Instinkte lyk soos gewoontes, maar het 'n ander oorsprong. Instinkte kom in grade voor. Plantluise en miere. Instinkte varieer. Instinkte by mak diere en hul oorsprong. Natuurlike instinkte van die koekoek, die volstruis en parasitiese bye. Slawemaker-miere. Die heuningby en sy instink om selle te bou. Probleme met die teorie van natuurlike seleksie van instinkte. Geslaglose of onvrugbare insekte. Opsomming.

Ek kon die onderwerp van instink in die vorige hoofstukke ingewerk het. Maar ek het gedink dit sou makliker wees om dit apart te bespreek. Baie lesers het waarskynlik al gedink aan iets so wonderlik soos die instink waarmee die heuningby sy selle bou. Hulle sal dalk meen dit is 'n probleem wat groot genoeg is om my hele teorie omver te gooi. Ek moet eers iets vooraf sê. Ek hou my nie besig met die oorsprong van die eerste, basiese verstandsvermoëns nie, net so min as met die oorsprong van die lewe self. Ons gaan net kyk na die verskille in instink en in die ander verstandseienskappe van diere binne dieselfde klas.

Ek gaan nie probeer om instink te definieer nie. Dit sou maklik wees om te wys dat hierdie woord gewoonlik verskeie verskillende verstandshandelinge insluit. Maar almal verstaan wat bedoel word as ons sê dat instink die koekoek dryf om te trek en haar eiers in ander voëls se neste te lê. Kom ons neem 'n handeling waarvoor ons self ondervinding sou nodig hê. As 'n dier dit sonder enige ondervinding doen, veral 'n baie jong dier, en as baie individue dit op dieselfde manier doen sonder om te weet waarvoor dit is, dan sê ons gewoonlik dat die handeling instinktief is. Maar ek kan wys dat nie een van hierdie kenmerke van instink altyd geld nie. 'n Klein dosis oordeel of rede, soos Pierre Huber dit stel, speel dikwels 'n rol, selfs by diere wat baie laag op die leer van die natuur staan.

Frederick Cuvier en verskeie van die ouer filosowe het instink met gewoonte vergelyk. Ek dink hierdie vergelyking gee 'n merkwaardig goeie idee van die gemoedstoestand waarin 'n dier 'n instinktiewe handeling uitvoer. Maar dit sê niks oor die oorsprong daarvan nie. Hoe onbewus doen ons nie baie gewoontehandelinge nie, en soms selfs reg teen ons bewuste wil in! Tog kan die wil of die rede dit verander. Gewoontes raak maklik verbind met ander gewoontes, en met sekere tye en toestande van die liggaam. As 'n mens dit eers aangeleer het, bly dit dikwels jou hele lewe lank dieselfde. 'n Mens kan nog verskeie ander punte uitwys waar instinkte en gewoontes ooreenkom. Dink aan iemand wat 'n bekende liedjie sing. Een stukkie volg op die ander met 'n soort ritme, en so is dit ook by instinkte. As iemand onderbreek word terwyl hy 'n liedjie sing of iets uit sy kop opsê, moet hy gewoonlik teruggaan om die gewone draad weer op te tel. P. Huber het gevind dit is net so met 'n ruspe wat 'n baie ingewikkelde hangmat maak. Hy het 'n ruspe geneem wat sy hangmat tot by, sê maar, die sesde boustadium klaargemaak het. Toe het hy dit in 'n hangmat gesit wat net tot by die derde stadium klaar was. Die ruspe het eenvoudig die vierde, vyfde en sesde stadium weer gebou. Maar dan het hy 'n ruspe uit 'n hangmat gehaal wat byvoorbeeld net tot by die derde stadium klaar was, en dit in een gesit wat tot by die sesde stadium klaar was. Baie van sy werk was dus reeds vir hom gedoen. Die ruspe het glad nie hierby baat gevind nie. Hy was baie deurmekaar. Om sy hangmat klaar te maak, moes hy blykbaar by die derde stadium begin, waar hy opgehou het. So het hy probeer om werk te voltooi wat reeds klaar was.

Veronderstel nou dat 'n gewoontehandeling oorgeërf word. Ek dink 'n mens kan wys dat dit soms wel gebeur. Dan word die ooreenkoms tussen iets wat oorspronklik 'n gewoonte was en 'n instink so groot dat jy hulle nie meer van mekaar kan onderskei nie. Mozart het op drie jaar al klavier gespeel, met wonderlik min oefening. As hy 'n wysie gespeel het sonder enige oefening hoegenaamd, sou 'n mens regtig kon sê hy het dit instinktief gedoen. Maar dit sou 'n baie ernstige fout wees om te dink dat die meeste instinkte in een geslag deur gewoonte aangeleer is en dan deur oorerwing aan die volgende geslagte oorgedra is. 'n Mens kan duidelik wys dat die wonderlikste instinkte wat ons ken, naamlik dié van die heuningby en van baie miere, glad nie so aangeleer kon gewees het nie.

Almal sal saamstem dat instinkte net so belangrik soos die liggaamsbou is vir die welsyn van elke spesie in sy huidige lewensomstandighede. As die lewensomstandighede verander, is dit ten minste moontlik dat klein veranderinge in instink vir 'n spesie voordelig kan wees. En as 'n mens kan wys dat instinkte wel varieer, al is dit hoe min, dan sien ek geen probleem nie. Natuurlike seleksie kan dan variasies van instink bewaar en aanhoudend opstapel, so ver as wat dit voordelig is. Ek glo dat al die mees ingewikkelde en wonderlike instinkte so ontstaan het. Veranderinge in liggaamsbou ontstaan deur gebruik of gewoonte en word daardeur groter, en deur onbruik word hulle kleiner of verdwyn hulle. Ek twyfel nie dat dit ook so met instinkte gegaan het nie. Maar ek glo dat die uitwerking van gewoonte baie minder belangrik is as die uitwerking van natuurlike seleksie. Natuurlike seleksie werk op wat ons toevallige variasies van instink kan noem. Dit is variasies wat ontstaan deur dieselfde onbekende oorsake wat klein afwykings in liggaamsbou veroorsaak.

Geen ingewikkelde instink kan deur natuurlike seleksie ontstaan nie, behalwe deur die stadige en geleidelike opstapeling van baie klein, maar voordelige, variasies. Net soos by die liggaamsbou behoort ons dus iets in die natuur te vind. Ons sal nie die werklike oorgangstappe vind waardeur elke ingewikkelde instink verkry is nie, want dié sou net by die direkte voorouers van elke spesie te vinde wees. Maar ons behoort in die sylyne van afstamming tog bewyse van sulke stappe te vind. Of ons behoort ten minste te kan wys dat een of ander soort stappe moontlik is. Dit kan ons beslis doen. Ons moet onthou dat die instinkte van diere nog net min bestudeer is, behalwe in Europa en Noord-Amerika. En ons ken geen instinkte van uitgestorwe spesies nie. Daarom was ek verbaas om te sien hoe algemeen 'n mens trappe kan ontdek wat na die mees ingewikkelde instinkte lei. Die reël "Natura non facit saltum" (die natuur maak geen spronge nie) geld byna net so sterk vir instinkte as vir liggaamsorgane. Veranderinge in instink kan soms makliker word as dieselfde spesie verskillende instinkte het op verskillende stadiums van sy lewe, of in verskillende seisoene van die jaar, of in verskillende omstandighede. In so 'n geval kan natuurlike seleksie die een of die ander instink bewaar. En 'n mens kan wys dat sulke verskille in instink binne dieselfde spesie wel in die natuur voorkom.

