Hoofstuk 51
Leandra en die pronksoldaat
Wat handel oor wat die bokwagter vertel het aan dié wat Don Quijote weggevoer het
Drie myl van hierdie vallei af is daar 'n dorp wat, al is dit klein, een van die rykste in hierdie hele omgewing is. Daarin het 'n boer gewoon, 'n baie agtenswaardige man, en so gerespekteer dat, hoewel respek nou maar die natuurlike gevolg van rykdom is, hy nog meer vir sy deugsaamheid as vir die rykdom wat hy bymekaargemaak het, geag is. Maar wat hom nog gelukkiger gemaak het, soos hy self gesê het, was dat hy 'n dogter gehad het van so 'n buitengewone skoonheid, so 'n skrandere verstand, soveel bevalligheid en deug, dat almal wat haar geken en gesien het, verwonderd was oor die uitsonderlike gawes waarmee die hemel en die natuur haar beskenk het. As kind was sy mooi, sy het al hoe mooier geword, en op sestien was sy uiters lieflik. Die faam van haar skoonheid het begin versprei na al die dorpe in die omtrek. Maar wat sê ek nou net die dorpe in die omtrek, terwyl dit tot in verafgeleë stede versprei het, en selfs sy weg gevind het tot in die sale van koningshuise, en die ore bereik het van mense van elke stand, wat van alle kante af gekom het om haar te sien asof sy iets skaars en merkwaardigs was, of 'n wonderwerkende beeld?
Haar vader het oor haar gewaak en sy het oor haarself gewaak; want daar is geen slotte of wagte of grendels wat 'n jong meisie beter kan beskerm as haar eie beskeidenheid nie. Die rykdom van die vader en die skoonheid van die dogter het baie bure sowel as vreemdelinge gelok om haar as vrou te vra. Maar hy, soos 'n mens wel kon verwag van iemand wat oor so 'n kosbare juweel moes beskik, was in die war en kon nie besluit aan wie van haar ontelbare vryers hy haar moes toevertrou nie. Ek was een van die baie wat so 'n natuurlike begeerte gevoel het, en aangesien haar vader geweet het wie ek is, en ek van dieselfde dorp was, van suiwer bloed, in die fleur van my lewe en baie ryk aan besittings, het ek groot hoop gehad dat ek sou slaag. Daar was 'n ander een van dieselfde plek en met dieselfde voorregte wat ook na haar hand gedong het, en dit het die vader se keuse in die weegskaal laat hang, want hy het gevoel dat sy dogter by enigeen van ons twee goed versorg sou wees. Om dus uit hierdie verleentheid te kom, het hy besluit om die saak aan Leandra voor te lê (want dit is die naam van die ryk meisie wat my in ellende gedompel het), met die gedagte dat, aangesien ons albei gelyk was, dit die beste sou wees om dit aan sy liewe dogter oor te laat om volgens haar eie neiging te kies. Dit is 'n weg wat alle vaders wat hul kinders wil laat trou, behoort na te volg. Ek bedoel nie dat hulle hul kinders moet laat kies wat veragtelik en sleg is nie, maar dat hulle hul die goeie moet voorhou en hulle dan na hartelus 'n goeie keuse moet laat maak. Ek weet nie wie Leandra gekies het nie; ek weet net dat haar vader ons albei aan die lyn gehou het met die jong ouderdom van sy dogter en vae woorde wat hom nie gebind en ons ook nie weggestuur het nie. My mededinger heet Anselmo en ek self Eugenio, sodat u die name kan weet van die persone wat in hierdie tragedie optree, waarvan die einde nog onbeslis is, al is dit duidelik te sien dat dit rampspoedig moet wees.
