Waarin die novelle van "Die Onbesonne Nuuskierigheid" voortgesit word

"Daar word algemeen gesê dat 'n leër sleg lyk sonder sy generaal en 'n kasteel sonder sy slotvoog, en ek sê dat 'n jong getroude vrou nog slegter lyk sonder haar man, tensy daar baie goeie redes daarvoor is. Ek voel so onrustig sonder jou, en is so min in staat om hierdie skeiding te verduur, dat ek, as jy nie gou terugkom nie, troos in my ouers se huis sal moet gaan soek, al moet ek joune sonder beskermer agterlaat. Want die een wat jy vir my gelaat het, as hy daardie titel hoegenaamd verdien, het na my mening meer oog vir sy eie plesier as vir wat jou aangaan. Aangesien jy 'n man van insig is, hoef ek niks meer vir jou te sê nie, en dit pas my ook nie om meer te sê nie."

Anselmo het hierdie brief ontvang en daaruit afgelei dat Lotario reeds met sy taak begin het en dat Camila hom geantwoord moes het soos hy sou wou. Bo alle perke verheug oor sulke berigte, het hy haar laat weet dat sy onder geen omstandighede sy huis moes verlaat nie, want hy sou baie binnekort terugkeer. Camila was verbaas oor Anselmo se antwoord, wat haar in nog groter verleentheid as tevore gedompel het. Sy het nie gewaag om in haar eie huis te bly nie, en ook nie om na haar ouers s'n te gaan nie, want deur te bly het sy haar deug in gevaar gestel, en deur te gaan het sy teen haar man se bevele ingegaan. Uiteindelik het sy besluit op wat vir haar die slegste weg was: om te bly. Sy het haar voorgeneem om nie voor Lotario te vlug nie, sodat sy nie haar bediendes stof tot skinder sou gee nie. En nou het sy begin spyt wees dat sy so aan haar man geskryf het, uit vrees dat hy sou dink Lotario het in haar 'n ligtheid bespeur wat hom aangespoor het om die respek wat hy haar verskuldig was, opsy te skuif. Maar vol vertroue in haar eie opregtheid het sy haar heil by God en by haar eie deugsame voornemens gesoek. Daarmee het sy gehoop om al Lotario se aansoeke in stilte te weerstaan, sonder om iets vir haar man te sê, sodat sy hom nie in enige rusie of moeilikheid sou betrek nie. Sy het selfs begin oorweeg hoe sy Lotario by Anselmo kon verontskuldig wanneer hy haar sou vra wat haar beweeg het om daardie brief te skryf. Met hierdie voornemens, eerbaarder as wat hulle verstandig of doeltreffend was, het sy die volgende dag na Lotario geluister, wat so kragtig om haar guns gepleit het dat Camila se standvastigheid begin wankel het. Haar deug moes hard werk om haar oë te hulp te snel en te keer dat hulle tekens toon van 'n sekere tere meegevoel wat Lotario se trane en smekinge in haar boesem gewek het. Lotario het dit alles opgemerk, en dit het hom des te meer aangevuur. Kortom, hy het gevoel dat hy die beleg van die vesting moes deurdruk solank Anselmo se afwesigheid hom tyd en geleentheid gebied het. En so het hy haar eiewaan met lof oor haar skoonheid bestorm, want niks bring die kasteeltorings van mooi vroue se ydelheid vinniger tot val en gelyk met die grond as ydelheid self op die tong van vleiery nie. Met die grootste volharding het hy die rots van haar kuisheid met sulke krygswerktuie ondermyn dat Camila sou geval het al was sy van brons. Hy het gehuil, gesmeek, beloof, gevlei, aangedring en voorgegee, met soveel gevoel en skynbare opregtheid, dat hy Camila se deugsame voornemens omvergewerp en die triomf behaal het wat hy die minste verwag en die meeste begeer het. Camila het toegegee, Camila het geval; maar is dit 'n wonder dat Lotario se vriendskap ook nie kon standhou nie? Dit is vir ons 'n duidelike bewys dat die hartstog van die liefde net oorwin kan word deur daarvoor te vlug, en dat niemand die stryd moet aanknoop met 'n vyand wat so magtig is nie, want goddelike krag is nodig om sy menslike mag te oorwin. Leonela alleen het van haar meesteres se swakheid geweet, want die twee valse vriende en nuwe minnaars kon dit nie vir haar wegsteek nie. Lotario wou nie vir Camila vertel wat Anselmo se oogmerk was nie, en ook nie dat hy self vir hom die geleentheid gebied het om dit te bereik nie, uit vrees dat sy sy liefde minder sou ag en sou dink dat hy toevallig en onbedoeld, en nie uit eie beweging nie, die hof aan haar gemaak het.

'n Paar dae later het Anselmo na sy huis teruggekeer, sonder om te merk wat dit verloor het: dit wat hy so lig behandel en so hoog geag het. Hy het dadelik vir Lotario gaan sien en hom tuis gekry. Hulle het mekaar omhels, en Anselmo het gevra na die tyding wat oor sy lewe of sy dood sou beslis.

"Die tyding wat ek vir jou het, Anselmo, my vriend," het Lotario gesê, "is dat jy 'n vrou besit wat waardig is om die voorbeeld en kroon van alle goeie vroue te wees. Die woorde wat ek tot haar gerig het, is deur die wind weggedra, my beloftes is verag, my geskenke is geweier, die geveinsde trane wat ek gestort het, is openlik uitgelag. Kortom, soos Camila die wese van alle skoonheid is, so is sy die skatkamer waar kuisheid woon, en waar sagmoedigheid en beskeidenheid tuis is saam met al die deugde wat lof, eer en geluk aan 'n vrou kan verleen. Neem jou geld terug, my vriend; hier is dit, en ek het dit nie nodig gehad om aan te raak nie, want Camila se kuisheid swig nie voor iets so laag soos geskenke of beloftes nie. Wees tevrede, Anselmo, en sien af van verdere proefnemings. Noudat jy droogvoets deur die see van daardie twyfel en agterdog gegaan het wat oor vroue gekoester word en gekoester kan word, moet jy nie weer in die diep oseaan van nuwe verleenthede duik nie. Moet ook nie met 'n ander loods die deugdelikheid en sterkte probeer toets van die bootjie wat die Hemel jou gegun het vir jou vaart oor die see van hierdie wêreld nie. Reken jou eerder nou veilig in die hawe, meer jou vas met die anker van gesonde besinning, en rus in vrede totdat jy geroep word om daardie skuld te betaal wat geen adel op aarde kan ontduik nie."

