Yan Hui het Confucius gaan groet en gevra om te mag vertrek.
"Waarheen gaan jy?"
"Na die staat Wei."
"Wat gaan jy daar doen?"
"Ek het gehoor die vors van Wei is jonk en doen wat hy wil.
Hy regeer sy land ligtelik en sien nie sy foute nie.
Hy speel met mense se lewens,
en die dooies lê in sy land soos riete in 'n moeras.
Die mense weet nie waarheen om te draai nie.
Ek het u eenkeer hoor sê:
'Verlaat die land wat goed regeer word, en gaan na die land in chaos.
By die dokter se deur is daar baie siekes.'
Ek wil gebruik wat ek van u geleer het,
en dalk kan die land nog genees word."

Confucius sê: "Ag, jy gaan net gestraf word!
Die Weg wil nie deurmekaar wees nie.
As dit deurmekaar is, raak dit veelvoudig.
As dit veelvoudig is, raak dit onrustig.
As dit onrustig is, kom daar moeilikheid,
en wie in moeilikheid is, kan niemand red nie.
Die volmaakte mense van ouds het eers vir hulleself gesorg,
en eers daarna vir ander.
As jy nog nie vir jouself gesorg het nie,
hoe het jy tyd om jou te bemoei met wat 'n tiran doen?
Weet jy hoe deug verlore raak, en waar kennis vandaan kom?
Deug raak verlore deur roem; kennis kom uit wedywering.
Roem is waarmee mense mekaar platslaan.
Kennis is die wapen van wedywering.
Albei is gevaarlike gereedskap; jy kan nie daarmee jou pad deur die lewe loop nie.

En al is jou deug sterk en jou trou eg,
verstaan jy nog nie die mense se gees nie.
Al soek jy nie roem nie,
verstaan jy nog nie hulle harte nie.
As jy dan voor 'n tiran gaan staan
en hom met mooi woorde oor goedheid en plig bestook,
sal hy dink jy gebruik sy slegtheid om jou eie goedheid te laat skitter.
Dit heet om mense seer te maak.
En wie mense seermaak, sal beslis self seergemaak word.
Jy gaan net seergemaak word!

En as hy regtig van goeie mense hou en slegte mense haat,
hoekom sou hy jou nodig hê om anders te wees?
As jy niks sê nie, sal hy jou in jou woorde vastrek en wen.
Jou oë sal verblind word, jou gesig sal kalm probeer lyk,
jou mond sal begin verskonings maak,
jou houding sal hom begin naboots,
en jou hart sal hom begin goedpraat.
Dit is om vuur met vuur te blus, water met water.
Dit heet om die probleem net groter te maak.
As jy so begin toegee, sal daar geen einde aan wees nie.
En as hy jou nie vertrou nie en jy praat te veel,
sal jy beslis voor die tiran sterf."

"Lank gelede het Jie vir Guan Longfeng laat doodmaak,
en Zhou vir prins Bi Gan.
Hulle het hulself verbeter en die gewone mense gehelp,
en so het hulle teen hul meester se wil ingegaan.
Daarom het hul meesters hulle weens hul goedheid uit die weg geruim.
Hulle was lief vir roem.
Lank gelede het Yao die state Congzhi en Xu'ao aangeval,
en Yu het die staat Youhu aangeval.
Die lande is verwoes, die vorste is gedood.
Hulle het onophoudelik oorlog gevoer en onophoudelik buit gesoek.
Hulle het almal roem en voordeel gesoek.
Het jy nie daarvan gehoor nie?
Selfs die wyses kon nie roem en voordeel oorwin nie,
hoeveel minder jy!
Maar jy het seker 'n plan. Vertel my."

Yan Hui sê: "As ek eerbiedig en leeg is, ywerig en eensgesind, sal dit werk?"
"Ag, hoe sou dit werk?
Die vors is vol hoogmoed en wys dit uit,
sy buie wissel onvoorspelbaar.
Niemand durf teen hom ingaan nie.
Hy trap op ander se gevoelens om sy eie sin te kry.
Hy kan nie eers klein deug daagliks beoefen nie,
hoeveel minder groot deug!
Hy sal koppig vasskop en nie verander nie.
Hy sal buite saamstem, maar binne niks verander nie.
Hoe sou dit werk?"