Omtrent hierdie tyd het daar 'n sekere Vicente de la Roca in ons dorp aangekom, die seun van 'n arm boer van dieselfde dorp. Dié Vicente het teruggekeer van diens as soldaat in Italië en verskeie ander plekke. 'n Kaptein wat toevallig met sy kompanie daar verbygekom het, het hom as 'n seun van so twaalf jaar uit ons dorp saamgeneem, en nou, twaalf jaar later, het die jong man teruggekom in 'n soldaatsuniform, uitgedos in duisend kleure en van kop tot tone behang met glaskrale en fyn staalkettings. Vandag sou hy in een spoggerige uitrusting verskyn, môre in 'n ander, maar alles flenterig en opsigtig, met min substansie en nog minder waarde. Die plaasmense, wat van nature kwaadwillig is, en wanneer hulle niks te doen het nie, die kwaadwilligheid self kan wees, het dit alles raakgesien en stuk vir stuk boekgehou van sy opskik en juwele. Hulle het uitgevind dat hy drie pakke klere van verskillende kleure gehad het, met kousbande en kouse wat daarby pas; maar hy het soveel kombinasies en samestellings daaruit gemaak dat enigeen, as hulle dit nie getel het nie, sou gesweer het dat hy met meer as tien pakke klere en twintig vere te koop geloop het. Moenie dink dat alles wat ek u hier oor die klere vertel, onnodig of uitgerek is nie, want dit het baie met die storie te doen. Hy het gewoonlik op 'n bank onder die groot populier op ons plein gaan sit, en daar het hy ons almal met oop monde laat luister na die stories wat hy oor sy heldedade vertel het. Daar was geen land op die aardbol wat hy nie gesien het nie, en geen veldslag waarin hy nie geveg het nie. Hy het meer More doodgemaak as wat daar in Marokko en Tunis is, en volgens sy eie vertelling meer tweegevegte gevoer as Garcilaso, Diego García de Paredes en duisend ander wat hy opgenoem het, en uit almal het hy as oorwinnaar gekom sonder om 'n druppel bloed te verloor. Aan die ander kant het hy merke van wonde gewys wat, al kon 'n mens dit nie uitmaak nie, volgens hom koeëlwonde was wat hy in verskeie skermutselings en gevegte opgedoen het. En laastens het hy met 'n monsteragtige vermetelheid sy gelykes, en selfs mense wat geweet het wie hy was, sommer met "jy en jou" aangespreek, en verklaar dat sy arm sy vader was en sy dade sy stamboom, en dat hy as soldaat net so goed was as die koning self. En om sy grootdoenerige maniere te kroon, was hy 'n bietjie van 'n musikant, en het hy die kitaar met soveel swier gespeel dat party gesê het hy laat dit praat. Sy talente het ook nie daar opgehou nie, want hy was ook iets van 'n digter, en oor elke kleinigheid wat in die dorp gebeur het, het hy 'n ballade van 'n myl lank gemaak.
Hierdie soldaat dan wat ek beskryf het, hierdie Vicente de la Roca, hierdie windmaker, hierdie galant, musikant en digter, is dikwels deur Leandra gesien en dopgehou uit 'n venster van haar huis wat op die plein uitgekyk het. Die glans van sy opsigtige klere het haar verbeelding aangegryp, sy ballades het haar betower (want hy het van elkeen wat hy gemaak het, twintig afskrifte uitgedeel), die verhale van sy heldedade wat hy oor homself vertel het, het haar ore bereik; en kortom, soos die duiwel dit sonder twyfel so gereël het, het sy op hom verlief geraak nog voordat die vermetelheid om haar die hof te maak, selfs by hom opgekom het. En aangesien geen liefdesaak makliker tot 'n einde gebring word as dié wat die neiging van die dame as bondgenoot het nie, het Leandra en Vicente sonder enige moeite tot 'n verstandhouding gekom. En voordat enige van haar talle vryers die minste vermoede van haar plan gehad het, het sy dit reeds uitgevoer: sy het die huis van haar innig geliefde vader verlaat (want 'n moeder het sy nie gehad nie) en saam met die soldaat uit die dorp verdwyn, en hy het meer triomfantelik uit hierdie onderneming gekom as uit enige van die talle waarop hy aanspraak gemaak het. Die hele dorp en almal wat daarvan gehoor het, was verstom oor die saak. Ek was ontsteld, Anselmo was soos deur die weerlig getref, haar vader vol droefheid, haar familie verontwaardig, die gesag in rep en roer, en die beamptes van die Heilige Broederskap onder die wapen. Hulle het die paaie deurkam, die bosse en alle hoeke deursoek, en ná drie dae het hulle die wispelturige Leandra in 'n berggrot gekry, uitgetrek tot op haar hemp en beroof van al die geld en kosbare juwele wat sy van die huis af saamgeneem het.
