Hoofstuk 4
Die weg van kennis
Jnana Yoga · Die weg van kennis
Krishna
Hierdie onsterflike joga, hierdie diep eenwording,
het Ek aan Vivaswata, die Heer van die Lig, geleer;
Vivaswata het dit aan Manu gegee, hy
aan Ikshwaku; so het dit oorgegaan in die ry
van al My koninklike rishi's. Toe, met die jare,
het die waarheid verdof en verlore geraak, edele Prins!
Nou word dit weer aan jou verkondig –
hierdie oeroue leer, hierdie hoogste geheimenis –
omdat Ek in jou 'n toegewyde en 'n vriend vind.
Hierdie onsterflike joga, hierdie diep eenwording,
het Ek aan Vivaswata, die Heer van die Lig, geleer;
Vivaswata het dit aan Manu gegee, hy
aan Ikshwaku; so het dit oorgegaan in die ry
van al My koninklike rishi's. Toe, met die jare,
het die waarheid verdof en verlore geraak, edele Prins!
Nou word dit weer aan jou verkondig –
hierdie oeroue leer, hierdie hoogste geheimenis –
omdat Ek in jou 'n toegewyde en 'n vriend vind.
Arjuna
U geboorte, liewe Heer, was in hierdie latere dae,
en die stralende Vivaswata s'n lank tevore!
Hoe moet ek dit begryp wat U sê:
"Van die begin af was dit Ek wat geleer het"?
U geboorte, liewe Heer, was in hierdie latere dae,
en die stralende Vivaswata s'n lank tevore!
Hoe moet ek dit begryp wat U sê:
"Van die begin af was dit Ek wat geleer het"?
Krishna
Menigvuldig was die vernuwings van My geboorte,
Arjuna! en van jou geboortes ook!
Maar Ek ken Myne, en joune ken jy nie,
o Oorwinnaar van jou vyande! Al is Ek
ongebore, onsterflik, onvernietigbaar,
die Heer van alles wat leef – nogtans,
deur Maya, deur My towerkrag wat Ek afdruk
op die vloeiende vorme van die Natuur, die oerwydte,
kom Ek, en gaan, en kom weer. Wanneer die geregtigheid
verval, o Bharata! wanneer die boosheid
sterk is, staan Ek op, van eeu tot eeu, en neem
'n sigbare gestalte aan, en loop as mens tussen mense,
Ek help die goeies, Ek dryf die bose terug,
en Ek stel die deug weer op haar troon.
Wie die waarheid ken oor My geboortes op aarde
en My goddelike werk, sal, wanneer hy die vlees verlaat,
nie weer sy las opneem nie, en nie weer afval
na 'n aardse geboorte nie: hy kom na My, liewe Prins!
Baie is daar wat kom! vrygemaak van vrees,
van woede, van begeerte; met hul harte
op My gerig – My getroues – gereinig
deur die heilige vlam van kennis. Sulkes
vloei saam met My wese. Wie My aanbid,
hulle verhef Ek; maar alle mense oral
sal op My pad uitkom; al bring die siele
wat beloning vir hul werke soek, nou
offers aan die laer gode. Ek sê vir jou:
hier ontvang hulle hul beloning. Maar Ek is Hy
wat die vier kastes gemaak en elkeen sy plek gegee het
volgens hul eienskappe en gawes. Ja, Ek,
die Rustende, het geskep; Ek wat onsterflik
leef, het al daardie sterflike geboortes gemaak:
want werke bevlek nie My wese nie, omdat die werke
sonder gebondenheid gedoen word. Wie My so ken,
handelend, maar ongeboei deur dade, hom bind die dade nie;
en omdat hulle dit insien, het al die heiliges van ouds
gewerk en na verlossing gesoek. Werk jy dan
soos jou vaders in die dae van ouds gedoen het.
Menigvuldig was die vernuwings van My geboorte,
Arjuna! en van jou geboortes ook!
Maar Ek ken Myne, en joune ken jy nie,
o Oorwinnaar van jou vyande! Al is Ek
ongebore, onsterflik, onvernietigbaar,
die Heer van alles wat leef – nogtans,
deur Maya, deur My towerkrag wat Ek afdruk
op die vloeiende vorme van die Natuur, die oerwydte,
kom Ek, en gaan, en kom weer. Wanneer die geregtigheid
verval, o Bharata! wanneer die boosheid
sterk is, staan Ek op, van eeu tot eeu, en neem
'n sigbare gestalte aan, en loop as mens tussen mense,
Ek help die goeies, Ek dryf die bose terug,
en Ek stel die deug weer op haar troon.
