind het om hulle erfgenaam te maak nie, en liefdevolle ouers is, was ek een van die mees bedorwe dogters wat ouers nog ooit bederf het.

Vellido Dolfos het in 1072 koning Sancho II van Kastilië met verraad vermoor tydens die beleg van Zamora; Ganelon is die verraaier wat Roland by Roncesvalles aan sy vyande uitgelewer het. "Ou Christene" was in Cervantes se Spanje mense sonder Joodse of Moorse voorouers, iets waarop selfs arm boere trots was.

"Ek was die spieël waarin hulle hulleself gesien het, die staf van hulle oudag, en die een op wie, met onderwerping aan die Hemel, al hulle wense gerig was. En my wense het met hulle s'n ooreengestem, want ek het geweet hoeveel hulle werd is. En soos ek baas was oor hulle harte, so was ek ook baas oor hulle besittings. Deur my het hulle hulle bediendes aangestel of afgedank. Deur my hande het die rekeninge en opbrengste gegaan van wat gesaai en geoes is. Die olyfmeule, die wynperse, die telling van die kleinvee en die beeste, die byekorwe, kortom alles wat 'n ryk boer soos my vader het of kan hê, was onder my sorg, en ek het as rentmeester en meesteres opgetree met 'n ywer van my kant en 'n tevredenheid van hulle kant wat ek u nie goed kan beskryf nie. Die vrye ure wat vir my oorgebly het nadat ek die nodige opdragte aan die hoofherders, opsigters en ander arbeiders gegee het, het ek deurgebring met dinge wat vir jong meisies nie net toelaatbaar nie, maar nodig is: die werk wat die naald, die borduurkussing en die spinwiel gewoonlik bied. En as ek dit vir 'n rukkie neergesit het om my gemoed te verfris, het ek ontspanning gevind in die lees van 'n godsdienstige boek of in die speel van die harp, want die ondervinding het my geleer dat musiek die ontstelde gemoed kalmeer en die moegheid van die gees verlig. Dit was die lewe wat ek in my ouers se huis gelei het, en as ek dit so noukeurig beskryf het, is dit nie uit spoggerigheid nie, of om u te laat weet dat ek ryk is nie, maar sodat u kan sien hoe ek, sonder enige skuld van my kant, uit die gelukkige toestand wat ek beskryf het, in die ellende geval het waarin ek nou is. Die waarheid is dat terwyl ek hierdie besige lewe gelei het, in 'n afsondering wat met dié van 'n klooster vergelyk kon word, en ongesien, so het ek gedink, deur enigeen behalwe die bediendes van die huis (want as ek na die Mis gegaan het, was dit so vroeg in die oggend, en ek was so dig omring deur my moeder en die vroue van die huishouding, en so dig gesluier en so skaam, dat my oë skaars meer grond gesien het as wat ek betree het), ten spyte van dit alles het die oë van die liefde, of van die ledigheid, om dit beter te stel, waarteen dié van die los nie kan meeding nie, my ontdek, met behulp van die ywer van Don Fernando. Want dit is die naam van die jongste seun van die hertog van wie ek vertel het."

Die oomblik toe die spreekster die naam van Don Fernando noem, het Cardenio van kleur verander en in 'n sweet uitgeslaan, met sulke tekens van ontroering dat die pastoor en die barbier, wat dit opgemerk het, gevrees het dat een van die aanvalle van waansin, wat hom volgens wat hulle gehoor het soms oorval, hom nou gaan beetkry. Maar Cardenio het geen verdere opwinding getoon nie en stil gebly, terwyl hy die boeremeisie met strak aandag aangekyk het, want hy het begin vermoed wie sy was. Sy het egter, sonder om Cardenio se opwinding op te merk, met haar verhaal voortgegaan en gesê:

