Deel 1

Dit was die Nuwejaarsfees, die oudste en mees luisterryke van al die feeste in die koninkryk Persië, en die koning het die dag in die stad Sjiraz deurgebring, waar hy deelgeneem het aan die manjifieke vertonings wat sy onderdane voorberei het om die fees te vereer. Die son was aan die sak, en die vors wou net vir sy hofhouding die teken gee om te vertrek, toe 'n Indiër skielik voor sy troon verskyn het. Hy het 'n perd aan die leisels gelei wat ryklik opgetuig was en in elke opsig presies soos 'n regte perd gelyk het.

"U Majesteit," het hy gesê terwyl hy hom neergewerp het, "al verskyn ek so laat voor U Majesteit, kan ek u met vrymoedigheid verseker dat nie een van die wonders wat u vandag gesien het met hierdie perd vergelyk kan word nie, as u u oë net op hom wil laat val."

"Ek sien niks besonders daarin nie," het die koning geantwoord, "behalwe 'n slim nabootsing van 'n regte perd, en enige bekwame vakman kan dit ook doen."

"U Majesteit," het die Indiër geantwoord, "dit is nie oor sy uiterlike vorm dat ek wil praat nie, maar oor die gebruik wat ek van hom kan maak. Ek hoef net op hom te klim en te wens dat ek op 'n sekere plek is, en hoe ver dit ook al mag wees, binne 'n paar oomblikke sal ek my daar bevind. Dit is wat die perd so wonderlik maak, U Majesteit, en as U Majesteit my toelaat, kan u dit self beproef."

Die koning van Persië het in alles wat buitengewoon was belang gestel, en hy het nog nooit 'n perd met sulke eienskappe teëgekom nie. Daarom het hy die Indiër beveel om op die dier te klim en te wys wat hy kan doen. In 'n oogwink het die man op sy rug gespring en gevra waarheen die vors hom wou stuur.

"Sien jy daardie berg?" het die koning gevra en gewys na 'n groot massa wat sowat drie uur se stap van Sjiraz af tot in die hemel uitgetroon het. "Gaan bring vir my die blaar van 'n palmboom wat aan die voet daarvan groei."

Die woorde was skaars uit die koning se mond toe die Indiër 'n skroef draai wat in die perd se nek, naby die saal, aangebring was. Die dier het soos die weerlig die lug in gespring en was gou buite sig, selfs van die skerpste oë. Binne 'n kwartier het hulle die Indiër sien terugkom met die palmblaar in sy hand. Hy het sy perd tot by die voet van die troon gestuur, afgeklim en die blaar voor die koning neergelê.

Nou, die vors het skaars gesien hoe verstommend vinnig die perd kon gaan, of hy het daarna gehunker om dit self te besit. Hy was trouens so seker dat die Indiër dit graag sou verkoop, dat hy dit al as sy eie beskou het.

"Ek sou nooit uit sy blote voorkoms kon raai hoe waardevol hierdie dier is nie," het hy vir die Indiër gesê, "en ek is jou dankbaar dat jy my my fout gewys het. As jy hom wil verkoop, noem self jou prys."

"U Majesteit," het die Indiër geantwoord, "ek het nooit getwyfel dat 'n vors so wys en begaafd soos U Majesteit my perd sou waardeer sodra u eers sy krag ken nie. Ek het selfs so ver gegaan om te dink dat u hom waarskynlik sou wou besit. Hoe hoog ek hom ook al ag, ek sal hom op een voorwaarde aan U Majesteit afstaan. Die perd is nie deur my gemaak nie. Die uitvinder het hom aan my gegee in ruil vir my enigste dogter, en hy het my 'n plegtige eed laat aflê dat ek nooit van hom sal afstand doen nie, behalwe in ruil vir iets van gelyke waarde."

"Noem net wat jy wil," het die vors uitgeroep en hom in die rede geval. "My koninkryk is groot en vol pragtige stede. Jy hoef net te kies watter een jy verkies, en jy sal tot aan die einde van jou lewe die heerser daarvan wees."

Vir die Indiër het die aanbod glad nie so gulhartig gelyk as wat dit vir die koning gelyk het nie, en hy het geantwoord: "U Majesteit, ek is U Majesteit baie dankbaar vir u vorstelike aanbod, en ek smeek u om nie op my aanstoot te neem as ek sê dat ek my perd net kan afstaan in ruil vir die hand van die prinses, u dogter, nie."