Wie die waarheid ken oor My geboortes op aarde
en My goddelike werk, sal, wanneer hy die vlees verlaat,
nie weer sy las opneem nie, en nie weer afval
na 'n aardse geboorte nie: hy kom na My, liewe Prins!
Baie is daar wat kom! vrygemaak van vrees,
van woede, van begeerte; met hul harte
op My gerig – My getroues – gereinig
deur die heilige vlam van kennis. Sulkes
vloei saam met My wese. Wie My aanbid,
hulle verhef Ek; maar alle mense oral
sal op My pad uitkom; al bring die siele
wat beloning vir hul werke soek, nou
offers aan die laer gode. Ek sê vir jou:
hier ontvang hulle hul beloning. Maar Ek is Hy
wat die vier kastes gemaak en elkeen sy plek gegee het
volgens hul eienskappe en gawes. Ja, Ek,
die Rustende, het geskep; Ek wat onsterflik
leef, het al daardie sterflike geboortes gemaak:
want werke bevlek nie My wese nie, omdat die werke
sonder gebondenheid gedoen word. Wie My so ken,
handelend, maar ongeboei deur dade, hom bind die dade nie;
en omdat hulle dit insien, het al die heiliges van ouds
gewerk en na verlossing gesoek. Werk jy dan
soos jou vaders in die dae van ouds gedoen het.
Jy sê, verward, dit is al voorheen gevra
deur sangers en deur wyses: "Wat is dade,
en wat is nie-doen?" Ek sal jou dit leer,
en as jy dit weet, sal jy leer watter werk red.
'n Mens moet reg nadink oor hierdie drie –
doen, nie doen nie, en ongedaan maak. Hier
is die pad dorinkrig en donker! Wie sien
hoe daad rus kan wees, en rus daad – hy
is die wysste onder sy soort; hy het die waarheid!
Hy doen goed, of hy werk of rus. Vry
in al sy werke van die prikkels van begeerte,
skoongebrand in sy dade deur die wit vuur van die waarheid,
noem die wyses daardie man wys; en so iemand,
wat die vrug van sy dade prysgee, altyd tevrede,
altyd in homself vervul, doen, as hy werk,
niks wat sy eie siel sal bevlek nie;
wat – vry van vrees en hoop – homself bedwing,
die drange van buite verwerp, en aan die liggaam
niks gee as net wat die liggaam nodig het nie,
woon sondeloos te midde van alle sonde, en met gelyke kalmte
aanvaar hy wat ook al gebeur, deur smart onbewoë,
onbewoë deur vreugde, sonder afguns; dieselfde
in goeie en slegte geluk; geensins gebind
deur die band van dade nie. Ja, van so iemand
wie se hunkering weg is, wie se siel bevry is,
wie se hart op die waarheid gerig is – van so iemand
is elke werk wat hy doen 'n werk van offerande
wat suiwer oorgaan in as en rook,
verteer op die altaar! Dan is alles God!
Die offer is Brahman, die ghee en die graan
is Brahman, die vuur is Brahman, die vlees wat dit verteer
is Brahman, en Brahman bereik hy
wat, in so 'n diens, op Brahman peins.
Daar is sommige toegewydes wat die gode dien
met vlees en altaarrook; maar ander weer
steek fyner vure aan en hou 'n reiner ritueel
met die wil tot aanbidding. Onder hulle is dié
wat in die wit vlam van onthouding
die vreugdes van die sinne verteer, die genot van oog en oor,
en afstand doen van tere woorde en die klank van sang:
en dié wat met die fakkel van die waarheid vure aansteek
en op 'n verborge altaarklip die saligheid
van jeug en liefde verbrand, en geluk prysgee:
en dié wat daar hul rykdom as offer neerlê,
hul boetedoening, meditasie, vroomheid,
hul getroue lees van die geskrifte, hul kennis
met moeite verwerf deur lang ontberings:
en dié wat 'n stille offer bring,
hul asem intrek om die vlam van denke te voed,
en dit uitblaas om die hart na bo te dra,
en die deurgang van elke inkomende lug beheer
sodat geen sug verbygaan wat die siel nie help nie:
en dié wat, dag na dag, hul behoeftes ontsê
en die lewe self op die altaarvlam lê
en die liggaam bleek verbrand. Kyk! hulle almal onderhou
die ritueel van offerande, asof hulle
offerdiere slag; en almal wis daardeur baie sonde uit.