"En hulle het my skaars ontdek, toe raak hy, soos hy later erken het, smoorverlief op my, soos die manier waarop dit hom geopenbaar het, duidelik gewys het. Maar om die lang relaas van my smarte te verkort, sal ek al die liste wat Don Fernando gebruik het om sy hartstog aan my te verklaar, met stilte verbygaan. Hy het die hele huishouding omgekoop. Hy het my ouers geskenke en presente gegee en aangebied. Elke dag was soos 'n feesdag of 'n kermis in ons straat. Snags kon niemand slaap vir die musiek nie. Die liefdesbriewe wat in my hande beland het, niemand het geweet hoe nie, was ontelbaar, vol teer smekinge en beloftes, met meer beloftes en eede daarin as wat daar letters was. Maar dit alles het my nie vermurwe nie; inteendeel, dit het my hart teen hom verhard, asof hy my doodsvyand was, en asof alles wat hy gedoen het om my te laat toegee, met die teenoorgestelde bedoeling gedoen is. Dit was nie dat die verfynde houding van Don Fernando vir my onaangenaam was nie, of dat ek sy aandrang vermoeiend gevind het nie. Want dit het my 'n sekere tevredenheid gegee om myself so gesog en so hoog geag te sien deur 'n heer van sulke aansien, en ek was nie ontevrede om my lof in sy briewe te sien nie (want hoe lelik ons vroue ook al mag wees, dit lyk vir my of dit ons altyd behaag om te hoor dat ons mooi genoem word). Maar my eie besef van wat reg is, was teen dit alles gekant, sowel as die herhaalde raad van my ouers, wat nou baie duidelik Don Fernando se bedoeling raakgesien het, want hy het hom min daaraan gesteur of die hele wêreld dit weet. Hulle het vir my gesê dat hulle hulle eer en goeie naam slegs aan my deug en opregtheid toevertrou, en my beveel om die verskil tussen Don Fernando en my te oorweeg. Daaruit kon ek aflei dat sy bedoelings, wat hy ook al anders mag beweer, eerder sy eie plesier as my voordeel ten doel gehad het. En as ek enigsins 'n hindernis voor sy onredelike hofmakery wou plaas, was hulle gereed, het hulle gesê, om my dadelik te laat trou met enigeen wat ek verkies, hetsy onder die vooraanstaande mense van ons eie dorp of van enige van die dorpe in die omtrek. Want met hulle rykdom en my goeie naam kon 'n huweliksmaat in enige oord gesoek word. Hierdie aanbod en hulle gesonde raad het my besluit versterk, en ek het Don Fernando nooit 'n woord as antwoord gegee wat hom enige hoop op sukses, hoe gering ook al, kon gee nie.

"Al hierdie versigtigheid van my, wat hy seker vir koketterie aangesien het, het blykbaar sy wellustige begeerte net laat toeneem, want dit is die naam wat ek aan sy hartstog vir my gee. As dit was wat hy verklaar het dat dit is, sou u nou nie daarvan geweet het nie, want daar sou geen rede gewees het om u daarvan te vertel nie. Uiteindelik het hy uitgevind dat my ouers 'n huwelik vir my in gedagte gehad het, om 'n einde te maak aan sy hoop om my in besit te neem, of ten minste om meer beskermers te kry wat oor my kon waak, en hierdie berig of vermoede het hom laat optree soos u nou sal hoor. Een aand, toe ek in my kamer was met geen ander geselskap nie as 'n meisie wat my bedien het, en met die deure noukeurig gesluit sodat my eer nie deur enige agteloosheid in gevaar kon kom nie, weet ek nie en kan ek my nie indink hoe dit gebeur het nie, maar met al hierdie afsondering en voorsorg, en in die eensaamheid en stilte van my vertrek, het ek hom voor my sien staan. Dit was 'n verskyning wat my so verstom het dat dit my oë van hulle sig en my tong van sy spraak beroof het. Ek het nie die krag gehad om 'n kreet uit te stoot nie, en ek dink ook nie hy het my tyd gegee om een uit te stoot nie, want hy het dadelik nader gekom en my in sy arms geneem (want oorweldig soos ek was, was ek, sê ek, magteloos om myself te help), en hy het my sulke verklarings begin maak dat ek nie weet hoe valsheid die mag kon hê om dit so aan te trek dat dit soos die waarheid lyk nie. En die verraaier het dit so aangelê dat sy trane vir sy woorde instaan en sy sugte vir sy opregtheid.