Die hovelinge het hardop uitgelag toe hulle hierdie woorde hoor, en prins Firouz Schah, die kroonprins, was vol woede oor die Indiër se vermetelheid. Die koning het egter gedink dat dit hom nie veel sou kos om van die prinses afstand te doen om so 'n heerlike speelding in die hande te kry nie, en terwyl hy nog huiwer oor sy antwoord, het die prins tussenbeide gekom.

"U Majesteit," het hy gesê, "dit is tog nie moontlik dat u selfs vir 'n oomblik kan twyfel watter antwoord u op so 'n onbeskaamde winskopie moet gee nie. Dink aan wat u aan uself verskuldig is, en aan die bloed van u voorvaders."

"My seun," het die koning geantwoord, "jy praat edel, maar jy besef nie hoe waardevol die perd is nie. Jy besef ook nie dat die Indiër, as ek sy voorstel verwerp, dieselfde voorstel aan 'n ander vors sal maak nie, en ek sou moedeloos wees by die gedagte dat iemand anders as ek hierdie Sewende Wonder van die Wêreld sou besit. Ek sê natuurlik nie dat ek sy voorwaardes sal aanvaar nie; miskien kan hy nog tot rede gebring word. Maar intussen wil ek graag hê jy moet die perd ondersoek en, met die eienaar se toestemming, sy kragte op die proef stel."

Die Indiër het die koning se woorde gehoor en gedink dat hy daarin tekens sien dat die koning vir sy voorstel sou swig. Daarom het hy met vreugde ingestem tot die vors se wense en nader gekom om die prins te help om op die perd te klim, en om hom te wys hoe om dit te stuur. Maar voordat hy klaar was, het die jong man die skroef gedraai en was gou buite sig.

Hulle het 'n tyd lank gewag en elke oomblik verwag om hom in die verte te sien terugkom. Maar op die ou end het die Indiër bang geword. Hy het hom voor die troon neergewerp en vir die koning gesê: "U Majesteit, u moes gesien het dat die prins, in sy ongeduld, my nie toegelaat het om hom te vertel wat hy moet doen om terug te keer na die plek waarvandaan hy vertrek het nie. Ek smeek u om my nie te straf vir iets wat nie my skuld was nie, en my nie te laat boet vir enige ongeluk wat mag gebeur nie."

"Maar waarom," het die koning in 'n uitbarsting van vrees en woede uitgeroep, "waarom het jy hom nie teruggeroep toe jy sien hy verdwyn nie?"

"U Majesteit," het die Indiër geantwoord, "die snelheid waarmee hy weg is, het my so verras dat hy buite hoorafstand was voordat ek my spraak teruggekry het. Maar ons moet hoop dat hy 'n tweede skroef sal raaksien en draai, wat die perd na die aarde sal laat terugkeer."

"Maar gestel hy doen dit!" het die koning geantwoord. "Wat sal die perd keer om reguit in die see af te daal, of hom op die rotse te verpletter?"

"Moet nie bang wees nie, U Majesteit," het die Indiër gesê. "Die perd het die gawe om oor see te gaan en sy ruiter te dra waarheen hy ook al wil gaan."

"Wel, jou kop sal daarvoor instaan," het die vors geantwoord, "en as hy binne drie maande nie veilig terug is by my nie, of my ten minste nie nuus stuur dat hy veilig is nie, sal jy met jou lewe boet." Met dié woorde het hy sy wagte beveel om die Indiër te gryp en in die tronk te gooi.

Intussen het prins Firouz Schah vrolik die lug in gestyg en vir die duur van 'n uur al hoër en hoër gegaan, totdat selfs die berge nie meer van die vlaktes onderskei kon word nie. Toe het hy begin dink dat dit tyd is om af te kom, en hy het aangeneem dat hy daarvoor net die skroef in die teenoorgestelde rigting hoef te draai. Maar tot sy verbasing en ontsetting het hy gevind dat, hoe hy ook al draai, dit nie die minste verskil gemaak het nie. Toe het hy onthou dat hy nooit gewag het om te vra hoe hy weer op die aarde sou kom nie, en hy het besef in watter gevaar hy verkeer. Gelukkig het hy nie sy kop verloor nie. Hy het die perd se nek baie noukeurig begin ondersoek, totdat hy uiteindelik, tot sy groot vreugde, naby die regteroor 'n piepklein pennetjie ontdek het, baie kleiner as die ander. Dit het hy gedraai, en hy het gevind dat hy na die aarde daal, hoewel stadiger as wat hy dit verlaat het.