"Dan sal ek binne reguit wees en buite buigsaam.
Ek sal my woorde op die ou mense baseer.
Wie binne reguit is, is 'n metgesel van die hemel.
Wie 'n metgesel van die hemel is, weet dat die keiser en hy
albei kinders van die hemel is.
Hoekom sou ek dan omgee of mense my woorde goedkeur of nie?
So iemand noem mense 'n onskuldige kind.
Dit is wat dit beteken om 'n metgesel van die hemel te wees.
Wie buite buigsaam is, is 'n metgesel van mense.
Om met die tablet in die hand te buig en te kniel,
is die manier van 'n amptenaar.
Almal doen dit; hoekom sou ek nie?
As ek doen wat almal doen, kan niemand my blameer nie.
Dit is wat dit beteken om 'n metgesel van mense te wees.
As ek my woorde op die ou mense baseer, is ek 'n metgesel van die ou mense.
Hulle woorde is 'n les, maar 'n kritiek wat die ou mense sê, nie ek nie.
So sal ek reguit wees sonder om te kwets.
Is dit goed so?"
Confucius sê: "Ag, hoe sou dit werk?
Jy het te veel planne en geen insig nie.
Al is jy dalk nie skuldig nie, is dit al wat jy bereik.
Hoe kan jy hom verander?
Jy volg steeds jou eie opinie as leermeester."

Yan Hui sê: "Ek het niks meer om voor te stel nie. Mag ek vra hoe?"
Confucius sê: "Vas. Dan sal ek jou vertel.
As jy iets met 'n doel aanpak, sal dit maklik wees?
Wie dink dit is maklik, is nie in pas met die blou hemel nie."
Yan Hui sê: "My familie is arm.
Ek het al maande lank nie wyn gedrink of vleis geëet nie.
Is dit vas?"
"Dit is vas soos vir 'n offer, maar nie die vas van die hart nie."
"Mag ek vra wat die vas van die hart is?"
Confucius sê:
"Maak jou wil een.
Moenie met jou ore luister nie, maar met jou hart.
Moenie met jou hart luister nie, maar met jou asem.
Die ore kan net luister.
Die hart kan net bevestig.
Maar die asem is leeg en wag op alle dinge.
Net die Weg versamel in die leegte.
Leegte is die vas van die hart."

Yan Hui sê:
"Voordat ek dit gehoor het, was ek baie seker dat ek Hui is.
Noudat ek dit gehoor het, is daar nooit 'n Hui gewees nie.
Is dit wat leegte beteken?"
Confucius sê: "Dis dit, presies.
Laat ek jou vertel.
Jy kan in sy tuin gaan swerf sonder om deur sy roem geraak te word.
As hy luister, sing; as hy nie luister nie, bly stil.
Moenie 'n deur oopmaak nie, moenie 'n medisyne aanbied nie.
Maak die een jou huis, en laat dit wat nie anders kan nie jou rigting gee.
Dan is jy naby.
Dit is maklik om jou spore uit te wis;
moeilik om nooit op die grond te loop nie.
Dit is maklik om te bedrieg as jy vir mense werk;
moeilik om te bedrieg as jy vir die hemel werk.
Jy het al gehoor van vlieg met vlerke,
maar nog nie van vlieg sonder vlerke nie.
Jy het al gehoor van weet met kennis,
maar nog nie van weet sonder kennis nie.
Kyk na daardie leë kamer:
die leë vertrek word helder van die lig.
Geluk vestig hom waar dit stil is.
Maar as dit nie stil word nie, heet dit sit terwyl jy hardloop.
Laat jou ore en oë na binne kyk,
en hou jou slim verstand buite.
Dan sal selfs geeste en gode by jou kom woon,
wat nog te sê van mense!
Dit is die verandering van die tienduisend dinge."

Zigao, die hertog van She, moes as gesant na die staat Qi gaan.
Hy vra vir Confucius:
"Die koning het my 'n baie belangrike opdrag gegee.
Maar Qi behandel gesante met groot respek en sonder haas.
'n Gewone mens kan nie eers aangespoor word nie,
hoeveel minder 'n vors!
Ek is baie bang.
U het eenkeer vir my gesê:
'In alle sake, groot of klein, is daar min wat sonder die Weg goed afloop.
As die saak misluk, kry jy straf van mense.
As die saak slaag, kry jy siekte van yin en yang.
Net wie deug het, kan dit vermy, of dit nou slaag of misluk.'
Ek eet eenvoudige kos en my kok hoef nooit die hitte af te koel nie.
Maar vanoggend het ek my opdrag gekry,
en vanaand drink ek al ysige water. Ek brand van binne!
Ek het nog nie eers die werk begin nie,
en ek het al die siekte van yin en yang.
En as dit misluk, sal ek beslis ook deur mense gestraf word.
Dit is twee rampe. Ek kan dit nie dra nie.
Gee my raad."

