Waarin die ongehoorde avonture in die herberg voortgesit word

Don Quijote het so hard geskreeu dat die herbergier in alle haas die hek van die herberg oopgemaak het en ontsteld uitgekom het om te sien wie so te kere gaan, en die mense wat buite was, het hom gevolg. Maritornes, wat teen dié tyd deur dieselfde geskreeu wakker gemaak is, het vermoed wat dit was. Sy het na die solder gehardloop en, sonder dat iemand haar sien, die halter losgemaak waaraan Don Quijote gehang het, en hy het voor die oë van die herbergier en die reisigers op die grond neergeplof. Hulle het nader gekom en hom gevra wat hom makeer dat hy so skreeu. Sonder om 'n woord te antwoord, het hy die tou van sy pols afgehaal, opgestaan en op Rocinante gespring. Hy het sy skild aan sy arm vasgegord, sy lans gevel, 'n hele ent oor die vlakte gery en toe op 'n halwe galop teruggekom en uitgeroep:

"Wie ook al sê dat ek met regverdige rede betower is, hom noem ek 'n leuenaar, hom daag ek uit en hom tart ek tot 'n tweegeveg, mits my dame die Prinses Micomicona my verlof gee om dit te doen."

Die nuut aangekome reisigers was verstom oor Don Quijote se woorde, maar die herbergier het hulle verbasing uit die weg geruim deur te vertel wie hy was, en dat hulle hulle nie aan hom moes steur nie, want hy was nie by sy volle verstand nie. Toe het hulle die herbergier gevra of daar nie dalk 'n jong seun van omtrent vyftien jaar oud by die herberg aangekom het nie, aangetrek soos 'n muildrywer, en met so en so 'n voorkoms, en hulle het die voorkoms van Doña Clara se minnaar beskryf. Die herbergier het geantwoord daar was so baie mense in die herberg dat hy nie op die persoon gelet het na wie hulle vra nie. Maar een van hulle het die koets gesien waarmee die Regter gekom het, en gesê: "Hy is sonder twyfel hier, want dit is die koets wat hy volg. Laat een van ons by die hek bly en die res ingaan om hom te soek. Of eintlik sou dit goed wees as een van ons om die herberg loop, sodat hy nie oor die muur van die werf ontsnap nie." "So sal ons maak," het 'n ander gesê. Twee van hulle het ingegaan, een het by die hek gebly en die ander een het om die herberg geloop. Die herbergier het dit alles dopgehou, maar kon nie uitmaak waarom hulle al hierdie voorsorg tref nie, al het hy verstaan dat hulle die seun soek wie se beskrywing hulle vir hom gegee het.

Dit was teen dié tyd helder oordag, en daarom, en ook weens die lawaai wat Don Quijote opgeskop het, was almal wakker en op, maar veral Doña Clara en Dorotea. Want hulle kon daardie nag maar sleg slaap, die een van opgewondenheid omdat haar minnaar so naby was, die ander van nuuskierigheid om hom te sien. Toe Don Quijote sien dat nie een van die vier reisigers hom enigsins raaksien of op sy uitdaging antwoord nie, was hy woedend en wou hy byna sterf van verontwaardiging en gramskap. En as hy in die verordeninge van die ridderskap kon vind dat dit 'n dolende ridder geoorloof is om 'n ander onderneming aan te pak of hom daarin te begewe, terwyl hy sy woord en trou gegee het om hom met niks in te laat totdat hy die een waartoe hy hom verbind het, klaargemaak het nie, sou hy die hele spul aangeval het en hulle teen hulle sin laat antwoord het. Maar omdat dit hom nie sou betaam nie, en ook nie reg sou wees om 'n nuwe onderneming te begin voordat hy Micomicona in haar koninkryk gevestig het nie, moes hy sy mond hou en rustig afwag om te sien wat van die bedrywighede van dieselfde reisigers sou word. Een van hulle het die seun wat hulle gesoek het, aan die slaap gekry langs 'n muildrywer, sonder 'n gedagte dat iemand hom kom soek, nog minder dat iemand hom sou vind.

Die man het hom aan die arm gegryp en gesê: "Dit pas u regtig goed, Señor Don Luis, om in die klere te wees wat u dra, en die bed waarin ek u kry, strook mooi met die weelde waarin u moeder u grootgemaak het."