Ja! en wie hulle voed met die onsterflike voedsel
wat van so 'n offer oorbly, gaan na Brahman,
na Die Eindelose. Maar hy wat
geen offer bring nie, het geen deel of lot nie,
selfs nie in die huidige wêreld nie. Hoe sou hy dan deel hê
aan 'n ander, o jy Glorie van jou geslag?
deur sangers en deur wyses: "Wat is dade,
en wat is nie-doen?" Ek sal jou dit leer,
en as jy dit weet, sal jy leer watter werk red.
'n Mens moet reg nadink oor hierdie drie –
doen, nie doen nie, en ongedaan maak. Hier
is die pad dorinkrig en donker! Wie sien
hoe daad rus kan wees, en rus daad – hy
is die wysste onder sy soort; hy het die waarheid!
Hy doen goed, of hy werk of rus. Vry
in al sy werke van die prikkels van begeerte,
skoongebrand in sy dade deur die wit vuur van die waarheid,
noem die wyses daardie man wys; en so iemand,
wat die vrug van sy dade prysgee, altyd tevrede,
altyd in homself vervul, doen, as hy werk,
niks wat sy eie siel sal bevlek nie;
wat – vry van vrees en hoop – homself bedwing,
die drange van buite verwerp, en aan die liggaam
niks gee as net wat die liggaam nodig het nie,
woon sondeloos te midde van alle sonde, en met gelyke kalmte
aanvaar hy wat ook al gebeur, deur smart onbewoë,
onbewoë deur vreugde, sonder afguns; dieselfde
in goeie en slegte geluk; geensins gebind
deur die band van dade nie. Ja, van so iemand
wie se hunkering weg is, wie se siel bevry is,
wie se hart op die waarheid gerig is – van so iemand
is elke werk wat hy doen 'n werk van offerande
wat suiwer oorgaan in as en rook,
verteer op die altaar! Dan is alles God!
Die offer is Brahman, die ghee en die graan
is Brahman, die vuur is Brahman, die vlees wat dit verteer
is Brahman, en Brahman bereik hy
wat, in so 'n diens, op Brahman peins.
Daar is sommige toegewydes wat die gode dien
met vlees en altaarrook; maar ander weer
steek fyner vure aan en hou 'n reiner ritueel
met die wil tot aanbidding. Onder hulle is dié
wat in die wit vlam van onthouding
die vreugdes van die sinne verteer, die genot van oog en oor,
en afstand doen van tere woorde en die klank van sang:
en dié wat met die fakkel van die waarheid vure aansteek
en op 'n verborge altaarklip die saligheid
van jeug en liefde verbrand, en geluk prysgee:
en dié wat daar hul rykdom as offer neerlê,
hul boetedoening, meditasie, vroomheid,
hul getroue lees van die geskrifte, hul kennis
met moeite verwerf deur lang ontberings:
en dié wat 'n stille offer bring,
hul asem intrek om die vlam van denke te voed,
en dit uitblaas om die hart na bo te dra,
en die deurgang van elke inkomende lug beheer
sodat geen sug verbygaan wat die siel nie help nie:
en dié wat, dag na dag, hul behoeftes ontsê
en die lewe self op die altaarvlam lê
en die liggaam bleek verbrand. Kyk! hulle almal onderhou
die ritueel van offerande, asof hulle
offerdiere slag; en almal wis daardeur baie sonde uit.
Ja! en wie hulle voed met die onsterflike voedsel
wat van so 'n offer oorbly, gaan na Brahman,
na Die Eindelose. Maar hy wat
geen offer bring nie, het geen deel of lot nie,
selfs nie in die huidige wêreld nie. Hoe sou hy dan deel hê
aan 'n ander, o jy Glorie van jou geslag?