Confucius sê:
"In die wêreld is daar twee groot reëls.
Die een is die noodlot, die ander is plig.
Dat 'n kind sy ouers liefhet, is noodlot; dit kan nie uit sy hart verwyder word nie.
Dat 'n amptenaar sy heerser dien, is plig;
waarheen hy ook gaan, daar is altyd 'n heerser.
Daar is geen ontkomen tussen hemel en aarde nie.
Dit word die groot reëls genoem.
Wie sy ouers dien, maak hulle gerus waar hy ook al is:
dit is die toppunt van kinderliefde.
Wie sy heerser dien, maak hom gerus wat die taak ook al is:
dit is die toppunt van trou.
Wie sy eie hart dien,
sodat hartseer en vreugde nie voor hom wissel nie,
wie weet wat nie verander kan word nie en dit aanvaar soos die noodlot,
dit is die toppunt van deug.
As 'n amptenaar of seun dinge het wat hy nie kan vermy nie,
moet hy doen wat die saak vra en vergeet van homself.
Wanneer sou hy dan tyd hê om lief te wees vir die lewe en die dood te haat?
Gaan maar, dit sal goed wees.

Laat ek jou nog iets vertel wat ek gehoor het.
As state naby aan mekaar is, bou hulle vertroue deur dade.
As hulle ver van mekaar is, bou hulle trou deur woorde,
en woorde moet deur iemand oorgedra word.
Om die woorde oor te dra wanneer albei kante bly of albei kante kwaad is,
is die moeilikste ding in die wêreld.
As albei kante bly is, word daar beslis te veel mooi woorde bygevoeg.
As albei kante kwaad is, word daar beslis te veel lelike woorde bygevoeg.
Alles wat oordryf word, is vals.
Wat vals is, word nie geglo nie.
As dit nie geglo word nie, word die boodskapper in die moeilikheid.
Daarom sê die ou spreuk:
'Dra die ware woorde oor, nie die oordrewe woorde nie,
en jy sal amper veilig wees.'

En wie in 'n wedstryd van vaardigheid stoei,
begin in die lig van die dag,
maar eindig gewoonlik in die donker,
en as dit te ver gaan, is daar baie vuil truuks.
Wie by 'n fees drink, begin ordelik,
maar eindig gewoonlik in chaos,
en as dit te ver gaan, is daar baie vreemde plesier.
So is dit met alles.
Wat met eerlikheid begin, eindig dikwels in bedrog.
Wat klein begin, word aan die einde groot.

Woorde is soos wind en golwe.
Dade bring verlies of wins.
Wind en golwe beweeg maklik,
verlies en wins bring maklik gevaar.
Woede kom uit niks anders nie as gevatte woorde en halwe waarhede.
'n Dier wat sterf, skree sonder om te kies watter klank;
sy asem kom stoot-stoot uit,
en dan word daar woede in sy hart gebore.
As jy iemand te hard druk,
sal daar beslis 'n slegte reaksie in sy hart opkom,
sonder dat hy self weet hoekom.
As hy self nie weet hoekom nie, wie weet waar dit sal eindig?
Daarom sê die ou spreuk:
'Moenie jou opdrag verander nie, moenie op 'n uitslag aandring nie.
Wie te ver gaan, oorskry die maat.'
Om die opdrag te verander en op 'n uitslag aan te dring, is gevaarlik.
'n Goeie saak vat lank om te voltooi.
'n Slegte saak kan nie weer reggemaak word nie.
Moet jy dan nie versigtig wees nie?

Laat jou hart swerf deur saam met die dinge te ry.
Laat dit wat nie anders kan nie, die middelpunt voed.
Dit is die beste.
Hoekom sou jy iets ekstra doen om terug te rapporteer?
Niks is beter as om net die opdrag uit te voer nie.
Dit is die moeilikste."