"Ek, 'n arme jong meisie, alleen, en by my mense onervare in sulke sake, het, ek weet nie hoe nie, al hierdie leuenagtige betuigings begin glo, al het sy sugte en trane my tot niks meer as suiwer medelye beweeg nie. En so, toe die eerste verbystering verbygaan en ek my enigsins begin herstel het, het ek met meer moed as wat ek gedink het ek het, vir hom gesê: 'As ek, soos ek nou in u arms is, señor, in die kloue van 'n wrede leeu was, en my verlossing verkry kon word deur iets te doen of te sê wat my eer sou skaad, sou dit net so min in my mag wees om dit te doen of te sê as wat dit moontlik is dat wat was, nie kon gewees het nie. As u dus my liggaam in u arms vasgeklem hou, hou ek my siel vas deur deugsame bedoelings, baie anders as u s'n, soos u sal sien as u probeer om dit met geweld deur te voer. Ek is u onderdaan, maar ek is nie u slavin nie. U adel het geen reg nie, en behoort ook geen reg te hê nie, om my nederige geboorte te onteer of te verneder. En al is ek 'n laaggebore boeremeisie, het ek net soveel selfrespek as u, 'n heer en edelman. By my sal u geweld vergeefs wees, u rykdom sal geen gewig dra nie, u woorde sal geen mag hê om my te bedrieg nie, en u sugte of trane ook nie om my te vermurwe nie. As ek enige van die dinge waarvan ek praat, sou sien in hom wat my ouers my as man gee, sou sy wil my wil wees, en myne sou deur syne begrens word. En as my eer bewaar bly, al sou my neigings nie, sou ek hom gewillig gee wat u, señor, nou met geweld wil verkry. En dit sê ek sodat u nie moet dink dat iemand behalwe my wettige man ooit iets van my sal wen nie.' 'As dit,' het hierdie trouelose edelman gesê, 'die enigste beswaar is wat u voel, allerskoonste Dorotea' (want dit is die naam van hierdie ongelukkige wese), 'kyk, hier gee ek u my hand om u s'n te wees, en laat die Hemel, waarvoor niks verborge is nie, en hierdie beeld van Ons Liewe Vrou wat u hier het, getuies wees van hierdie belofte.'"

Toe Cardenio hoor dat sy Dorotea genoem word, was hy weer ontroer en het hy oortuig geraak van die waarheid van sy vorige vermoede, maar hy wou nie die verhaal onderbreek nie en wou graag die einde hoor van wat hy reeds amper geweet het. Daarom het hy net gesê:

"Wat! Is u naam Dorotea, señora? Ek het al gehoor van 'n ander een met dieselfde naam wie se ongeluk miskien met u s'n kan meeding. Maar gaan voort. Nou-nou sal ek u dalk iets vertel wat u net soveel sal verbaas as wat dit u medelye sal wek."

Dorotea was getref deur Cardenio se woorde, sowel as deur sy vreemde en ellendige klere, en sy het hom gesmeek om, as hy iets oor haar weet, dit dadelik aan haar te vertel. Want as die fortuin haar enige seën gelaat het, was dit die moed om enige ramp te dra wat haar mag tref, aangesien sy seker was dat niks haar kon bereik wat in enige mate kon vermeerder wat sy reeds verduur nie.

"Ek sou nie die geleentheid laat verbygaan nie, señora," het Cardenio geantwoord, "om u te vertel wat ek dink, as wat ek vermoed die waarheid was, maar tot dusver was daar geen geleentheid nie, en dit is ook vir u van geen belang om dit te weet nie."

