Katha Upanishad · Tweede deel

¹ Yama het gesê: Die goeie is een ding en die aangename 'n ander. Hierdie twee, met verskillende doele, bind 'n mens. Dit gaan goed met hom wat die goeie kies. Wie die aangename kies, mis die ware doel.

² Die goeie en die aangename kom albei na die mens toe; die wyse ondersoek albei en onderskei tussen hulle; die wyse verkies die goeie bo die aangename, maar die dwaas kies die aangename uit liefde vir liggaamlike plesier.

³ O Nachiketas, ná wyse oorweging het jy die aangename en alle aanloklike gestaltes afgesweer. Jy het nie hierdie krans van groot waarde aanvaar nie, waarvoor baie sterflinge omkom.

⁴ Ver uitmekaar is hierdie twee, onkunde en dit wat as wysheid bekend staan, en hulle lei in teenoorgestelde rigtings. Ek glo Nachiketas is iemand wat na wysheid verlang, want baie verleidelike dinge het jou nie laat afdwaal nie.

Met hierdie tweede deel begin die Heerser oor die Dood sy onderrig oor die groot Hiernamaals. Daar is twee paaie: een lei na God, die ander na wêreldse plesier. Wie die een volg, beweeg onvermydelik weg van die ander, want soos lig en donker bots hulle. Die een lei na die onvergaanbare geestelike ryk, die ander na die verganklike stoflike ryk. Albei staan 'n mens by elke tree van die lewe voor. Die mens met insig onderskei tussen die twee en kies die Werklike en Ewige, en net hy bereik die hoogste; terwyl die onkundige mens, wat verkies wat onmiddellike en tasbare resultate bring, die ware doel van sy bestaan mis. Hoewel Yama baie versoekings voor Nachiketas gestel het om sy opregtheid en erns te toets, het hy hulle op hul ware waarde geskat en almal geweier, en gesê: "Ek het uit die sterflike ryk gekom; sal ek vra vir wat sterflik is? Ek begeer net dit wat ewig is." Toe het die Dood vir hom gesê: "Nou sien ek dat jy die Waarheid opreg begeer. Ek het jou groot rykdom aangebied, 'n lang lewe en elke soort plesier wat mense verlei en mislei; maar jy het jou waardigheid bewys deur hulle almal te verwerp."

⁵ Dwase wat in onkunde lewe, maar hulleself verbeel dat hulle wys en geleerd is, gaan in krom paaie in die rondte, soos blindes wat deur blindes gelei word.

⁶ Die Hiernamaals verskyn nooit voor die gedagtelose kind (die onkundige) wat deur die glans van rykdom verblind is nie. "Net hierdie wêreld bestaan, daar is geen ander nie": so dink hy, en hy val telkens weer onder my mag.

Daar is baie in die wêreld wat, opgeblaas deur intellektuele verwaandheid, glo dat hulle in staat is om ander te lei. Maar hoewel hulle 'n mate van wêreldse wysheid mag hê, ontbreek dieper begrip by hulle; daarom vermeerder alles wat hulle sê net die twyfel en verwarring in die verstand van dié wat na hulle luister. Daarom word hulle vergelyk met blindes wat blindes lei.

Die Hiernamaals skyn nie voor dié wie se vermoë om te onderskei ontbreek nie, en wat daarom maklik meegesleur word deur die bekoring van verbygaande dinge. Soos kinders deur speelgoed verlei word, so word hulle verlei deur plesier, mag, naam en roem. Vir hulle lyk dit asof hierdie dinge die enigste werklikhede is. Omdat hulle so aan verganklike dinge vasklou, kom hulle baie keer onder die heerskappy van die dood. Daar is een deel van ons wat moet sterf; daar is 'n ander deel wat nooit sterf nie. Wanneer 'n mens hom kan vereenselwig met sy onsterflike natuur, wat een is met God, dan oorwin hy die dood.

⁷ Hy van wie baie nie eers kan hoor nie, wie baie nie kan begryp nie, selfs nadat hulle van Hom gehoor het: wonderlik is die leermeester, wonderlik is hy wat kan ontvang wanneer 'n bekwame leermeester hom onderrig.