Net soos by die liggaamsbou, en soos my teorie verwag, is die instink van elke spesie goed vir homself. Maar so ver as ons kan oordeel, het dit nog nooit ontstaan net vir die voordeel van ander nie. Een van die sterkste voorbeelde wat ek ken van 'n dier wat glo iets doen net vir 'n ander se voordeel, is dié van plantluise. Hulle gee hul soet afskeiding vrywillig aan miere. Dat hulle dit vrywillig doen, blyk uit die volgende feite. Ek het al die miere verwyder van 'n groepie van omtrent 'n dosyn plantluise op 'n suringplant. Toe het ek vir 'n paar uur gekeer dat die miere by hulle kom. Ná hierdie tyd was ek seker die plantluise sou wou afskei. Ek het hulle 'n ruk lank deur 'n vergrootglas dopgehou, maar nie een het afgeskei nie. Toe het ek hulle met 'n haar gekielie en gestreel, so goed as wat ek kon op dieselfde manier as wat die miere met hul voelers doen. Maar nie een het afgeskei nie. Daarna het ek een mier toegelaat om by hulle te kom. Uit die gretige manier waarop hy rondgehardloop het, het dit dadelik gelyk of hy goed weet watter ryk trop hy ontdek het. Toe het hy met sy voelers op die agterlyf getrommel, eers van een plantluis en dan van 'n ander. Elke plantluis het, sodra hy die voelers gevoel het, dadelik sy agterlyf gelig en 'n helder druppel soet sap afgeskei. Die mier het dit gretig opgeëet. Selfs die heel jong plantluise het so opgetree. Dit wys dat die handeling instinktief was en nie die gevolg van ondervinding nie. Maar die afskeiding is baie taai, en dit is waarskynlik gerieflik vir die plantluise dat dit verwyder word. Daarom skei die plantluise waarskynlik nie instinktief af net vir die voordeel van die miere nie. Ek glo nie dat enige dier in die wêreld iets doen net vir die voordeel van 'n ander dier van 'n ander spesie nie. Tog probeer elke spesie voordeel trek uit die instinkte van ander, net soos elkeen voordeel trek uit die swakker liggaamsbou van ander. Verder kan 'n mens in 'n paar gevalle sekere instinkte nie as heeltemal volmaak beskou nie. Maar die besonderhede hieroor, en oor ander sulke punte, is nie noodsaaklik nie, en ek kan dit hier oorslaan.

Vir natuurlike seleksie om te kan werk, moet instinkte in die natuur tot 'n mate varieer, en moet sulke variasies oorgeërf word. Ek behoort dus hier soveel voorbeelde as moontlik te gee, maar ek het nie die plek nie. Ek kan net sê dat instinkte beslis varieer. Neem byvoorbeeld die instink om te trek. Dit varieer in hoe ver en in watter rigting die diere trek, en soms gaan dit heeltemal verlore. So is dit ook met voëls se neste. Hulle varieer deels na gelang van die plek wat die voël kies, en van die aard en temperatuur van die land waar hy woon. Maar dikwels varieer hulle om redes wat ons glad nie ken nie. Audubon het verskeie merkwaardige gevalle beskryf waar die neste van dieselfde spesie in die noorde en suide van die Verenigde State verskil. Vrees vir 'n bepaalde vyand is beslis 'n instinktiewe eienskap. Jy kan dit by voëltjies in die nes sien, al word dit sterker deur ondervinding en deurdat hulle sien hoe ander diere vir dieselfde vyand bang is. Maar vrees vir die mens word stadig aangeleer, soos ek elders gewys het, deur verskeie diere wat op onbewoonde eilande woon. Ons kan selfs in Engeland 'n voorbeeld hiervan sien. Al ons groot voëls is wilder as ons klein voëls, want die mens het die groot voëls die meeste vervolg. Ons kan gerus aanneem dat dit die rede is waarom ons groot voëls wilder is. Op onbewoonde eilande is groot voëls naamlik nie banger as klein voëls nie. En die ekster, wat in Engeland so versigtig is, is mak in Noorweë, net soos die bontkraai in Egipte.

'n Mens kan met 'n groot klomp feite wys dat die algemene geaardheid van individue van dieselfde spesie wat in die natuur gebore word, baie verskil. Ek kan ook verskeie gevalle noem van vreemde gewoontes wat soms by sekere spesies voorkom. As so 'n gewoonte vir die spesie voordelig is, kan dit deur natuurlike seleksie tot heeltemal nuwe instinkte lei. Maar ek besef goed dat hierdie algemene stellings, sonder feite in besonderhede, net 'n swak indruk op die leser kan maak. Ek kan jou net weer verseker dat ek nie sonder goeie bewyse praat nie.

Dit is moontlik, of selfs waarskynlik, dat variasies van instink in die natuur oorgeërf word. Ons kan dit sterker maak deur kortliks na 'n paar gevalle by mak diere te kyk. So sal ons ook kan sien watter rol gewoonte gespeel het, en watter rol die seleksie van sogenaamde toevallige variasies, in die verandering van die verstandseienskappe van ons mak diere. Ek kan 'n hele klomp eienaardige en betroubare voorbeelde gee van hoe alle skakerings van geaardheid en smaak oorgeërf word. Selfs die vreemdste streke word oorgeërf, wat verbind is met sekere gemoedstoestande of sekere tye. Maar kom ons kyk na die bekende geval van die verskillende hondrasse. Daar is geen twyfel nie dat jong pointers (staanhonde) soms die heel eerste keer as hulle uitgeneem word, wild aanwys en selfs agter ander honde gaan staan. Ek het self 'n treffende voorbeeld hiervan gesien. Apporteerhonde erf beslis tot 'n mate die neiging om wild aan te dra. En skaaphonde erf die neiging om om 'n trop skape te hardloop in plaas van reguit daarop af. Die jong diere doen hierdie dinge sonder ondervinding. Elke individu doen dit op byna dieselfde manier. Elke ras doen dit met gretige plesier, en sonder om die doel daarvan te ken. Die jong pointer kan net so min weet dat hy wild aanwys om sy baas te help, as wat die witskoenlapper weet waarom sy haar eiers op 'n koolblaar lê. Ek kan nie sien dat hierdie handelinge wesenlik van ware instinkte verskil nie. Stel jou voor ons sien een soort wolf wat, jonk en sonder enige opleiding, botstil soos 'n standbeeld gaan staan sodra hy sy prooi ruik, en dan stadig met 'n eienaardige gang vorentoe kruip. En stel jou voor 'n ander soort wolf hardloop om 'n trop takbokke in plaas van daarop af, en dryf hulle na 'n plek ver weg. Ons sou hierdie handelinge beslis instinktief noem. Wat ons mak-instinkte kan noem, is beslis baie minder vas en onveranderlik as natuurlike instinkte. Maar die seleksie wat daarop gewerk het, was baie minder streng. En hulle is oor 'n onvergelyklik korter tyd oorgedra, onder lewensomstandighede wat minder vas was.

Hoe sterk hierdie mak-instinkte, gewoontes en geaardhede oorgeërf word, en hoe eienaardig hulle meng, sien ons goed as verskillende hondrasse gekruis word. So weet ons dat 'n kruising met 'n boelhond vir baie geslagte die moed en koppigheid van windhonde beïnvloed het. En 'n kruising met 'n windhond het aan 'n hele familie skaaphonde 'n neiging gegee om hase te jag. As ons hierdie mak-instinkte so deur kruising toets, lyk hulle soos natuurlike instinkte. Dié meng op dieselfde manier eienaardig met mekaar, en wys vir 'n lang tyd spore van die instinkte van albei ouers. Le Roy beskryf byvoorbeeld 'n hond wie se oupagrootjie 'n wolf was. Hierdie hond het net op een manier 'n spoor van sy wilde afkoms gewys: as sy baas hom roep, het hy nie in 'n reguit lyn na hom toe gekom nie.