Dit was nou donker, en omdat die prins niks kon sien nie, moes hy, nie sonder 'n mate van onrus nie, die perd self sy koers laat kies. Middernag was al verby voordat prins Firouz Schah weer die grond aangeraak het, flou en moeg van sy lang rit, en ook omdat hy sedert vroegoggend niks geëet het nie.

Die eerste ding wat hy gedoen het toe hy afklim, was om te probeer uitvind waar hy was. Sover hy in die digte duisternis kon agterkom, was hy op die terrasdak van 'n groot paleis, met 'n marmerbalustrade wat rondom geloop het. In een hoek van die terras was daar 'n deurtjie wat op 'n trap uitgegaan het wat na binne in die paleis gelei het.

Sommige mense sou dalk gehuiwer het voordat hulle verder gaan verken, maar nie die prins nie. "Ek doen niks verkeerd nie," het hy gesê, "en wie die eienaar ook al is, hy sal my nie aanraak wanneer hy sien dat ek ongewapen is nie." En uit vrees dat hy 'n misstap sou gee, het hy versigtig die trap afgegaan. Op 'n oorloop het hy 'n oop deur opgemerk, en daaragter 'n saal wat dof verlig was.

Voordat hy ingegaan het, het die prins stilgestaan en geluister, maar hy het niks gehoor nie behalwe die geluid van mans wat snork. By die lig van 'n lantern wat van die plafon af gehang het, het hy 'n ry wagte gesien wat slaap, elkeen met 'n ontblote swaard langs hom. Hy het besef dat die saal die voorkamer moes wees van die slaapkamer van 'n koningin of prinses.

Prins Firouz Schah het doodstil gestaan en rondgekyk totdat sy oë aan die skemer gewoond geraak het, en hy het 'n helder lig opgemerk wat in een hoek deur 'n gordyn skyn. Toe het hy saggies daarheen gegaan, die voue van die gordyn opsy getrek en in 'n manjifieke kamer ingegaan wat vol slapende vroue was. Hulle het almal op lae rusbanke gelê, behalwe een, wat op 'n sofa gelê het, en hy het geweet dat dit die prinses moes wees.

Hy het saggies tot langs haar bed gesluip en na haar gekyk, en gesien dat sy mooier was as enige vrou wat hy nog ooit aanskou het. Maar hoe betower hy ook al was, hy was hom goed bewus van die gevaar waarin hy verkeer: een kreet van verbasing sou die wagte wakker maak en sy gewisse dood veroorsaak.

Daarom het hy stilletjies op sy knieë gesak, die mou van die prinses vasgehou en haar arm liggies na hom toe getrek. Die prinses het haar oë oopgemaak, en toe sy 'n aantreklike, goed geklede man voor haar sien, was sy stom van verbasing.

Die prins het hierdie gunstige oomblik aangegryp. Terwyl hy kniel, het hy diep gebuig en haar so toegespreek:

"Prinses, jy sien voor jou 'n prins in nood, die seun van die koning van Persië, wat deur 'n avontuur so vreemd dat jy dit skaars sal glo, hom hier bevind en jou om beskerming smeek. Gister was ek nog aan my vader se hof, besig met die viering van ons plegtigste fees; vandag is ek in 'n onbekende land, en my lewe is in gevaar."

Nou was die prinses wie se genade prins Firouz Schah afgesmeek het, die oudste dogter van die koning van Bengale. Sy het rus en afwisseling geniet in die paleis wat haar vader 'n entjie van die hoofstad af vir haar gebou het. Sy het vriendelik geluister na wat hy te sê het, en toe geantwoord:

"Prins, moenie bekommerd wees nie. Gasvryheid en menslikheid word in Bengale net so wyd beoefen as in Persië. Die beskerming wat jy vra, sal almal jou gee. Jy het my woord daarop." En toe die prins haar vir haar goedheid wou bedank, het sy vinnig bygevoeg: "Hoe groot my nuuskierigheid ook al is om te hoor op watter manier jy so vinnig hierheen gereis het, ek weet dat jy flou moet wees van die honger. Daarom sal ek my diensmeisies beveel om jou na een van my kamers te neem, waar jy aandete sal kry en dan kan gaan rus."

