Wat handel oor die merkwaardige toespraak wat Don Quijote oor die wapens en die letters gehou het

Don Quijote het met sy toespraak voortgegaan en gesê: "Soos ons by die student met die armoede en alles wat daarmee saamgaan begin het, laat ons nou kyk of die soldaat ryker is. En ons sal vind dat daar in die armoede self niemand armer is nie. Want hy is afhanklik van sy ellendige soldy, wat laat of nooit kom nie, of anders van wat hy kan buit, met groot gevaar vir sy lewe en sy gewete. En soms is sy naaktheid so groot dat 'n geskeurde wambuis vir hom as uniform en hemp dien, en in die hartjie van die winter moet hy hom in die oop veld teen die guurheid van die weer verweer met niks beters as die asem van sy mond nie. En ek hoef nie te sê dat dit, omdat dit uit 'n leë plek kom, koud moet uitkom, teen die wette van die natuur in nie. Hy sien natuurlik uit na die koms van die nag om vir al hierdie ongemak op te maak op die bed wat op hom wag. En dié bed sondig, tensy dit sy eie skuld is, nooit deur te smal te wees nie, want hy kan op die grond soveel afmeet as wat hy wil, en hom so na hartelus daarin rondrol sonder enige vrees dat die lakens van hom af gly. Dan, ná dit alles, veronderstel die dag en uur het aangebreek om sy graad in sy beroep te behaal. Veronderstel die dag van die geveg het aangebreek, wanneer hulle hom die doktorshoed van pluksel opsit om miskien 'n koeëlgat te verbind wat deur sy slape gegaan het, of hom met 'n kreupel arm of been gelaat het. Of as dit nie gebeur nie, en die genadige Hemel oor hom waak en hom heelhuids bewaar, kan dit wees dat hy in dieselfde armoede sal bly waarin hy voorheen was. Dan moet hy deur nog skermutselings en nog veldslae gaan, en uit almal as oorwinnaar te voorskyn kom voordat hy sy lot verbeter. Maar wonderwerke van daardie soort sien 'n mens selde. Want sê vir my, here, as u al ooit daaroor nagedink het: hoeveel minder is dié wat deur die oorlog iets gewen het, as dié wat daarin omgekom het? Ongetwyfeld sal u antwoord dat daar geen vergelyking is nie, dat die dooies nie getel kan word nie, terwyl die lewendes wat beloon is, met drie syfers opgetel kan word. Dit is alles net andersom by die geleerdes, want deur rokke, om nie van moue te praat nie, vind hulle almal 'n bestaan. So, al moet die soldaat meer verduur, is sy beloning baie kleiner. Maar daarteenoor kan aangevoer word dat dit makliker is om tweeduisend geleerdes as dertigduisend soldate te beloon. Want eersgenoemdes kan beloon word deur hulle poste te gee, wat noodwendig aan mense van hulle roeping toegeken moet word, terwyl laasgenoemdes net uit die eie besittings van die heer wat hulle dien, vergoed kan word. Maar hierdie onmoontlikheid versterk net my argument.

'n Woordspeling: die "rokke" is die lang toga's van die geleerde en die geestelike, en "moue" (Spaans "mangas") was in Cervantes se tyd ook 'n woord vir geskenke of omkoopgeld.