Mense praat soms van mak-instinkte as handelinge wat oorgeërf is net weens 'n gewoonte wat lank afgedwing is. Maar ek dink dit is nie waar nie. Niemand sou ooit daaraan gedink het om die tuimelaar te leer tuimel nie, en hulle sou dit waarskynlik ook nie kon leer nie. Ek het self gesien hoe jong voëls tuimel wat nog nooit 'n duif sien tuimel het nie. Ons kan aanneem dat een of ander duif 'n effense neiging tot hierdie vreemde gewoonte gewys het. Toe het die lang voortgesette seleksie van die beste individue, geslag ná geslag, tuimelaars gemaak wat hulle vandag is. Naby Glasgow is daar huistuimelaars, so hoor ek van mnr. Brent, wat nie agtien duim hoog kan vlieg sonder om bollemakiesie te slaan nie. Dit is nie seker of iemand ooit daaraan sou dink om 'n hond te leer om wild aan te wys as een of ander hond nie vanself 'n neiging in dié rigting gewys het nie. Ons weet dat dit soms gebeur. Ek het dit een keer by 'n opreg geteelde terriër gesien. Sodra die eerste neiging eers gewys is, sou doelbewuste seleksie, en die oorgeërfde gevolge van afgedwonge opleiding in elke volgende geslag, die werk gou voltooi. En onbewuste seleksie is steeds aan die werk. Elke man probeer honde kry wat die beste staan en jag, sonder dat hy van plan is om die ras te verbeter. Aan die ander kant was gewoonte alleen in sommige gevalle genoeg. Geen dier is moeiliker om mak te maak as die kleintjies van die wilde konyn nie. En amper geen dier is makker as die kleintjies van die mak konyn nie. Maar ek dink nie dat mak konyne ooit vir makheid geselekteer is nie. Ek neem aan dat ons die hele oorgeërfde verandering, van uiterste wildheid na uiterste makheid, eenvoudig aan gewoonte en lang, nou opsluiting moet toeskryf.

Natuurlike instinkte gaan by mak diere verlore. 'n Merkwaardige voorbeeld hiervan sien ons by daardie hoenderrasse wat baie selde of nooit "broeis" word nie. Dit beteken hulle wil nooit op hul eiers sit nie. Net omdat ons so gewoond daaraan is, sien ons nie hoe algemeen en hoe erg die verstand van ons mak diere deur die mak lewe verander is nie. 'n Mens kan amper nie twyfel dat liefde vir die mens by die hond instinktief geword het nie. Alle wolwe, jakkalse, goudjakkalse en spesies van die kat-genus is, as hulle mak aangehou word, baie gretig om pluimvee, skape en varke aan te val. Hierdie neiging was ongeneeslik by honde wat as hondjies huis toe gebring is uit lande soos Vuurland en Australië, waar die natuurvolke nie hierdie mak diere aanhou nie. Aan die ander kant, hoe selde moet ons beskaafde honde, selfs as hulle nog baie jonk is, geleer word om nie pluimvee, skape en varke aan te val nie! Hulle val ongetwyfeld soms aan, en dan word hulle geslaan. En as hulle nie daarvan genees word nie, word hulle doodgemaak. Gewoonte, saam met 'n mate van seleksie, het dus waarskynlik saamgewerk om ons honde deur oorerwing te beskaaf. Aan die ander kant het jong kuikens, heeltemal deur gewoonte, die vrees vir honde en katte verloor. Hierdie vrees was ongetwyfeld oorspronklik instinktief by hulle, net soos dit so duidelik instinktief is by jong fisante, selfs al word hulle deur 'n hen grootgemaak. Dit is nie dat kuikens alle vrees verloor het nie, maar net die vrees vir honde en katte. As die hen die gevaarroep gee, hardloop hulle onder haar uit (veral jong kalkoene) en kruip weg in die gras of bosse rondom. Hulle doen dit duidelik met die instinktiewe doel om die moeder kans te gee om weg te vlieg, soos ons by wilde voëls sien wat op die grond woon. Maar hierdie instink wat ons kuikens behou het, het by mak hoenders nutteloos geword. Die moederhen het naamlik deur onbruik amper die vermoë om te vlieg verloor.

Ons kan dus aflei dat mak-instinkte verkry is, en natuurlike instinkte verloor is, deels deur gewoonte. Deels het dit gebeur doordat die mens oor opeenvolgende geslagte eienaardige verstandsgewoontes en handelinge geselekteer en opgestapel het. Dié het eers verskyn deur iets wat ons, in ons onkunde, toeval moet noem. In sommige gevalle was afgedwonge gewoonte alleen genoeg om sulke oorgeërfde veranderinge in die verstand te veroorsaak. In ander gevalle het afgedwonge gewoonte niks gedoen nie, en was alles die gevolg van seleksie, doelbewus sowel as onbewus. Maar in die meeste gevalle het gewoonte en seleksie waarskynlik saamgewerk.

Ons sal miskien die beste verstaan hoe instinkte in die natuur deur seleksie verander het as ons na 'n paar gevalle kyk. Ek sal net drie kies uit die verskeie wat ek in my latere werk sal moet bespreek. Hulle is die instink wat die koekoek laat eiers lê in ander voëls se neste, die slawemaker-instink van sekere miere, en die vermoë van die heuningby om heuningkoeke te bou. Natuurkenners beskou die laaste twee instinkte gewoonlik, en heeltemal tereg, as die wonderlikste van alle bekende instinkte.

Deesdae word algemeen aanvaar wat die meer direkte en uiteindelike oorsaak van die koekoek se instink is. Sy lê haar eiers nie elke dag nie, maar met tussenposes van twee of drie dae. As sy haar eie nes sou maak en op haar eie eiers sou sit, sou die eerste eiers 'n ruk lank nie bebroei word nie. Of daar sou eiers en kleintjies van verskillende ouderdomme in dieselfde nes wees. Dan sou die lê en uitbroei ongerieflik lank duur, veral omdat sy baie vroeg moet wegtrek. En die eerste kleintjies wat uitbroei, sou waarskynlik net deur die mannetjie gevoer moes word. Maar die Amerikaanse koekoek is juis in hierdie posisie. Sy maak haar eie nes, en het tegelyk eiers en kleintjies wat een ná die ander uitbroei. Party mense het beweer dat die Amerikaanse koekoek soms haar eiers in ander voëls se neste lê. Maar ek hoor van dr. Brewer, wat 'n groot gesag is, dat dit 'n fout is. Tog kan ek verskeie voorbeelde gee van verskillende voëls wat bekend is daarvoor dat hulle soms hul eiers in ander voëls se neste lê.

Kom ons veronderstel nou dat die antieke voorouer van ons Europese koekoek die gewoontes van die Amerikaanse koekoek gehad het, maar dat sy soms 'n eier in 'n ander voël se nes gelê het. Die ou voël kon voordeel trek uit hierdie gewoonte wat net soms voorgekom het. Of die kleintjies kon sterker word omdat hulle gebruik gemaak het van die verkeerde moederinstink van 'n ander voël, eerder as om deur hul eie moeder versorg te word. Hul eie moeder het immers amper seker gesukkel met eiers en kleintjies van verskillende ouderdomme tegelyk. In albei gevalle sou die ou voëls of die kleintjies wat deur ander grootgemaak is, 'n voordeel kry. En deur vergelyking met ander gevalle glo ek dat die kleintjies wat so grootgemaak is, geneig sou wees om deur oorerwing hul moeder se afwykende gewoonte te volg. Op hul beurt sou hulle geneig wees om hul eiers in ander voëls se neste te lê, en so suksesvol hul kleintjies groot te kry. Ek glo dat die vreemde instink van ons koekoek deur so 'n voortgaande proses kon ontstaan, en ook ontstaan het. Ek kan byvoeg dat die Europese koekoek, volgens dr. Gray en 'n paar ander waarnemers, nie heeltemal alle moederliefde en sorg vir haar eie kleintjies verloor het nie.

