Waarin die verhaal van die beroemde Prinses Micomicona voortgesit word, met ander snaakse avonture

Na dit alles het Sancho geluister met nie min hartseer nie, want hy het gesien hoe sy hoop op 'n hoë amp vervaag en in rook opgaan. Die skone Prinses Micomicona was nou Dorotea, en die reus Don Fernando, terwyl sy meester rustig lê en slaap, sonder die minste benul van alles wat gebeur het. Dorotea kon haarself nie oortuig dat haar geluk nie net 'n droom was nie; Cardenio was in dieselfde gemoedstoestand, en Luscinda se gedagtes het in dieselfde rigting geloop. Don Fernando het die Hemel gedank vir die guns wat hom bewys is, en omdat hy gered is uit die ingewikkelde doolhof waarin hy so naby daaraan was om sy goeie naam en sy siel te verloor. Kortom, almal in die herberg was vol tevredenheid en blydskap oor die gelukkige afloop van so 'n verwarde en hopelose saak. Die pastoor, as verstandige man, het verstandige gedagtes oor die hele affêre gehad en elkeen met sy geluk gelukgewens. Maar die een wat in die beste bui van almal was, was die herbergiersvrou, oor die belofte wat Cardenio en die pastoor haar gemaak het om te betaal vir al die verliese en skade wat sy deur Don Quijote se toedoen gely het. Sancho was, soos reeds gesê, die enigste wat bekommerd, ongelukkig en terneergedruk was. En so het hy met 'n lang gesig by sy meester ingegaan, wat pas wakker geword het, en vir hom gesê:

"Heer Droewige Figuur, u Genade kan maar slaap so lank as wat u wil, sonder om u te kwel oor die doodmaak van enige reus of om die prinses se koninkryk aan haar terug te gee, want dit is nou alles verby en afgehandel."

"Dit sou ek dink," het Don Quijote geantwoord, "want ek het die geweldigste en ontsaglikste geveg met die reus gehad wat ek my kan herinner dat ek in al die dae van my lewe gehad het. Met een terughou, swiep!, het ek sy kop op die grond laat rol, en daar het soveel bloed uit hom gestroom dat dit in strome oor die aarde geloop het soos water."

"Soos rooiwyn, moet u Genade eerder sê," het Sancho geantwoord, "want ek wil hê u moet weet, as u dit nie weet nie, dat die dooie reus 'n stukkend gekapte wynsak is, en die bloed vier-en-twintig gelling rooiwyn wat hy in sy maag gehad het, en die afgekapte kop is pure vervlakste twak. En die duiwel haal die hele spul."

"Waarvan praat jy, gek?" het Don Quijote gesê. "Is jy by jou verstand?"

"Laat u Genade maar opstaan," het Sancho gesê, "dan sal u sien watter mooi gemors u gemaak het, en wat ons moet betaal. En u sal sien hoe die koningin in 'n gewone dame met die naam Dorotea verander is, en ander dinge wat u sal verbaas, as u dit verstaan."

"Niks van die aard sal my verbaas nie," het Don Quijote geantwoord, "want as jy onthou, het ek die vorige keer toe ons hier was vir jou gesê dat alles wat hier gebeur, towery is, en dit sal geen wonder wees as dit nou ook so is nie."

"Ek sou dit alles kon glo," het Sancho geantwoord, "as die kombersgooiery wat ek gekry het ook so iets was. Maar dit was nie, dit was eg en waaragtig. Want ek het die herbergier, wat vandag hier is, gesien hoe hy die een punt van die kombers vashou en my sommer netjies en vinnig na die hemel toe opgooi, met net soveel lag as krag. En as dit kom by mense uitken, hou ek vir my part, eenvoudig en sondaar soos ek is, dat daar glad nie towery by betrokke is nie, maar 'n klomp kneusplekke en slegte geluk."

"Nou ja, nou ja, God sal raad gee," het Don Quijote gesê. "Gee my my klere aan en laat my uitgaan, want ek wil hierdie veranderinge en dinge sien waarvan jy praat."