Yan He was op pad om die kroonprins van Wei te gaan onderrig.
Hy vra vir Qu Boyu:
"Hier is iemand wie se aard deur die hemel tot moord geneig is.
As ek hom laat begaan, sal hy ons land in gevaar stel.
As ek hom reëls opdwing, sal hy my in gevaar stel.
Hy is slim genoeg om ander se foute te sien,
maar nie om te sien waar die foute vandaan kom nie.
Hoe moet ek dit hanteer?"
Qu Boyu sê:
"'n Goeie vraag! Wees versigtig, wees op jou hoede, en maak eers jouself reg.
Buite, lyk asof jy saamgaan; binne, bly in harmonie.
Maar albei het hul gevare.
As jy saamgaan, moenie saam in die gat val nie.
As jy in harmonie is, moenie dit wys nie.
As jy buite saamgaan en saam in die gat val,
sal jy omval en verwoes word, ineenstort en val.
As jy binne in harmonie is en dit wys,
sal dit 'n kwessie van roem word, en jy sal 'n ramp oor jou bring.
As hy soos 'n kind wil wees, wees saam met hom soos 'n kind.
As hy grenseloos wil wees, wees saam met hom grenseloos.
As hy geen perke ken nie, wees saam met hom sonder perke.
Lei hom so, sodat hy sonder skade by die punt uitkom.

Ken jy die bidsprinkaan nie?
Hy steek sy arms woedend uit om 'n wawiel te stop,
sonder om te weet dat dit hom gaan verpletter,
omdat hy sy eie krag so hoog skat.
Wees versigtig, wees op jou hoede!
As jy jou eie vermoë gedurig wys en hom teëgaan, is jy in gevaar.

Ken jy die tieroppasser nie?
Hy durf hulle nooit lewende diere gee nie,
omdat die woede van die doodmaak hulle sal opsweep.
Hy durf hulle nooit 'n heel karkas gee nie,
omdat die woede van die opskeur hulle sal opsweep.
Hy ken die tyd van hul honger en versadiging,
en hy lei hulle woede.
Tiere is anders as mense,
maar hulle is lief vir die een wat hulle versorg,
omdat hy hulle aard volg.
Wie deur hulle doodgemaak word, het teen hulle aard ingegaan.

Die perdeliefhebber vang die perd se mis in 'n mandjie
en sy urine in 'n mooi skulp.
Maar as 'n muskiet of 'n perdevlieg op die perd sit,
en hy slaan dit onverwags dood,
ruk die perd die toom los, skop sy kop stukkend en breek sy bors.
Hy het die perd liefgehad, maar sy liefde het die perd verloor.
Moet jy dan nie versigtig wees nie?"

Timmerman Shi was op pad na die staat Qi.
By Qudoan sien hy die heilige eikeboom by die altaar.
Die boom was so groot dat duisende osse in sy skaduwee kon staan.
Die stam was honderd vaam in omtrek.
Dit het hoër as die heuwels uitgetroon,
en die laagste takke was eers tagtig voet bo die grond.
Daar was tien takke waarvan jy 'n boot kon maak.
Die toeskouers het soos op 'n markplein saamgedrom.
Maar die timmerman kyk nie eers om nie;
hy loop net aan sonder om stil te staan.
Sy leerling het hom goed bekyk, toe hardloop hy agter hom aan en sê:
"Van die dag af dat ek my byl opgeneem het om u te volg,
het ek nog nooit sulke mooi hout gesien nie.
Maar u wil nie eers kyk nie, en loop net aan. Hoekom?"
Hy sê: "Genoeg, moenie daarvan praat nie! Dis nuttelose hout.
Maak 'n boot daarvan, en dit sink.
Maak 'n doodskis daarvan, en dit vrot gou.
Maak gereedskap daarvan, en dit breek gou.
Maak 'n deur daarvan, en dit lek gom.
Maak 'n pilaar daarvan, en die termiete vreet dit.
Dit is hout wat nie deug nie. Dit is vir niks goed nie.
Daarom kon dit so oud word."

Toe die timmerman by die huis kom,
verskyn die eikeboom in 'n droom aan hom en sê:
"Waarmee wil jy my vergelyk?
Met nuttige hout?
Die kersieboom, die peerboom, die lemoenboom, die pomelo
en al die vrugtebome:
sodra hul vrugte ryp is, word hulle gestroop en mishandel.
Hul groot takke word gebreek, hul klein takke afgeruk.
Hulle bring self lyding oor hul lewe deur wat hulle kan doen.
Daarom leef hulle nie hul natuurlike jare uit nie,
maar sterf halfpad.
Hulle trek self die wêreld se aanvalle aan.
So is dit met alle dinge.
Ek het lank probeer om nutteloos te wees.
Ek was amper dood, maar nou het ek dit reggekry,
en dit is my grootste nut.
As ek nuttig was, sou ek so groot kon word?
Buitendien, ek en jy is albei dinge.
Hoe kan een ding 'n ander oordeel?
Jy is 'n half-dooie, nuttelose mens.
Hoe sou jy nuttelose hout ken?"
Toe die timmerman wakker word, vertel hy sy leerling van die droom.
Die leerling sê: "As dit nutteloos wil wees, hoekom is dit dan 'n heilige altaarboom?"
Hy sê: "Stil! Moenie praat nie.
Dit gebruik net die altaar as skuiling,
sodat mense wat dit nie verstaan nie, dit nie beledig nie.
As dit nie 'n altaarboom was nie, sou dit gevaar gehad het om afgekap te word.
Dit beskerm homself op 'n ander manier as gewone dinge.
As jy dit volgens die gewone maatstaf beoordeel, mis jy die punt."

