Wat vertel van nog meer merkwaardige voorvalle wat in die herberg gebeur het

Net op daardie oomblik het die herbergier, wat by die hek van die herberg gestaan het, uitgeroep: "Hier kom 'n mooi klomp gaste aan! As hulle hier stilhou, kan ons maar gaudeamus sing."

"Gaudeamus" is Latyn vir "laat ons ons verheug": die herbergier ruik geld.

"Wie is hulle?" het Cardenio gevra.

"Vier mans," het die herbergier gesê, "wat met kort stiebeuels op die Moorse manier ry, met lanse en skilde, en almal met swart sluiers. By hulle is 'n vrou in wit op 'n dameszadel, met haar gesig ook gesluier, en twee bediendes te voet."

"Is hulle baie naby?" het die pastoor gevra.

"So naby," het die herbergier geantwoord, "dat hulle hier aankom."

Toe Dorotea dit hoor, het sy haar gesig bedek, en Cardenio het in Don Quijote se kamer teruggewyk. Hulle het skaars tyd gehad om dit te doen voordat die hele geselskap wat die herbergier beskryf het, die herberg binnegekom het. Die vier ruiters, wat 'n hoogs deftige voorkoms en houding gehad het, het afgeklim en nader gekom om die vrou op die dameszadel af te help. Een van hulle het haar in sy arms geneem en haar op 'n stoel neergesit wat by die ingang van die kamer gestaan het waarin Cardenio weggekruip het. Al die tyd het nie sy of hulle hul sluiers afgehaal of 'n woord gesê nie. Net toe sy op die stoel gaan sit, het die vrou diep gesug en haar arms laat val soos iemand wat siek en swak is. Die bediendes te voet het toe die perde na die stal gelei. Toe die pastoor dit sien, en nuuskierig was om te weet wie hierdie mense was, in sulke klere en so stil, het hy gegaan na waar die bediendes gestaan het en een van hulle uitgevra, wat hom so geantwoord het:

"Regtig, meneer, ek kan u nie sê wie hulle is nie. Ek weet net dat hulle na deftige mense lyk, veral hy wat nader gekom het om die dame wat u gesien het in sy arms te neem. En ek sê so omdat al die ander hom respek betoon, en niks word gedoen behalwe wat hy voorskryf en beveel nie."

"En die dame, wie is sy?" het die pastoor gevra.

"Dit kan ek u ook nie sê nie," het die bediende gesê, "want ek het die hele pad lank nie haar gesig gesien nie. Ek het haar wel baie keer hoor sug en sulke kreune gee dat dit elke keer lyk of sy die gees gaan gee. Maar dit is geen wonder dat ons nie meer weet as wat ons u vertel het nie, want ek en my maat is eers twee dae in hulle geselskap. Hulle het ons op die pad teëgekom en ons gesmeek en oorreed om saam met hulle na Andalusië te gaan, en belowe om ons goed te betaal."

"En het julle gehoor dat enigeen van hulle by sy naam genoem word?" het die pastoor gevra.

"Nee, regtig nie," het die bediende geantwoord. "Hulle bewaar almal 'n wonderlike stilte op die pad, want daar word geen geluid onder hulle gehoor nie behalwe die arme dame se sugte en snikke, wat ons jammer laat voel vir haar. En ons is seker dat, waarheen sy ook al gaan, dit teen haar wil is. Sover 'n mens uit haar klere kan oordeel, is sy 'n non, of, wat meer waarskynlik is, sy is op pad om een te word. En miskien is sy so ongelukkig as wat sy lyk omdat sy nie uit eie vrye wil die geloftes aflê nie."

"Dit kan heel moontlik wees," het die pastoor gesê. Hy het hulle gelos en teruggegaan na waar Dorotea was. Sy het die gesluierde dame hoor sug en, uit natuurlike medelye bewoë, nader gegaan en gesê: "Waaraan ly u, señora? As dit iets is wat vroue gewoond is om te verlig en weet hoe om te verlig, bied ek u met my hele hart my dienste aan."