Sancho het sy klere gaan haal, en terwyl hy aangetrek het, het die pastoor vir Don Fernando en die ander wat daar was, vertel van Don Quijote se waansin en van die lis wat hulle gebruik het om hom weg te kry van daardie Peña Pobre, waar hy hom verbeel het hy moes bly weens sy dame se minagting. Hy het ook amper al die avonture beskryf wat Sancho genoem het, waaroor hulle hulle verwonder en nie min gelag het nie, want hulle het, soos almal, gedink dit is die vreemdste soort waansin waartoe 'n deurmekaar verstand in staat kan wees. Maar nou, het die pastoor gesê, aangesien Dorotea se goeie geluk haar verhinder om met hulle plan voort te gaan, sou dit nodig wees om 'n ander manier te bedink of te vind om hom by die huis te kry.

Cardenio het voorgestel dat hulle die plan wat hulle begin het, deursit, en gesê dat Luscinda Dorotea se rol goed genoeg sou kan speel.

"Nee," het Don Fernando gesê, "dit moet nie so wees nie, want ek wil hê Dorotea moet hierdie idee van haar deurvoer. En as die goeie heer se dorp nie te ver hiervandaan is nie, sal ek bly wees as ek iets tot sy herstel kan doen."

"Dit is nie meer as twee dae se reis hiervandaan nie," het die pastoor gesê.

"Selfs al was dit verder," het Don Fernando gesê, "sou ek graag so ver reis ter wille van so 'n goeie werk."

Op daardie oomblik het Don Quijote uitgekom in volle wapenrusting, met die helm van Mambrino, vol duike soos hy was, op sy kop, sy skild aan sy arm, en geleun op sy staf of piek. Die vreemde figuur wat hy gesny het, het Don Fernando en die ander met verbasing vervul toe hulle sy maer, geel gesig van 'n halwe myl lank bekyk, sy wapenrusting van allerhande soorte, en die plegtigheid van sy houding. Hulle het stil gestaan en gewag om te sien wat hy sou sê, en hy het sy oë op die skone Dorotea gevestig en haar met groot erns en kalmte aangespreek:

"Ek word deur my skildknaap hier ingelig, skone dame, dat u grootheid vernietig en u wese afgeskaf is, aangesien u van 'n koningin en hooggebore dame, soos u was, in 'n gewone meisie verander is. As dit op bevel van die towenaarkoning, u vader, gedoen is, uit vrees dat ek u nie die hulp sou verleen wat u nodig het en waarop u geregtig is nie, kan ek u sê dat hy nie die helfte van die storie geweet het nie en dit steeds nie weet nie, en min onderleg was in die annale van die ridderskap. Want as hy dit so aandagtig en bedaard gelees en deurgewerk het soos ek, sou hy op elke hoek en draai gevind het dat ridders van minder roem as ek moeiliker dinge vermag het. Dit is geen groot saak om 'n welp van 'n reus dood te maak nie, hoe hoogmoedig hy ook al mag wees. Want dit is nie baie ure gelede nie dat ek self met een slaags was, en... ek sal nie daarvan praat nie, sodat hulle nie sê ek lieg nie. Die tyd egter, wat alles openbaar, sal die storie vertel wanneer ons dit die minste verwag."

"U was slaags met 'n paar wynsakke, en nie met 'n reus nie," het die herbergier hierop gesê. Maar Don Fernando het hom gesê om sy mond te hou en Don Quijote onder geen omstandighede te onderbreek nie, en dié het voortgegaan: "Ek sê ten slotte, hoë en onterfde dame, dat as u vader hierdie gedaanteverwisseling aan u persoon teweeggebring het om die rede wat ek genoem het, u geen gewig daaraan moet heg nie. Want daar is geen gevaar op aarde waardeur my swaard nie 'n pad sal oopkap nie, en daarmee sal ek, voor baie dae verby is, u vyand se kop op die grond laat rol en die kroon van u koninkryk op u eie kop plaas."

Don Quijote het niks verder gesê nie en op die prinses se antwoord gewag. Sy het geweet dat Don Fernando vasbeslote was om die bedrog vol te hou totdat Don Quijote by sy huis afgelewer is, en met groot gemak en erns het sy geantwoord: "Wie ook al vir u gesê het, dapper Ridder van die Droewige Figuur, dat ek enige verandering of gedaanteverwisseling ondergaan het, het u nie die waarheid vertel nie, want ek is dieselfde as wat ek gister was. Dit is waar dat sekere gelukslae, wat my meer gegee het as wat ek kon hoop, 'n mate van verandering in my teweeggebring het. Maar daarom het ek nie opgehou om te wees wat ek voorheen was nie, of om dieselfde begeerte te koester wat ek die hele tyd gehad het, om my te beroep op die mag van u dapper en onoorwinlike arm. Daarom, señor, laat u goedheid die vader wat my verwek het, weer in u goeie gunste herstel, en wees verseker dat hy 'n wyse en verstandige man was, aangesien hy deur sy kunste so 'n seker en maklike manier gevind het om my ongeluk te verhelp. Want ek glo, señor, dat as dit nie vir u was nie, ek nooit op die geluk sou afgekom het wat ek nou besit nie. En hierin sê ek die volle waarheid, soos die meeste van hierdie here wat hier teenwoordig is, ten volle kan getuig. Al wat oorbly, is om môre op ons reis te vertrek, want vandag sal ons nie veel vorder nie. En vir die res van die gelukkige afloop waarna ek uitsien, vertrou ek op God en op die dapperheid van u hart."

