Die dobbelaar, die vrygewige, die kruie, die paddas en die woud

¹ Gebore uit hoë bome op winderige hoogtes,
verruk hierdie rollers my wanneer hulle op die speelbord draai.
Dierbaarder vir my is die dobbelsteen wat nooit slaap nie
as 'n diep teug van die Soma van die berg Mujavan.

² Sy het my nooit gekwel nie en was nooit kwaad vir my nie,
maar was altyd goedgesind teenoor my vriende en my.
Ter wille van die dobbelsteen, wie se enkele oog alles beslis,
het ek my eie toegewyde vrou van my vervreem.

³ My vrou hou my op 'n afstand, haar moeder haat my;
die ellendige man vind niemand wat hom troos nie.
Soos van 'n duur perd wat oud en swak geword het,
het ek geen nut van die dobbelaar nie.

⁴ Ander streel die vrou van die man wie se rykdom
die dobbelsteen, daardie vinnige renperd, begeer het.
Van hom sê vader, moeder en broers:
"Ons ken hom nie. Bind hom en neem hom saam."

⁵ As ek besluit om nie meer met hulle te speel nie,
gaan my vriende weg en laat my alleen.
Maar wanneer die bruin dobbelstene op die bord gegooi word en ratel,
gaan ek soos 'n verliefde meisie na die plek van ontmoeting.

⁶ Die dobbelaar soek die dobbelhuis op en wonder,
met sy hele lyf aan die brand: "Sal ek gelukkig wees?"
Die dobbelstene rek sy gretige verlange al verder
en sit sy wins teen sy teenstander op die spel.

⁷ Waarlik, die dobbelstene is gewapen met prikkels en hake;
hulle bedrieg en pynig en bring swaar ellende.
Hulle gee brose gawes en vernietig dan die man wat wen,
hulle wat dik gesalf is met die speler se mooiste goed.

⁸ Hulle trop speel vrolik, die drie-en-vyftig,
soos Savitar, die god wie se weë getrou is.
Hulle buig nie eens voor die toorn van die magtige nie;
selfs die koning bring hulle hulde en eer hulle.

⁹ Hulle rol af en spring dan vinnig weer op,
en sonder hande dwing hulle die man met hande om hulle te dien.
Op die bord gegooi, soos stukke towerkool,
brand hulle die hart tot as, al is hulle self koud.

¹⁰ Die dobbelaar se vrou bly verlate en ellendig agter;
die moeder treur oor die seun wat sonder huis rondswerf.
Altyd in vrees, in skuld en op soek na rykdom,
gaan hy in die nag na die huise van ander.

¹¹ Die dobbelaar is bedroef as hy 'n getroude vrou sien,
die vrou van 'n ander, en sy goed versorgde huis.
Vroeg in die oggend span hy die bruin perde in,
en as die vuur koud is, sak hy neer, 'n uitgeworpene.

¹² Aan die groot aanvoerder van julle magtige leër,
wat die heersende leier van die skare geword het,
aan hom wys ek my tien uitgestrekte vingers:
ek praat die waarheid. Ek hou geen rykdom terug nie.

¹³ "Moenie met dobbelstene speel nie: bewerk liewer jou koringland.
Geniet die wins en reken dié rykdom genoeg.
Daar is jou vee, daar is jou vrou, o dobbelaar."
So het hierdie goeie Savitar self vir my gesê.

¹⁴ Maak my julle vriend; betoon ons 'n bietjie genade.
Moenie ons met julle vreeslike felheid aanval nie.
Mag julle kwaadwilligheid en toorn bedaar,
en laat die bruin dobbelstene 'n ander gevangene vang.

Een van die min wêreldlike liedere in die Rigveda: die klaaglied van 'n dobbelaar wat sy huis en sy vrou weens die dobbelstene verloor het. Die "dobbelstene" was neute van die vibhidaka-boom, wat op 'n speelbord gegooi is; daarom is hulle "gebore uit hoë bome". Aan die einde gee Savitar die raad om eerder die land te bewerk.

¹ Die gode het nie honger as ons dood bepaal nie:
ook na die man wat goed gevoed is, kom die dood in baie gedaantes.
Die rykdom van die vrygewige raak nooit op nie,
maar wie nie wil gee nie, vind niemand wat hom troos nie.

² Die man met kos in voorraad wat, wanneer die behoeftige
in ellende na hom toe kom en om brood vra om te eet,
sy hart teen hom verhard, al het die ander hom vroeër gedien,
vind nie een wat hom troos nie.

³ Mild is hy wat gee aan die bedelaar
wat swak en honger na hom toe kom.
Voorspoed volg hom in die strydgeroep.
Hy maak van hom 'n vriend vir die nood wat nog kom.

⁴ Hy is geen vriend nie wat aan sy vriend en makker
wat smekend om kos kom, niks wil gee nie.
Laat die vriend weggaan — dit is geen huis om in te rus nie —
en liewer 'n vreemdeling soek wat hom sal onderhou.