Dat voëls soms hul eiers in ander voëls se neste lê, van dieselfde of van 'n ander spesie, is nie baie ongewoon by die hoenderagtige voëls (Gallinaceæ) nie. Dit verklaar miskien die oorsprong van 'n eienaardige instink by die verwante groep van die volstruise. Verskeie volstruiswyfies, ten minste by die Amerikaanse spesie, werk naamlik saam. Hulle lê eers 'n paar eiers in een nes en dan in 'n ander, en die mannetjies broei dit uit. Hierdie instink kan waarskynlik verklaar word deur die feit dat die wyfies baie eiers lê, maar net soos by die koekoek met tussenposes van twee of drie dae. Maar hierdie instink van die Amerikaanse volstruis is nog nie volmaak nie. 'n Verbasende aantal eiers lê oor die vlaktes versprei. Op een dag se jag het ek nie minder nie as twintig verlore en vermorste eiers opgetel.

Baie bye is parasities en lê altyd hul eiers in die neste van ander soorte bye. Hierdie geval is nog merkwaardiger as dié van die koekoek. By hierdie bye het nie net hul instinkte nie, maar ook hul liggaamsbou verander om by hul parasitiese gewoontes te pas. Hulle het naamlik nie die toerusting om stuifmeel te versamel nie, wat hulle sou nodig gehad het as hulle self kos vir hul kleintjies moes opgaar. Sommige spesies van die Sphegidæ (insekte wat soos perdebye lyk) is ook parasities op ander spesies. Mnr. Fabre het onlangs goeie redes gegee om die volgende te glo. Tachytes nigra maak gewoonlik sy eie gat in die grond en pak dit vol verlamde prooi, as kos vir sy eie larwes. Maar as hierdie insek 'n gat kry wat reeds deur 'n ander sphex gemaak en volgepak is, maak hy van die buit gebruik en word hy vir dié keer parasities. In hierdie geval, net soos by die veronderstelde geval van die koekoek, sien ek geen probleem nie. Natuurlike seleksie kan 'n gewoonte wat net soms voorkom permanent maak, as dit voordelig is vir die spesie. Dit geld solank die insek wie se nes en kos so op 'n diefagtige manier gevat word, nie daardeur uitgeroei word nie.

Hierdie merkwaardige instink is eerste ontdek by Formica (Polyerges) rufescens deur Pierre Huber, wat selfs 'n beter waarnemer was as sy beroemde vader. Hierdie mier is heeltemal afhanklik van sy slawe. Sonder hulle hulp sou die spesie beslis binne een jaar uitsterf. Die mannetjies en vrugbare wyfies doen geen werk nie. Die werkers, of onvrugbare wyfies, is baie energiek en dapper as hulle slawe vang, maar hulle doen geen ander werk nie. Hulle kan nie hul eie neste maak of hul eie larwes voer nie. As die ou nes ongerieflik raak en hulle moet trek, is dit die slawe wat besluit om te trek. Die slawe dra dan selfs hul meesters in hul kake. Die meesters is so heeltemal hulpeloos dat Huber eenkeer dertig van hulle sonder 'n slaaf toegesluit het. Hy het vir hulle baie van die kos gegee waarvan hulle die meeste hou, en ook hul larwes en papies om hulle aan te spoor om te werk. Maar hulle het niks gedoen nie. Hulle kon nie eens hulself voer nie, en baie het van honger doodgegaan. Toe het Huber net een slaaf (F. fusca) by hulle ingesit. Sy het dadelik aan die werk gespring, die oorlewendes gevoer en gered, 'n paar selle gemaak, die larwes versorg en alles reggesit. Wat kan buitengewoner wees as hierdie feite, wat goed vasgestel is? As ons van geen ander slawemaker-mier geweet het nie, sou dit hopeloos gewees het om te raai hoe so 'n wonderlike instink kon vervolmaak word.

Ook Formica sanguinea is deur P. Huber eerste as 'n slawemaker-mier ontdek. Hierdie spesie kom in die suidelike dele van Engeland voor. Mnr. F. Smith van die Britse Museum het sy gewoontes bestudeer, en ek is baie dank aan hom verskuldig vir inligting oor hierdie en ander onderwerpe. Ek het Huber en mnr. Smith se verslae ten volle vertrou. Tog het ek probeer om die onderwerp skepties te benader. 'n Mens kan iemand maklik vergewe as hy twyfel of so 'n buitengewone en haatlike instink soos slawe maak, werklik bestaan. Daarom sal ek my eie waarnemings in 'n bietjie besonderhede gee. Ek het veertien neste van F. sanguinea oopgemaak en in almal 'n paar slawe gekry. Mannetjies en vrugbare wyfies van die slawespesie kom net in hul eie gemeenskappe voor. Hulle is nog nooit in die neste van F. sanguinea gesien nie. Die slawe is swart en nie meer as die helfte so groot soos hul rooi meesters nie. Die verskil in hoe hulle lyk, is dus baie groot. As die nes effens versteur word, kom die slawe soms uit. Net soos hul meesters raak hulle baie opgewonde en verdedig die nes. As die nes erg versteur word en die larwes en papies blootgelê word, werk die slawe hard saam met hul meesters om hulle na 'n veilige plek weg te dra. Dit is dus duidelik dat die slawe heeltemal tuis voel.

In Junie en Julie, drie jaar agter mekaar, het ek baie ure lank verskeie neste in Surrey en Sussex dopgehou. Ek het nooit 'n slaaf sien uitgaan of ingaan nie. In hierdie maande is daar baie min slawe. Ek het dus gedink dat hulle dalk anders sou optree as daar meer van hulle is. Maar mnr. Smith sê vir my hy het die neste op verskillende tye van die dag dopgehou in Mei, Junie en Augustus, in Surrey sowel as Hampshire. Hy het nooit die slawe sien uitgaan of ingaan nie, al is daar in Augustus baie van hulle. Daarom beskou hy hulle as streng huisslawe. Die meesters, aan die ander kant, kan 'n mens gedurig sien boumateriaal vir die nes en allerhande kos inbring. Maar vanjaar in Julie het ek op 'n gemeenskap afgekom met 'n buitengewoon groot voorraad slawe. Ek het gesien hoe 'n paar slawe saam met hul meesters die nes verlaat. Hulle het langs dieselfde pad gemarsjeer na 'n hoë Skotse den, vyf-en-twintig jaart ver, en saam daarin opgeklim. Hulle het waarskynlik na plantluise of dopluise gesoek. Huber het baie geleentheid gehad om waar te neem. Volgens hom werk die slawe in Switserland gewoonlik saam met hul meesters om die nes te bou. Net hulle maak soggens en saans die deure oop en toe. En soos Huber uitdruklik sê, is hul hooftaak om na plantluise te soek. Hierdie verskil in die gewone gewoontes van meesters en slawe in die twee lande hang waarskynlik net daarvan af dat meer slawe in Switserland gevang word as in Engeland.