Anselmo was heeltemal tevrede met Lotario se woorde en het dit so vas geglo asof 'n orakel dit uitgespreek het. Nietemin het hy hom gesmeek om nie van die onderneming af te sien nie, al was dit net uit nuuskierigheid en vir die vermaak, hoewel hy voortaan nie meer so ernstig soos tevore sy bes hoef te doen nie. Al wat hy van hom wou hê, was dat hy 'n paar verse aan haar moes skryf waarin hy haar onder die naam Chloris prys. Hy self sou haar laat verstaan dat Lotario verlief was op 'n dame aan wie hy daardie naam gegee het, sodat hy haar lof kon besing met die betaamlikheid wat haar beskeidenheid verdien. En as Lotario nie lus was om die moeite te doen om die verse te skryf nie, sou hy dit self opstel.

"Dit sal nie nodig wees nie," het Lotario gesê, "want die muses is nie sulke vyande van my dat hulle my nie nou en dan in die loop van die jaar besoek nie. Vertel jy vir Camila wat jy voorgestel het oor 'n voorgewende liefdesverhouding van my. Wat die verse betref, ek sal dit maak, en as dit nie so goed is as wat die onderwerp verdien nie, sal dit ten minste die beste wees wat ek kan lewer." Die twee vriende, die onverstandige en die verraderlike, het so 'n ooreenkoms aangegaan. Toe Anselmo by sy huis terugkom, het hy vir Camila die vraag gevra waaroor sy haar al verwonder het dat hy dit nie vroeër gevra het nie: wat haar beweeg het om die brief te skryf wat sy hom gestuur het. Camila het geantwoord dat dit vir haar gelyk het asof Lotario haar 'n bietjie vrypostiger aangekyk het as toe hy tuis was. Maar nou was sy uit die droom gehelp, en sy het geglo dit was net haar eie verbeelding, want Lotario het haar nou vermy en het nooit met haar alleen gebly nie. Anselmo het gesê sy kon heeltemal gerus wees oor daardie agterdog, want hy het geweet dat Lotario verlief was op 'n jongedame van stand in die stad, wat hy onder die naam Chloris besing. En selfs al was hy nie, het sy trou en hulle groot vriendskap geen ruimte vir vrees gelaat nie. As Lotario egter nie vooraf vir Camila gesê het dat hierdie liefde vir Chloris net voorgee was nie, en dat hy self Anselmo daarvan vertel het om af en toe die lof van Camila self te kan uitspreek, sou sy ongetwyfeld in die wanhopige strikke van jaloesie verval het. Maar omdat sy gewaarsku was, het sy die verrassende nuus sonder onrus aangehoor.

Die volgende dag, toe die drie aan tafel sit, het Anselmo vir Lotario gevra om iets voor te dra van wat hy vir sy geliefde Chloris gedig het. Aangesien Camila haar nie geken het nie, kon hy veilig sê wat hy wou.

"Al sou sy haar ken," het Lotario geantwoord, "sou ek niks wegsteek nie, want wanneer 'n minnaar die skoonheid van sy dame prys en haar van wreedheid beskuldig, werp hy geen blaam op haar goeie naam nie. In elk geval, al wat ek kan sê, is dat ek gister 'n sonnet gemaak het oor die ondankbaarheid van hierdie Chloris, en dit lui so:

SONNET

Om middernag, wanneer die stilte daal
en soete slaap gelukkiger se oë sluit,
styg van my ontelbaar smarte die verhaal
na Chloris en na die hemel uit.

En as die lig van die terugkerende dag
die poorte van die ooste roos laat gloei,
dan vloei my smart met onverswakte krag
in stamelwoorde en in sugte wat skroei.

En as die son sy sterre-troon bestyg
en middagstrale oor die aarde sprei,
dan bring die noen my klag en trane weer;

en met die nag styg weer my steun: ek ly.
Maar in my foltering wil dit my lyk
of hemel nóg Chloris my hoor, nimmermeer."

Die sonnet het Camila behaag, en Anselmo nog meer, want hy het dit geprys en gesê dat die dame uitermate wreed was wat geen vergoeding gee vir opregtheid wat so duidelik is nie. Waarop Camila gesê het: "Is alles dan waar wat verliefde digters sê?"

"As digters praat hulle nie die waarheid nie," het Lotario geantwoord, "maar as minnaars skiet hulle net so min tekort in uitdrukking as in waarheid."

"Daaraan is geen twyfel nie," het Anselmo opgemerk, gretig om Lotario se denkbeelde by Camila te steun en te handhaaf. Maar sy het net so min op sy bedoeling gelet as wat sy diep verlief was op Lotario. En omdat sy behae geskep het in alles wat van hom kom, en geweet het dat sy gedagtes en geskrifte op haar gerig was en dat sy self die ware Chloris was, het sy hom gevra om nog 'n sonnet of verse op te sê as hy enige onthou.

"Ek onthou wel een," het Lotario geantwoord, "maar ek dink nie dis so goed soos die eerste een nie, of, om dit juister te stel, minder sleg. Maar julle kan maklik self oordeel, want dit is hierdie:

SONNET

Ek weet ek is gedoem: die dood is my gewis,
so seker as dat jy, ondankbre skone, my
dood aan jou voete eendag sal sien lê, voordat
my hart berou oor sy liefde vir jou ly.

Al sou ek in vergetelheid begrawe wees,
beroof van lewe, roem en guns, sou daar
tog blyk dat ek jou beeld, diep ingegrif,
in my bors dra, vir elkeen openbaar.

Dit koester ek soos 'n heilige relikwie
om my te red van die lot wat my trou my bring,
'n trou wat aan jou harde hart sy krag verskuldig is.

Wee hom wat onder 'n dreigende, donker lug
in nood oor 'n spoorlose oseaan moet vaar,
waar hawe nóg poolster hom ooit verskyn."

