Waarin die verhaal van ons ridder se teëspoed voortgesit word

Toe hy agterkom dat hy regtig nie kon roer nie, het hy besluit om terug te val op sy gewone raat, en dit was om aan een of ander stuk uit sy boeke te dink. Sy malligheid het hom toe laat dink aan die storie van Valdovinos en die Markies van Mantua, toe Carloto hom gewond op die berghang agtergelaat het: 'n storie wat die kinders uit hul kop ken, wat die jong manne nie vergeet het nie, en wat die oumense prys en selfs glo, en wat tog geen haarbreedte meer waar is as die wonderwerke van Mohammed nie. Dit het vir hom gelyk asof dit presies pas by sy eie toestand. Daarom het hy gemaak asof hy verskriklik ly, op die grond begin rondrol, en met 'n flou asem presies die woorde opgesê wat die gewonde ridder van die woud glo gesê het:

Waar is jy, o my dame,
dat jy nie oor my smart wil treur?
Of weet jy niks daarvan, my dame,
of is jou trou verbeur.

En so het hy aangegaan met die romanse tot by die reëls:

O edele Markies van Mantua,
my oom en leenheer!

In die ou Spaanse romanse oor die Markies van Mantua word Valdovinos in 'n woud deur Carloto, die seun van keiser Karel die Grote, gewond en agtergelaat. Sy oom, die Markies, vind hom daar.

Die toeval wou dit hê dat, net toe hy by hierdie reël gekom het, 'n boer van sy eie dorp, een van sy bure, daar verbykom. Die man was met 'n vrag koring by die meul gewees, en toe hy die man daar uitgestrek sien lê, het hy nader gekom en gevra wie hy was en wat makeer dat hy so jammerlik kla.

Don Quijote was vas oortuig dat dit die Markies van Mantua, sy oom, was. Sy enigste antwoord was dus om met sy romanse aan te gaan, waarin hy die verhaal van sy ongeluk vertel het, en van die liefdes van die keiser se seun en sy vrou, alles presies soos die romanse dit besing.

Die boer het verstom gestaan om sulke nonsens te hoor. Hy het die visier afgehaal, wat al deur die houe flenters geslaan was, en sy gesig afgevee, wat vol stof was. Sodra hy dit gedoen het, het hy hom herken en gesê: "Señor Quijada" (want so het hy glo geheet toe hy nog by sy verstand was en nog nie van 'n stil plattelandse edelman in 'n dolende ridder verander het nie), "wie het u Genade so toegetakel?" Maar op al sy vrae het die ander net met sy romanse aangegaan.

Toe die goeie man dit sien, het hy so goed as wat hy kon die borsstuk en rugstuk losgemaak om te kyk of hy gewond was, maar hy kon geen bloed of enige merk hoegenaamd sien nie. Daarna het hy dit reggekry om hom van die grond af op te help, en met nie min moeite nie het hy hom op sy donkie gehys, omdat dit vir hom gelyk het na die maklikste rydier vir die gewonde man. Hy het die wapens bymekaargemaak, selfs die splinters van die lans, en dit op Rocinante vasgebind. Toe het hy, met die perd aan die toom en die donkie aan die halter, die pad dorp toe gevat, baie bedroef om te hoor watter belaglike goed Don Quijote kwytraak.