Een dag was ek gelukkig genoeg om toevallig te sien hoe hulle van een nes na 'n ander trek. Dit was 'n baie interessante gesig om die meesters te sien, soos Huber dit beskryf het, wat hul slawe versigtig in hul kake dra. 'n Ander dag het iets my aandag getrek. Omtrent twintig slawemakers het op dieselfde plek rondgehang, en hulle was duidelik nie op soek na kos nie. Hulle het nader gekom en is kragtig teruggedryf deur 'n onafhanklike gemeenskap van die slawespesie (F. fusca). Soms het tot drie van hierdie miere aan die pote van een slawemaker, F. sanguinea, vasgeklou. Die slawemakers het hul klein teenstanders genadeloos doodgemaak en hul lyke as kos na hul nes gedra, nege-en-twintig jaart ver. Maar hulle is gekeer om enige papies te kry om as slawe groot te maak. Toe het ek 'n klein klompie papies van F. fusca uit 'n ander nes uitgegrawe. Ek het dit op 'n kaal kol naby die slagveld neergesit. Die tiranne het dit gretig gegryp en weggedra. Miskien het hulle gedink dat hulle tog maar die onlangse geveg gewen het.

Terselfdertyd het ek op dieselfde plek 'n klein klompie papies van 'n ander spesie neergesit, F. flava. 'n Paar van hierdie klein geel miertjies het nog aan die stukkies van die nes vasgeklou. Hierdie spesie word soms, maar selde, slawe gemaak, soos mnr. Smith beskryf het. Al is dit so 'n klein spesie, is dit baie dapper. Ek het al gesien hoe dit ander miere woes aanval. Een keer het ek tot my verbasing 'n onafhanklike gemeenskap van F. flava onder 'n klip gekry, onder 'n nes van die slawemaker F. sanguinea. Toe ek per ongeluk albei neste versteur het, het die klein miertjies hul groot bure met verbasende moed aangeval. Ek was nou nuuskierig om uit te vind of F. sanguinea kon onderskei tussen die papies van F. fusca, wat hulle gewoonlik slawe maak, en dié van die klein, kwaai F. flava, wat hulle selde vang. Dit was duidelik dat hulle dit dadelik kon onderskei. Ons het gesien hoe hulle die papies van F. fusca dadelik en gretig gegryp het. Maar hulle het baie groot geskrik toe hulle op die papies van F. flava afgekom het, of selfs net op die grond uit sy nes, en hulle het vinnig weggehardloop. Maar ná omtrent 'n kwartier, kort nadat al die klein geel miertjies weggekruip het, het hulle moed geskep en die papies weggedra.

Een aand het ek 'n ander gemeenskap van F. sanguinea besoek. Ek het gesien hoe 'n klomp van hierdie miere hul nes binnegaan. Hulle het die lyke van F. fusca gedra (wat gewys het dat dit nie 'n trek was nie) en baie papies. Ek het die terugkerende ry, swaar gelaai met buit, omtrent veertig jaart ver gevolg tot by 'n baie digte bos heide. Daar het ek die laaste F. sanguinea sien uitkom met 'n papie. Maar ek kon nie die verwoeste nes in die digte heide vind nie. Die nes moes tog naby gewees het, want twee of drie F. fusca het in die grootste opgewondenheid rondgehardloop. Een het botstil bo-op 'n takkie heide gesit, met sy eie papie in sy bek, bokant sy verwoeste huis.

Dit is die feite oor die wonderlike instink om slawe te maak, al het dit nie my bevestiging nodig gehad nie. Let op hoe die instinktiewe gewoontes van F. sanguinea verskil van dié van F. rufescens. F. rufescens bou nie sy eie nes nie en besluit nie self wanneer om te trek nie. Hy versamel nie kos vir homself of sy kleintjies nie, en kan nie eens homself voer nie. Hy is heeltemal afhanklik van sy talle slawe. Formica sanguinea, daarenteen, het baie minder slawe, en vroeg in die somer uiters min. Die meesters besluit wanneer en waar 'n nuwe nes gemaak word. En as hulle trek, dra die meesters die slawe. In Switserland sowel as Engeland lyk dit of net die slawe vir die larwes sorg, en net die meesters gaan op strooptogte om slawe te vang. In Switserland werk die slawe en meesters saam. Hulle maak die nes en bring boumateriaal. Albei, maar veral die slawe, versorg hul plantluise en "melk" hulle, as 'n mens dit so kan noem. So versamel albei kos vir die gemeenskap. In Engeland gaan gewoonlik net die meesters uit die nes om boumateriaal en kos vir hulself, hul slawe en larwes te versamel. Die meesters in hierdie land kry dus baie minder diens van hul slawe as in Switserland.

Ek gaan nie probeer raai deur watter stappe die instink van F. sanguinea ontstaan het nie. Maar ek het gesien dat miere wat nie slawemakers is nie, papies van ander spesies sal wegdra as dit naby hul neste rondlê. Dit is dus moontlik dat papies wat oorspronklik as kos gebêre is, tot volwasse miere kon ontwikkel. Die miere wat so per ongeluk grootgemaak is, sou dan hul eie instinkte volg en doen wat werk hulle kon. Hulle teenwoordigheid kon nuttig wees vir die spesie wat hulle gevang het. Dit kon vir dié spesie voordeliger wees om werkers te vang as om hulle self voort te bring. Dan kon natuurlike seleksie die gewoonte om papies te versamel, oorspronklik as kos, sterker maak en permanent maak vir 'n heel ander doel: om slawe groot te maak. Sodra die instink eers verkry is, al was dit in 'n baie kleiner mate as by ons Britse F. sanguinea, sien ek geen probleem nie. Ons het gesien dat die Britse F. sanguinea minder hulp van sy slawe kry as dieselfde spesie in Switserland. Natuurlike seleksie kon die instink vergroot en verander, solank ons aanneem dat elke verandering vir die spesie nuttig was. Dit kon aangaan totdat daar 'n mier ontstaan het wat so ellendig afhanklik van sy slawe is soos Formica rufescens.

Ek gaan nie hier op die fyn besonderhede van hierdie onderwerp ingaan nie. Ek sal net 'n oorsig gee van die gevolgtrekkings waartoe ek gekom het. Dit moet 'n baie afgestompte mens wees wat die pragtige bou van 'n heuningkoek kan bekyk sonder om dit met geesdrif te bewonder. Dit is so mooi aangepas vir sy doel. Wiskundiges sê vir ons dat bye in die praktyk 'n moeilike probleem opgelos het. Hulle het hul selle die regte vorm gegee om die meeste moontlike heuning te hou, terwyl hulle die minste moontlike kosbare was gebruik om dit te bou. Iemand het al opgemerk dat 'n bekwame vakman, met die regte gereedskap en mate, dit baie moeilik sou vind om selle van was in die regte vorm te maak. Tog doen 'n swerm bye dit perfek in 'n donker korf. Gee die bye watter instinkte jy wil, en dit lyk eers heeltemal onbegryplik hoe hulle al die nodige hoeke en vlakke kan maak, of selfs kan agterkom wanneer dit reg gemaak is. Maar die probleem is nie naastenby so groot as wat dit eers lyk nie. Ek dink 'n mens kan wys dat al hierdie pragtige werk uit 'n paar baie eenvoudige instinkte voortkom.

Mnr. Waterhouse het my daartoe gelei om hierdie onderwerp te ondersoek. Hy het gewys dat die vorm van die sel nou verband hou met die teenwoordigheid van selle langsaan. Die volgende siening kan miskien net as 'n aanpassing van sy teorie beskou word. Kom ons kyk na die groot beginsel van geleidelike trappe, en kyk of die Natuur nie haar werkwyse aan ons wys nie. Aan die een kant van 'n kort reeks is die hommels. Hulle gebruik hul ou kokonne om heuning in te hou, en voeg soms kort buisies van was daarby. Hulle maak ook afsonderlike, baie onreëlmatige ronde selle van was. Aan die ander kant van die reeks is die selle van die heuningby, in 'n dubbele laag geplaas. Soos almal weet, is elke sel 'n seshoekige prisma. Die onderste rande van sy ses sye is skuins afgewerk sodat hulle by 'n piramide aansluit. Dié piramide bestaan uit drie rombusse (ruitvorms). Hierdie rombusse het sekere hoeke. Die drie wat die piramidevormige bodem van een sel aan die een kant van die heuningkoek vorm, is ook deel van die bodems van drie selle langsaan aan die ander kant.

