Oor wat met ons ridder gebeur het toe hy die herberg verlaat het

Die dag het gebreek toe Don Quijote die herberg verlaat, so gelukkig, so vrolik, so in sy noppies dat hy nou tot ridder geslaan was, dat sy vreugde amper sy perd se buikgord laat bars het. Hy het egter die raad van die herbergier onthou oor wat hy alles saam met hom moes dra, veral wat geld en hemde betref, en besluit om huis toe te gaan en hom van alles te voorsien, en ook van 'n skildknaap. Hy het naamlik reeds op 'n plaasarbeider gereken, 'n buurman van hom, 'n arm man met 'n huisgesin, maar uitstekend geskik vir die amp van skildknaap van 'n ridder. Met dié doel het hy sy perd se kop in die rigting van sy dorp gedraai, en Rocinante, wat so aan sy ou stal herinner is, het so lustig uitgestap dat dit gelyk het of sy hoewe skaars die grond raak.

Hy was nog nie ver nie toe dit gelyk het of daar uit 'n ruigte aan sy regterkant swak geroep kom, soos van iemand in nood. Die oomblik toe hy dit hoor, het hy uitgeroep: "Die hemel sy dank vir die guns wat hy my bewys, dat hy my so gou 'n geleentheid bied om die plig na te kom wat ek op my geneem het, en die vrug van my eersug te pluk. Hierdie geroep kom sonder twyfel van 'n man of vrou wat hulp nodig het en my bystand en beskerming soek." Hy het omgeswaai en Rocinante gedraai in die rigting waarvandaan die geroep gekom het. Hy was skaars 'n paar treë in die bos in toe hy 'n merrie sien wat aan 'n eikeboom vasgemaak was. Aan 'n ander eikeboom was 'n seun van so vyftien jaar oud vasgebind, kaal tot by die middel, en dit was van hom dat die geroep gekom het. En dit was nie sonder rede nie, want 'n fris boer was besig om hom met 'n leergordel te looi, en elke hou het hy opgevolg met 'n skrobbering en 'n bevel: "Bek toe en oë oop!" Die seun het telkens geantwoord: "Ek sal dit nie weer doen nie, my baas! By die lyding van God, ek sal dit nie weer doen nie, en ek sal 'n volgende keer beter na die kudde kyk."

Toe Don Quijote sien wat aangaan, het hy met 'n kwaai stem gesê: "Onhoflike ridder, dit pas u sleg om iemand aan te val wat homself nie kan verdedig nie. Klim op u ros en neem u lans" (want daar het 'n lans teen die eikeboom geleun waaraan die merrie vas was), "en ek sal u laat verstaan dat u soos 'n lafaard optree." Die boer, wat hierdie figuur in volle wapenrusting voor hom sien met 'n lans wat bo sy kop swaai, het homself as dood beskou en gedwee geantwoord: "Heer Ridder, hierdie seun wat ek hier tugtig, is my kneg. Ek het hom aangestel om 'n trop skape op te pas wat ek hier naby het, en hy is so agteloos dat ek elke dag een verloor. En as ek hom straf vir sy agteloosheid en skelmstreke, sê hy ek doen dit uit suinigheid, om nie die loon te betaal wat ek hom skuld nie. Maar voor God en op my siel: hy lieg."

"Lieg, voor my, gemene lummel?" het Don Quijote gesê. "By die son wat op ons skyn, ek het groot lus om u met hierdie lans deur te steek. Betaal hom dadelik, sonder nog 'n woord. Indien nie, by die God wat oor ons heers, sal ek 'n einde aan u maak en u op die plek vernietig. Maak hom onmiddellik los!"

Die boer het sy kop laat hang en sonder 'n woord sy kneg losgemaak, en Don Quijote het die seun gevra hoeveel sy baas hom skuld.

Hy het geantwoord: nege maande teen sewe reale per maand. Don Quijote het dit opgetel, gevind dat dit op drie-en-sestig reale te staan kom, en die boer beveel om dit dadelik uit te betaal as hy nie daarvoor wou sterf nie.

Die bewende lummel het geantwoord dat dit, so waar as hy lewe en by die eed wat hy gesweer het (al het hy niks gesweer nie), nie soveel was nie. Daar moes naamlik in berekening gebring en afgetrek word drie pare skoene wat hy die seun gegee het, en 'n reaal vir twee keer bloedlaat toe hy siek was.