Don Quijote was nie minder bedroef nie, want van al die houe en kneusplekke kon hy nie regop op die donkie sit nie. Van tyd tot tyd het hy sugte hemel toe gestuur, sodat die boer hom weer gevra het wat makeer. En dit kon net die duiwel self gewees het wat stories in sy kop gesit het wat by sy eie avonture pas, want nou het hy Valdovinos vergeet en aan die Moor Abindarráez gedink, toe die slotvoog van Antequera, Rodrigo de Narváez, hom gevange geneem en na sy kasteel weggevoer het. Toe die boer hom dus weer vra hoe dit met hom gaan en wat hom skeel, het hy hom geantwoord met presies dieselfde woorde en sinne wat die gevangene Abindarráez vir Rodrigo de Narváez gegee het, net soos hy die storie gelees het in die "Diana" van Jorge de Montemayor, waar dit geskryf staan. Hy het dit so goed op sy eie geval toegepas dat die boer al met die pad langs sy lot vervloek het omdat hy na soveel twak moes luister. Hy het egter daaruit afgelei dat sy buurman mal was, en hy het hom gehaas om die dorp te bereik en van die vervelige preek van Don Quijote ontslae te raak. Aan die einde daarvan het Don Quijote gesê: "Señor Don Rodrigo de Narváez, u Genade moet weet dat hierdie skone Jarifa van wie ek gepraat het, nou die lieflike Dulcinea del Toboso is, vir wie ek die beroemdste ridderdade gedoen het, doen en nog sal doen wat in hierdie wêreld al ooit gesien is, gesien word of ooit gesien sal word."

Die verhaal van die Moorse ridder Abindarráez, sy geliefde Jarifa en die Christen-slotvoog Rodrigo de Narváez was in Cervantes se tyd baie gewild. Dit is onder meer in latere uitgawes van Montemayor se herdersroman "Diana" opgeneem.

Hierop het die boer geantwoord: "Señor, ek arme sondaar! Kan u Genade dan nie sien dat ek nie Don Rodrigo de Narváez of die Markies van Mantua is nie, maar Pedro Alonso, u buurman? En dat u Genade nie Valdovinos of Abindarráez is nie, maar die agbare edelman Señor Quijada?"

"Ek weet wie ek is," het Don Quijote geantwoord, "en ek weet dat ek nie net dié kan wees wat ek genoem het nie, maar al die Twaalf Pare van Frankryk en selfs al die Nege Helde, want my dade oortref alles wat hulle almal saam en elkeen op sy eie gedoen het."

Die Twaalf Pare was die legendariese ridders van Karel die Grote. Die Nege Helde was die nege helde wat in die Middeleeue as die toonbeelde van ridderskap vereer is: drie heidene (Hektor, Alexander, Julius Caesar), drie Jode (Josua, Dawid, Judas Makkabeus) en drie Christene (Arthur, Karel die Grote, Godfried van Bouillon).

Met hierdie gepraat en meer van dieselfde het hulle die dorp bereik net toe dit begin donker word. Die boer het egter gewag tot dit 'n bietjie later was, sodat niemand die toegetakelde edelman in so 'n ellendige toestand sou sien ry nie. Toe dit vir hom na die regte tyd gelyk het, het hy die dorp binnegegaan en na Don Quijote se huis gegaan. Hy het die hele huis in rep en roer gevind. Die pastoor en die dorpsbarbier, wat groot vriende van Don Quijote was, was daar, en die huishoudster was hard besig om vir hulle te sê: "Wat dink u Genade het met my baas gebeur, Señor Lisensiaat Pero Pérez?" (want so het die pastoor geheet). "Dit is nou al drie dae dat niemand iets van hom gesien het nie, of van die knol, of die skild, die lans of die wapenrusting. Ag, ek arme mens! Ek is seker daarvan, en dit is so waar soos dat ek gebore is om te sterwe, dat hierdie vervloekte ridderboeke van hom, wat hy so aanhoudend begin lees het, sy verstand op loop gejaag het. Want nou onthou ek dat ek hom dikwels vir homself hoor sê het dat hy 'n dolende ridder wil word en oor die hele wêreld wil rondtrek op soek na avonture. Na die duiwel en Barabbas met sulke boeke, wat die beste verstand in die hele La Mancha so te gronde gerig het!"