Tussen die uiterste volmaaktheid van die heuningby se selle en die eenvoud van die hommel s'n, is daar in die reeks die selle van die Meksikaanse Melipona domestica. Pierre Huber het dit noukeurig beskryf en geteken. Die Melipona self is in sy bou tussen die heuningby en die hommel in, maar nader verwant aan die hommel. Dit maak 'n byna reëlmatige heuningkoek van was, met silindervormige selle waarin die kleintjies uitbroei. Daarby maak dit ook 'n paar groot selle van was om heuning in te hou. Hierdie laaste selle is byna rond soos balle en byna ewe groot, en hulle is in 'n onreëlmatige klomp saamgegroepeer. Maar die belangrike punt is dit: hierdie selle word altyd so naby aan mekaar gemaak dat hulle mekaar sou sny of in mekaar sou inbreek as die balle heeltemal klaargemaak is. Maar dit word nooit toegelaat nie. Die bye bou heeltemal plat mure van was tussen die balle wat so geneig is om mekaar te sny. Elke sel bestaan dus uit 'n buitenste, ronde deel en twee, drie of meer heeltemal plat vlakke, na gelang die sel aan twee, drie of meer ander selle grens. Omdat die balle byna ewe groot is, gebeur dit baie dikwels, en noodwendig, dat een sel aan drie ander selle raak. Dan word die drie plat vlakke saamgevoeg tot 'n piramide. Soos Huber opgemerk het, is hierdie piramide duidelik 'n growwe nabootsing van die driesydige piramidevormige bodem van die heuningby se sel. Net soos by die selle van die heuningby, is die drie plat vlakke van enige een sel ook hier noodwendig deel van die bou van drie selle langsaan. Dit is duidelik dat die Melipona was spaar deur so te bou. Die plat mure tussen selle langsaan is naamlik nie dubbel nie, maar net so dik soos die buitenste ronde dele. Tog vorm elke plat deel 'n deel van twee selle.

Toe ek oor hierdie geval nagedink het, het dit my opgeval dat die Melipona dalk iets net so volmaak soos die koek van die heuningby sou kon bou. Daarvoor sou sy haar bolvorms op 'n vaste afstand van mekaar moes maak. Hulle sou ewe groot moes wees, en sy sou hulle simmetries in 'n dubbele laag moes rangskik. Ek het toe aan prof. Miller van Cambridge geskryf. Hierdie wiskundige was so vriendelik om die volgende beskrywing, wat op sy inligting gebaseer is, deur te lees. Hy sê vir my dat dit heeltemal korrek is:

Stel jou 'n klomp ewe groot bolle voor, met hul middelpunte in twee lae wat ewewydig aan mekaar lê. Die middelpunt van elke bol is 'n bepaalde afstand weg van die middelpunte van die ses bolle wat in dieselfde laag om hom lê. Daardie afstand is die radius maal die vierkantswortel van 2, oftewel die radius maal 1,41421 (of 'n bietjie minder). Die middelpunt is ook net so ver van die middelpunte van die naaste bolle in die ander, ewewydige laag. Laat ons nou vlakke maak waar die bolle in albei lae mekaar sny. Dan kry ons 'n dubbele laag seshoekige prismas wat aan mekaar vas is deur piramidevormige basisse, elkeen gemaak van drie ruite. En elke hoek van die ruite en van die kante van die seshoekige prismas is presies dieselfde as die beste mates wat nog van die selle van die heuningby geneem is.

Ons kan dus gerus aflei dat hierdie by iets net so wonderlik volmaak soos dié van die heuningby sou bou as ons die instinkte wat die Melipona reeds het, net effens kon verander. Daardie instinkte is op sigself nie baie wonderlik nie. Ons moet aanneem dat die Melipona haar selle heeltemal rond en ewe groot maak. Dit sou nie baie verrassend wees nie, want sy doen dit reeds tot 'n mate. En dink net hoe volmaak silindervormige gange baie insekte in hout kan maak, oënskynlik deur om 'n vaste punt te draai. Ons moet aanneem dat die Melipona haar selle in plat lae rangskik, soos sy reeds met haar silindervormige selle doen. Verder moet ons aanneem – en dit is die grootste moeilikheid – dat sy op een of ander manier presies kan skat hoe ver sy van haar medewerkers moet staan wanneer 'n hele paar van hulle hul bolvorms maak. Maar sy kan reeds so goed afstand skat dat sy haar bolvorms altyd so maak dat hulle mekaar ver oorsny. Dan verbind sy die snypunte met heeltemal plat vlakke.

Ons moet ook nog aanneem, maar dit is geen moeilikheid nie, dat sy die seshoek so lank as wat nodig is kan verleng om die voorraad heuning te hou. Dit sou gebeur nadat die seshoekige prismas gevorm is waar die naaste bolle in dieselfde laag mekaar sny. Die eenvoudige hommel doen iets soortgelyks wanneer sy silinders van was aan die ronde openinge van haar ou kokonne aanbou. Dit is veranderinge aan instinkte wat op sigself nie baie wonderlik is nie – amper nie meer wonderlik as dié wat 'n voël lei om sy nes te bou nie. Ek glo dat die heuningby deur sulke veranderinge, deur natuurlike seleksie, haar onnavolgbare boukuns verkry het.

Maar hierdie teorie kan met 'n proef getoets word. Ek het mnr. Tegetmeier se voorbeeld gevolg. Ek het twee koeke van mekaar geskei en 'n lang, dik, vierkantige strook was tussen hulle gesit. Die bye het dadelik klein, ronde gaatjies daarin begin uitgrawe. Soos hulle die gaatjies dieper gemaak het, het hulle hulle ook al hoe wyer gemaak. Later het dit vlak bakkies geword. Vir die oog het hulle gelyk na volmaakte stukke van 'n bol, en hulle was omtrent so breed soos 'n sel. Ek het iets baie interessants opgemerk. Waar 'n hele paar bye naby mekaar sulke bakkies begin uitgrawe het, het hulle presies op die regte afstand van mekaar begin. Teen die tyd dat die bakkies so wyd soos 'n gewone sel was, en omtrent 'n sesde so diep as die deursnee van die bol waarvan hulle deel was, het die rande van die bakkies mekaar gesny of in mekaar ingebreek. Sodra dit gebeur het, het die bye opgehou grawe. Hulle het toe plat mure van was begin opbou op die lyne waar die bakkies mekaar gesny het. So is elke seshoekige prisma gebou op die gegolfde rand van 'n gladde bakkie, in plaas van op die reguit rande van 'n driesydige piramide soos by gewone selle.