Die seun het sy slaperige oë gevryf en 'n rukkie na die man gestaar wat hom vashou, maar hom gou herken as een van sy vader se bediendes. Dit het hom so uit die veld geslaan dat hy 'n hele ruk lank geen woord kon vind of uitkry nie. Die bediende het intussen voortgegaan: "Hier is niks anders aan te doen nie, Señor Don Luis, as om u rustig te onderwerp en huis toe te gaan, tensy u wil hê dat my heer, u vader, na die ander wêreld moet vertrek, want niks anders kan die gevolg wees van die verdriet waarin hy oor u afwesigheid verkeer nie."

"Maar hoe het my vader geweet dat ek hierdie pad en in hierdie klere gevat het?" het Don Luis gevra.

"Dit was 'n student aan wie u u planne toevertrou het," het die bediende geantwoord, "wat dit verklap het, uit jammerte oor die smart wat hy u vader sien ly het toe hy u mis. Daarom het hy vier van sy bediendes uitgestuur om u te soek, en hier is ons almal tot u diens, gelukkiger as wat u kan dink dat ons so gou kan terugkeer en u kan teruggee aan daardie oë wat so na u verlang."

"Dit sal wees soos ek wil, of soos die hemel beskik," het Don Luis geantwoord.

"Wat kan u wil of die hemel beskik," het die ander gesê, "behalwe dat u instem om terug te gaan? Enigiets anders is onmoontlik."

Die muildrywer langs wie Don Luis gelê het, het hierdie hele gesprek tussen die twee afgeluister. Hy het opgestaan en gaan vertel wat gebeur het aan Don Fernando, Cardenio en die ander, wat hulle teen dié tyd aangetrek het. Hy het hulle vertel hoe die man die seun as "Don" aangespreek het, watter woorde gewissel is, en hoe hy wou hê dat die seun na sy vader moes teruggaan, wat die seun nie wou doen nie. Met dit, en wat hulle reeds geweet het van die seldsame stem wat die hemel hom geskenk het, was hulle almal baie gretig om meer presies te weet wie hy was, en selfs om hom te help as iemand geweld teen hom wou gebruik. Daarom het hulle gou gegaan na waar hy nog met sy bediende gepraat en gestry het. Dorotea het op daardie oomblik uit haar kamer gekom, gevolg deur Doña Clara, wat van kop tot tone gebewe het. Sy het Cardenio eenkant toe geroep en hom in 'n paar woorde die storie van die musikant en Doña Clara vertel, en hy het haar op sy beurt vertel wat gebeur het, hoe sy vader se bediendes hom kom soek het. Maar hy het dit nie saggies genoeg gesê nie, sodat Doña Clara gehoor het wat hy sê, en dit het haar so ontstel dat sy op die grond sou neergeval het as Dorotea haar nie gou ondersteun het nie. Cardenio het toe vir Dorotea gesê om na haar kamer terug te gaan, want hy sou probeer om die hele saak reg te stel, en hulle het gedoen soos hy gevra het. Al vier wat Don Luis kom soek het, het nou in die herberg ingekom en hom omsingel, en by hom aangedring om dadelik en sonder 'n oomblik se versuim terug te gaan en sy vader te troos. Hy het geantwoord dat hy dit op geen manier kon doen nie voordat hy 'n saak afgehandel het waarin sy lewe, sy eer en sy hart op die spel was. Die bediendes het hom gedruk en gesê dat hulle beslis nie sonder hom sou teruggaan nie, en dat hulle hom sou wegneem of hy wou of nie.

"Dit sal julle nie doen nie," het Don Luis geantwoord, "tensy julle my dood wegdra. Maar hoe julle my ook al wegdra, dit sal sonder lewe wees."

Teen dié tyd is die meeste mense in die herberg deur die rusie nader gelok, maar veral Cardenio, Don Fernando, sy metgeselle, die Regter, die pastoor, die barbier en Don Quijote, want hy het gemeen dat dit nie meer nodig was om wag te staan oor die kasteel nie. Cardenio, wat die jong man se storie reeds geken het, het die manne wat hom wou wegneem, gevra wat hulle doel was om hierdie seun teen sy wil weg te voer.

"Ons doel," het een van die vier gesê, "is om die lewe te red van sy vader, wat gevaar loop om dit te verloor weens hierdie heer se verdwyning."

Daarop het Don Luis uitgeroep: "Dit is nie nodig om my sake hier aan die groot klok te hang nie. Ek is vry, en ek sal teruggaan as ek wil, en as ek nie wil nie, sal nie een van julle my dwing nie."