"Hoe dit ook al sy," het Dorotea geantwoord, "wat in my verhaal gebeur het, was dat Don Fernando 'n beeld wat in die kamer gestaan het, geneem en dit as getuie van ons verlowing neergesit het, en met die mees bindende woorde en buitensporige eede sy belofte gegee het om my man te word. Maar voordat hy klaar was om homself te verbind, het ek hom gevra om goed te oorweeg wat hy doen, en te dink aan die woede wat sy vader sou voel as hy hom getroud sien met 'n boeremeisie, en een van sy onderdane boonop. Ek het vir hom gesê hy moet hom nie deur my skoonheid, so min as wat dit is, laat verblind nie, want dit was nie genoeg om 'n verskoning vir sy oortreding te bied nie. En as hy my in die liefde wat hy vir my het, enige goedheid wou bewys, sou dit wees om my lot sy gang te laat gaan op die vlak wat my stand vereis. Want sulke ongelyke huwelike het nog nooit geluk gebring nie, en hulle hou ook nie lank die genot vol waarmee hulle begin het nie.

"Dit alles wat ek nou herhaal het, het ek vir hom gesê, en nog baie meer wat ek my nie kan herinner nie. Maar dit het hom nie van sy voorneme laat afsien nie. Hy wat nie van plan is om te betaal nie, kwel hom nie oor die moeilikhede wanneer hy die koop sluit nie. Terselfdertyd het ek die saak kortliks in my eie gedagtes oorweeg en vir myself gesê: 'Ek sal nie die eerste wees wat deur 'n huwelik van 'n nederige tot 'n hoë stand opgestyg het nie, en Don Fernando sal ook nie die eerste wees wat deur skoonheid of, wat meer waarskynlik is, 'n blinde verliefdheid gelei is om onder sy stand te trou nie. Aangesien ek dan geen nuwe gebruik of gewoonte invoer nie, kan ek net sowel gebruik maak van die eer wat die toeval my bied. Want selfs al sou sy liefde vir my nie langer hou as totdat hy sy wense bereik het nie, sal ek tog voor God sy vrou wees. En as ek probeer om hom met minagting af te weer, kan ek sien dat hy, as mooipraat misluk, lus is om geweld te gebruik, en dan sal ek onteer agterbly sonder enige manier om my onskuld te bewys aan dié wat nie kan weet hoe onskuldig ek in hierdie posisie beland het nie. Want watter argumente sou my ouers kon oortuig dat hierdie edelman sonder my toestemming in my kamer ingekom het?'

"Al hierdie vrae en antwoorde het in 'n oomblik deur my gedagtes gegaan. Maar die eede van Don Fernando, die getuies wat hy aangeroep het, die trane wat hy gestort het, en laastens die bekoorlikheid van sy persoon en sy verfynde grasie, wat saam met sulke tekens van egte liefde selfs 'n hart wat vryer en skamer as myne was, kon verower het, dit was die dinge wat bo alles my begin beïnvloed en my ongemerk na my ondergang gelei het. Ek het my kamermeisie na my geroep, sodat daar 'n getuie op aarde kon wees benewens dié in die Hemel, en weer het Don Fernando sy eede hernu en herhaal. Hy het nuwe heiliges benewens die vorige as getuies aangeroep, duisend vloeke in die hiernamaals op homself afgebid as hy sy belofte nie sou nakom nie, meer trane gestort, sy sugte verdubbel en my stywer in sy arms vasgedruk, waaruit hy my nooit laat ontsnap het nie. En so het my kamermeisie my alleen gelaat, en ek het opgehou om 'n meisie te wees, en hy het 'n verraaier en 'n meinedige geword.

Die woordspeling is Cervantes s'n: die Spaanse "doncella" beteken sowel 'kamermeisie' as 'maagd'.