Toe het ek, in plaas van 'n dik, vierkantige stuk was, 'n dun en smal rifie was met 'n skerp rand soos 'n mes in die korf gesit. Ek het dit met vermiljoen rooi gekleur. Die bye het dadelik aan albei kante klein bakkies naby mekaar begin uitgrawe, net soos voorheen. Maar die rifie was so dun dat die bodems van die bakkies van weerskante in mekaar sou ingebreek het as hulle so diep as in die vorige proef gegrawe is. Die bye het dit egter nie laat gebeur nie. Hulle het betyds opgehou grawe. Sodra die bakkies 'n bietjie dieper gemaak is, het hulle dus plat bodems gekry. Hierdie plat bodems was dun plaatjies van die rooi was wat nie weggeknaag is nie. Sover die oog kon sien, het hulle presies gelê op die denkbeeldige vlakke waar die bakkies aan weerskante van die rifie mekaar sou sny. Op party plekke was net stukkies van 'n ruitvormige plaatjie tussen die teenoorstaande bakkies oorgelaat, op ander plekke groot dele daarvan. Omdat die toestande onnatuurlik was, is die werk nie netjies gedoen nie. Die bye moes amper presies ewe vinnig aan weerskante van die rooi rifie gewerk het, terwyl hulle die bakkies aan albei kante in sirkels weggeknaag en dieper gemaak het. Net op dié manier kon hulle daarin slaag om plat plaatjies tussen die bakkies oor te laat, deur op te hou werk op die vlakke tussenin, waar die bakkies mekaar sou sny.

Dun was is baie buigsaam. Daarom sien ek nie dat dit vir die bye moeilik is om te voel wanneer hulle die was tot die regte dunheid weggeknaag het, terwyl hulle aan weerskante van 'n strook was werk nie. Dan hou hulle net op. In gewone koeke het dit vir my gelyk of die bye nie altyd daarin slaag om presies ewe vinnig van weerskante te werk nie. Ek het naamlik halfklaar ruite gesien aan die onderkant van 'n sel wat pas begin is. Hulle was aan die een kant effens hol, waar die bye na my mening te vinnig gegrawe het, en aan die ander kant effens bol, waar die bye stadiger gewerk het. In een baie duidelike geval het ek die koek teruggesit in die korf en die bye 'n rukkie laat aanwerk. Toe ek die sel weer ondersoek, het ek gevind dat die ruitvormige plaatjie klaar was en heeltemal plat geword het. Die plaatjie was so uiters dun dat dit glad nie moontlik was dat hulle dit kon gedoen het deur die bol kant weg te knaag nie. Ek vermoed dat die bye in sulke gevalle in die teenoorstaande selle staan. Daar druk en buig hulle die sagte, warm was tot op die regte vlak tussenin, en so maak hulle dit plat. (Ek het self probeer, en dit is maklik om te doen.)

Uit die proef met die rooi rifie was kan ons duidelik sien dat die bye hul selle in die regte vorm sou kon maak as hulle vir hulself 'n dun muurtjie was sou bou. Hulle sou op die regte afstand van mekaar moes staan, ewe vinnig moes grawe en probeer om ewe groot ronde holtes te maak, sonder om die bolvorms ooit in mekaar te laat inbreek. En bye maak inderdaad so 'n growwe muur of rand rondom die koek. Dit kan jy duidelik sien as jy die rand van 'n koek ondersoek wat nog groei. Hulle knaag dan van weerskante daarin in, en hulle werk altyd in sirkels terwyl hulle elke sel dieper maak. Hulle maak nie die hele driesydige piramidevormige basis van 'n sel gelyktydig nie. Hulle maak net die een ruitvormige plaatjie wat heel op die buitenste groeiende rand staan, of die twee plaatjies, na gelang van die geval. En hulle maak die boonste rande van die ruitvormige plaatjies nooit klaar voordat die seshoekige mure begin is nie. Party van hierdie stellings verskil van dié van die tereg beroemde ou Huber. Maar ek is oortuig dat hulle juis is. As ek plek gehad het, sou ek kon wys dat hulle by my teorie pas.

Huber sê dat die heel eerste sel uitgegrawe word uit 'n muurtjie was met ewewydige kante. Sover ek gesien het, is dit nie heeltemal korrek nie. Die heel eerste begin was by my altyd 'n klein kappie van was. Maar ek sal nie hier op hierdie besonderhede ingaan nie. Ons sien hoe belangrik grawe is wanneer die selle gebou word. Maar dit sou 'n groot fout wees om te dink dat die bye nie 'n growwe muur was op die regte plek kan opbou nie – dit wil sê op die vlak waar twee naburige bolle mekaar sny. Ek het 'n hele paar monsters wat duidelik wys dat hulle dit kan doen. Selfs in die growwe rand of muur was rondom 'n koek wat groei, kan jy soms buigings sien. Hulle lê presies waar die vlakke van die ruitvormige basisplaatjies van toekomstige selle sal wees. Maar die growwe muur was moet in elke geval afgewerk word. Dit gebeur deurdat baie daarvan aan weerskante weggeknaag word.

Die manier waarop die bye bou, is eienaardig. Hulle maak die eerste growwe muur altyd tien tot twintig keer dikker as die uiters dun, klaar muur van die sel wat uiteindelik oorbly. Ons sal verstaan hoe hulle werk as ons ons messelaars voorstel. Eers stapel hulle 'n breë rif sement op. Dan begin hulle dit naby die grond aan albei kante ewe veel wegkap, totdat 'n gladde, baie dun muur in die middel oorbly. Die messelaars stapel die weggekapte sement altyd bo-op die rif en sit nuwe sement by. So kry ons 'n dun muur wat gestadig opwaarts groei, maar wat altyd bo 'n reusagtige deklaag het. Al die selle, dié wat pas begin is sowel as dié wat klaar is, het so 'n sterk deklaag van was bo-op. Daarom kan die bye op die koek saamtros en daaroor kruip sonder om die fyn seshoekige mure te beskadig. Daardie mure is net omtrent een vierhonderdste van 'n duim dik, en die plaatjies van die piramidevormige basis omtrent twee keer so dik. Deur hierdie eienaardige manier van bou word die koek gedurig sterker gemaak, en uiteindelik word daar so min was as moontlik gebruik.

Dit lyk eers asof dit nog moeiliker is om te verstaan hoe die selle gemaak word, omdat 'n menigte bye almal saamwerk. Een by werk 'n rukkie aan een sel en gaan dan na 'n ander een. Soos Huber gesê het, werk so twintig individue selfs al aan die begin van die eerste sel. Ek kon dit in die praktyk wys. Ek het die rande van die seshoekige mure van 'n enkele sel, of die buitenste rand van die muur rondom 'n groeiende koek, met 'n uiters dun lagie gesmelte rooi was bedek. Elke keer het ek gevind dat die bye die kleur baie fyn versprei het – so fyn as wat 'n skilder met sy kwas sou kon doen. Hulle het stukkies van die gekleurde was gevat van die plek waar dit gesit is, en dit in die groeiende rande van die selle rondom ingewerk. Dit lyk asof die bouwerk 'n soort ewewig is tussen baie bye. Almal staan instinktief ewe ver van mekaar, almal probeer ewe groot bolvorms uithol, en dan bou hulle die vlakke op waar die bolvorms mekaar sny, of hulle laat dié vlakke staan sonder om dit weg te knaag. Dit was regtig eienaardig om te sien wat gebeur het waar dit moeilik was, soos waar twee stukke koek teen 'n hoek bymekaargekom het. Die bye het dikwels dieselfde sel heeltemal afgebreek en op verskillende maniere weer opgebou. Soms het hulle teruggegaan na 'n vorm wat hulle eers verwerp het.