So het die vernuftige Dorotea gepraat, en toe Don Quijote dit hoor, het hy hom na Sancho gedraai en met 'n kwaai gesig vir hom gesê: "Ek verklaar nou, Sanchotjie, jy is die grootste skurkie in Spanje. Sê, dief en rondloper, het jy my nie netnou vertel dat hierdie prinses in 'n meisie met die naam Dorotea verander is nie, en dat die kop wat ek, soos ek oortuig is, van 'n reus afgekap het, pure vervlakste twak was, en ander onsin wat my in die grootste verleentheid gebring het waarin ek nog in my hele lewe was? Ek sweer" (en hier het hy na die hemel opgekyk en op sy tande gekners) "ek het lus om jou so op te foeter dat al die leuenagtige skildknape van dolende ridders in die wêreld vir die toekoms verstand sal leer."

"Wees tog kalm, u Genade, señor," het Sancho geantwoord, "want dit kan wel wees dat ek my vergis het oor die verandering van die prinses-dame Micomicona. Maar wat die reus se kop betref, of ten minste die steek in die wynsakke, en dat die bloed rooiwyn was, vergis ek my nie, so seker as wat daar 'n God is. Want die gewonde sakke lê daar by die kop van u Genade se bed, en die wyn het 'n dam van die kamer gemaak. En as u my nie glo nie, sal u sien wanneer die eiers gebak word. Ek bedoel, wanneer sy Genade die herbergier die rekening vir al die skade kom indien. Vir die res is ek van harte bly dat haar Hoogheid die koningin is soos sy was, want dit gaan my net soveel aan as enigiemand anders."

"Ek sê weer vir jou, Sancho, jy is 'n gek," het Don Quijote gesê. "Vergewe my, en dan is dit genoeg."

"Dit is genoeg," het Don Fernando gesê. "Kom ons praat nie meer daaroor nie. En aangesien haar Hoogheid die prinses voorstel om môre te vertrek, omdat dit vandag te laat is, laat dit so wees. Ons sal die nag in aangename gesprek deurbring, en môre sal ons almal Señor Don Quijote vergesel, want ons wil die dapper en ongeëwenaarde dade aanskou wat hy op die punt staan om in die loop van hierdie magtige onderneming wat hy aangepak het, te verrig."

"Dit is ek wat u sal bedien en vergesel," het Don Quijote gesê, "en ek is baie dankbaar vir die guns wat my bewys word en die goeie mening wat van my gekoester word. Ek sal my bes doen om dit te regverdig, al kos dit my my lewe, of selfs meer, as dit my meer kan kos."

Baie was die komplimente en beleefdhede wat tussen Don Quijote en Don Fernando gewissel is. Maar dit is beëindig deur 'n reisiger wat op daardie oomblik die herberg binnegekom het, en wat volgens sy klere 'n Christen gelyk het wat pas uit die land van die More teruggekom het. Hy het 'n kortpandbaadjie van blou lap aangehad, met halwe moue en sonder 'n kraag. Sy broek was ook van blou lap, en sy mus van dieselfde kleur, en hy het geel stewels gedra en 'n Moorse kromswaard aan 'n bandelier oor sy bors gehad. Agter hom, op 'n donkie, het 'n vrou gekom wat op die Moorse manier geklee was, met haar gesig bedek en 'n serp oor haar kop, en sy het 'n klein brokaatmussie gedra en 'n mantel wat haar van haar skouers tot by haar voete bedek het. Die man was sterk en goed gebou, so 'n bietjie oor die veertig, taamlik donker van vel, met 'n lang snor en 'n vol baard. Kortom, hy het so gelyk dat as hy goed geklee was, 'n mens hom vir 'n persoon van stand en goeie afkoms sou aangesien het. Toe hy binnekom, het hy vir 'n kamer gevra, en toe hulle hom sê daar is nie een in die herberg nie, het hy ontsteld gelyk. Hy het nader gegaan na haar wat volgens haar klere 'n Moor gelyk het, en haar in sy arms van die saal afgetel. Luscinda, Dorotea, die herbergiersvrou, haar dogter en Maritornes, aangetrek deur die vreemde en vir hulle heeltemal nuwe drag, het om haar saamgedrom. En Dorotea, wat altyd vriendelik, hoflik en vlug van begrip was, het gesien dat sy en die man wat haar gebring het, albei ontstemd was omdat daar geen kamer was nie, en vir haar gesê: "Moet u nie ontstel nie, señora, oor die ongerief en die gebrek aan gemak hier, want so is dit maar met herberge langs die pad. Maar as u ons slaapplek met ons wil deel" (en sy het na Luscinda gewys), "het u miskien op u reis al slegter blyplek gekry."