Die niggie het dieselfde gesê, en nog meer: "U moet weet, Meester Nicolás" (want so het die barbier geheet), "dat my oom dikwels twee dae en nagte aaneen oor hierdie goddelose boeke van wanavonture gesit en broei het. Daarna het hy die boek weggegooi, sy swaard gegryp en die mure begin bykom. En as hy moeg was, het hy gesê hy het vier reuse doodgemaak, so groot soos vier torings, en die sweet wat van hom afgeloop het as hy moeg was, het hy gesê was die bloed van die wonde wat hy in die geveg opgedoen het. Dan het hy 'n groot beker koue water gedrink en kalm en stil geword, en gesê dat hierdie water 'n uiters kosbare drank was wat die wyse Esquife, 'n groot towenaar en vriend van hom, vir hom gebring het. Maar ek neem al die skuld op myself, omdat ek nooit vir u Genades van my oom se kaskenades vertel het nie, sodat u dit kon stopsit voordat dit so ver gekom het, en al hierdie vervloekte boeke kon verbrand. Want hy het 'n hele klomp, en hulle verdien ryklik om soos ketters verbrand te word."

"Wanavonture" is die niggie se verspreking: sy maak van "avonture" ongelukke. Net so maak sy van Alquife, die towenaar uit die ridderboeke, "Esquife".

"Dit sê ek ook," het die pastoor gesê, "en op my woord, môre sal nie verbygaan sonder dat hulle in die openbaar gevonnis word nie. Mag hulle tot die vlamme veroordeel word, sodat hulle nie die mense wat hulle lees, laat optree soos my goeie vriend blykbaar opgetree het nie."

Die boer het dit alles gehoor, en daaruit het hy uiteindelik verstaan wat met sy buurman makeer. Hy het dus hard begin roep: "Maak oop, u Genades, vir Señor Valdovinos en vir Señor die Markies van Mantua, wat swaar gewond hier aankom, en vir Señor Abindarráez, die Moor, wat die dapper Rodrigo de Narváez, die slotvoog van Antequera, as gevangene bring!"

Op hierdie woorde het hulle almal uitgehardloop. Toe hulle hul vriend, baas en oom herken, wat nog nie van die donkie afgeklim het nie omdat hy nie kon nie, het hulle nader gestorm om hom te omhels.

"Stadig!" het hy gesê, "want ek is swaar gewond, en dit is my perd se skuld. Dra my bed toe, en stuur as dit moontlik is vir die wyse Urganda om my wonde te versorg en te genees."

"Kyk nou daar, vervlaks!" het die huishoudster toe uitgeroep. "Het my hart my nie die waarheid vertel aan watter been my baas mank loop nie? Bed toe met u Genade, en dadelik, en ons sal hier 'n plan maak om u gesond te kry sonder om daardie Hurgada te gaan haal. Vervloek, sê ek weer, en nog honderd keer, is daardie ridderboeke wat u Genade so ver gebring het!"

Urganda die Onbekende is die towenares wat Amadis van Gallië help. Die huishoudster verdraai haar naam tot "Hurgada".

Hulle het hom dadelik bed toe gedra, en toe hulle na sy wonde soek, kon hulle niks kry nie. Maar hy het gesê dit was alles kneusplekke, omdat hy so lelik saam met sy perd Rocinante geval het terwyl hy teen tien reuse geveg het, die grootste en vermetelste wat op die aarde te vinde is.

"Só, só!" het die pastoor gesê, "is daar nou ook reuse in die spel? By die teken van die Kruis, ek verbrand hulle môre nog voor die dag om is."

Hulle het Don Quijote met 'n magdom vrae bestook, maar sy enigste antwoord op alles was dat hulle hom iets te ete moes gee en hom laat slaap, want dit was wat hy die nodigste gehad het. Dit het hulle gedoen, en die pastoor het die boer lank en breed uitgevra oor hoe hy Don Quijote gevind het. Hy het hom vertel, ook van die nonsens wat hy kwytgeraak het toe hy gevind is en op pad huis toe. Dit alles het die lisensiaat net nog gretiger gemaak om te doen wat hy die volgende dag gedoen het: hy het sy vriend die barbier, Meester Nicolás, gaan roep en saam met hom na Don Quijote se huis gegaan.