"Die rede sal u Genade dwing," het die man gesê, "en as dit geen mag oor u het nie, het dit mag oor ons, om ons te laat doen waarvoor ons gekom het en wat ons plig is om te doen."

"Laat ons hoor waaroor die hele saak gaan," het die Regter hierop gesê. Maar die man, wat hom as 'n buurman van hulle geken het, het geantwoord: "Ken u nie hierdie heer nie, Señor Regter? Hy is die seun van u buurman, wat uit sy vader se huis weggeloop het in klere wat so min by sy stand pas, soos u Genade self kan sien."

Die Regter het hom toe noukeuriger bekyk en hom herken. Hy het hom omhels en gesê: "Watter dwaasheid is dit, Señor Don Luis, of wat kon die rede wees wat u beweeg het om so hier aan te kom, en in hierdie klere, wat so sleg by u stand pas?"

Die trane het in die jong man se oë opgewel, en hy kon geen woord uitkry om die Regter te antwoord nie. Die Regter het vir die vier bediendes gesê hulle moenie bekommerd wees nie, want alles sou tot almal se tevredenheid reggemaak word. Toe het hy Don Luis aan die hand gevat, hom eenkant toe getrek en hom gevra waarom hy hierheen gekom het.

Maar terwyl hy hom uitvra, het hulle 'n groot geskreeu by die hek van die herberg gehoor. Die oorsaak daarvan was dat twee van die gaste wat die nag daar deurgebring het, toe hulle sien almal is besig om uit te vind wat die vier manne wil hê, op die gedagte gekom het om weg te glip sonder om te betaal wat hulle skuld. Maar die herbergier, wat meer op sy eie sake gelet het as op ander mense s'n, het hulle by die hek uitgevang en sy rekening geëis. Hy het hulle oor hulle oneerlikheid uitgeskel met sulke taal dat hulle met hulle vuiste moes antwoord, en hulle het hom so begin opdons dat die arme man moes skreeu en om hulp roep. Die herbergier se vrou en haar dogter kon niemand sien wat meer vry was om te help as Don Quijote nie, en die dogter het vir hom gesê: "Heer Ridder, by die krag wat God u gegee het, help my arme vader, want twee slegte mans slaan hom pap."

Daarop het Don Quijote baie bedaard en ewe flegmaties geantwoord: "Skone jonkvrou, op hierdie oomblik kom u versoek ongeleë, want dit is my verbode om my in enige avontuur te begewe totdat ek een waartoe my woord my verbind, tot 'n gelukkige einde gebring het. Maar wat ek wel vir u kan doen, is dit wat ek nou sal noem: hardloop en sê vir u vader hy moet in hierdie geveg so goed as wat hy kan sy man staan, en hom op geen voorwaarde laat oorwin nie, terwyl ek die Prinses Micomicona gaan vra om my verlof te gee om hom in sy nood te help. En as sy dit toestaan, kan u gerus wees dat ek hom daaruit sal verlos."

"Ag, sondaar wat ek is!" het Maritornes, wat daar gestaan het, uitgeroep. "Voordat u u verlof het, sal my baas in die ander wêreld wees."

"Gun my, señora, om die verlof te kry waarvan ek praat," het Don Quijote geantwoord, "en as ek dit kry, sal dit min saak maak of hy in die ander wêreld is, want ek sal hom daarvandaan red ten spyte van alles wat daardie selfde wêreld kan doen. Of in elk geval sal ek u sulke wraak gee op dié wat hom daarheen gestuur het, dat u meer as matig tevrede sal wees." En sonder om nog iets te sê, het hy gegaan en voor Dorotea gekniel en haar Hoogheid in ridderlike en dolende taal gesmeek om hom verlof te gee om die slotvoog van daardie kasteel, wat nou in ernstige gevaar verkeer, by te staan en te help. Die prinses het dit genadiglik toegestaan, en hy het dadelik sy skild aan sy arm vasgegord, sy swaard getrek en na die hek van die herberg gehaas, waar die twee gaste die herbergier nog steeds hardhandig toegetakel het. Maar sodra hy by die plek kom, het hy botstil gaan staan, al het Maritornes en die herbergier se vrou hom gevra waarom hy huiwer om hulle baas en man te help.