Deur die hele Vediese Skrifte word verklaar dat niemand geestelike kennis kan oordra tensy hy dit self besef het nie. Wat word met besef (verwerkliking) bedoel? Dit beteken kennis wat op regstreekse waarneming berus. In Indië het die beste leermeesters dikwels geen geleerdheid nie, maar hulle karakter straal so dat elkeen leer net deur met hulle in aanraking te kom. In een van die Skrifte lees ons: Onder 'n banianboom het 'n jeugdige leermeester gesit en langs hom 'n bejaarde leerling. Die verstand van die leerling was vol twyfel en vrae, maar hoewel die leermeester stil gebly het, het elke twyfel geleidelik uit die leerling se verstand verdwyn. Dit beteken dat die oordrag van geestelike onderrig nie net van woorde afhang nie. Dit is die lewe, die verligting, wat tel. Sulke Godverligte mense is egter nie maklik te vinde nie; en selfs met so 'n leermeester kan die kennis van die Self nie verkry word tensy die hart van die leerling oop en gereed is vir die Waarheid nie. Daarom sê Yama dat leermeester en leerling albei wonderlik moet wees.

⁸ Wanneer iemand met geringe begrip dit onderrig, kan hierdie Atman nie werklik geken word nie, al word daar dikwels oor nagedink. Daar is geen weg (om Dit te ken) tensy 'n ander ('n verligte leermeester) dit onderrig nie, want Dit is fyner as die fynste en bo alle redenering.

⁹ O Geliefde, hierdie Atman kan nie deur redenering bereik word nie; Dit word net werklik geken wanneer 'n ander ('n wyse leermeester) dit onderrig. O Nachiketas, jy het Dit bereik. Jy staan vas in die Waarheid. Mag ons altyd 'n vraesteller soos jy vind.

Kennis van die Atman of Self kan nie bereik word wanneer dit onderrig word deur dié wat self nie ware begrip daarvan het nie, en wat daarom, omdat hulle geen vaste oortuiging van hul eie het nie, onder mekaar verskil oor die aard en bestaan daarvan. Net hy wat die Self regstreeks kon waarneem, deur die ontvouing van sy hoër natuur, kan verkondig wat Dit werklik is; en net sy woorde dra gewig en bring verligting. Dit is te fyn om deur redenering bereik te word. Hierdie geheim oor die Hiernamaals kan nie deur redenering of blote intellektuele toertjies geken word nie. Dit kan net bereik word in 'n bewussynstoestand wat die grens van die rede te bowe gaan.

¹⁰ Ek weet dat (aardse) skatte verganklik is, want die ewige kan nooit verkry word deur dinge wat nie ewig is nie. Daarom het ek die Nachiketa-vuur(offer) met verganklike dinge gebring, en tog het ek die ewige bereik.

¹¹ O Nachiketas, jy het die vervulling van alle begeertes gesien, die grondslag van die heelal, die eindelose vrug van offerrites, die ander oewer waar daar geen vrees is nie, dit wat lofwaardig is, die groot en wye steun; tog het jy, wys as wat jy is, alles met vaste voorneme verwerp.

Wanneer die leermeester sê dat die onvergaanbare nie deur die verganklike bereik kan word nie, wys hy dat geen hoeveelheid rituele en seremonies die onvergaanbare en ewige kan verdien nie. Hoewel die Nachiketa-vuuroffer resultate kan bring wat vir sterflinge ewig lyk omdat hulle so lank duur, moet hulle tog ook tot 'n einde kom; daarom kan hierdie offer nie na die finale doel lei nie. Yama prys Nachiketas, want toe al die hemelse en aardse plesiere, asook kennis van alle ryke en hulle genietinge, aan hom aangebied is, het hy hulle tog opsy geskuif en vasgestaan in sy begeerte na die Waarheid alleen.

¹² Die wyse wat deur die hoogste meditasie op die Self die Oeroue Een ken, moeilik om te sien, wat in die binneste skuilplek sit, verborge in die grot van die hart, wat in die diepte van die innerlike wese woon: (hy wat daardie Een) as God ken, word bevry van die boeie van vreugde en smart.

¹³ 'n Sterfling wat dit gehoor en ten volle begryp het, en wat deur onderskeiding die fyn Self besef het, verheug hom, want hy het verkry wat die bron van alle vreugde is. Ek dink die woning (van die Waarheid) staan oop vir Nachiketas.