Anselmo het ook hierdie tweede sonnet geprys, soos hy die eerste geprys het. En so het hy skakel op skakel gevoeg by die ketting waarmee hy homself vasgebind en sy oneer verseker het. Want juis toe Lotario die meeste gedoen het om hom te onteer, het hy vir hom gesê dat hy die meeste geëer word. En so het Camila, met elke tree wat sy afgedaal het na die dieptes van haar vernedering, na sy mening opgeklim na die toppunt van deug en goeie naam.

Dit het so gebeur dat Camila haar een keer alleen met haar diensmeisie bevind en vir haar gesê het: "Ek skaam my as ek dink, my liewe Leonela, hoe min ek myself geag het, dat ek Lotario nie gedwing het om met ten minste 'n bietjie tyd te betaal vir die volle besit van my wat ek hom so gou uit vrye wil gegee het nie. Ek is bang dat hy sleg sal dink van my toegeeflikheid of ligtheid, sonder om die onweerstaanbare invloed in ag te neem wat hy op my uitgeoefen het."

"Laat dit u nie pla nie, my dame," het Leonela gesê, "want dit neem nie die waarde van die ding wat gegee word weg nie, en maak dit ook nie minder kosbaar nie, as dit gou gegee word, mits dit werklik waardevol is en dit werd is om geag te word. Inteendeel, hulle sê mos: wie gou gee, gee dubbel."

"Hulle sê ook," het Camila gesê, "dat wat min kos, minder geag word."

"Daardie gesegde geld nie in u geval nie," het Leonela geantwoord, "want die liefde, so het ek hoor sê, vlieg soms en loop soms. By die een hardloop hy, by die ander beweeg hy stadig. Party verkoel hy, ander laat hy brand. Party wond hy, ander maak hy dood. Hy begin die wedloop van sy begeertes en voltooi en beëindig dit op dieselfde oomblik. Soggens slaan hy beleg voor 'n vesting, en teen die aand het hy dit ingeneem, want daar is geen mag wat hom kan weerstaan nie. Waarvoor is u dan bang, wat vrees u, as dieselfde met Lotario moes gebeur het, nadat die liefde my heer se afwesigheid as werktuig gekies het om u te onderwerp? En dit was volstrek nodig om toe te voltooi wat die liefde besluit het, sonder om tyd te laat vir Anselmo om terug te kom en deur sy teenwoordigheid te sorg dat die werk onvoltooid bly. Want die liefde het geen beter handlanger om sy planne uit te voer as die geleentheid nie, en van die geleentheid maak hy gebruik in al sy wapenfeite, veral aan die begin. Dit alles weet ek self goed, meer uit ondervinding as van hoorsê, en eendag, señora, sal ek u daaroor inlig, want ek is ook van vlees en bloed. Boonop, Dame Camila, het u u nie so gou oorgegee of toegegee sonder dat u eers Lotario se hele siel in sy oë gesien het nie, in sy sugte, in sy woorde, sy beloftes en sy geskenke, en daaraan en aan sy goeie eienskappe gemerk het hoe waardig hy u liefde is. Aangesien dit dan so is, moenie dat hierdie angsvallige, preutse gedagtes u verbeelding pla nie. Wees verseker dat Lotario u net so hoog ag as u hom, en wees gerus en tevrede dat, noudat u in die strik van die liefde gevang is, dit iemand van waarde en verdienste is wat u gevang het. En hy het nie net die vier S'e wat ware minnaars glo moet hê nie, maar 'n hele alfabet. Luister net na my, dan sal u sien hoe ek dit uit my kop kan opsê. Hy is na my oë en my oordeel Aantreklik, Braaf, Charmant, Deftig, Edel, Fyn, Galant, Hoflik, Innemend, Lojaal, Manlik, Nobel, Openhartig, Puik, Kwiek van gees, Ryk, en die S'e volgens die gesegde, en dan Teer, Vertroubaar. Die X pas hom nie, want dis 'n growwe letter; die Y is al gegee; en Z: Zeloties oor u eer."

Volgens 'n ou Spaanse gesegde moes 'n ware minnaar vier S'e hê: sabio, solo, solícito en secreto (wys, toegewyd aan een, sorgsaam en diskreet). "Y" is in Spaans die woord vir "en", en dié het Leonela in haar lys al gebruik.