"Die dag wat op die nag van my ongeluk gevolg het, het nie so gou gekom nie, verbeel ek my, as wat Don Fernando wou hê. Want wanneer die begeerte sy doel bereik het, is die grootste plesier om van die toneel van die plesier te vlug. Ek sê dit omdat Don Fernando hom gehaas het om my te verlaat, en deur die behendigheid van my kamermeisie, wat inderdaad die een was wat hom ingelaat het, het hy die straat voor dagbreek bereik. Maar toe hy van my afskeid neem, het hy vir my gesê, al was dit nie met soveel erns en vuur as toe hy gekom het nie, dat ek gerus kon wees oor sy trou en oor die heiligheid en opregtheid van sy eede. En om sy woorde te bevestig, het hy 'n kosbare ring van sy vinger afgetrek en dit aan myne gesit. Toe het hy vertrek, en ek het agtergebly, ek weet nie of ek bedroef of gelukkig was nie. Al wat ek kan sê, is dat ek ontsteld en onrustig agtergebly het, en byna verbysterd oor wat gebeur het. En ek het nie die moed gehad nie, of anders het dit nie by my opgekom nie, om my kamermeisie te berispe oor die verraad wat sy gepleeg het deur Don Fernando in my kamer weg te steek. Want ek kon nog nie besluit of wat my oorgekom het, ten goede of ten kwade was nie. Ek het met die afskeid vir Don Fernando gesê dat, aangesien ek nou syne was, hy my op ander aande op dieselfde manier kon sien, totdat dit hom sou behaag om die saak bekend te maak. Maar behalwe die volgende aand het hy nie weer gekom nie, en vir meer as 'n maand kon ek hom nie eens in die straat of in die kerk raaksien nie, al het ek my moeg gekyk om hom te sien. Tog het ek geweet hy was in die dorp, en byna elke dag het hy gaan jag, 'n tydverdryf waarvan hy baie gehou het. Ek onthou goed hoe treurig en somber daardie dae en ure vir my was. Ek onthou goed hoe ek begin twyfel het namate hulle verbygaan, en selfs my vertroue in Don Fernando se trou begin verloor het. En ek onthou ook hoe my kamermeisie daardie woorde van teregwysing oor haar vermetelheid gehoor het wat sy nie vantevore gehoor het nie, en hoe ek gedwing was om my trane en die uitdrukking op my gesig te bedwing, om my ouers nie rede te gee om my te vra waarom ek so swaarmoedig was nie, en my te dwing om leuens as antwoord te versin. Maar dit alles het skielik tot 'n einde gekom, want die tyd het aangebreek toe sulke oorwegings opsy geskuif is en daar geen verdere sprake van eer was nie, toe my geduld opgeraak en die geheim van my hart alom bekend geword het. Die rede was dat daar 'n paar dae later in die dorp berig is dat Don Fernando in 'n naburige stad getroud is met 'n meisie van seldsame skoonheid, die dogter van ouers van aansienlike stand, maar nie so ryk dat haar bruidskat haar op so 'n skitterende huwelik kon laat hoop nie. Daar is ook gesê dat haar naam Luscinda was, en dat vreemde dinge by die verlowing gebeur het."

Cardenio het die naam van Luscinda gehoor, maar hy het net sy skouers opgetrek, op sy lippe gebyt, sy wenkbroue gefrons, en kort daarna het twee strome trane uit sy oë gevloei. Dorotea het egter nie haar verhaal onderbreek nie, maar met hierdie woorde voortgegaan:

"Hierdie treurige nuus het my ore bereik, en in plaas daarvan dat dit my koud laat word het, het my hart met soveel woede en raserny gebrand dat ek my skaars kon weerhou om in die strate uit te hardloop en hardop uit te roep en die trouelosheid en verraad waarvan ek die slagoffer was, openlik te verkondig. Maar hierdie aanval van woede is vir eers bedwing deur 'n besluit wat ek geneem het, om dieselfde nag uitgevoer te word, en dit was om hierdie drag aan te trek. Ek het dit gekry by een van my vader se bediendes, een van die zagals, soos hulle op die plase genoem word, aan wie ek my hele ongeluk toevertrou het, en wat ek gesmeek het om my te vergesel na die stad waar ek gehoor het my vyand was. Al het hy my oor my vermetelheid berispe en my besluit veroordeel, het hy, toe hy sien ek is vasbeslote, aangebied om my geselskap te hou, soos hy gesê het, tot aan die einde van die wêreld. Ek het dadelik in 'n linnekussingsloop 'n vrourok gepak, en 'n paar juwele en geld vir enige nood, en in die stilte van die nag, sonder dat my verraderlike kamermeisie daarvan geweet het, het ek uit die huis gegaan, vergesel van my bediende en 'n oorvloed van kommer. Te voet het ek na die stad vertrek, maar as 't ware op vlerke gedra deur my gretigheid om daar te kom, al was dit nie om te verhoed wat ek gemeen het reeds gedoen was nie, dan ten minste om Don Fernando te gaan vra met watter gewete hy dit gedoen het. Ek het ná twee en 'n half dae my bestemming bereik, en toe ek die stad binnekom, het ek na die huis van Luscinda se ouers gevra. Die eerste persoon vir wie ek gevra het, het my meer geantwoord as wat ek wou weet. Hy het my die huis gewys en my alles vertel wat by die verlowing van die dogter van die huis gebeur het, 'n saak wat in die stad so berug was dat dit die gesprek was van elke klompie leeglêers in die straat. Hy het gesê dat op die aand van Don Fernando se verlowing met Luscinda, sodra sy ingestem het om sy bruid te wees deur 'Ja' te sê, 'n skielike floute haar oorval het. En toe die bruidegom nader kom om die bostuk van haar rok los te maak om haar lug te gee, het hy 'n papier in haar eie handskrif gevind waarin sy gesê en verklaar het dat sy nie Don Fernando se bruid kon wees nie, omdat sy reeds Cardenio s'n was, wat volgens die man se verhaal 'n vooraanstaande edelman van dieselfde stad was. En as sy Don Fernando aanvaar het, was dit net uit gehoorsaamheid aan haar ouers. Kortom, het hy gesê, die woorde van die papier het dit duidelik gemaak dat sy van plan was om haarself van kant te maak sodra die verlowing voltrek was, en het haar redes gegee om haar lewe te beëindig. Dit alles is bevestig, so is gesê, deur 'n dolk wat hulle êrens in haar klere gevind het. Toe Don Fernando dit sien, oortuig dat Luscinda hom vir die gek gehou, verag en met hom gespeel het, het hy haar aangeval voordat sy van haar floute herstel het, en probeer om haar met die dolk wat gevind is, te steek. Hy sou daarin geslaag het as haar ouers en die aanwesiges hom nie verhinder het nie. Daar is verder gesê dat Don Fernando dadelik weggegaan het, en dat Luscinda eers die volgende dag van haar uitputting herstel het, toe sy haar ouers vertel het hoe sy in werklikheid die bruid was van daardie Cardenio van wie ek gepraat het. Ek het verder te hore gekom dat Cardenio, volgens die gerugte, by die verlowing teenwoordig was, en dat hy, toe hy haar teen sy verwagting verloof sien, die stad in wanhoop verlaat het. Hy het 'n brief agtergelaat waarin hy die onreg verklaar het wat Luscinda hom aangedoen het, en sy voorneme om te gaan waar niemand hom ooit weer sou sien nie. Dit alles was in die stad algemeen bekend, en almal het daaroor gepraat, veral toe dit bekend geword het dat Luscinda uit haar vader se huis en uit die stad verdwyn het, want sy was nêrens te vind nie, tot die radeloosheid van haar ouers, wat nie geweet het watter stappe hulle moes doen om haar terug te kry nie. Wat ek te hore gekom het, het my hoop laat herleef, en ek was meer tevrede dat ek Don Fernando glad nie gevind het nie, as dat ek hom getroud sou vind. Want dit het vir my gelyk of die deur nog nie heeltemal op uitkoms in my saak gesluit was nie, en ek het gedink dat die Hemel dalk hierdie hindernis in die pad van die tweede huwelik geplaas het om hom te lei om sy verpligtinge uit die eerste te erken, en te besef dat hy as Christen verplig was om sy siel bo alle menslike dinge te stel. Dit alles het deur my gedagtes gegaan, en ek het probeer om myself sonder troos te troos, terwyl ek my oorgegee het aan flou en verre hoop om die lewe te bewaar wat ek nou verafsku.