Ziqi van Nanbo het op die heuwel Shang rondgeloop
en 'n groot boom gesien, anders as alle ander.
Duisend strydwaens met vier perde elk kon in sy skaduwee skuil.
Ziqi sê: "Watter boom is dit? Dit moet seker uitsonderlike hout hê."
Hy kyk op na die klein takke,
en hulle was so krom dat jy geen balk daaruit kon maak nie.
Hy kyk af na die groot wortel,
en dit was so vol skeure dat jy geen doodskis daaruit kon maak nie.
Hy lek aan 'n blaar, en sy mond word seer en vol blase.
Hy ruik daaraan, en hy word mal en bedwelm vir drie dae.
Ziqi sê: "Dit is regtig 'n boom wat nie deug nie,
en daarom kon dit so groot word.
Ag! So gebruik die geestelike mens sy nutteloosheid."

In Jingshi in die staat Song groei katalpas, sipresse en moerbeibome.
Die wat een of twee handbreedtes dik is,
word afgekap deur mense wat stokke vir hul aappoppe soek.
Die wat drie of vier vaam dik is,
word afgekap deur mense wat balke vir hoë huise soek.
Die wat sewe of agt vaam dik is,
word afgekap deur ryk families wat planke vir doodskiste soek.
So leef hulle nie hul natuurlike jare uit nie,
maar sterf halfpad deur die byl.
Dit is die ramp van nuttig wees.
Daarom word osse met 'n wit voorkop, varke met 'n opgeblase snoet
en mense met aambeie nie aan die riviergod geoffer nie.
Die priesters weet dit; hulle beskou hulle as ongeluksvoëls.
Maar dit is juis wat die geestelike mens as die grootste geluk beskou.

Daar was 'n man met die naam Zhili Shu, wat "Ontwrigte" beteken.
Sy ken het teen sy naeltjie gerus,
sy skouers was hoër as sy kop,
sy haarvlegsel het na die hemel gewys,
sy vyf organe was bo-op mekaar,
en sy heupe was waar sy ribbes moes wees.
Deur klere te stop en te was, kon hy homself voed.
Deur graan te sif, kon hy tien mense voed.
Wanneer die regering soldate opgeroep het,
het Ontwrigte met sy arms swaaiend tussen hulle rondgeloop.
Wanneer die regering mense vir dwangarbeid opgeroep het,
is Ontwrigte vrygestel weens sy gebrek.
Wanneer die regering kos aan die siekes uitgedeel het,
het hy drie maatjies graan en tien bondels vuurmaakhout gekry.
As iemand met 'n ontwrigte liggaam genoeg het om homself te voed
en sy jare uit te leef,
hoeveel meer iemand met ontwrigte deug!

Toe Confucius in die staat Chu was,
het die mal Jie Yu by sy deur verbygeloop en gesing:
"Feniks, o feniks!
Hoe het jou deug so agteruitgegaan?
Die toekoms kan jy nie afwag nie,
die verlede kan jy nie terugroep nie.
As die wêreld die Weg het,
voltooi die wyse sy werk.
As die wêreld die Weg verloor,
probeer die wyse net oorleef.
In ons tyd
is dit genoeg om straf te ontkom.
Geluk is ligter as 'n veer,
en niemand weet hoe om dit te dra nie.
Ongeluk is swaarder as die aarde,
en niemand weet hoe om dit te vermy nie.
Genoeg, genoeg!
Moenie mense met jou deug probeer beïndruk nie.
Gevaarlik, gevaarlik!
Moenie 'n pad trek en daarop loop nie.
Dorings, dorings,
moenie my pad versper nie.
My pad kronkel en draai;
moenie my voete seermaak nie."

Die bome op die berg beroof hulleself.
Die olie in die lamp verbrand homself.
Die kaneelboom kan geëet word, daarom word dit afgekap.
Die lakboom is nuttig, daarom word dit oopgesny.
Almal weet wat die nut van nuttige dinge is,
maar niemand weet wat die nut van nuttelose dinge is nie.