"Maar laat ons dit eenkant laat, want dit is 'n netelige vraag waarop dit moeilik is om 'n antwoord te vind, en terugkeer na die voorrang van die wapens bo die letters, 'n saak wat nog nie beslis is nie, so talle is die argumente wat aan albei kante aangevoer word. Want behalwe dié wat ek genoem het, sê die letters dat die wapens hulle nie sonder hulle kan handhaaf nie, want die oorlog het ook sy wette en word daardeur beheer, en wette behoort tot die gebied van die letters en die geleerdes. Hierop antwoord die wapens dat die wette nie sonder hulle gehandhaaf kan word nie. Want deur die wapens word state verdedig, koninkryke bewaar, stede beskerm, paaie veilig gemaak en die see van seerowers skoongevee. En kortom, as dit nie vir hulle was nie, sou state, koninkryke, monargieë, stede, en paaie oor see en land blootgestel wees aan die geweld en verwarring wat die oorlog meebring, so lank as wat dit duur en vry is om sy voorregte en magte te gebruik. En dan is dit duidelik dat wat die meeste kos, die hoogste geag word en die hoogste geag behoort te word. Om uit te styg in die letters, kos 'n man tyd, nagwaak, honger, naaktheid, hoofpyn, slegte spysvertering en ander dinge van die soort, waarvan ek sommige reeds genoem het. Maar vir 'n man om in die gewone loop van sake 'n goeie soldaat te word, kos dit hom alles wat die student ly, en in 'n onvergelyklik hoër mate, want by elke tree loop hy gevaar om sy lewe te verloor. Want watter vrees vir gebrek of armoede wat die student kan tref of kwel, kan vergelyk word met wat die soldaat voel? Hy bevind hom beleër in een of ander vesting, waar hy wag staan op 'n ravelyn of 'n kavalier. Hy weet die vyand grawe 'n myn in die rigting van die pos waar hy gestasioneer is, en hy kan onder geen omstandighede terugtrek of vlug van die dreigende gevaar wat hom bedreig nie. Al wat hy kan doen, is om sy kaptein in te lig oor wat aan die gang is, sodat hy dit met 'n teenmyn kan probeer verhelp. En dan moet hy op sy pos bly staan, in vrees en afwagting van die oomblik wanneer hy sonder vlerke tot by die wolke sal opvlieg en teen sy wil in die diepte sal neerdaal. En as dit 'n klein risiko lyk, laat ons kyk of dit geëwenaar of oortref word deur die botsing van twee galeie, boeg teen boeg, in die middel van die oop see, aan mekaar vasgehaak en in mekaar verstrengel. Dan het die soldaat nie meer staanplek as twee voet van die plank van die ramboeg nie. En tog, al sien hy voor hom net soveel dienaars van die dood as wat daar kanonne van die vyand op hom gerig is, nie 'n lanslengte van sy liggaam af nie, en al sien hy ook dat hy met die eerste onversigtige tree die dieptes van Neptunus se boesem sal gaan besoek, maak hy hom tog met 'n onverskrokke hart, aangevuur deur die eer wat hom staal, 'n teiken vir al daardie geweervuur, en worstel hy om daardie nou paadjie na die vyand se skip oor te steek. En wat nog wonderliker is: skaars het een afgegaan na die dieptes waaruit hy nie tot aan die einde van die wêreld sal opstaan nie, of 'n ander neem sy plek in. En as hy ook in die see val wat soos 'n vyand op hom wag, sal nog een en nog een hom opvolg, sonder 'n oomblik se pouse tussen hulle dood: die grootste moed en durf wat al die wisselvalligheid van die oorlog kan toon. Gelukkig die geseënde eeue wat nie die vreeslike woede van daardie duiwelse werktuie van die artillerie geken het nie, wie se uitvinder, so is ek oortuig, in die hel die beloning vir sy duiwelse uitvinding ontvang. Want daardeur het hy dit vir 'n gemene en lafhartige arm maklik gemaak om die lewe van 'n dapper edelman te neem. En dan, sonder dat hy weet hoe of waarvandaan, in die hoogtepunt van die vuur en geesdrif wat dapper harte aanvuur en besiel, kom daar een of ander verdwaalde koeël, miskien afgevuur deur iemand wat in doodsangs gevlug het vir die flits toe hy sy vervloekte masjien afgetrek het, en dit maak in 'n oomblik 'n einde aan die planne en sny die lewe af van een wat verdien het om nog eeue lank te lewe. En so, wanneer ek hieroor nadink, is ek byna in die versoeking om te sê dat ek in my hart berou het dat ek hierdie beroep van dolende ridder aangeneem het in so 'n verfoeilike eeu as dié waarin ons nou leef. Want al kan geen gevaar my bang maak nie, maak dit my tog ietwat onrustig om te dink dat buskruit en lood my die geleentheid kan ontneem om my deur die krag van my arm en die skerpte van my swaard beroemd en befaamd te maak oor die hele bekende aarde. Maar laat die Hemel se wil geskied. As ek in my onderneming slaag, sal ek des te meer geëer word, aangesien ek groter gevare as die dolende ridders van weleer die hoof gebied het."

Hierdie hele lang toespraak het Don Quijote gehou terwyl die ander geëet het, en hy het vergeet om 'n happie na sy mond te bring, al het Sancho hom meer as een keer gesê om sy kos te eet, want hy sou daarna tyd genoeg hê om alles te sê wat hy wou. By dié wat hom gehoor het, het dit nuwe jammerte gewek om 'n man te sien wat skynbaar so 'n gesonde verstand gehad het, en so redelike sienings oor elke onderwerp wat hy bespreek het, en tog so hopeloos kortgeskiet het in alles sodra dit by sy ellendige, rampspoedige ridderskap kom. Die pastoor het vir hom gesê hy is heeltemal reg in alles wat hy ten gunste van die wapens gesê het, en dat hy self, al was hy 'n geleerde en 'n gegradueerde, dieselfde mening toegedaan was.

Hulle het klaar geëet, die tafeldoek is afgehaal, en terwyl die herbergiersvrou, haar dogter en Maritornes besig was om Don Quijote van La Mancha se solderkamer reg te maak, waar daar gereël is dat die vroue die nag alleen sou slaap, het Don Fernando die gevangene gesmeek om hulle die verhaal van sy lewe te vertel. Want dit kon nie anders as vreemd en interessant wees nie, te oordeel na die wenke wat hy laat val het toe hy saam met Zoraida opgedaag het. Hierop het die gevangene geantwoord dat hy baie graag aan sy versoek sou voldoen, net dat hy bang was sy verhaal sou hulle nie soveel plesier verskaf as wat hy sou wou nie. Nogtans, om nie in gedienstigheid te kort te skiet nie, sou hy dit vertel. Die pastoor en die ander het hom bedank en hulle eie smekinge bygevoeg, en toe hy so aangepor word, het hy gesê daar is geen rede om te vra waar 'n bevel soveel gewig dra nie, en bygevoeg: "As u Genades my u aandag gee, sal u 'n ware verhaal hoor waarby versinsels, met vernuftige en bestudeerde kuns saamgestel, miskien nie kan kers vashou nie." Hierdie woorde het hulle laat regsit op hulle plekke en 'n diep stilte bewaar, en toe hy sien hoe hulle in stomme afwagting op sy woorde wag, het hy só met 'n aangename, rustige stem begin.