Camila het gelag oor haar diensmeisie se alfabet en besef dat sy meer ervare was in liefdesake as wat sy erken het. Dit het Leonela toe ook toegegee: sy het aan Camila bely dat sy 'n liefdesverhouding gehad het met 'n jong man van goeie geboorte uit dieselfde stad. Camila was ongerus hieroor, want sy het gevrees dat dit die middel kon word wat haar eer in gevaar stel, en sy het gevra of haar liefdesaffêre verder as woorde gegaan het. En Leonela het met min skaamte en baie astrantheid gesê dat dit wel so was. Want dit is seker dat die onversigtighede van dames die bediendes skaamteloos maak: wanneer hulle hul meesteresse 'n misstap sien begaan, dink hulle niks daarvan om self te verdwaal nie, of dat dit bekend word nie. Al wat Camila kon doen, was om Leonela te smeek om niks oor haar doen en late te sê aan die een wat sy haar minnaar genoem het nie, en om haar eie sake in die geheim te behartig, sodat dit nie by Anselmo of Lotario uitkom nie. Leonela het gesê sy sal, maar sy het haar woord op so 'n manier gehou dat sy Camila se vrees bevestig het dat sy deur haar toedoen haar goeie naam sou verloor. Want hierdie verdorwe en vrypostige Leonela het, sodra sy gemerk het dat haar meesteres se gedrag nie meer was wat dit gewoonlik was nie, die vermetelheid gehad om haar minnaar in die huis in te bring. Sy was seker dat haar meesteres, al sien sy hom, nie sou waag om hom te verraai nie. Want die sondes van meesteresse bring onder meer hierdie onheil mee: hulle maak hulself die slawe van hul eie bediendes, en is verplig om hul losbandighede en verdorwenhede weg te steek. So was dit ook met Camila, wat nie net een keer nie, maar baie kere gemerk het dat Leonela met haar minnaar in een of ander kamer van die huis was. Sy het nie net nie gewaag om haar te berispe nie, maar haar geleenthede gebied om hom weg te steek en alle struikelblokke uit die weg geruim, sodat haar man hom nie sou sien nie. Sy kon egter nie verhoed dat hy een keer gesien is nie, toe hy met dagbreek uitgaan, en wel deur Lotario. Omdat Lotario nie geweet het wie hy was nie, het hy hom eers vir 'n spook aangesien. Maar sodra hy hom sien wegwikkel, sy gesig met sy mantel bedek en hom versigtig en behoedsaam verberg, het hy hierdie dwase gedagte laat vaar en 'n ander een aangeneem, wat almal se ondergang sou gewees het as Camila nie 'n oplossing gevind het nie. Dit het nie by Lotario opgekom dat hierdie man wat hy op so 'n ontydige uur uit Anselmo se huis sien kom het, ter wille van Leonela daar ingegaan het nie. Hy het nie eens onthou dat daar so iemand soos Leonela bestaan nie. Al wat hy gedink het, was dat Camila, soos sy lig en toegeeflik met hom was, dit ook met 'n ander was. Want hierdie verdere straf bring die sonde van die gevalle vrou mee: dat selfs hy aan wie se toenadering en oorreding sy toegegee het, haar eer wantrou. Hy glo dat sy haar nog makliker aan ander oorgegee het, en hy skenk volle geloof aan elke vermoede wat by hom opkom. Al Lotario se gesonde verstand het hom op hierdie oomblik skynbaar in die steek gelaat; al sy verstandige leefreëls het uit sy geheue verdwyn. Want sonder om een keer verstandig na te dink, en sonder verdere omhaal, in sy ongeduld en in die blindheid van die jaloerse woede wat aan sy hart geknaag het, en vergaan van verlange om hom op Camila te wreek, wat hom niks aangedoen het nie, het hy na Anselmo gehaas nog voordat dié opgestaan het, en vir hom gesê: "Weet, Anselmo, dat ek al etlike dae met myself worstel en probeer om vir jou terug te hou wat dit nie meer moontlik of reg is om vir jou weg te steek nie. Weet dat Camila se vesting oorgegee het en gereed is om haar aan my wil te onderwerp. En as ek traag was om hierdie feit aan jou te openbaar, was dit om te sien of dit 'n ligte gril van haar was, en of sy my wou toets om vas te stel of die liefde wat ek met jou toestemming aan haar begin betuig het, ernstig bedoel was. Ek het ook gedink dat sy, as sy was wat sy behoort te wees en wat ons albei van haar geglo het, jou al lankal van my toenadering sou ingelig het. Maar aangesien sy talm, glo ek die belofte wat sy my gemaak het: dat sy my die volgende keer dat jy van die huis afwesig is, 'n samekoms sal toestaan in die kabinet waar jou juwele bewaar word." (En dit was waar dat Camila hom gewoonlik daar ontmoet het.) "Maar ek wil nie hê dat jy halsoorkop moet gaan wraak neem nie, want die sonde is tot dusver net in voorneme gepleeg. Dalk sal Camila se voorneme tussen nou en die afgesproke tyd verander, en berou in die plek daarvan opkom. Aangesien jy tot dusver altyd my raad geheel of gedeeltelik gevolg het, volg en neem ook hierdie raad ter harte wat ek jou nou gee, sodat jy jou sonder fout en ná rype oorweging kan oortuig van wat die beste weg blyk te wees. Maak asof jy vir twee of drie dae weggaan, soos jy by ander geleenthede gewoond was om te doen, en sorg dat jy jou in die kabinet wegsteek. Die muurtapyte en ander goed daar bied uitstekende geleentheid om jou te verberg, en dan sal jy met jou eie oë en ek met myne sien wat Camila se voorneme is. En as dit 'n skuldige een is, iets wat eerder te vrees as te verwag is, kan jy self met stilte, beleid en diskresie die werktuig word van die straf vir die onreg wat jou aangedoen is."

Anselmo was verstom, oorweldig en verbysterd deur Lotario se woorde, wat hom getref het op 'n tyd toe hy dit die minste verwag het om te hoor. Want hy het Camila nou beskou as iemand wat oor Lotario se voorgewende aanvalle getriomfeer het, en hy het begin om die glorie van haar oorwinning te geniet. Hy het 'n hele ruk stil gebly en met 'n starende blik na die grond gekyk, en eindelik gesê: "Jy het opgetree, Lotario, soos ek van jou vriendskap verwag het. Ek sal jou raad in alles volg. Doen soos jy wil, en bewaar hierdie geheim soos jy sien dit bewaar moet word in omstandighede wat so onverwags is."

Lotario het hom sy woord gegee, maar nadat hy hom verlaat het, was hy diep spyt oor alles wat hy vir hom gesê het. Hy het besef hoe dwaas hy opgetree het, aangesien hy hom op 'n minder wrede en vernederende manier op Camila kon gewreek het. Hy het sy gebrek aan verstand vervloek, sy oorhaastige besluit veroordeel, en nie geweet watter weg om in te slaan om die kwaad ongedaan te maak of 'n vinnige uitweg daaruit te vind nie. Uiteindelik het hy besluit om alles aan Camila te openbaar, en omdat daar geen gebrek aan geleentheid was nie, het hy haar dieselfde dag alleen gekry. Maar sodra sy kans gehad het om met hom te praat, het sy gesê: "Lotario, my vriend, ek moet jou vertel dat daar 'n smart in my hart is wat dit so vul dat dit wil bars, en dit sal 'n wonder wees as dit nie bars nie. Want Leonela se vermetelheid het nou so 'n hoogte bereik dat sy elke nag 'n minnaar van haar in hierdie huis wegsteek en tot die oggend by hom bly, ten koste van my goeie naam. Want enigeen wat hom op sulke ontydige ure uit my huis sien kom, het die reg om dit te bevraagteken. Maar wat my ontstel, is dat ek haar nie kan straf of berispe nie, want haar kennis van ons verhouding hou my mond in toom en laat my swyg oor hare, terwyl ek vrees dat daar een of ander ramp van sal kom."