Voor die oë van Brahman word al hierdie offers
uitgesprei en aanvaar! Begryp
dat alles deur dade voortgaan; want as jy dit weet,
sal jy van twyfel verlos wees. Die offer
wat kennis bring, is beter as groot gawes
wat deur rykdom geoffer word, want die waarde van gawes – o My Prins! –
lê in die gemoed wat gee, die wil wat dien:
en dié word verkry deur eerbied, deur ywerige soeke,
deur nederige aandag aan hulle wat die waarheid sien
en dit leer. As jy die waarheid ken, sal jou hart nie meer
pyn van dwaling nie, want die waarheid sal
alle dinge aan jou onderwerp toon, soos jy aan My.
Meer nog, seun van Pandu! al was jy die ergste
van alle kwaaddoeners, sou hierdie skoon skip van die waarheid
jou veilig en droog oor die see
van jou oortredings dra. Soos die aangesteekte vlam
hom aan die brandhout voed tot dit as word,
so verteer, Arjuna! tot as, tot niks,
die vlam van kennis die onsuiwerheid van dade!
Daar is geen reiniger soos dit nie
in die hele wêreld, en wie dit soek,
sal dit vind – wanneer hy volmaak geword het – in homself.
As hy glo, ontvang hy dit wanneer die siel
homself bemeester, en aan die waarheid vashou, en kom –
in besit van kennis – tot die hoër vrede,
die uiterste rus. Maar die onkundiges,
en hulle sonder volle geloof, en hulle wat vrees,
gaan te gronde; daar is geen vrede hier of elders nie,
geen hoop, geen geluk vir wie twyfel nie.
Hy wat in homself gegrond is en die twyfel oorwin het,
wat die self van die diens skei, die siel van die werke,
verlig en bevry, My Prins!
hom boei die werke nie meer nie! Kap dan in twee
met die swaard van wysheid, seun van Bharata,
hierdie twyfel wat jou hartklop bind! Kloof die band
wat uit jou onkunde gebore is! Wees dapper en wys!
Gee jouself saam met My aan die slagveld! Staan op!
uitgesprei en aanvaar! Begryp
dat alles deur dade voortgaan; want as jy dit weet,
sal jy van twyfel verlos wees. Die offer
wat kennis bring, is beter as groot gawes
wat deur rykdom geoffer word, want die waarde van gawes – o My Prins! –
lê in die gemoed wat gee, die wil wat dien:
en dié word verkry deur eerbied, deur ywerige soeke,
deur nederige aandag aan hulle wat die waarheid sien
en dit leer. As jy die waarheid ken, sal jou hart nie meer
pyn van dwaling nie, want die waarheid sal
alle dinge aan jou onderwerp toon, soos jy aan My.
Meer nog, seun van Pandu! al was jy die ergste
van alle kwaaddoeners, sou hierdie skoon skip van die waarheid
jou veilig en droog oor die see
van jou oortredings dra. Soos die aangesteekte vlam
hom aan die brandhout voed tot dit as word,
so verteer, Arjuna! tot as, tot niks,
die vlam van kennis die onsuiwerheid van dade!
Daar is geen reiniger soos dit nie
in die hele wêreld, en wie dit soek,
sal dit vind – wanneer hy volmaak geword het – in homself.
As hy glo, ontvang hy dit wanneer die siel
homself bemeester, en aan die waarheid vashou, en kom –
in besit van kennis – tot die hoër vrede,
die uiterste rus. Maar die onkundiges,
en hulle sonder volle geloof, en hulle wat vrees,
gaan te gronde; daar is geen vrede hier of elders nie,
geen hoop, geen geluk vir wie twyfel nie.
Hy wat in homself gegrond is en die twyfel oorwin het,
wat die self van die diens skei, die siel van die werke,
verlig en bevry, My Prins!
hom boei die werke nie meer nie! Kap dan in twee
met die swaard van wysheid, seun van Bharata,
hierdie twyfel wat jou hartklop bind! Kloof die band
wat uit jou onkunde gebore is! Wees dapper en wys!
Gee jouself saam met My aan die slagveld! Staan op!
Vivaswata is 'n naam van die son. Manu is in die Indiese oorlewering die stamvader van die mensdom, en Ikshwaku sy seun, die eerste koning van die songeslag. Rishi's is die heilige sieners van ouds.
Ghee is gesuiwerde botter wat by Hindoe-offerrites in die offervuur gegooi word.
Hier eindig die vierde hoofstuk van die Bhagavad Gita, genaamd "Jnana Yoga", of "Die boek van die weg van kennis".