"Ek huiwer," het Don Quijote gesê, "omdat dit my nie geoorloof is om my swaard te trek teen mense van skildknaapstand nie. Maar roep my skildknaap Sancho vir my, want hierdie verdediging en wraak is sy saak en sy werk."

So het sake by die hek van die herberg gestaan, waar daar 'n baie lewendige uitruil van vuishoue en stampe aan die gang was, tot groot skade van die herbergier en tot die woede van Maritornes, die herbergier se vrou en haar dogter, wat rasend was toe hulle Don Quijote se lafhartigheid sien, en die harde behandeling wat hulle baas, man en vader moes verduur. Maar laat ons hom daar los, want hy sal sekerlik iemand kry om hom te help, en indien nie, laat hy wat meer aanpak as wat sy krag toelaat, maar ly en sy mond hou. En laat ons vyftig treë teruggaan om te sien wat Don Luis geantwoord het aan die Regter, wat ons gelos het terwyl hy hom privaat uitvra oor sy redes om te voet en so armoedig geklee hierheen te kom.

Daarop het die seun die Regter se hand gedruk op 'n manier wat gewys het dat 'n groot smart sy hart kwel, en terwyl die trane in strome oor sy wange loop, het hy geantwoord:

"Señor, ek het u niks meer te vertel nie as dit: van die oomblik af dat ek, deur die hemel se wil en omdat ons so naby bure is, Doña Clara, u dogter en my dame, die eerste keer gesien het, van daardie oomblik af het ek haar die meesteres van my wil gemaak. En as u, my ware heer en vader, geen beswaar maak nie, sal sy nog vandag my vrou word. Vir haar het ek my vader se huis verlaat, en vir haar het ek hierdie vermomming aangeneem, om haar te volg waarheen sy ook al gaan, soos die pyl sy teiken soek of die seeman die poolster. Sy weet niks meer van my hartstog nie as wat sy kon aflei toe sy soms van ver af gesien het dat my oë vol trane was. U weet reeds, señor, van die rykdom en adellike afkoms van my ouers, en dat ek hulle enigste erfgenaam is. As dit vir u genoeg rede is om dit te waag om my heeltemal gelukkig te maak, neem my dadelik as u seun aan. Want as my vader, beweeg deur ander planne van sy eie, die geluk wat ek vir myself gesoek het, sou afkeur, het die tyd meer mag om dinge te verander en te verwissel as die menslike wil."

Hiermee het die verliefde jongeling stilgebly, en die Regter was, nadat hy hom aangehoor het, verstom, verward en verras, sowel oor die manier en die verstand waarmee Don Luis die geheim van sy hart bely het, as oor die posisie waarin hy homself bevind het, want hy het nie geweet watter koers om in te slaan in 'n saak wat so skielik en onverwags was nie. Al wat hy hom dus geantwoord het, was dat hy hom vir eers moes gerus stel en met sy bediendes reël dat hulle hom nie dié dag terugneem nie, sodat daar tyd sou wees om te oorweeg wat die beste vir almal sou wees. Don Luis het sy hande met geweld gesoen, ja, dit met sy trane gebad, op 'n manier wat 'n hart van marmer sou geroer het, om nie eens te praat van die Regter s'n nie. Hy was 'n slim man en het reeds ingesien hoe voordelig die huwelik vir sy dogter sou wees, al sou hy, as dit moontlik was, verkies het dat dit met die toestemming van Don Luis se vader beklink word, want hy het geweet die vader wou 'n adellike titel vir sy seun hê.

Die gaste het teen dié tyd met die herbergier vrede gemaak, want deur oorreding en Don Quijote se mooi woorde eerder as deur dreigemente het hulle hom betaal wat hy geëis het. Die bediendes van Don Luis het gewag vir die einde van die gesprek met die Regter en vir hulle jong heer se besluit, toe die duiwel, wat nooit slaap nie, dit so beskik het dat die barbier van wie Don Quijote die helm van Mambrino gevat het, en Sancho Panza die tuig van sy donkie in ruil vir sy eie, juis op daardie oomblik die herberg binnegekom het. Toe dié barbier sy donkie na die stal lei, het hy Sancho Panza gesien besig om iets of ander aan die paksaal reg te maak. Die oomblik toe hy dit sien, het hy dit herken, en hy het dit gewaag om Sancho aan te val en uitgeroep: "Ha, meneer die dief, nou het ek jou! Gee my skeerbak en my paksaal terug, en al my tuig wat jy van my gesteel het!"