Hierop het die ongelukkige dame geen antwoord gegee nie, en al het Dorotea haar aanbod nog dringender herhaal, het sy steeds stilgebly, totdat die heer met die sluier, wat die ander volgens die bediende gehoorsaam het, nader gekom en vir Dorotea gesê het: "Moenie die moeite doen nie, señora, om enige aanbod aan daardie vrou te maak nie, want dit is haar manier om vir niks wat vir haar gedoen word dankie te sê nie. En moenie probeer om haar te laat antwoord nie, tensy u 'n leuen uit haar mond wil hoor."

"Ek het nog nooit 'n leuen vertel nie," was die onmiddellike antwoord van haar wat tot nou toe stil was. "Inteendeel, dit is juis omdat ek so eerlik is en so onkundig oor leuenagtige liste, dat ek nou in hierdie ellendige toestand is. En ek roep u self as getuie hiervan, want dit is my onbevlekte waarheid wat u vals en 'n leuenaar gemaak het."

Cardenio het hierdie woorde helder en duidelik gehoor, want hy was baie naby aan die spreker: daar was net die deur van Don Quijote se kamer tussen hulle. En die oomblik toe hy dit hoor, het hy hard uitgeroep: "Goeie God! Wat is dit wat ek hoor? Watter stem is dit wat my ore bereik het?" Die dame het van die stem geskrik en haar kop gedraai, en toe sy die spreker nie sien nie, het sy opgestaan en probeer om die kamer binne te gaan. Toe die heer dit sien, het hy haar teruggehou en verhoed dat sy een tree gee. In haar ontsteltenis en skielike beweging het die sydoek waarmee sy haar gesig bedek het, afgeval en 'n gelaat van onvergelyklike en wonderlike skoonheid onthul, maar bleek en verskrik. Want sy het haar oë oral rondgedraai waarheen sy haar blik kon rig, met 'n gretigheid wat haar laat lyk het of sy haar verstand verloor het, en dit was so opvallend dat dit die medelye gewek het van Dorotea en almal wat haar gesien het, al het hulle nie geweet wat die oorsaak was nie. Die heer het haar stewig aan die skouers vasgegryp, en omdat hy so besig was om haar terug te hou, kon hy nie 'n hand na sy sluier uitsteek nie, wat besig was om af te gly, en uiteindelik ook heeltemal afgeval het. En Dorotea, wat die dame in haar arms gehou het, het haar oë opgeslaan en gesien dat hy wat haar ook vashou, haar man, Don Fernando, was. Die oomblik toe sy hom herken, het sy met 'n lang, klaende kreet uit die diepte van haar hart agteroor geval in 'n floute, en as die barbier nie naby was om haar in sy arms te vang nie, sou sy plat op die grond geval het. Die pastoor het dadelik nader gesnel om haar gesig te ontbloot en water daarop te gooi, en terwyl hy dit doen, het Don Fernando (want hy was dit wat die ander in sy arms gehou het) haar herken en gestaan asof die aanblik hom doodgeslaan het. Tog het hy nie sy greep op Luscinda verslap nie, want dit was sy wat geworstel het om haar uit sy greep te bevry, omdat sy Cardenio aan sy stem herken het, soos hy haar herken het. Cardenio het ook Dorotea se kreet gehoor toe sy flou val, en omdat hy gedink het dit kom van sy Luscinda, het hy verskrik uit die kamer gestorm, en die eerste ding wat hy gesien het, was Don Fernando met Luscinda in sy arms. Don Fernando het Cardenio ook dadelik herken, en al drie, Luscinda, Cardenio en Dorotea, het in stomme verbasing gestaan, skaars wetend wat met hulle gebeur het.

Hulle het mekaar sonder 'n woord aangestaar: Dorotea vir Don Fernando, Don Fernando vir Cardenio, Cardenio vir Luscinda, en Luscinda vir Cardenio. Die eerste wat die stilte verbreek het, was Luscinda, wat Don Fernando so aangespreek het: "Laat my los, Señor Don Fernando, ter wille van wat u aan uself verskuldig is. As geen ander rede u daartoe kan beweeg nie, laat my los sodat ek my kan vasklou aan die muur waarvan ek die klimop is, aan die steun waarvan nie u aandringe, of u dreigemente, of u beloftes, of u geskenke my kon losmaak nie. Kyk hoe die Hemel, langs vreemde weë wat vir ons oë verborge is, my van aangesig tot aangesig met my ware man gebring het. En u weet goed, uit duur betaalde ondervinding, dat net die dood hom uit my geheue sal kan uitwis. Laat hierdie eerlike verklaring u dan daartoe bring, aangesien u niks anders kan doen nie, om u liefde in woede te verander en u toegeneentheid in wrok, en so my lewe te neem. Want as ek dit in die teenwoordigheid van my geliefde man opgee, ag ek dit goed bestee. Dalk sal hy deur my dood oortuig word dat ek tot die laaste oomblik van my lewe my trou aan hom gehou het."