Hierop het die gesluierde dame niks geantwoord nie. Al wat sy gedoen het, was om van haar sitplek op te staan, haar hande oor haar bors te kruis, haar kop te buig en haar lyf te buk as teken dat sy dankie sê. Uit haar stilswye het hulle afgelei dat sy 'n Moor moes wees wat nie 'n Christentaal kon praat nie.

Op daardie oomblik het die gevangene nader gekom, wat tot nou toe met ander dinge besig was. Toe hy sien dat hulle almal om sy metgesel staan en dat sy niks antwoord op wat hulle vir haar sê nie, het hy gesê: "Dames, hierdie jongedame verstaan my taal skaars en kan net dié van haar eie land praat. Daarom antwoord sy nie, en kan sy nie antwoord nie, op wat sy gevra is."

"Niks is aan haar gevra nie," het Luscinda geantwoord. "Sy is net ons geselskap vir vanaand aangebied en 'n deel van die kwartiere wat ons beset, waar sy dit so gemaklik sal hê as wat die omstandighede toelaat, met die welwillendheid wat ons verplig is om aan alle vreemdelinge wat dit nodig het, te betoon, veral as dit 'n vrou is aan wie die diens bewys word."

"Namens haar en myself, señora," het die gevangene geantwoord, "kus ek u hande, en ek waardeer hoog, soos ek behoort te doen, die guns wat u aangebied het, wat op so 'n tydstip en van mense van u voorkoms, duidelik 'n baie groot guns is."

"Sê vir my, señor," het Dorotea gesê, "is hierdie dame 'n Christen of 'n Moor? Want haar klere en haar stilswye laat ons dink sy is wat ons sou wens sy nie was nie."

"In klere en uiterlik," het hy gesê, "is sy 'n Moor, maar in haar hart is sy 'n deur en deur goeie Christen, want sy het die grootste begeerte om een te word."

"Dan is sy nog nie gedoop nie?" het Luscinda gevra.

"Daar was nog nie geleentheid daarvoor nie," het die gevangene geantwoord, "sedert sy Algiers, haar geboorteland en tuiste, verlaat het. En tot nou toe was sy nog nie in so 'n dreigende doodsgevaar dat dit nodig was om haar te doop voordat sy in al die seremonies onderrig is wat ons heilige moeder, die Kerk, voorskryf nie. Maar as God wil, sal sy binnekort gedoop word, met die plegtigheid wat pas by haar stand, wat hoër is as wat haar klere of myne laat vermoed."

Met dié woorde het hy by almal wat hom gehoor het, 'n begeerte gewek om te weet wie die Moorse dame en die gevangene was. Maar niemand wou op daardie oomblik vra nie, want hulle het gesien dit was 'n beter tyd om hulle te help rus as om hulle oor hulle lewens uit te vra. Dorotea het die Moorse dame aan die hand geneem, haar na 'n sitplek langs haarself gelei en haar gevra om haar sluier af te haal. Sy het na die gevangene gekyk asof sy hom wou vra wat hulle bedoel en wat sy moes doen. Hy het in Arabies vir haar gesê dat hulle haar vra om haar sluier af te haal, en daarop het sy dit afgehaal en 'n gesig ontbloot wat so lieflik was dat sy vir Dorotea mooier as Luscinda gelyk het, en vir Luscinda mooier as Dorotea. Al die omstanders het gevoel dat as enige skoonheid met hulle s'n kon vergelyk, dit dié van die Moorse dame was, en daar was selfs dié wat geneig was om haar 'n effense voorkeur te gee. En aangesien dit die voorreg en bekoring van skoonheid is om die hart te wen en welwillendheid te verseker, wou almal dadelik graag vriendelikheid en aandag aan die lieflike Moor bewys.