Hulle het haar teruggebring na haar ongelukkige vader en haar uitgevra oor haar ongeluk, en sy het sonder dwang erken dat Vicente de la Roca haar bedrieg het. Hy het haar onder belofte van 'n huwelik oorgehaal om haar vader se huis te verlaat, want hy wou haar na die rykste en heerlikste stad in die hele wêreld neem, en dit was Napels. En sy, sleg geraai en verblind, het hom geglo, en haar vader beroof, en alles aan hom oorhandig die nag toe sy verdwyn het. Toe het hy haar na 'n ruwe berg geneem en haar toegesluit in die grot waar hulle haar gekry het. Sy het verder gesê dat die soldaat, sonder om haar van haar eer te beroof, alles van haar afgeneem het wat sy gehad het, en weggeloop het en haar in die grot agtergelaat het, iets wat almal nog meer verbaas het. Dit was vir ons nie maklik om die jong man se selfbeheersing te glo nie, maar sy het dit met soveel erns beweer dat dit haar bedroefde vader help troos het. Hy het niks gedink van wat weggevat is nie, aangesien die juweel wat, eenmaal verlore, nooit weer teruggekry kan word nie, vir sy dogter gelaat is. Dieselfde dag toe Leandra weer opgedaag het, het haar vader haar uit ons oë weggeneem en haar in 'n klooster in 'n dorp naby hier gaan toesluit, in die hoop dat die tyd iets van die skande wat sy op haar gehaal het, sal laat vervaag. Leandra se jeug het as verskoning vir haar fout gedien, ten minste by dié vir wie dit nie saak gemaak het of sy goed of sleg was nie. Maar dié wat haar skerpsinnigheid en verstand geken het, het haar wangedrag nie aan onkunde toegeskryf nie, maar aan ligsinnigheid en die natuurlike aard van vroue, wat meestal wispelturig en onberekenbaar is.
Toe Leandra uit die oog verdwyn het, het Anselmo se oë blind geword, of het hulle ten minste niks gevind om na te kyk wat hulle enige plesier verskaf het nie; en myne was in duisternis, sonder 'n straaltjie lig om hulle na iets aangenaams te lei, solank Leandra weg was. Ons swaarmoedigheid het groter geword, ons geduld kleiner; ons het die soldaat se opskik vervloek en gekla oor die agteloosheid van Leandra se vader. Uiteindelik het Anselmo en ek ooreengekom om die dorp te verlaat en na hierdie vallei te kom. Hy pas 'n groot trop skape van homself op en ek 'n groot trop bokke van my eie, en ons slyt ons lewe tussen die bome, waar ons ons smart lug, saam die lof van die skone Leandra besing of haar verwyt, of andersins alleen sug en in die eensaamheid ons klagtes na die hemel uitstort. Na ons voorbeeld het nog baie van Leandra se minnaars na hierdie ruwe berge gekom en ons manier van lewe aangeneem, en hulle is so baie dat 'n mens sou dink die plek is in die herderlike Arkadië omskep, so vol is dit van herders en skaapkrale; en daar is geen plekkie hier waar die naam van die skone Leandra nie gehoor word nie. Hier vervloek een haar en noem haar grillerig, wispelturig en onbeskaamd; daar veroordeel 'n ander haar as swak en ligsinnig; die een vergewe haar en spreek haar vry, die ander verstoot en beskimp haar; een besing haar skoonheid, 'n ander val haar karakter aan; kortom, almal beledig haar en almal aanbid haar. En hierdie algemene verdwasing het so ver gegaan dat daar party is wat kla oor haar minagting sonder dat hulle ooit 'n woord met haar gewissel het, en selfs party wat kerm en treur oor die rasende koors van jaloesie, waarvoor sy nooit vir iemand rede gegee het nie; want, soos ek reeds gesê het, haar wangedrag was bekend voordat haar hartstog bekend was. Daar is geen hoekie tussen die rotse, geen spruitoewer, geen skaduwee onder die bome wat nie spook met een of ander herder wat sy smart aan die windjies vertel nie. Waar daar ook al 'n eggo is, herhaal dit die naam van Leandra; die berge weergalm "Leandra", "Leandra" murmel die spruite, en Leandra hou ons almal verbyster en betower, terwyl ons hoop sonder hoop en vrees sonder om te weet wat ons vrees. Van hierdie hele dwase klomp is my mededinger Anselmo die een wat die minste en ook die meeste verstand toon. Want hoewel hy soveel ander dinge het om oor te kla, kla hy net oor die skeiding, en met die begeleiding van 'n rebec, wat hy uitstekend speel, sing hy sy klagtes in verse wat van sy vernuf getuig. Ek volg 'n ander, makliker en na my mening wyser weg, en dit is om te skel oor die ligsinnigheid van vroue, oor hulle wispelturigheid, hulle valsheid, hulle verbreekte beloftes, hulle geskende eide en, kortom, die gebrek aan nadenke wat hulle toon wanneer hulle hul liefde en neigings op iemand vestig. Dit, here, was die rede vir die woorde en uitdrukkings wat ek netnou teenoor hierdie bok gebruik het toe ek hier aangekom het; want aangesien sy 'n wyfie is, het ek minagting vir haar, al is sy die beste in my hele trop. Dit is die verhaal wat ek beloof het om u te vertel, en as ek u verveel het met die vertel daarvan, sal ek nie traag wees om u te bedien nie. My hut is naby, en ek het vars melk en lekker kaas daar, asook 'n verskeidenheid smaaklike vrugte wat nie minder aangenaam vir die oog as vir die verhemelte is nie.