Toe Camila dit sê, het Lotario eers gedink dat dit 'n lis was om hom te laat glo dat die man wat hy sien uitgaan het, Leonela se minnaar was en nie hare nie. Maar toe hy sien hoe sy huil en ly, en hom smeek om haar te help, was hy oortuig van die waarheid, en die oortuiging het sy verwarring en berou voltooi. Hy het Camila egter gesê om haar nie te ontstel nie, want hy sou maatreëls tref om 'n einde te maak aan Leonela se onbeskaamdheid. Terselfdertyd het hy haar vertel wat hy, gedryf deur die felle woede van jaloesie, vir Anselmo gesê het, en hoe hy gereël het dat Anselmo hom in die kabinet sou wegsteek om daar duidelik te sien hoe min trou sy hom bewys. Hy het haar om vergifnis gesmeek vir hierdie waansin, en om raad gevra oor hoe hy dit kon herstel en veilig kon ontsnap uit die ingewikkelde labirint waarin sy onbesonnenheid hom verstrik het. Camila was ontsteld toe sy hoor wat Lotario sê. Met groot woede, en met groot verstand, het sy hom berispe en sy lae plan en die dwase en skadelike besluit wat hy geneem het, veroordeel. Maar aangesien die vrou van nature 'n vlugger vernuf as die man het, ten goede en ten kwade, al laat dit haar dikwels in die steek wanneer sy doelbewus begin redeneer, het Camila op die ingewing van die oomblik 'n manier bedink om te herstel wat na alle skyn onherstelbaar was. Sy het Lotario gesê om te sorg dat Anselmo hom die volgende dag op die plek wat hy genoem het, wegsteek, want sy het gehoop om uit sy wegkruip die middel te verkry waardeur hulle in die toekoms sonder enige vrees van mekaar kon geniet. Sonder om haar plan heeltemal aan hom te openbaar, het sy hom op die hart gedruk om, sodra Anselmo weggesteek is, versigtig te wees om na haar te kom wanneer Leonela hom roep, en op alles wat sy vir hom sê te antwoord soos hy sou geantwoord het as hy nie geweet het dat Anselmo luister nie. Lotario het by haar aangedring om haar voorneme volledig te verduidelik, sodat hy met meer sekerheid en voorsorg kon doen wat hy nodig ag.

"Ek sê vir jou," het Camila gesê, "daar is niks om voor te sorg nie, behalwe om my te antwoord op wat ek jou gaan vra." Want sy wou nie vooraf aan hom verduidelik wat sy van plan was om te doen nie, uit vrees dat hy nie bereid sou wees om 'n plan uit te voer wat vir haar so goed gelyk het nie, en een of ander ander, minder uitvoerbare plan sou probeer of bedink.

Lotario het toe vertrek, en die volgende dag het Anselmo, onder voorwendsel dat hy na sy vriend se plaashuis gaan, weggegaan en toe teruggekeer om hom weg te steek. Dit kon hy maklik doen, want Camila en Leonela het gesorg dat hy die geleentheid kry. En so het hy hom verberg, in die toestand van opgewondenheid wat 'n mens jou kan voorstel by iemand wat verwag om die binnegoed van sy eer voor sy oë oopgelê te sien, en wat homself op die punt bevind om die hoogste seën te verloor wat hy gemeen het hy in sy geliefde Camila besit. Toe Camila en Leonela seker gemaak het dat Anselmo in sy skuilplek is, het hulle die kabinet binnegegaan. Die oomblik toe sy haar voet daarin sit, het Camila met 'n diep sug gesê: "Ag, liewe Leonela, sou dit nie beter wees, voordat ek doen wat ek nie wil hê jy moet weet nie, uit vrees dat jy dit sal probeer verhinder, dat jy Anselmo se dolk vat waarvoor ek jou gevra het, en daarmee hierdie snode hart van my deurboor? Maar nee, daar is geen rede waarom ek die straf vir 'n ander se skuld moet ly nie. Ek wil eers weet wat Lotario se vermetele, wellustige oë in my gesien het wat hom kon aanmoedig om my 'n plan so laag te openbaar as die een wat hy, sonder agting vir sy vriend of my eer, aan my bekend gemaak het. Gaan na die venster, Leonela, en roep hom, want hy is ongetwyfeld in die straat en wag om sy snode plan uit te voer. Maar myne, al is dit wreed, is eerbaar, en dit sal eerste uitgevoer word."

"Ag, señora," het die listige Leonela gesê, wat haar rol geken het, "wat wil u met hierdie dolk doen? Kan dit wees dat u van plan is om u eie lewe te neem, of Lotario s'n? Want watter een van die twee u ook al wil doen, dit sal lei tot die verlies van u reputasie en goeie naam. Dit is beter om u onreg te verbloem en hierdie goddelose man nie die kans te gee om nou die huis binne te kom en ons alleen aan te tref nie. Dink tog, señora, ons is swak vroue en hy is 'n man, en vasberade, en aangesien hy met so 'n lae doel kom, blind en deur hartstog gedryf, sal hy dalk, nog voordat u u voorneme kan uitvoer, iets doen wat vir u erger sal wees as om u lewe te neem. Wee my heer Anselmo, dat hy so 'n skaamtelose kêrel soveel mag in sy huis gegee het! En gestel u maak hom dood, señora, soos ek vermoed u van plan is, wat gaan ons met hom doen as hy dood is?"

"Wat, my vriendin?" het Camila geantwoord. "Ons sal hom vir Anselmo los om te begrawe, want dit sal tog billik 'n ligte taak vir hom wees om sy eie skande onder die grond weg te steek. Roep hom, maak gou, want al die tyd wat ek talm om wraak te neem vir die onreg wat my aangedoen is, lyk vir my na 'n vergryp teen die trou wat ek my man verskuldig is."

Anselmo het na dit alles geluister, en elke woord wat Camila uitgespreek het, het hom van mening laat verander. Maar toe hy hoor dat daar besluit is om Lotario dood te maak, was sy eerste ingewing om uit te kom en hom te vertoon om so 'n ramp af te weer. Maar in sy gretigheid om die afloop van 'n besluit so dapper en deugsaam te sien, het hy hom bedwing, met die voorneme om betyds uit te kom om die daad te verhoed. Op hierdie oomblik het Camila haar op 'n bed naby gegooi en flou geword, en Leonela het bitterlik begin huil en uitgeroep: "Wee my, dat dit my lot moet wees om die blom van die deug op aarde, die kroon van ware vrouens, die toonbeeld van kuisheid hier in my arms te laat sterf!" En nog meer van dieselfde strekking, sodat enigeen wat haar gehoor het, haar sou aangesien het vir die teerhartigste en getrouste diensmeisie in die wêreld, en haar meesteres vir 'n tweede vervolgde Penelope.