Teen dié tyd was die prinses se diensmeisies almal wakker en het hulle na die gesprek geluister. Op 'n teken van hul meesteres het hulle opgestaan, hulle haastig aangetrek, van die waskerse wat die kamer verlig het opgegryp en die prins na 'n groot, hoë kamer gelei. Twee van hulle het sy bed opgemaak, en die res het na die kombuis gegaan, waarvandaan hulle gou teruggekom het met allerhande geregte. Toe het hulle hom kaste gewys wat vol klere en linne was, en die kamer verlaat.

Terwyl hulle weg was, het die prinses van Bengale, wat baie getref was deur die prins se skoonheid, tevergeefs probeer om weer aan die slaap te raak. Dit het niks gehelp nie: sy was wawyd wakker, en toe haar diensmeisies die kamer binnekom, het sy gretig gevra of die prins alles het wat hy nodig het, en wat hulle van hom dink.

"Prinses," het hulle geantwoord, "dit is natuurlik onmoontlik vir ons om te weet watter indruk hierdie jong man op u gemaak het. Wat ons betref, dink ons dat u gelukkig sou wees as die koning, u vader, u sou toelaat om met iemand so beminlik te trou. Daar is beslis niemand aan die hof van Bengale wat met hom vergelyk kan word nie."

Hierdie vleiende opmerkings was glad nie onaangenaam vir die prinses nie, maar omdat sy nie haar eie gevoelens wou verraai nie, het sy net gesê: "Julle is 'n klomp babbelkouse. Gaan terug bed toe en laat my slaap."

Toe sy die volgende oggend aantrek, het haar diensmeisies opgemerk dat die prinses, anders as wat haar gewoonte was, baie puntenerig was oor hoe sy lyk en daarop aangedring het dat haar hare twee of drie keer oor gedoen word. "Want," het sy by haarself gesê, "as my voorkoms die prins nie mishaag het toe hy my gesien het in die toestand waarin ek was nie, hoeveel meer sal hy nie getref word wanneer hy my in al my bekoorlikheid aanskou nie?"

Toe het sy die grootste en blinkste diamante wat sy kon vind in haar hare gesit, en 'n halssnoer, armbande en 'n gordel aangesit, alles van edelstene. En oor haar skouers het haar hofdames 'n kleed gegooi van die rykste stof in die hele Indië, wat niemand behalwe lede van die koninklike familie mog dra nie. Toe sy heeltemal na haar sin aangetrek was, het sy laat vra of die prins van Persië wakker en gereed was om haar te ontvang, want sy wou haar aan hom voorstel.

Toe die prinses se boodskapper sy kamer binnekom, was prins Firouz Schah net op die punt om dit te verlaat om te vra of hy toegelaat sou word om sy eerbetoon aan haar meesteres te bring. Maar toe hy die prinses se wense hoor, het hy dadelik toegegee. "Haar wil is my wet," het hy gesê. "Ek is net hier om haar bevele te gehoorsaam."

'n Paar oomblikke later het die prinses self verskyn. Nadat hulle die gewone hoflikhede gewissel het, het die prinses op 'n sofa gaan sit en vir die prins begin verduidelik waarom sy hom nie in haar eie vertrekke ontvang het nie. "As ek dit gedoen het," het sy gesê, "kon ons enige tyd gesteur word deur die hoof van die hofdienaars, wat die reg het om in te kom wanneer dit hom ook al behaag, terwyl hierdie deel vir hom verbode terrein is. Ek is vol ongeduld om te hoor van die wonderlike voorval wat my die plesier van jou koms besorg het, en daarom het ek na jou toe gekom, hier waar niemand ons kan steur nie. Begin dan, ek smeek jou, sonder versuim."

Toe het die prins by die begin begin en die hele storie vertel van die Nedrouz-fees wat elke jaar in Persië gehou word, en van die pragtige vertonings wat ter ere daarvan opgevoer word. Maar toe hy by die betowerde perd kom, het die prinses verklaar dat sy haar nooit iets half so verrassends kon voorstel nie. "Wel dan," het die prins voortgegaan, "kan jy maklik verstaan hoe die koning, my vader, wat 'n hartstog vir alle snaakse en seldsame dinge het, deur 'n hewige begeerte aangegryp is om hierdie perd te besit, en hoe hy die Indiër gevra het watter bedrag hy daarvoor sou neem.