Toe Sancho homself so onverwags aangeval sien en die skelwoorde hoor wat oor hom uitgestort word, het hy die paksaal met die een hand gegryp en die barbier met die ander een so 'n klap gegee dat sy tande in die bloed gebad het. Die barbier was egter nie so gou gereed om die buit wat hy in die paksaal beethet, te laat staan nie. Inteendeel, hy het so 'n geskreeu opgesit dat almal in die herberg aangehardloop gekom het om te hoor wat die lawaai en die rusie beteken. "Help, in die naam van die koning en die gereg!" het hy geskreeu. "Hierdie dief en struikrower wil my doodmaak omdat ek my eiendom probeer terugkry."

"Jy lieg," het Sancho gesê, "ek is geen struikrower nie. My meester Don Quijote het hierdie buit in 'n eerlike oorlog gewen."

Don Quijote het op daardie oomblik daarby gestaan, hoogs in sy skik om te sien hoe dapper sy skildknaap sowel aanval as verdedig. Van toe af het hy hom as 'n man van staal beskou, en in sy hart besluit om hom by die eerste geleentheid wat hom voordoen tot ridder te slaan, want hy was seker dat die orde van die ridderskap goed aan hom bestee sou wees.

In die loop van die twis het die barbier onder meer gesê: "Menere, hierdie paksaal is myne so seker as wat ek God 'n dood skuld, en ek ken hom so goed asof ek hom self gebaar het. En daar staan my donkie in die stal, wat my nie sal laat lieg nie. Pas hom net aan, en as hy hom nie soos 'n handskoen pas nie, noem my 'n skurk. En wat meer is: dieselfde dag toe hulle my dít afgeroof het, het hulle my ook 'n nuwe koperskeerbak afgeroof, nog nooit ingewy nie, wat enige dag 'n kroon werd sou wees."

Hierop kon Don Quijote hom nie langer inhou om te antwoord nie. Hy het tussen die twee ingetree en hulle uitmekaar gemaak, die paksaal op die grond neergesit, waar dit voor almal se oë kon lê totdat die waarheid vasgestel is, en gesê: "U Genades kan duidelik en helder sien in watter dwaling hierdie agbare skildknaap verkeer wanneer hy 'n skeerbak noem wat die helm van Mambrino was, is en sal wees, wat ek in 'n eerlike oorlog van hom gewen het en waarvan ek my deur wettige en regmatige besit eienaar gemaak het. Met die paksaal bemoei ek my nie, maar ek kan u in dié verband vertel dat my skildknaap Sancho my verlof gevra het om die perdetuig van hierdie oorwonne lafaard se ros af te stroop en sy eie daarmee te tooi. Ek het hom toegelaat, en hy het dit gevat. En wat betref die feit dat dit van 'n perdetuig in 'n paksaal verander het, kan ek geen ander verklaring gee nie as die gewone een, naamlik dat sulke gedaanteverwisselings in ridderavonture voorkom. Om dit alles te bevestig, hardloop, Sancho, my seun, en bring die helm hierheen wat hierdie goeie man 'n skeerbak noem."

"Allawêreld, my meester," het Sancho gesê, "as ons geen ander bewys vir ons saak het as wat u Genade aanvoer nie, dan is die helm van Mambrino net soveel 'n skeerbak as wat hierdie goeie man se perdetuig 'n paksaal is."

"Doen wat ek jou beveel," het Don Quijote gesê. "Dit kan tog nie wees dat alles in hierdie kasteel deur towery gaan nie."

Sancho het gou gegaan na waar die skeerbak was en dit saamgebring, en toe Don Quijote dit sien, het hy dit gevat en gesê:

"U Genades kan sien met watter onbeskaamdheid hierdie skildknaap kan beweer dat dit 'n skeerbak is en nie die helm waarvan ek u vertel het nie. En ek sweer by die orde van die ridderskap wat ek bely, dat hierdie helm presies dieselfde een is wat ek van hom gevat het, sonder dat iets bygevoeg of weggeneem is."

"Daaraan is geen twyfel nie," het Sancho gesê, "want van die tyd af dat my meester hom gewen het tot nou toe, het hy net een geveg daarin gelewer, toe hy daardie ongelukkige mense in kettings losgelaat het. En as dit nie vir hierdie skeerbakhelm was nie, sou hy daardie keer nie te goed daarvan afgekom het nie, want daar is lekker met klippe gegooi in daardie affêre."