'n "Zagal" is in Spaans 'n jong herder of plaasjong wat onder die hoofherder werk.

"Maar terwyl ek in die stad was, onseker wat om te doen omdat ek Don Fernando nie kon vind nie, het ek die stadsomroeper hoor aankondig dat 'n groot beloning aangebied word aan enigeen wat my vind, met die besonderhede van my ouderdom en van die einste drag wat ek gedra het. En ek het hoor sê dat die jong kêrel wat saam met my gekom het, my uit my vader se huis weggevoer het. Dit het my tot in die hart gesny, want dit het gewys hoe laag my goeie naam gedaal het, aangesien dit nie genoeg was dat ek dit deur my vlug moes verloor nie, maar hulle moes nog byvoeg met wie ek gevlug het, en dit nog met iemand wat so ver onder my was en so onwaardig van my aandag. Die oomblik toe ek die aankondiging hoor, het ek die stad saam met my bediende verlaat, wat nou tekens begin toon het dat sy trou aan my begin wankel. En dieselfde nag, uit vrees dat ons ontdek sou word, het ons die digste beboste deel van hierdie berge binnegegaan. Maar soos die sê gaan, een kwaad roep 'n ander op, en die einde van een ongeluk is geneig om die begin van 'n nog groter een te wees. So was dit ook in my geval. Want my agtenswaardige bediende, tot toe so getrou en betroubaar, het, toe hy my op hierdie eensame plek gehad het, meer gedrewe deur sy eie skurkagtigheid as deur my skoonheid, probeer voordeel trek uit die geleentheid wat hierdie eensaamhede hom skynbaar gebied het. Met min skaamte en nog minder vrees vir God en respek vir my, het hy my begin aanspreek. En toe hy sien dat ek die onbeskaamdheid van sy voorstelle met regverdig streng woorde beantwoord, het hy die smekinge wat hy eers gebruik het, laat vaar en geweld begin gebruik.

"Maar die regverdige Hemel, wat selde versuim om oor goeie bedoelings te waak en hulle te help, het myne so gehelp dat ek hom met my geringe krag en met min moeite oor 'n afgrond gestoot het, waar ek hom gelaat het, dood of lewend, ek weet nie. En toe het ek, vinniger as wat in my skrik en moegheid moontlik gelyk het, my pad die berge in gevind, sonder enige ander gedagte of doel as om tussen hulle weg te kruip en te ontsnap van my vader en dié wat hy uitgestuur het om my te soek. Dit is nou ek weet nie hoeveel maande gelede dat ek met hierdie doel hierheen gekom het nie, waar ek 'n veewagter ontmoet het wat my as sy kneg in diens geneem het op 'n plek in die hart van hierdie Sierra. En die hele tyd het ek vir hom as veewagter gewerk en probeer om altyd in die veld te bly, om hierdie lokke weg te steek wat my nou onverwags verraai het. Maar al my sorg en moeite was vergeefs, want my baas het ontdek dat ek nie 'n man is nie, en hy het dieselfde gemene planne gekoester as my bediende. En omdat die fortuin nie altyd 'n uitweg bied in moeilike omstandighede nie, en ek geen afgrond of kloof byderhand gehad het om die baas af te gooi en sy hartstog te genees, soos in die bediende se geval nie, het ek gedink dit was die kleiner kwaad om hom te verlaat en my weer tussen hierdie kranse weg te steek, as om my krag en argumente teen hom te beproef. So het ek, soos ek sê, weer gaan wegkruip, op soek na 'n plek waar ek met sugte en trane die Hemel kon smeek om my ellende te bejammer en my hulp en krag te gee om daaruit te ontsnap, of my tussen die eensaamhede te laat sterf, sonder om 'n spoor agter te laat van 'n ongelukkige wese wat, sonder enige skuld van haar kant, stof vir praatjies en skandaal tuis en elders verskaf het."