⁵ Laat die ryke die arme wat smeek, tevrede stel
en sy oog rig op 'n langer pad.
Rykdom kom nou na die een, dan na die ander,
en rol altyd aan soos die wiele van 'n wa.

⁶ Die dwaas wen kos met vrugtelose arbeid:
daardie kos — ek praat die waarheid — sal sy ondergang wees.
Hy voed geen getroue vriend nie, geen mens wat hom liefhet nie.
Wie alleen eet, is een en al skuld.

⁷ Die ploegskaar wat ploeg, maak die kos wat ons voed,
en sny met sy voete deur die pad wat hy volg.
Beter is die brahmaan wat praat as die een wat swyg:
die vrygewige vriend is meer werd as hy wat nie gee nie.

⁸ Die eenvoetige het die tweevoetige ver verbygesteek,
en die tweevoetige haal die drievoetige in.
Viervoetiges kom wanneer tweevoetiges hulle roep,
en staan en kyk waar vyf bymekaar is.

⁹ Die twee hande is eenders, maar hulle werk verskil.
Die opbrengs van twee melkkoeie wat susters is, is nie gelyk nie.
Selfs tweelinge verskil in krag en sterkte;
selfs twee bloedverwante verskil in hulle mildheid.

Hierdie lied is nie aan 'n god gerig nie, maar prys vrygewigheid as plig: wie kos het, moet dit met die behoeftige deel, want rykdom rol soos 'n wawiel van die een na die ander. Vers 8 is 'n raaisel waarvan die betekenis onseker is.

¹ Die kruie wat in die oertyd opgespruit het,
drie tydperke vroeër as die gode —
van hulle, wie se kleur bruin is,
sal ek die honderd-en-sewe kragte verkondig.

² Julle, Moeders, het honderd tuistes,
ja, en duisend is julle groeisels.
Julle wat duisend kragte het,
maak hierdie sieke van my van siekte vry.

³ Wees bly en vrolik oor die plante,
dié wat blom en dié wat vrug dra,
plante wat ons tot sukses sal lei
soos merries wat die wedren wen.

⁴ Plante, met hierdie naam spreek ek julle aan,
Moeders, julle, die godinne:
mag ek perd, koei en kleed wen,
en jou eie self terugwen, o mens.

⁵ Die heilige vyeboom is julle tuiste,
julle woning is die parnaboom.
Julle sal beeste wen
as julle hierdie man vir my terugwen.

⁶ Hy wat kruie byderhand het
soos konings te midde van 'n skare mense —
geneesheer is die naam van daardie wyse,
doder van bose geeste, verjaer van siekte.

⁷ Kruie ryk aan Soma, ryk aan perde,
aan voedsel en aan versterkende krag —
hulle almal het ek hier bymekaargebring
sodat hierdie man weer heel kan word.

⁸ Die genesende kragte van die plante
stroom uit soos beeste uit die stal —
plante wat vir my baie rykdom sal wen
en jou lewensasem sal red, o mens.

⁹ "Verligster" is die naam van julle moeder,
en daarom word julle "Herstellers" genoem.
Julle is riviere met vlerke wat vlieg:
hou ver weg alles wat siekte bring.

¹⁰ Oor alle heinings het hulle gegaan,
soos 'n dief wat in die kraal insluip.
Die plante het uit die liggaam verdryf
watter kwaal ook al daar was.

¹¹ Wanneer ek die verlore krag terugbring
en hierdie kruie in my hand hou,
gaan die gees van die siekte weg
voordat hy die lewe kan gryp.

¹² Hy deur wie se liggaam julle, o plante, kruip,
lid vir lid, gewrig vir gewrig —
uit hom verdryf julle die siekte
soos 'n sterk beslegter van twis.

¹³ Vlieg weg, gees van siekte, gaan weg,
saam met die blou gaai en die visvanger.
Vlieg met die wind se onstuimige vaart,
verdwyn saam met die storm.

¹⁴ Help mekaar, staan mekaar by,
elkeen van julle die ander.
Wees almal eensgesind,
en help hierdie woorde van my vorentoe.

¹⁵ Laat die plante wat vrugte dra en dié sonder vrugte,
dié wat blom en dié sonder blomme,
aangespoor deur Brihaspati,
ons van ons pyn en smart verlos;

¹⁶ verlos my van die plaag van die vloek
en van die wee wat van Varuna kom;
bevry my van Yama se boei,
van sonde en van oortreding teen die gode.

¹⁷ Toe die plante uit die hemel neergedaal
en aarde toe gevlieg het, het hulle so gepraat:
"Geen kwaad sal die man tref
in wie ons deurdring terwyl hy lewe nie."

¹⁸ Van al die baie plante wie se koning Soma is,
plante van honderd gedaantes,
is jy die voortreflikste plant,
gou om die wens te vervul, soet vir die hart.

¹⁹ O al julle verskillende kruie wie se koning Soma is,
wat die aarde oordek,
aangespoor deur Brihaspati,
verenig julle krag in hierdie plant.