Die Skrifte noem drie fases in alle geestelike bereiking. Die soeker moet eers van 'n verligte leermeester oor die Waarheid hoor; daarna moet hy nadink oor wat hy gehoor het; dan besef hy dit deur voortdurende oefening in onderskeiding en meditasie; en met die besef kom die vervulling van elke begeerte, want dit verenig hom met die bron van alles. Wanneer 'n mens dit aanskou het, leer hy dat alle sinlike plesiere maar gebroke weerkaatsings is van daardie een opperste vreugde, wat net in die ware Self gevind kan word. Yama verseker Nachiketas dat daar geen twyfel is dat hy die Waarheid sal besef nie, want hy het die hoogste onderskeiding sowel as vastheid van doel getoon.

¹⁴ Nachiketas het gesê: Dit wat u sien, wat nóg deug nóg sonde is, nóg oorsaak nóg gevolg, nóg verlede nóg toekoms (maar daarbo), vertel my van Daardie.

¹⁵ Yama het geantwoord: Daardie doel wat al die Vedas verheerlik, wat alle selfversaking verkondig, en waarna (mense) verlang wanneer hulle Brahmacharya beoefen ('n lewe van onthouding en diens), daardie doel sê ek vir jou kortliks: dit is Om.

Watter naam kan die mens aan God gee? Hoe kan die Oneindige deur enige eindige woord gebind word? Alles wat taal kan uitdruk, moet eindig wees, want taal self is eindig. Tog is dit vir sterflinge baie moeilik om aan iets te dink of daaroor te praat sonder om dit 'n bepaalde naam te gee. Omdat die Wyses dit geweet het, het hulle aan die Hoogste die naam A-U-M gegee, wat as die wortel van alle taal staan. Die eerste letter, "A", is die moederklank, want dit is die natuurlike klank wat elke skepsel uiter wanneer die keel oopgaan, en geen klank kan gemaak word sonder om die keel oop te maak nie. Die laaste letter, "M", wat uitgespreek word deur die lippe toe te maak, sluit alle uitspraak af. Terwyl 'n mens die klank van die keel na die lippe dra, gaan dit deur die klank "U". Hierdie drie klanke dek dus die hele veld van moontlike geartikuleerde klank. Hulle samevoeging word die Akshara genoem, of die onvergaanbare woord, die Klank-Brahman of die Woord-God, want dit is die mees universele naam wat aan die Hoogste gegee kan word. Daarom moet dit die woord wees wat "in die begin" was, en dit stem ooreen met die Logos van die Christelike teologie. Dit is weens die allesomvattende betekenis van hierdie naam dat dit so algemeen in die Vediese Skrifte gebruik word om die Absolute aan te dui.

¹⁶ Hierdie Woord is waarlik Brahman. Hierdie Woord is waarlik die Hoogste. Wie hierdie Woord ken, verkry wat hy ook al begeer.

¹⁷ Dit is die beste Steun, Dit is die hoogste Steun; wie hierdie Steun ken, word in die wêreld van Brahman verheerlik.

Hierdie heilige Woord is die hoogste simbool van die Absolute. Wie deur meditasie daarop die volle betekenis daarvan begryp, besef die heerlikheid van God en het dadelik al sy begeertes vervul, want God is die vervulling van alle begeertes.

¹⁸ Hierdie Self word nooit gebore nie, en Dit sterf ook nie. Dit het nie uit iets ontstaan nie, en niks het uit Dit ontstaan nie. Hierdie Oeroue Een is ongebore, ewig, altyddurend. Dit word nie gedood nie, al word die liggaam gedood.

¹⁹ As die doder dink dat hy doodmaak, of as die gedode dink dat hy gedood word, weet nie een van die twee nie. Want Dit maak nie dood nie, en Dit word ook nie gedood nie.

²⁰ Die Self is fyner as die fynste, groter as die grootste; Dit woon in die hart van elke lewende wese. Wie vry is van begeerte en vry van droefheid, met verstand en sintuie tot rus gebring, aanskou die heerlikheid van die Atman.