Intussen het Dorotea bygekom en Luscinda se woorde gehoor, waaruit sy afgelei het wie sy was. Maar toe sy sien dat Don Fernando haar nog nie losgelaat of geantwoord het nie, het sy haar moed bymekaargeskraap so goed as wat sy kon, opgestaan en voor sy voete gekniel, en met 'n stroom van helder en aandoenlike trane hom so aangespreek:

"As, my heer, die strale van daardie son wat jy verduister in jou arms hou, nie jou oë verblind en van hulle sig beroof het nie, sou jy teen hierdie tyd gesien het dat sy wat voor jou voete kniel, so lank as wat jy dit so wil hê, die ongelukkige en rampspoedige Dorotea is. Ek is daardie nederige plaasmeisie wat jy in jou goedheid, of vir jou plesier, hoog genoeg wou ophef dat sy haarself joune kon noem. Ek is sy wat in die afsondering van onskuld 'n tevrede lewe gelei het, totdat sy op die stem van jou aandrang, en van jou ware en tere hartstog, so het dit gelyk, die poorte van haar beskeidenheid oopgemaak en die sleutels van haar vryheid aan jou oorgegee het: 'n geskenk wat jy ondankbaar ontvang het, soos duidelik blyk uit my gedwonge toevlug na die plek waar jy my kry, en uit jou verskyning onder die omstandighede waarin ek jou sien. Tog wil ek nie hê jy moet dink dat ek hierheen gekom het, gedryf deur my skande nie. Dit is net droefheid en smart omdat ek sien dat jy my vergeet het, wat my hierheen gelei het. Dit was jou wil om my joune te maak, en jy het jou wil so gevolg dat jy nou, al het jy berou, nie anders kan nie as om myne te wees. Bedink, my heer, dat die onoortreflike liefde wat ek jou toedra, kan opweeg teen die skoonheid en edel afkoms waarvoor jy my wil verlaat. Jy kan nie die skone Luscinda s'n wees nie, want jy is myne, en sy kan ook nie joune wees nie, want sy is Cardenio s'n. En onthou, dit sal makliker wees om jou wil te buig om iemand lief te hê wat jou aanbid, as om iemand wat jou nou verafsku, te lei om jou lief te hê. Jy het jou tot my eenvoud gewend, jy het my deug beleër, jy was nie onkundig oor my stand nie, en jy weet goed hoe ek my geheel en al aan jou wil oorgegee het. Daar is geen grond of rede vir jou om bedrog aan te voer nie. En as dit so is, soos dit wel is, en as jy 'n Christen is soos jy 'n edelman is, waarom stel jy dit met sulke uitvlugte uit om my op die ou end so gelukkig te maak as wat jy my aan die begin gemaak het? En as jy my nie wil hê vir wat ek is, jou ware en wettige vrou nie, neem en aanvaar my dan ten minste as jou slavin, want solank ek joune is, sal ek myself gelukkig en geseënd ag. Moenie deur my te verlaat my skande die praatjies van die skinderbekke op straat laat word nie. Moenie my ouers se oudag ellendig maak nie, want die getroue dienste wat hulle as lojale onderdane nog altyd aan joune bewys het, verdien nie so 'n vergelding nie. En as jy dink dit sal jou bloed verlaag om dit met myne te meng, bedink dan dat daar min of geen adel in die wêreld is wat nie al dieselfde pad geloop het nie, en dat dit in roemryke geslagte nie die vrou se bloed is wat tel nie. En boonop dat ware adel in deug lê, en as jy dit kortkom deur my te weier wat jy my in geregtigheid verskuldig is, dan het selfs ek 'n groter aanspraak op adel as jy. Om af te sluit, señor, is dit my laaste woorde aan jou: of jy wil of nie, ek is jou vrou. Getuie daarvan is jou woorde, wat nie vals mag of behoort te wees nie, as jy trots is op dít waarvan die gebrek by my die rede is dat jy my verag. Getuie is die pand wat jy my gegee het, en getuie is die Hemel, wat jy self as getuie geroep het van die belofte wat jy my gemaak het. En as dit alles faal, sal jou eie gewete nie faal om sy stille stem te midde van al jou vrolikheid te verhef nie, en die waarheid van wat ek sê te bevestig, en jou grootste plesier en genot te bederf."