"Dit is alles goed en wel," het Don Quijote gesê, "maar laat die skoene en die bloedlatings teen die houe staan wat u hom sonder enige rede gegee het. Want as hy die leer van die skoene wat u betaal het, verslyt het, het u die leer van sy lyf beskadig. En as die barbier bloed uit hom getap het toe hy siek was, het u dit getap toe hy gesond was. Op dié rekening skuld hy u dus niks."

"Die moeilikheid is, Heer Ridder, dat ek nie geld hier by my het nie. Laat Andrés saam met my huis toe kom, dan sal ek hom alles betaal, reaal vir reaal."

"Ek? Saam met hom gaan?" het die seun gesê. "Nee, God behoed my! Nee, señor, nie vir alles in die wêreld nie. Want sodra hy alleen met my is, slag hy my af soos 'n Sint Bartolomeus."

Die apostel Bartolomeus is volgens oorlewering lewend afgeslag. Hy word dikwels uitgebeeld met sy eie vel oor die arm.

"Hy sal niks van die aard doen nie," het Don Quijote gesê. "Ek hoef net te beveel, en hy sal my gehoorsaam. En aangesien hy my by die ridderorde wat hy ontvang het, gesweer het, laat ek hom vry en staan ek in vir die betaling."

"Dink tog wat u sê, señor," het die seun gesê. "Hierdie baas van my is geen ridder nie, en hy het ook geen ridderorde ontvang nie. Hy is Juan Haldudo die Ryke, van Quintanar."

"Dit maak min saak," het Don Quijote geantwoord. "Daar kan Haldudo's wees wat ridders is. Boonop is elkeen die kind van sy eie werke."

"Dis waar," het Andrés gesê, "maar hierdie baas van my, van watter werke is hý die kind, as hy my die loon van my sweet en arbeid weier?"

"Ek weier nie, broer Andrés," het die boer gesê. "Wees so goed en kom saam met my, en ek sweer by al die ridderordes wat daar in die wêreld is dat ek jou sal betaal soos ons ooreengekom het, reaal vir reaal, en nog met 'n laventeltjie by."

Die boer belowe om die geld "geparfumeer" terug te gee, 'n Spaanse uitdrukking vir betaling in die volle bedrag en nog iets ekstra.

"Die laventel skeld ek u kwyt," het Don Quijote gesê. "Gee dit vir hom in reaal, dan sal ek tevrede wees. En sorg dat u doen soos u gesweer het. Indien nie, sweer ek by dieselfde eed dat ek sal terugkom om u op te spoor en te straf, en ek sal u vind al kruip u dieper weg as 'n akkedis. En as u wil weet wie dit is wat hierdie bevel op u lê, sodat u des te vaster daaraan gebonde sal wees om dit te gehoorsaam: weet dan dat ek die dapper Don Quijote van La Mancha is, die regsteller van onregte en ongeregtighede. En gaan dan met God, en hou in gedagte wat u belowe en gesweer het, onder die strawwe wat reeds aan u verklaar is."

Met dié woorde het hy Rocinante die spore gegee en was gou buite bereik. Die boer het hom met sy oë gevolg, en toe hy sien dat hy deur die bos is en nie meer te sien was nie, het hy na sy seun Andrés gedraai en gesê: "Kom hier, my seun. Ek wil jou betaal wat ek jou skuld, soos daardie regsteller van onregte my beveel het."

"Ek sweer," het Andrés gesê, "u sal goed doen om die bevel van daardie goeie ridder te gehoorsaam, mag hy duisend jaar lewe! Want hy is 'n dapper en regverdige regter, en by Sint Rochus, as u my nie betaal nie, sal hy terugkom en doen wat hy gesê het."

"Ek sweer ook," het die boer gesê, "maar omdat ek so baie van jou hou, wil ek die skuld vergroot sodat die betaling ook groter kan wees." Hy het die seun aan die arm gegryp, hom weer aan die eikeboom vasgebind en hom so 'n loesing gegee dat hy hom vir dood laat lê het.

"Nou, Meester Andrés," het die boer gesê, "roep maar die regsteller van onregte. Jy sal sien hy stel dít nie reg nie. Al is ek nie seker of ek al heeltemal klaar met jou is nie, want ek het groot lus om jou lewend af te slag." Maar uiteindelik het hy hom losgemaak en hom verlof gegee om sy regter te gaan soek, sodat die vonnis wat uitgespreek is, voltrek kon word.