"Die man se antwoord was heeltemal belaglik, soos jy sal saamstem as ek jou vertel dat dit niks minder was as die hand van die prinses, my suster, nie. Maar hoewel al die omstanders gelag en gespot het, en ek buite myself van woede was, het ek tot my wanhoop gesien dat my vader nie kon besluit om die onbeskaamde voorstel te behandel soos dit verdien nie. Ek het probeer om met hom te redeneer, maar tevergeefs. Hy het my net gevra om die perd te ondersoek, met die doel (soos ek baie goed verstaan het) om my meer bewus te maak van sy waarde.

"Om my vader te plesier, het ek op die perd geklim, en sonder om vir enige aanwysings van die Indiër te wag, het ek die pen gedraai soos ek hom sien doen het. In 'n oogwink het ek opwaarts gesweef, baie vinniger as wat 'n pyl kan vlieg, en ek het gevoel asof ek so naby aan die hemel moes kom dat ek binnekort my kop daarteen sou stamp! Ek kon niks onder my sien nie, en vir 'n tyd lank was ek so deurmekaar dat ek nie eens geweet het in watter rigting ek reis nie. Op die ou end, toe dit donker begin word, het ek 'n ander skroef gevind, en toe ek dit draai, het die perd stadig na die aarde begin sak. Ek moes op die toeval vertrou en afwag wat die noodlot vir my inhou, en dit was al ná middernag toe ek my op die dak van hierdie paleis bevind het. Ek het die trappie afgesluip en reguit na 'n lig gegaan wat ek deur 'n oop deur gesien het. Ek het versigtig ingeloer en, soos jy kan raai, die hofdienaars gesien wat op die vloer lê en slaap. Ek het geweet watter gevaar ek loop, maar my nood was so groot dat ek my nie daaraan gesteur het nie, en ek het veilig verby jou wagte gesluip, tot by die gordyn wat jou deuropening verberg het.

"Die res, Prinses, weet jy. Dit bly my net oor om jou te bedank vir die goedheid wat jy my betoon het, en jou van my dankbaarheid te verseker. Volgens die reg van die volke is ek reeds jou slaaf, en ek het net my hart, wat my eie is, om aan jou te bied. Maar wat sê ek nou? My eie? Ag, Prinses, dit was joune vanaf die eerste oomblik dat ek jou aanskou het!"

Die manier waarop hy hierdie woorde gesê het, kon by die prinses geen twyfel laat oor die uitwerking van haar bekoorlikheid nie, en die blos wat na haar gesig gestyg het, het haar skoonheid net verhoog.

"Prins," het sy geantwoord sodra haar verleentheid haar toegelaat het om te praat, "jy het my die grootste plesier verskaf. Ek het jou van naby gevolg in al jou avonture, en al sit jy nou heeltemal veilig voor my, het ek selfs gebewe oor jou gevaar in die boonste luglae! Laat my sê hoe dankbaar ek is teenoor die toeval wat jou na my huis gelei het; jy kon geen huis binnegegaan het wat jou 'n warmer welkom sou gegee het nie. Wat jou slawerny betref, dit is natuurlik net 'n grap, en my ontvangs moes jou self verseker het dat jy hier net so vry is as aan jou vader se hof. En wat jou hart betref," het sy op 'n bemoedigende toon voortgegaan, "is ek heeltemal seker dat jy dit al lankal aan een of ander prinses geskenk het wat dit ten volle werd is, en ek sou nie daaraan kon dink om die oorsaak te wees dat jy haar ontrou word nie."

Prins Firouz Schah wou net protesteer dat daar geen dame was wat 'n vroeëre aanspraak op hom gehad het nie, toe hy gestuit is deur een van die prinses se diensmeisies wat ingekom en aangekondig het dat die middagmaal opgedien is. En per slot van rekening was nie een van hulle spyt oor die onderbreking nie.