Dit alles, en meer, het die veronregte Dorotea met soveel innige gevoel en soveel trane uitgespreek dat almal wat daar was, selfs dié wat saam met Don Fernando gekom het, nie anders kon nie as om saam met haar te huil. Don Fernando het na haar geluister sonder om te antwoord, totdat sy ophou praat en oorgaan in sulke snikke en sugte dat dit 'n hart van koper moes wees wat nie deur die aanskoue van so 'n groot smart versag sou word nie. Luscinda het na haar staan en kyk met nie minder medelye met haar lyding as bewondering vir haar verstand en skoonheid nie, en sy sou na haar toe gegaan het om 'n paar woorde van troos te sê, maar is verhinder deur Don Fernando se greep wat haar vasgehou het. Hy, oorweldig deur verwarring en verbasing, het Dorotea 'n paar oomblikke stip aangekyk, toe sy arms oopgemaak, Luscinda losgelaat en uitgeroep:

"Jy het gewen, skone Dorotea, jy het gewen! Want dit is onmoontlik om die hart te hê om die saamgestelde krag van soveel waarhede te ontken."

Luscinda was in haar swakheid op die punt om op die grond te val toe Don Fernando haar loslaat. Maar Cardenio, wat naby gestaan het (hy het agter Don Fernando teruggewyk om nie herken te word nie), het alle vrees opsy gesit en, sonder om te steur aan wat ook al kon gebeur, vorentoe gehardloop om haar te ondersteun. Terwyl hy haar in sy arms neem, het hy gesê: "As die Hemel in sy medelye bereid is om jou uiteindelik te laat rus, meesteres van my hart, trou, standvastig en skoon, kan jy nêrens veiliger rus as in hierdie arms wat jou nou ontvang nie, en wat jou voorheen ontvang het toe die fortuin my toegelaat het om jou myne te noem."

By hierdie woorde het Luscinda na Cardenio opgekyk. Eers het sy hom aan sy stem begin herken, en toe met haar oë seker gemaak dat dit hy was. Skaars wetend wat sy doen, en sonder om aan enige oorweging van welvoeglikheid te steur, het sy haar arms om sy nek gegooi, haar gesig styf teen syne gedruk en gesê: "Ja, my liewe heer, u is die ware meester van hierdie slavin van u, al sou die vyandige noodlot weer tussenbeide tree, en nuwe gevare hierdie lewe bedreig wat aan u s'n hang."

Dit was 'n vreemde gesig vir Don Fernando en dié wat rondom gestaan het, vol verbasing oor so 'n onverwagte voorval. Dorotea het gemeen dat Don Fernando van kleur verander en lyk asof hy wraak op Cardenio wou neem, want sy het gesien hoe hy sy hand na sy swaard sit. En die oomblik toe die gedagte by haar opkom, het sy met wonderlike vlugheid sy knieë omklem, en terwyl sy dit soen en hom so vashou dat hy nie kon beweeg nie, het sy, met haar trane wat steeds vloei, gesê: "Wat wil jy doen, my enigste toevlug, in hierdie onvoorsiene gebeurtenis? Jy het jou vrou aan jou voete, en sy wat jy as vrou wou hê, is in die arms van haar man. Bedink of dit reg sal wees vir jou, of dit moontlik sal wees vir jou, om ongedaan te maak wat die Hemel gedoen het, en of dit jou sal pas om haar tot jou gade te wil verhef wat, ondanks elke struikelblok, en sterk in haar waarheid en standvastigheid, voor jou oë met die trane van liefde die gesig en die bors van haar wettige man bad. Om God se ontwil smeek ek jou, om jou eie ontwil bid ek jou: laat hierdie openlike vertoning nie jou toorn wek nie, maar bedaar dit eerder sodat hierdie twee geliefdes in vrede en rus kan lewe sonder enige inmenging van jou, so lank as wat die Hemel hulle toelaat. En deur dit te doen, sal jy die grootmoedigheid van jou verhewe, edel gees bewys, en die wêreld sal sien dat by jou die rede meer invloed het as die hartstog."