Camila het nie lank geneem om van haar floute te herstel nie, en toe sy weer by haar positiewe kom, het sy gesê: "Waarom gaan jy nie, Leonela, om daardie vriend hierheen te roep, die valste teenoor sy vriend wat die son nog ooit op geskyn of die nag ooit verberg het? Weg, hardloop, gou, maak spoed! Anders brand die vuur van my toorn homself uit deur die uitstel, en smelt die regverdige wraak waarop ek hoop weg in dreigemente en vervloekings."

"Ek gaan nou net om hom te roep, señora," het Leonela gesê, "maar u moet my eers daardie dolk gee, sodat u nie, terwyl ek weg is, daarmee almal wat u liefhet rede gee om hul hele lewe lank te huil nie."

"Gaan in vrede, liewe Leonela, ek sal dit nie doen nie," het Camila gesê, "want al is ek, na jou mening, onbesonne en dwaas in die verdediging van my eer, gaan ek nie so ver gaan soos daardie Lucretia wat, so sê hulle, haarself doodgemaak het sonder dat sy iets verkeerds gedoen het, en sonder om eers hom dood te maak op wie die skuld vir haar ongeluk gerus het nie. Ek sal sterf as ek moet sterf, maar dit moet wees ná volle wraak op hom wat my hierheen gebring het om te huil oor 'n vermetelheid wat nie uit enige skuld van my gebore is nie."

Leonela moes baie aangepor word voordat sy Lotario sou gaan roep, maar uiteindelik het sy gegaan. Terwyl sy op haar terugkoms wag, het Camila voortgegaan, asof sy met haarself praat: "Goeie God, sou dit nie verstandiger gewees het om Lotario af te wys, soos ek al menige keer tevore gedoen het, as om hom toe te laat, soos ek nou doen, om my vir onkuis en laag te hou, al is dit net vir die kort tydjie wat ek moet wag totdat ek hom uit die droom help nie? Ongetwyfeld sou dit beter gewees het. Maar dan sou ek nie gewreek wees nie, en my man se eer sou nie gehandhaaf wees nie, as hy so 'n duidelike en maklike uitweg vind uit die penarie waarin sy verdorwenheid hom gelei het. Laat die verraaier met sy lewe betaal vir die vermetelheid van sy wellustige begeertes, en laat die wêreld weet (as dit ooit te wete sou kom) dat Camila nie net haar trou aan haar man bewaar het nie, maar hom ook gewreek het op die man wat dit gewaag het om hom te kwets. Tog dink ek dit sou dalk beter wees om dit aan Anselmo te openbaar. Maar ek het sy aandag al daarop gevestig in die brief wat ek hom op die platteland geskryf het, en as hy niks gedoen het om die onheil te voorkom waarop ek hom daar gewys het nie, dan veronderstel ek dat hy uit pure goedhartigheid en vertroue nie wou en nie kon glo dat enige gedagte teen sy eer in die boesem van so 'n getroue vriend kon skuil nie. Ek self het dit ook baie dae lank nie geglo nie, en sou dit ook nooit geglo het as sy onbeskaamdheid nie so ver gegaan het om dit openlik te toon met geskenke, kwistige beloftes en onophoudelike trane nie. Maar waarom redeneer ek so? Het 'n dapper besluit argumente nodig? Beslis nie. Weg dan met verraaiers! Wraak, kom my te hulp! Laat die valse een kom, nader, vorentoe tree, sterf, sy lewe oplewer, en laat dan gebeur wat wil. Rein het ek gekom na hom wat die Hemel my geskenk het, rein sal ek hom verlaat; en op die ergste, gebaai in my eie kuise bloed en in die vuil bloed van die valste vriend wat die vriendskap nog ooit in die wêreld gesien het." En terwyl sy hierdie woorde uiter, het sy met die ontblote dolk in die hand op en af in die kamer geloop, met sulke onreëlmatige en deurmekaar treë en sulke gebare dat 'n mens sou gedink het sy het haar verstand verloor, en haar sou aangesien het vir een of ander woeste struikrower eerder as 'n fyn vrou.

Anselmo, weggesteek agter 'n paar muurtapyte waar hy geskuil het, het dit alles aanskou en hom daaroor verwonder. Hy het reeds gevoel dat wat hy gesien en gehoor het, 'n voldoende antwoord was op selfs groter vermoedens. Nou sou hy graag gesien het dat die bewys van Lotario se koms agterweë gelaat word, want hy was bang vir een of ander skielike ongeluk. Maar net toe hy op die punt was om hom te vertoon en uit te kom om sy vrou te omhels en uit die droom te help, het hy gehuiwer, want hy het gesien hoe Leonela terugkom en Lotario aan die hand lei. Toe Camila hom sien, het sy met die dolk 'n lang streep voor haar op die vloer getrek en vir hom gesê: "Lotario, let op na wat ek vir jou sê: as jy dit by enige toeval waag om hierdie streep wat jy sien oor te steek, of selfs net nader te kom, sal ek dieselfde oomblik dat ek sien jy probeer dit, my bors met hierdie dolk in my hand deurboor. En voordat jy my 'n woord antwoord, wil ek hê jy moet na 'n paar woorde van my luister, en daarna kan jy antwoord soos jy wil. Eerstens wil ek hê jy moet my sê, Lotario, of jy my man Anselmo ken, en in watter lig jy hom beskou; en tweedens wil ek weet of jy my ook ken. Antwoord my dit, sonder verleentheid en sonder om diep na te dink oor wat jy gaan antwoord, want dit is geen raaisels wat ek jou voorlê nie."