Don Fernando het die gevangene gevra wat haar naam was, en hy het geantwoord dat dit Lela Zoraida was. Maar die oomblik toe sy hom hoor, het sy geraai wat die Christen gevra het, en vinnig, met 'n bietjie ontevredenheid en vuur, gesê: "Nee, nie Zoraida nie; María, María!" en hulle laat verstaan dat sy "María" en nie "Zoraida" genoem wou word nie. Hierdie woorde, en die roerende erns waarmee sy dit uitgespreek het, het meer as een traan by sommige van die luisteraars ontlok, veral by die vroue, wat van nature teerhartig en meewarig is. Luscinda het haar liefdevol omhels en gesê: "Ja, ja, María, María," waarop die Moor geantwoord het: "Ja, ja, María; Zoraida macange," wat beteken "nie Zoraida nie".

Die nag het nou nader gekom, en op bevel van dié wat Don Fernando vergesel het, het die herbergier moeite gedoen om die beste aandete vir hulle voor te berei wat binne sy vermoë was. Toe die uur aanbreek, het hulle almal aan 'n lang tafel gaan sit, soos een in 'n kloostereetsaal, want 'n ronde of vierkantige tafel was daar nie in die herberg nie. Die eresitplek aan die kop van die tafel het hulle aan Don Quijote toegeken, al wou hy dit eers weier, en hy wou hê dat die dame Micomicona langs hom moes sit, aangesien hy haar beskermer was. Luscinda en Zoraida het langs haar gaan sit, oorkant hulle Don Fernando en Cardenio, en daarnaas die gevangene en die ander here, en langs die dames die pastoor en die barbier. En so het hulle met groot genot geëet, en dit het nog groter geword toe hulle sien hoe Don Quijote ophou eet, en, aangedryf deur dieselfde drang wat hom so lank laat praat het toe hy saam met die bokwagters geëet het, hulle begin toespreek:

"Waarlik, here, as ons daaroor nadink, groot en wonderlik is die dinge wat hulle sien wat die orde van die dolende ridderskap beoefen. Sê my, watter wese is daar in hierdie wêreld wat, as hy op hierdie oomblik deur die poort van hierdie kasteel kom en ons sien soos ons hier sit, sou vermoed of dink dat ons is wat ons is? Wie sou sê dat hierdie dame langs my die groot koningin is wat ons almal weet sy is, of dat ek daardie Ridder van die Droewige Figuur is wat deur die mond van die Faam wyd en syd uitbasuin word? Nou, daar kan geen twyfel wees nie dat hierdie kuns en roeping al dié wat die mensdom uitgedink het, oortref, en des te meer verdien om in ere gehou te word namate dit meer aan gevaar blootgestel is. Weg met hulle wat beweer dat die letters voorrang bo die wapens het! Ek sal vir hulle sê, wie hulle ook al mag wees, dat hulle nie weet wat hulle sê nie. Want die rede wat sulke mense gewoonlik aanvoer, en waarop hulle die meeste steun, is dat die arbeid van die gees groter is as dié van die liggaam, en dat die wapens net die liggaam besig hou. Asof die roeping die werk van 'n draer is, waarvoor niks meer as stewige krag nodig is nie. Of asof daar in wat ons wat dit beoefen wapens noem, nie dade van krag ingesluit is waarvoor 'n hoë verstand nodig is om dit uit te voer nie. Of asof die siel van die krygsman, wanneer hy 'n leër of die verdediging van 'n stad onder sy sorg het, hom nie net so veel met die gees as met die liggaam inspan nie. Nee, kyk of dit moontlik is om met liggaamskrag die bedoelings van die vyand te leer ken of te raai, sy planne, lisse of struikelblokke, of om dreigende onheil af te weer. Want al hierdie dinge is die werk van die gees, en die liggaam het geen deel daaraan nie. Aangesien die wapens dus net so veel gees nodig het as die letters, laat ons nou kyk watter een van die twee geeste, dié van die geleerde of dié van die krygsman, die meeste te doen het. En dit sal blyk uit die doel en die eindpunt wat elkeen probeer bereik, want daardie strewe is die waardevolste wat die edelste oogmerk het. Die doel en eindpunt van die letters (ek praat nou nie van die goddelike letters nie, wie se doel is om die siel na die Hemel te verhef en te rig, want met so 'n oneindige doel kan geen ander vergelyk word nie), maar van die menslike letters, wie se doel is om die verdelende geregtigheid te vestig, elke mens te gee wat syne is, en toe te sien en sorg dat goeie wette nagekom word. 'n Doel wat ongetwyfeld edel, verhewe en hoë lof waardig is, maar nie soveel as dié waarna die wapens strewe nie, want hulle doel en oogmerk is vrede, die grootste seën wat mense in hierdie lewe kan begeer. Die eerste goeie nuus wat die wêreld en die mensdom ontvang het, was dié wat die engele verkondig het in die nag wat ons dag was, toe hulle in die lug gesing het: 'Eer aan God in die hoogste, en vrede op aarde vir die mense van goeie wil.' En die groet wat die groot Meester van hemel en aarde sy dissipels en uitverkore volgelinge geleer het wanneer hulle 'n huis binnegaan, was om te sê: 'Vrede vir hierdie huis.' En baie ander kere het Hy vir hulle gesê: 'My vrede gee Ek aan julle, my vrede laat Ek vir julle na, vrede vir julle.' 'n Juweel en 'n kosbare gawe, gegee en nagelaat deur so 'n hand: 'n juweel sonder wat daar geen geluk kan wees, nie op aarde nie en ook nie in die hemel nie. Hierdie vrede is die ware doel van oorlog, en oorlog is net 'n ander naam vir die wapens. As ons dan aanvaar dat die doel van oorlog vrede is, en dat dit in soverre die voordeel bo die doel van die letters het, laat ons kyk na die liggaamlike arbeid van die geleerde en van hom wat die wapenberoep volg, en sien watter een die swaarste is."