Andrés het taamlik bedruk daar weggegaan. Hy het gesweer dat hy die dapper Don Quijote van La Mancha sou gaan opsoek en hom presies vertel wat gebeur het, en dat alles hom sewevoudig terugbetaal sou moes word. Maar ten spyte daarvan het hy huilend weggegaan, terwyl sy baas daar staan en lag.

So het die dapper Don Quijote daardie onreg reggestel. Hy was hoogs tevrede met wat gebeur het, want hy het gemeen hy het 'n baie gelukkige en edele begin met sy ridderskap gemaak, en hy het die pad na sy dorp gevat, heeltemal ingenome met homself, en saggies gesê: "Wel mag u u vandag gelukkig noem bo almal op aarde, o Dulcinea del Toboso, skoonste van die skones! Want dit het u te beurt geval om 'n ridder so beroemd as wat Don Quijote van La Mancha is en sal wees, onderdanig en gehoorsaam aan u volle wil en welbehae te hou. Hy wat, soos die hele wêreld weet, gister die ridderorde ontvang het, en vandag die grootste onreg en grief reggestel het wat die ongeregtigheid ooit bedink en die wreedheid ooit gepleeg het. Hy wat vandag die roede uit die hand van daardie meedoënlose verdrukker geruk het, wat so moedswillig daardie tere kind gegesel het."

Nou het hy by 'n plek gekom waar die pad in vier rigtings vurk, en dadelik het hy gedink aan daardie kruispaaie waar dolende ridders gewoonlik stilgehou het om te oorweeg watter pad hulle moes vat. Om hulle na te volg, het hy 'n rukkie stilgehou, en nadat hy die saak diep oordink het, het hy Rocinante die teuels gegee en sy eie wil aan dié van sy knol onderwerp. En die knol het sy eerste plan gevolg, naamlik om reguit na sy eie stal te gaan. Nadat hy so twee myl ver gery het, het Don Quijote 'n groot geselskap mense gewaar wat, soos later geblyk het, handelaars van Toledo was op pad om in Murcia syde te gaan koop. Daar was ses van hulle, wat onder hul sonsambrele aangery kom, met vier bediendes te perd en drie muildrywers te voet. Skaars het Don Quijote hulle raakgesien, of die gedagte het hom beetgepak dat dit 'n nuwe avontuur moes wees. En om hom te help om so goed as hy kon die tonele na te volg waarvan hy in sy boeke gelees het, het dit gelyk of hier een aangekom het wat spesiaal vir hom gemaak is, en hy het besluit om dit aan te pak. Met 'n trotse houding en vasberadenheid het hy hom stewig in sy stiebeuels geplant, sy lans gereed gemaak, sy skild voor sy bors gebring, en hom in die middel van die pad opgestel. Daar het hy gestaan en wag dat hierdie dolende ridders nader kom, want dit is wat hy nou gemeen en geglo het hulle was. En toe hulle naby genoeg was om te sien en te hoor, het hy met 'n hooghartige gebaar uitgeroep: "Laat die hele wêreld stilstaan, tensy die hele wêreld bely dat daar in die hele wêreld geen maagd skoner is as die Keiserin van La Mancha, die weergalose Dulcinea del Toboso nie!"

Die handelaars het stilgehou toe hulle hierdie taal hoor en die snaakse figuur sien wat dit uiter, en uit albei, figuur en taal, het hulle dadelik die eienaar se malligheid geraai. Hulle wou egter rustig uitvind wat die bedoeling was van hierdie belydenis wat van hulle geëis word, en een van hulle, wat graag 'n grap gemaak het en baie skerp van verstand was, het vir hom gesê: "Heer Ridder, ons weet nie wie hierdie goeie dame is van wie u praat nie. Wys haar vir ons, want as sy so mooi is as wat u te kenne gee, sal ons met ons hele hart en sonder enige dwang die waarheid bely wat u van ons verlang."