²⁰ Mag hy ongedeerd bly wat julle uitgrawe,
ongedeerd die man vir wie ek grawe;
en laat geen kwaal ons tweevoetiges
of ons viervoetiges aanval nie.

²¹ Al die plante wat hierdie woorde hoor,
en dié wat ver weggegaan het,
kom almal saam en gee julle genesende krag
aan hierdie kruid.

²² Met Soma as hulle soewereine heer
voer die plante gesprek en sê:
"O Koning, ons red van die dood die man
wie se genesing 'n brahmaan onderneem."

²³ Jy is die voortreflikste van almal, o plant;
die bome is jou onderdane.
Laat hy aan ons mag onderworpe wees,
die man wat ons skade wil aandoen.

'n Geneser se lied: die kruiedokter spreek die geneeskragtige plante aan as Moeders en godinne en vra hulle om 'n sieke gesond te maak. Soma, die heilige plant, word hier die koning van al die plante genoem. Dit is een van die oudste tekste oor genesing met kruie in Indië.

¹ Hulle wat 'n jaar lank stil gelê het,
die brahmane wat hulle geloftes nakom,
die paddas het hulle stemme verhef,
die stem wat Parjanya besiel het.

² Toe die vloede van die hemel op hulle neergedaal het
waar hulle soos 'n droë vel in die bedding van die poel lê,
het die musiek van die paddas saam opgeklink,
soos koeie wat bulk met hulle kalwers langs hulle.

³ Wanneer die water by die koms van die reëns
op hulle neergestort het terwyl hulle verlang en dors was,
soek die een die ander op terwyl hy praat,
en groet hom met vreugdekrete soos 'n seun sy vader.

⁴ Elkeen van die twee ontvang die ander vriendelik
terwyl hulle hulle verlustig in die vloei van die waters,
wanneer die padda, natgereën, vorentoe spring
en Groen en Gespikkeld hulle stemme saamvoeg.

⁵ Wanneer een van hulle die ander se woorde herhaal,
soos een wat die les van sy leermeester leer,
lyk dit of elke lid van julle groter word
terwyl julle welsprekend op die waters gesels.

⁶ Een is Koeibulk en die ander Bokblêr,
een padda is Groen en een van hulle Gespikkeld.
Hulle dra een gemeenskaplike naam, en tog verskil hulle,
en terwyl hulle praat, buig hulle hul stem op baie maniere.

⁷ Soos brahmane wat om die boordensvol vat sit
en praat by die Soma-offer van Atiratra,
so kom julle, paddas, om die poel bymekaar
om hierdie dag van die jaar te eer, die eerste van die reëntyd.

⁸ Hierdie brahmane met die Soma-sap,
wat hulle jaarlange ritueel uitvoer, het hulle stemme verhef;
en hierdie adhvaryu-priesters, wat sweet by hulle ketels,
kom uit en wys hulleself, en nie een bly verborge nie.

⁹ Hulle hou die godgegewe orde van die twaalf maande,
en die manne verwaarloos nooit die seisoen nie.
Sodra die reëntyd in die jaar terugkeer,
kry hulle wat warm ketels was, hulle vryheid.

¹⁰ Koeibulk en Bokblêr het rykdom geskenk,
en Groen en Gespikkeld het ons skatte gegee.
Die paddas wat ons koeie by die honderde gee,
verleng ons lewe in hierdie vrugbaarste seisoen.

'n Lied vir die koms van die reën: die paddas wat ná die droë seisoen wakker word en saam begin kwaak, word vergelyk met brahmane wat by die offer hulle verse opsê. Parjanya is die reëngod, en die Atiratra is 'n Soma-offer wat die hele nag duur. Party lees die lied as 'n reëntoorlied, ander as liggies spottend teenoor die priesters.

¹ Godin van die wildernis en die woud,
wat lyk of U uit die oog verdwyn —
hoe is dit dat U nie die dorp opsoek nie?
Is U nie bang nie?

² Wanneer die sprinkaan antwoord
en die skerp stem van die sonbesie aanvul,
soos klokkies wat klingel,
juig die Vrou van die Woud.

³ En daar anderkant lyk dit of beeste wei,
iets wat soos 'n woning lyk, verskyn;
of anders lyk dit of die Vrou van die Woud
in die aand die waens losmaak.

⁴ Hier roep een na sy koei,
'n ander het daar 'n boom afgekap;
in die aand dink die een wat in die woud bly
dat iemand geskree het.

⁵ Die godin maak nooit dood nie,
tensy 'n moorddadige vyand nader kom.
'n Mens eet van die soet vrugte
en rus dan net soos hy wil.

⁶ Nou het ek die Koningin van die Woud geprys,
soetgeurig, met die reuk van balsem,
die Moeder van alles wat in die woud leef,
wat nie ploeg nie, maar tog kos in oorvloed het.

Aranyani is die godin van die woud en die wildernis, wat 'n mens hoor en voel maar nooit sien nie. Die lied beskryf die geluide en illusies van die woud teen die aand. Sy is goedgesind: sy maak niemand dood nie, en sy voed die mens sonder dat sy ploeg.