Al die tyd wat Dorotea gepraat het, het Cardenio, al het hy Luscinda in sy arms gehou, nooit sy oë van Don Fernando afgehaal nie, vasbeslote om, as hy hom enige vyandige beweging sien maak, homself te probeer verdedig en almal wat hom kon aanval so goed as wat hy kon te weerstaan, al sou dit hom sy lewe kos. Maar nou het Don Fernando se vriende, sowel as die pastoor en die barbier, wat die hele tyd daar was, en die waardige Sancho Panza nie te vergeet nie, vorentoe gehardloop en om Don Fernando saamgedrom. Hulle het hom gesmeek om ag te slaan op Dorotea se trane en nie toe te laat dat haar redelike verwagtinge teleurgestel word nie, aangesien wat sy gesê het, soos hulle vas geglo het, niks anders as die waarheid was nie. Hulle het hom laat opmerk dat dit nie, soos dit dalk mag lyk, by toeval was nie, maar deur 'n besondere beskikking van die Voorsienigheid dat hulle almal bymekaargekom het op 'n plek waar niemand 'n ontmoeting sou verwag het nie. En die pastoor het hom gevra om te onthou dat net die dood Luscinda van Cardenio kon skei. Selfs as een of ander swaard hulle sou skei, sou hulle hul dood die gelukkigste ag. En in 'n saak waarvoor daar geen raad was nie, was sy wysste weg om, deur homself te oorwin en te bedwing, 'n grootmoedige gees te toon en uit eie beweging hierdie twee die geluk te gun wat die Hemel hulle gegee het. Hy het hom ook gevra om sy oë na die skoonheid van Dorotea te draai, dan sou hy sien dat min of geen haar kon ewenaar, wat nog te sê oortref nie. En by daardie skoonheid moes hy nog haar beskeidenheid tel, en die oortreffende liefde wat sy hom toedra. Maar bo en behalwe dit alles het hy hom daaraan herinner dat as hy trots was daarop om 'n edelman en 'n Christen te wees, hy nie anders kon nie as om sy gegewe woord te hou. Deur dit te doen, sou hy God gehoorsaam en die goedkeuring wen van alle verstandige mense, wat weet en erken dat dit die voorreg van skoonheid is, selfs by iemand van nederige afkoms, mits deug dit vergesel, om haarself tot die hoogte van enige stand te kan verhef, sonder enige smet op hom wat haar op gelyke voet met homself stel. En verder, dat wanneer die magtige heerskappy van die hartstog sy gesag laat geld, solank daar geen sonde by gemeng is nie, hy wat daaraan toegee nie te blameer is nie.