Hoewel hierdie Atman in die hart van elke lewende wese woon, word Dit tog nie deur gewone sterflinge waargeneem nie, omdat Dit so fyn is. Dit kan nie deur die sintuie waargeneem word nie; 'n fyner geestelike sig is nodig. Die hart moet rein wees en vry van elke onwaardige, selfsugtige begeerte; die gedagte moet van alle uiterlike dinge na binne getrek word; verstand en liggaam moet onder beheer wees; wanneer die hele wese so kalm en stil word, dan is dit moontlik om daardie stralende Atman waar te neem. Dit is fyner as die fynste, want Dit is die onsigbare wese van alle dinge; en Dit is groter as die grootste, want Dit is die grenslose, onderhoudende krag van die hele heelal, dit waarop alle bestaan rus.

²¹ Al sit Dit, reis Dit ver; al lê Dit, gaan Dit oral heen. Wie anders as ek is geskik om daardie God te ken, wat (sowel) vreugdevol as vreugdeloos is?

Die Self is alomteenwoordig; daarom is Dit dit wat stilsit en dit wat reis, dit wat aktief is en dit wat onaktief is. Dit is sowel stilstaande as bewegend, en Dit is die grondslag van alle vorme van bestaan; daarom moet alles wat in die heelal bestaan, hetsy vreugde of vreugdeloosheid, plesier of pyn, uit Dit voortkom. Wie kan God beter ken as ek self, want Hy woon in my hart en is die diepste wese van my bestaan? Dit behoort die gesindheid te wees van iemand wat soek.

²² Die wyses wat die Self ken, liggaamloos, gesetel in verganklike liggame, groot en alomteenwoordig, treur nie.

Wanneer 'n wyse mens deur die oefening van onderskeiding die verskil tussen liggaam en Siel duidelik gesien het, weet hy dat sy ware Self nie die liggaam is nie, al woon Dit in die liggaam. Wanneer hy so die onverwoesbare, alomteenwoordige aard van sy werklike Self besef, oorwin hy alle vrees vir die dood of verlies, en word hy selfs deur die grootste smart nie geskud nie.

²³ Hierdie Self kan nie bereik word deur studie van die Skrifte nie, ook nie deur intellektuele insig nie, ook nie deur dikwels (daarvan) te hoor nie. Hy wat deur die Self gekies word, deur hom alleen word Dit bereik. Aan hom openbaar die Self Sy ware aard.

Ons mag dink dat ons deur baie studie God kan vind; maar om net van iets te hoor en dit intellektueel te begryp, beteken nie dat jy ware kennis daarvan verkry het nie. Kennis kom net deur regstreekse waarneming, en regstreekse waarneming van God is net moontlik vir dié wat rein van hart en geestelik ontwaak is. Hoewel Hy vir alle wesens dieselfde is en Sy genade oor almal is, ontvang die onreines en wêreldsgesindes nie die seën nie, omdat hulle nie weet hoe om hul harte daarvoor oop te maak nie. Wie na God verlang, hom kies die Heer; want net aan hom kan Hy Sy ware aard openbaar.

²⁴ Wie hom nie van slegte gedrag afgekeer het nie, wie se sintuie onbeheers is, wat nie kalm is nie, wie se verstand nie tot rus gekom het nie, kan hierdie Atman nooit bereik nie, selfs nie deur kennis nie.

Nadat Yama eers beskryf het wat die Atman is, vertel hy ons nou hoe om Dit te bereik. 'n Mens moet probeer om sy laer natuur te onderwerp en beheer oor die liggaam en die sintuie te kry. Hy moet die onrein, selfsugtige begeertes oorwin wat nou die stilte van sy verstand versteur, sodat dit kalm en vreedsaam kan word. Met ander woorde, hy moet die regte lewe lei en al die geestelike eienskappe ontwikkel om die Atman waar te neem.

²⁵ Wie kan dan weet waar hierdie magtige Self is? Hy (daardie Self) vir wie die Brahmane en Kshatriya's maar net kos is, en die dood self 'n sous daarby.

Hierdie teks verkondig die heerlikheid en majesteit van die Hoogste. Die Brahmane staan vir geestelike krag, die Kshatriya's vir liggaamlike krag; tog word albei deur Sy magtigheid oorweldig. Lewe en dood is albei kos vir Hom. Soos die lig van die groot son al die kleiner ligte van die heelal insluk, so gaan alle wêrelde verlore in die glans van die Ewige, Alomteenwoordige Wese.