Lotario was nie so dom nie dat hy nie van die eerste oomblik af, toe Camila hom opdrag gegee het om Anselmo te laat wegkruip, verstaan het wat sy van plan was om te doen nie. Daarom het hy so gereed en vinnig by haar plan ingeval dat hulle saam die bedrog meer waar as die waarheid laat lyk het. En so het hy haar geantwoord: "Ek het nie gedink, skone Camila, dat jy my roep om vrae te vra wat so ver verwyder is van die doel waarmee ek kom nie. Maar as jy dit doen om die beloofde beloning uit te stel, kon jy dit nog langer uitgestel het, want die verlange na geluk gee des te meer kwelling hoe nader die hoop kom om dit te verkry. Maar sodat jy nie kan sê dat ek nie jou vrae beantwoord nie, sê ek dat ek jou man Anselmo ken, en dat ons mekaar van ons vroegste jare af ken. Ek sal nie praat oor wat jy ook weet, oor ons vriendskap nie, sodat ek myself nie dwing om te getuig teen die onreg wat die liefde, die magtige verskoning vir groter dwalings, my laat aanrig nie. Jou ken ek, en ek ag jou net so hoog as hy, want as dit nie so was nie, sou ek nie vir 'n mindere prys gehandel het teen wat ek aan my stand en aan die heilige wette van ware vriendskap verskuldig is nie, wette wat nou deur my gebreek en geskend is deur toedoen van daardie magtige vyand, die liefde."

"As jy dit bely," het Camila geantwoord, "doodsvyand van alles wat met reg verdien om liefgehê te word, met watter gesig waag jy dit om te verskyn voor een wat jy weet die spieël is waarin hy weerkaats word na wie jy behoort te kyk om te sien hoe onwaardig jy hom veronreg? Maar, wee my, nou begryp ek wat jou so min ag laat slaan het op wat jy aan jouself verskuldig is. Dit moes een of ander vrypostigheid van my gewees het, want ek wil dit nie onbeskeidenheid noem nie, aangesien dit nie uit enige doelbewuste voorneme voortgekom het nie, maar uit een of ander onbedagsaamheid soos waaraan vroue hulle uit onoplettendheid skuldig maak wanneer hulle dink dat hulle geen rede het om terughoudend te wees nie. Maar sê my, verraaier, wanneer het ek met woord of gebaar 'n antwoord op jou smekinge gegee wat in jou 'n skaduwee van hoop kon wek om jou lae begeertes te bereik? Wanneer is jou liefdesbetuigings nie streng en smalend afgewys en berispe nie? Wanneer is jou herhaalde beloftes en nog meer herhaalde geskenke geglo of aanvaar? Maar aangesien ek oortuig is dat niemand lank kan volhard in die poging om liefde te wen as dit nie deur een of ander hoop gedra word nie, is ek bereid om die skuld vir jou vrypostigheid aan myself toe te skryf. Want ongetwyfeld het een of ander onnadenkendheid van my al die tyd jou hoop gevoed. Daarom sal ek myself straf en die straf wat jou skuld verdien, op myself lê. En sodat jy kan sien dat ek, omdat ek so onverbiddelik teenoor myself is, onmoontlik anders teenoor jou kan wees nie, het ek jou ontbied om getuie te wees van die offer wat ek wil bring aan die gekrenkte eer van my geëerde man. Hy is deur jou veronreg met al die ywer waartoe jy in staat was, en ook deur my, deur my gebrek aan versigtigheid om elke geleentheid te vermy, as ek enige gegee het, om jou lae planne aan te moedig en goed te keur. Ek sê weer: die vermoede in my gemoed dat een of ander onversigtigheid van my hierdie wettelose gedagtes in jou verwek het, is wat my die meeste ontstel en wat ek die graagste met my eie hande wil straf. Want as enige ander werktuig van straf gebruik word, sou my dwaling dalk wyer bekend word. Maar voordat ek dit doen, wil ek in my dood die dood toedien, en een saamneem wat my verlange na die wraak waarop ek hoop en wat ek reeds het, ten volle sal bevredig. Want ek sal, waar ek ook al heengaan, die straf sien wat die onbuigsame, onwrikbare geregtigheid toeken aan hom wat my in so 'n wanhopige posisie geplaas het."

Terwyl sy hierdie woorde uiter, het sy met ongelooflike krag en snelheid met die ontblote dolk op Lotario afgevlieg, so duidelik vasbeslote om dit in sy bors te begrawe dat hy self amper onseker was of hierdie vertoning werklik of geveins was. Want hy moes al sy behendigheid en krag gebruik om te verhoed dat sy hom steek. En met soveel werklikheid het sy hierdie vreemde klug en misleiding gespeel, dat sy, om dit 'n skyn van waarheid te gee, besluit het om dit met haar eie bloed te kleur. Want terwyl sy merk, of voorgee om te merk, dat sy Lotario nie kon wond nie, het sy gesê: "Die noodlot wil blykbaar nie my regverdige begeerte volle bevrediging gun nie, maar dit sal my nie kan verhinder om dit ten minste gedeeltelik te bevredig nie." En met 'n kragtige ruk het sy die hand met die dolk, wat Lotario in sy greep gehad het, losgeruk. Sy het die punt gerig op 'n plek waar dit nie 'n diep wond kon toedien nie, dit hoog in haar linkersy naby die skouer ingesteek, en haar toe op die grond laat val asof sy flou is.

Leonela en Lotario het verstom en verbysterd gestaan oor hierdie ramp, en toe hulle Camila op die grond sien lê, gebaai in haar bloed, was hulle steeds onseker oor die ware aard van die daad. Lotario het verskrik en uitasem nader gehardloop om die dolk uit te trek. Maar toe hy sien hoe lig die wond was, was hy van sy vrees verlos, en hy het weer eens die listigheid, kalmte en vlugge vernuf van die skone Camila bewonder. En om die rol wat hy moes speel beter te ondersteun, het hy oor haar liggaam begin om oorvloedige en klaende jammerklagte uit te spreek asof sy dood was. Hy het vervloekings afgeroep nie net op homself nie, maar ook op die een wat die middel was waardeur hy in so 'n posisie beland het. En omdat hy geweet het dat sy vriend Anselmo hom hoor, het hy op so 'n manier gepraat dat 'n toehoorder baie meer jammer vir hom as vir Camila sou voel, selfs al sou hy meen dat sy dood is. Leonela het haar in haar arms opgetel en op die bed neergelê, en Lotario gesmeek om iemand te gaan soek wat haar wond in die geheim kon versorg. Terselfdertyd het sy sy raad en mening gevra oor wat hulle vir Anselmo moes sê oor sy vrou se wond as hy dalk sou terugkom voordat dit genees was. Hy het geantwoord hulle kon sê wat hulle wou, want hy was nie in 'n toestand om raad te gee wat van enige nut sou wees nie. Al wat hy haar kon sê, was om die bloed te probeer stelp, want hy gaan nou waar hy nooit weer gesien sou word nie. En met elke skyn van diepe droefheid en smart het hy die huis verlaat. Maar toe hy hom alleen bevind, waar niemand hom kon sien nie, het hy onophoudelik die kruisteken gemaak, verlore in verwondering oor Camila se behendigheid en Leonela se volgehoue toneelspel. Hy het bedink hoe oortuig Anselmo sou wees dat hy 'n tweede Portia as vrou gehad het, en hy het gretig uitgesien daarna om hom te ontmoet, sodat hulle saam bly kon wees oor die leuen en die waarheid wat so listig verbloem was as wat 'n mens jou kon voorstel.