Om kort te gaan, hulle het nog ander sulke kragtige argumente hierby gevoeg, sodat Don Fernando se manlike hart, wat op die ou end tog deur edel bloed gevoed is, geraak is en toegegee het aan die waarheid wat hy, al sou hy wou, nie kon weerspreek nie. Hy het sy onderwerping, en sy aanvaarding van die goeie raad wat hom gegee is, getoon deur af te buk en Dorotea te omhels, en vir haar te sê: "Staan op, liewe dame. Dit is nie reg dat wat ek in my hart dra, aan my voete kniel nie. En as ek tot nou toe geen teken gegee het van wat ek erken nie, was dit miskien deur die Hemel se beskikking, sodat ek, deur die standvastigheid te sien waarmee u my liefhet, kan leer om u te waardeer soos u verdien. Wat ek u smeek, is dat u my nie my oortreding en ernstige onreg verwyt nie, want dieselfde oorsaak en krag wat my gedryf het om u myne te maak, het my aangespoor om daarteen te stry om u s'n te wees. En om dit te bewys: draai om en kyk in die oë van die nou gelukkige Luscinda, en u sal daarin 'n verskoning sien vir al my dwalinge. En aangesien sy die voorwerp van haar begeertes gevind en gewen het, en ek in u gevind het wat al my wense bevredig, mag sy in vrede en tevredenheid soveel gelukkige jare met haar Cardenio lewe as wat ek op my knieë die Hemel bid om my toe te laat om met my Dorotea te lewe." Met hierdie woorde het hy haar weer omhels en sy gesig met soveel teerheid teen hare gedruk dat hy baie moes oppas dat sy trane nie die bewys van sy liefde en berou voor almal se oë voltooi nie. Nie so Luscinda en Cardenio en byna al die ander nie, want hulle het soveel trane gestort, sommige oor hul eie geluk, sommige oor dié van die ander, dat 'n mens sou gedink het 'n swaar ramp het hulle almal getref. Selfs Sancho Panza het gehuil, al het hy naderhand gesê hy het net gehuil omdat hy gesien het Dorotea is nie, soos hy gedink het, die koningin Micomicona nie, van wie hy sulke groot gunste verwag het. Hulle verwondering sowel as hulle gehuil het 'n ruk lank aangehou, en toe het Cardenio en Luscinda gegaan en voor Don Fernando op hulle knieë geval en hom bedank vir die guns wat hy hulle bewys het, in so 'n dankbare taal dat hy nie geweet het hoe om hulle te antwoord nie. Hy het hulle opgehelp en hulle met elke teken van toegeneentheid en hoflikheid omhels.

Toe het hy vir Dorotea gevra hoe sy dit reggekry het om 'n plek te bereik wat so ver van haar eie huis af is, en sy het in 'n paar gepaste woorde alles vertel wat sy voorheen aan Cardenio vertel het. Don Fernando en sy metgeselle was so in hulle skik daarmee dat hulle gewens het die storie was langer, so bekoorlik het Dorotea haar teëspoed beskryf. Toe sy klaar was, het Don Fernando vertel wat met hom in die stad gebeur het nadat hy in Luscinda se boesem die briefie gekry het waarin sy verklaar het dat sy Cardenio se vrou is en nooit syne kon wees nie. Hy het gesê hy wou haar doodmaak, en sou dit gedoen het as haar ouers hom nie verhinder het nie. Toe het hy die huis vol woede en skaamte verlaat, vasbeslote om wraak te neem wanneer 'n gunstiger geleentheid hom sou voordoen. Die volgende dag het hy gehoor dat Luscinda uit haar pa se huis verdwyn het, en dat niemand kon sê waarheen sy gegaan het nie. Uiteindelik, ná 'n paar maande, het hy uitgevind dat sy in 'n klooster was en van plan was om die res van haar lewe daar te bly, as sy dit nie met Cardenio kon deel nie. En sodra hy dit gehoor het, het hy hierdie drie here as sy metgeselle saamgeneem en by die plek aangekom waar sy was. Hy het egter vermy om met haar te praat, uit vrees dat, as dit bekend word dat hy daar is, strenger voorsorg in die klooster getref sou word. Hy het gewag vir 'n tyd toe die portierskamer oop was, twee agtergelaat om die hek te bewaak, en hy en die ander een het die klooster binnegegaan op soek na Luscinda. Hulle het haar in die kloostergang gekry, in gesprek met een van die nonne, en haar weggevoer sonder om haar tyd te gee om teë te stribbel. Hulle het met haar 'n plek bereik waar hulle hulself voorsien het van wat hulle nodig gehad het om haar weg te neem. Dit alles kon hulle in volkome veiligheid doen, want die klooster was op die platteland, 'n hele ent van die stad af. Hy het bygevoeg dat Luscinda, toe sy haar in sy mag bevind, heeltemal haar bewussyn verloor het, en nadat sy bygekom het, niks gedoen het nie as om te huil en te sug sonder om 'n woord te sê. En so, in stilte en trane, het hulle by hierdie herberg aangekom, wat vir hom was soos om die hemel te bereik, waar al die teëspoed van die aarde verby is en tot 'n einde kom.