Die maaltyd is in 'n manjifieke vertrek opgedien, en die tafel was vol heerlike vrugte, terwyl ryk geklede meisies onder die ete saggies en lieflik by snaarinstrumente gesing het. Toe die prins en prinses klaar geëet het, het hulle na 'n klein kamer gegaan wat in blou en goud behang was en op 'n tuin uitgekyk het vol blomme en aarbeibome, heeltemal anders as enigiets wat in Persië te vinde was.

"Prinses," het die jong man opgemerk, "tot nou toe het ek altyd geglo dat Persië met pragtiger paleise en mooier tuine as enige ander koninkryk op aarde kan spog. Maar my oë is oopgemaak, en ek begin besef dat 'n groot koning, waar hy ook al is, hom met geboue sal omring wat hom waardig is."

"Prins," het die prinses van Bengale geantwoord, "ek het geen idee hoe 'n Persiese paleis lyk nie, dus kan ek nie vergelykings tref nie. Ek wil nie my eie paleis verkleineer nie, maar ek kan jou verseker dat dit baie armsalig is in vergelyking met dié van die koning, my vader, soos jy sal saamstem wanneer jy hom daar gaan groet het, wat ek hoop jy binnekort sal doen."

Die prinses het naamlik gehoop dat die koning, as sy 'n ontmoeting tussen die prins en haar vader kon reël, so getref sou wees deur die jong man se voorname houding en fyn maniere dat hy hom sy dogter as vrou sou aanbied. Maar die prins van Persië se antwoord op haar voorstel was nie heeltemal wat sy gewens het nie.

"Prinses," het hy gesê, "as ek jou voorstel aanvaar om die paleis van die koning van Bengale te besoek, sou ek nie net my nuuskierigheid bevredig nie, maar ook gehoor gee aan die gevoelens van eerbied wat ek vir hom koester. Maar, Prinses, ek is oortuig dat jy met my sal saamstem dat ek my onmoontlik voor so 'n groot vors kan aanmeld sonder die gevolg wat by my rang pas. Hy sou dink ek is 'n avonturier."

"As dit al is," het sy geantwoord, "kan jy hier soveel dienaars kry as wat jy wil. Daar is baie Persiese handelaars, en wat geld betref, my skatkis staan altyd vir jou oop. Neem wat jy wil."

Prins Firouz Schah het geraai wat die prinses tot soveel vriendelikheid beweeg het, en dit het hom diep geraak. Tog het sy liefde, wat elke oomblik sterker geword het, hom nie sy plig laat vergeet nie. Daarom het hy sonder huiwering geantwoord:

"Ek weet nie, Prinses, hoe om my dankbaarheid uit te druk vir jou vriendelike aanbod nie. Ek sou dit dadelik aanvaar as dit nie was vir die gedagte aan al die onrus wat die koning, my vader, ter wille van my moet ly nie. Ek sou inderdaad al die liefde wat hy op my oorlaai onwaardig wees as ek nie by die eerste moontlike geleentheid na hom terugkeer nie. Want terwyl ek die geselskap van die beminlikste van alle prinsesse geniet, is hy, daarvan is ek heeltemal oortuig, in die diepste droefheid gedompel, omdat hy alle hoop verloor het om my weer te sien. Ek is seker jy sal my posisie verstaan, en sal voel dat om een oomblik langer weg te bly as wat nodig is, nie net ondankbaar van my sou wees nie, maar miskien selfs 'n misdaad. Want hoe weet ek of my afwesigheid nie sy hart sal breek nie?

"Maar," het die prins voortgegaan, "wanneer ek eers aan die stem van my gewete gehoor gegee het, sal ek die oomblikke tel totdat ek my, met jou genadige toestemming, voor die koning van Bengale kan aanmeld, nie as 'n swerwer nie, maar as 'n prins, om die guns van jou hand af te smeek. My vader het my nog altyd gesê dat ek heeltemal vry gelaat sal word in die keuse van 'n bruid, maar ek is oortuig dat ek net jou grootmoedigheid hoef te beskryf, dan sal my wense ook syne word."

Nedrouz: die Persiese Nuwejaarsfees (vandag Nowruz genoem), wat op die eerste dag van die lente gevier word en een van die oudste feeste ter wêreld is.

Bengale: 'n streek in die noordooste van die Indiese subkontinent, rondom die delta van die Ganges, waar vandag Bangladesj en die Indiese deelstaat Wes-Bengale lê.