Portia (of Porcia) was die vrou van Brutus, een van Caesar se moordenaars. Om haar man te bewys dat sy 'n geheim kon bewaar, het sy haarself met 'n mes in die dy gewond.

Leonela het, soos hy haar gesê het, haar meesteres se bloed gestelp, wat net genoeg was om haar bedrog te ondersteun. Sy het die wond met 'n bietjie wyn gewas en dit so goed as wat sy kon verbind, en die hele tyd terwyl sy haar versorg, het sy op so 'n trant gepraat dat dit, al was niks anders tevore gesê nie, genoeg sou gewees het om Anselmo te verseker dat hy in Camila 'n toonbeeld van kuisheid gehad het. By Leonela se woorde het Camila haar eie gevoeg. Sy het haarself lafhartig en sonder moed genoem, omdat sy nie genoeg moed gehad het op die oomblik toe sy dit die nodigste gehad het nie, om haar te bevry van die lewe wat sy so verafsku. Sy het haar diensmeisie se raad gevra of sy haar geliefde man van alles wat gebeur het, moes inlig of nie. Maar die ander het haar aangeraai om niks daarvan te sê nie, want sy sou hom dan die verpligting oplê om wraak op Lotario te neem, wat hy nie sonder groot gevaar vir homself kon doen nie. En dit was die plig van 'n ware vrou om haar man nie aanleiding tot twis te gee nie, maar om dit inteendeel so ver moontlik van hom af te hou.

Camila het geantwoord dat sy glo Leonela is reg en dat sy haar raad sou volg, maar dat dit in elk geval goed sou wees om te oorweeg hoe sy die wond aan Anselmo moes verklaar, want hy sou dit nie kon miskyk nie. Waarop Leonela geantwoord het dat sy nie eens vir die grap 'n leuen kon vertel nie.

"Hoe moet ek dan weet, my liewe?" het Camila gesê. "Want ek sou nie waag om 'n leuen te versin of vol te hou nie, al hang my lewe daarvan af. As ons nie 'n uitweg uit hierdie moeilikheid kan bedink nie, sal dit beter wees om hom die reguit waarheid te vertel as dat hy ons in 'n onware storie betrap."

"Moenie bekommerd wees nie, señora," het Leonela gesê. "Tussen nou en môre sal ek uitdink wat ons vir hom moet sê, en miskien, omdat die wond is waar dit is, kan dit vir hom weggesteek word, en sal dit die Hemel behaag om ons te help in 'n doel so goed en eerbaar. Bedaar, señora, en probeer u opwinding kalmeer, sodat my heer u nie ontsteld aantref nie. En laat die res aan my sorg oor, en aan God s'n, wat altyd goeie voornemens ondersteun."

Anselmo het met die diepste aandag geluister na, en toegekyk hoe die tragedie van die dood van sy eer opgevoer word, wat die spelers met so 'n wonderlik oortuigende waarheid gespeel het dat dit gelyk het asof hulle self die werklikheid van die rolle wat hulle speel, geword het. Hy het verlang na die nag en na 'n geleentheid om uit die huis te ontsnap en sy goeie vriend Lotario te gaan sien, en saam met hom lug te gee aan sy vreugde oor die kosbare pêrel wat hy gewen het deur sy vrou se kuisheid te bewys. Meesteres en diensmeisie het albei gesorg dat hy tyd en geleentheid kry om weg te kom. Hy het dit benut en ontsnap, en dadelik vir Lotario gaan soek. Dit sou onmoontlik wees om te beskryf hoe hy hom omhels het toe hy hom kry, en die dinge wat hy in die vreugde van sy hart vir hom gesê het, en die lof wat hy aan Camila toegeswaai het. Na dit alles het Lotario geluister sonder om enige plesier te kan toon, want hy kon nie vergeet hoe bedroë sy vriend was en hoe oneerbaar hy hom veronreg het nie. En al kon Anselmo sien dat Lotario nie bly was nie, het hy gemeen dit was net omdat hy Camila gewond agtergelaat het en self die oorsaak daarvan was. Daarom het hy onder meer vir hom gesê om hom nie oor Camila se ongeluk te kwel nie, want aangesien hulle ooreengekom het om dit vir hom weg te steek, was die wond klaarblyklik onbeduidend. En as dit so was, het hy geen rede tot vrees gehad nie, maar moes hy voortaan opgeruimd wees en saam met hom bly wees, aangesien hy hom deur Lotario se toedoen en behendigheid verhef sien tot die hoogste toppunt van geluk waarop hy ooit kon gehoop het. Hy het ook gesê hy begeer geen beter tydverdryf as om verse ter ere van Camila te maak wat haar naam vir alle tye sou bewaar nie. Lotario het sy voorneme geprys en belowe om hom van sy kant te help om so 'n roemryke gedenkteken op te rig.

En so is Anselmo gelaat as die bekoorlikste bedroë man wat daar in die wêreld kon wees. Oortuig dat hy die werktuig van sy roem by hom het, het hy self die man aan die hand huis toe gelei wat die algehele verwoesting van sy goeie naam was. En Camila het hom met 'n afgewende gesig ontvang, maar met 'n glimlag in haar hart. Die bedrog is 'n tyd lank volgehou, totdat die Fortuin ná verloop van 'n paar maande haar wiel gedraai het. Die skuld wat tot dan toe so behendig verberg was, is wyd en syd bekend gemaak, en Anselmo het met sy lewe die prys betaal vir sy onverstandige nuuskierigheid.