"As ek haar vir u sou wys," het Don Quijote geantwoord, "watter verdienste sou u hê om 'n waarheid te bely wat so voor die hand liggend is? Waar dit op aankom, is dat u sonder om haar te sien, dit moet glo, bely, bevestig, sweer en verdedig. Andersins het u met my in die geveg te doen, u kwaadaardige, verwaande gespuis! Kom dan aan, een vir een soos die ridderorde vereis, of almal saam soos die gewoonte en lae gebruik van u soort is: hier staan ek en wag u in, en ek vertrou op die regverdigheid van die saak wat ek verdedig."

"Heer Ridder," het die handelaar geantwoord, "ek smeek u Genade in die naam van hierdie hele geselskap prinse hier teenwoordig: om ons te spaar dat ons gewete nie belas word met die belydenis van iets wat ons nog nooit gesien of van gehoor het nie, en wat boonop so nadelig is vir die keiserinne en koninginne van die Alcarria en Estremadura, wees asseblief so goed om vir ons 'n portret van hierdie dame te wys, al is dit nie groter as 'n koringkorrel nie. Want aan die draadjie ken jy die bol, en so sal ons tevrede en gerus wees, en u sal vergenoeg en bly wees. Ja, ek glo ons stem al so ver met u saam dat, selfs al sou haar portret wys dat sy aan die een oog blind is en uit die ander een vermiljoen en swael drup, ons tog, om u Genade tevrede te stel, alles in haar guns sal sê wat u verlang."

"Sy drup niks van die aard nie, gemene gespuis!" het Don Quijote gesê, rooi van woede. "Niks van die aard nie, sê ek, net amber en sibet in watte! En sy is ook nie eenoog of boggelrug nie, maar reguit soos 'n spoel uit Guadarrama. Maar u sal boet vir die godslastering wat u teen 'n skoonheid soos dié van my dame uitgespreek het!"

Amber (ambergrys) en sibet was duur reukstowwe. Die spoele wat in die Guadarrama-gebergte gemaak is, was bekend daarvoor dat hulle kiersregop was.

Met dié woorde het hy met gevelde lans op die een wat gepraat het, afgestorm, met soveel woede en woestheid dat dit sleg sou gegaan het met die roekelose handelaar as die geluk dit nie so beskik het dat Rocinante halfpad struikel en neerslaan nie. Rocinante is daar neer, en sy baas oor hom heen, en hy het 'n hele ent oor die grond gerol. Toe hy probeer opstaan, kon hy nie, so belemmer was hy deur lans, skild, spore, helm en die gewig van sy ou wapenrusting. En die hele tyd terwyl hy spartel om op te staan, het hy aanhou sê: "Moenie vlug nie, lafaards en skurke! Bly staan, want dit is nie deur my skuld nie, maar deur my perd s'n, dat ek hier uitgestrek lê."

Een van die muildrywers wat saam was, wat nie veel goedhartigheid in hom kon gehad het nie, het die arme uitgestrekte man so hoor grootpraat en kon hom nie inhou nie: hy moes hom 'n antwoord op sy ribbes gee. Hy het na hom toe gekom, sy lans gegryp, dit in stukke gebreek, en met een van die stukke begin om ons Don Quijote so te bydam dat hy hom, ten spyte en ondanks sy wapenrusting, gemaal het soos 'n mud koring. Sy base het geroep hy moet nie so hard slaan nie en hom uitlos, maar die muildrywer se bloed was warm, en hy wou nie die spel laat vaar voordat hy die res van sy woede uitgelaat het nie. Hy het die oorblywende stukke van die lans opgetel en sy werk voltooi met 'n hele sarsie op die ongelukkige slagoffer, wat die hele tyd, terwyl die storm van stokke op hom neerreën, nooit opgehou het om hemel en aarde en die struikrowers, want so het hulle vir hom gelyk, te dreig nie. Uiteindelik was die muildrywer moeg, en die handelaars het hul reis voortgesit, met genoeg stof tot gesprek oor die arme kêrel wat so afgeransel is. Toe hy hom alleen bevind, het hy weer probeer opstaan. Maar as hy dit nie kon doen toe hy heel en gesond was nie, hoe sou hy nou opstaan nadat hy afgeransel en byna aan stukke geslaan is? En tog het hy homself gelukkig geag, want dit het vir hom gelyk of dit 'n egte dolende ridder se ongeluk was, en heeltemal, het hy gemeen, die skuld van sy perd. Maar so gehawend soos sy lyf was, was opstaan bo sy vermoë.