Don Quijote het sy toespraak op so 'n manier en in so 'n suiwer taal gehou dat hy dit vir die oomblik vir niemand van sy toehoorders moontlik gemaak het om hom vir 'n malle te hou nie. Inteendeel, aangesien hulle meestal edelmanne was, vir wie die wapens van geboorte af toekom, het hulle met groot genoeë na hom geluister toe hy voortgaan: "Hier, dan, sê ek, is wat die student moet deurmaak. Eerstens armoede: nie dat almal arm is nie, maar om die saak so sterk moontlik te stel. En as ek gesê het dat hy armoede verduur, dink ek niks meer hoef oor sy harde lot gesê te word nie, want hy wat arm is, het geen deel aan die goeie dinge van die lewe nie. Hierdie armoede ly hy op verskeie maniere: honger, of koue, of naaktheid, of alles saam. Maar tog is dit nie so erg dat hy niks te ete kry nie, al is dit op ietwat ongeleë ure en van die oorskiet van die rykes. Want die grootste ellende van die student is wat hulle self 'sop gaan haal' noem. En daar is altyd 'n buurman se konfoor of vuurherd vir hulle wat, as dit hulle nie warm maak nie, ten minste die koue vir hulle versag. En laastens slaap hulle snags gemaklik onder 'n dak. Ek sal nie op ander besonderhede ingaan nie, soos byvoorbeeld 'n gebrek aan hemde en geen oorvloed van skoene nie, dun en verslete klere, en dat hulle hulle in hulle gulsigheid oorvreet wanneer die geluk hulle op een of ander feesmaal trakteer. Langs hierdie pad wat ek beskryf het, ru en hard, hier strompel, daar val, weer opstaan om weer te val, bereik hulle die rang wat hulle begeer. En sodra dit bereik is, het ons baie gesien wat deur hierdie Syrtes en Scyllas en Charybdisse gekom het asof hulle op die vlerke van 'n gunstige fortuin gedra word. Ons het hulle, sê ek, gesien hoe hulle die wêreld vanuit 'n stoel regeer en bestuur, hulle honger in versadiging verander, hulle koue in gemak, hulle naaktheid in fyn klere, hulle slaap op 'n mat in rus tussen fyn linne en damas: die regverdig verdiende beloning van hulle deug. Maar vergeleke met wat die krygsman deurmaak, skiet alles wat hulle deurgemaak het ver te kort, soos ek nou gaan wys."

Arm studente in Cervantes se tyd het dikwels by kloosters die gratis sop gaan haal wat daar aan armes uitgedeel is.