Soms het bye 'n plek waarop hulle in die regte posisies kan staan om te werk. Neem byvoorbeeld 'n latjie hout wat reg onder die middel van 'n koek geplaas is wat afwaarts groei, sodat die koek oor die een kant van die latjie gebou moet word. In so 'n geval kan die bye die fondament van een muur van 'n nuwe seshoek presies op die regte plek lê, al steek dit verby die ander klaar selle uit. Dit is genoeg dat die bye ewe ver van mekaar en van die mure van die laaste klaar selle kan staan. Dan kan hulle denkbeeldige bolvorms maak en 'n muur tussen twee naburige bolle opbou. Maar sover ek gesien het, knaag hulle nooit die hoeke van 'n sel weg en werk hulle af voordat 'n groot deel van daardie sel en van die selle langsaan gebou is nie. Bye kan dus onder sekere omstandighede 'n growwe muur op die regte plek tussen twee selle lê wat pas begin is. Dit is belangrik, want dit hou verband met 'n feit wat eers lyk asof dit my teorie heeltemal omverwerp. Die selle heel aan die buitenste rand van wespekoeke is naamlik soms volmaak seshoekig. Maar ek het nie hier plek om op hierdie onderwerp in te gaan nie.

Dit lyk vir my ook nie baie moeilik dat 'n enkele insek (soos 'n wespekoningin) seshoekige selle maak nie. Sy sou om die beurt aan die binne- en buitekant van twee of drie selle moes werk wat sy op dieselfde tyd begin het. Sy sou altyd op die regte afstand moes staan van die dele van die selle wat pas begin is, bolvorms of silinders moes uithol en die vlakke tussenin moes opbou. Dit is selfs denkbaar dat 'n insek op 'n punt kan besluit om 'n sel te begin, en dan na buite beweeg: eers na een punt en dan na vyf ander punte, elkeen op die regte afstand van die middelpunt en van mekaar. So sou sy die snyvlakke kon maak en 'n afsonderlike seshoek bou. Maar ek weet nie van so 'n geval wat al waargeneem is nie. Dit sou ook geen voordeel inhou om 'n enkele seshoek te bou nie, want daarvoor is meer boustof nodig as vir 'n silinder.

Natuurlike seleksie werk net deur klein veranderinge in bou of instink op te stapel, en elkeen moet vir die individu voordelig wees in sy lewensomstandighede. Daarom kan 'n mens tereg vra: hoe kon 'n lang, geleidelike reeks veranderde bou-instinkte, wat almal na die huidige volmaakte bouplan gestreef het, die voorouers van die heuningby bevoordeel? Ek dink die antwoord is nie moeilik nie. Dit is bekend dat bye dikwels swaar kry om genoeg nektar te kry. Mnr. Tegetmeier vertel my dat proewe gewys het dat 'n korf bye nie minder nie as twaalf tot vyftien pond droë suiker gebruik om een pond was af te skei. 'n Geweldige hoeveelheid vloeibare nektar moet dus deur die bye in 'n korf versamel en gebruik word om die was af te skei wat hulle nodig het om hul koeke te bou. Boonop moet baie bye vir baie dae ledig bly terwyl hulle die was afskei. 'n Groot voorraad heuning is noodsaaklik om baie bye deur die winter te voed. En dit is bekend dat die veiligheid van die korf hoofsaaklik daarvan afhang dat baie bye aan die lewe gehou word. Om was te spaar, en so baie heuning te spaar, moet dus 'n uiters belangrike rede wees waarom 'n familie bye slaag.

Natuurlik kan die sukses van enige spesie by afhang van hoeveel parasiete of ander vyande dit het, of van heel ander oorsake. Dan sou dit glad nie afhang van hoeveel heuning die bye kan versamel nie. Maar laat ons aanneem dat hierdie laaste ding bepaal hoeveel van 'n hommelsoort in 'n land kan bestaan, soos dit waarskynlik dikwels doen. En laat ons verder aanneem dat die gemeenskap die hele winter deur leef en dus 'n voorraad heuning nodig het. Dan kan daar geen twyfel wees dat dit vir ons hommel 'n voordeel sou wees as 'n klein verandering in haar instink haar sou lei om haar wasselle naby mekaar te maak, sodat hulle mekaar effens sny nie. Selfs 'n gedeelde muur tussen net twee naburige selle sou 'n bietjie was spaar. Dit sou dus vir ons hommel al hoe voordeliger wees as sy haar selle al hoe meer reëlmatig maak, nader aan mekaar, en in 'n massa saamgepak, soos die selle van die Melipona. Want dan sou 'n groot deel van die buitewande van elke sel ook die wande van ander selle vorm, en baie was sou gespaar word. Om dieselfde rede sou dit weer vir die Melipona voordelig wees as sy haar selle nader aan mekaar maak, en in elke opsig meer reëlmatig as nou. Want dan, soos ons gesien het, sou die ronde oppervlakke heeltemal verdwyn en almal deur plat oppervlakke vervang word. En die Melipona sou 'n koek maak wat net so volmaak is soos dié van die heuningby. Verder as hierdie trap van volmaaktheid in boukuns kon natuurlike seleksie nie lei nie. Want sover ons kan sien, is die koek van die heuningby absoluut volmaak wat die spaar van was betref.

So kan die wonderlikste van alle bekende instinkte, dié van die heuningby, volgens my verklaar word. Natuurlike seleksie het voordeel getrek uit talle klein veranderinge, een ná die ander, in eenvoudiger instinkte. Stadig, en al hoe meer volmaak, het natuurlike seleksie die bye gelei om ewe groot bolvorms op 'n bepaalde afstand van mekaar in 'n dubbele laag uit te hol, en om die was op te bou en uit te grawe op die vlakke waar hulle mekaar sny. Natuurlik weet die bye net so min dat hulle hul bolvorms op een bepaalde afstand van mekaar maak, as wat hulle weet wat die verskillende hoeke van die seshoekige prismas en van die ruitvormige basisplaatjies is. Die dryfkrag van die proses van natuurlike seleksie was die spaar van was. Die swerm wat die minste heuning vermors het om was af te skei, het die beste gevaar. Dit het sy nuut verworwe spaarsame instink deur oorerwing aan nuwe swerms oorgedra. En hulle het op hul beurt weer die beste kans gehad om in die stryd om bestaan te slaag.

Daar is ongetwyfeld baie instinkte wat baie moeilik is om te verklaar en wat teen die teorie van natuurlike seleksie ingebring kan word. Daar is gevalle waar ons nie kan sien hoe 'n instink moontlik kon ontstaan het nie. Daar is gevalle waar ons van geen tussentrappe weet nie. Daar is instinkte wat oënskynlik so onbelangrik is dat natuurlike seleksie skaars op hulle kon inwerk. En daar is instinkte wat byna presies dieselfde is by diere wat so ver van mekaar op die leer van die natuur staan, dat ons hul ooreenkoms nie deur oorerwing van 'n gemeenskaplike stamvader kan verklaar nie. Ons moet dan glo dat hulle afsonderlik deur natuurlike seleksie verkry is. Ek sal nie hier op al hierdie gevalle ingaan nie. Ek sal my bepaal by een besondere moeilikheid wat eers vir my onoorkomelik gelyk het, en eintlik noodlottig vir my hele teorie. Ek bedoel die geslagloses, of onvrugbare wyfies, in insektegemeenskappe. Hierdie geslagloses verskil dikwels baie in instink en in bou van sowel die mannetjies as die vrugbare wyfies. En tog kan hulle nie hul soort voortplant nie, omdat hulle onvrugbaar is.

Die onderwerp verdien om baie breedvoerig bespreek te word, maar ek sal hier net een geval neem: dié van werkers, of onvrugbare miere. Hoe die werkers onvrugbaar geword het, is 'n moeilikheid. Maar dit is nie veel groter as by enige ander opvallende verandering in bou nie. Daar kan naamlik gewys word dat sommige insekte en ander gelede diere in die natuur soms onvrugbaar word. Gestel sulke insekte het in gemeenskappe gelewe, en dit was vir die gemeenskap voordelig dat elke jaar 'n aantal gebore word wat kan werk, maar nie kan voortplant nie. Dan sien ek nie 'n baie groot moeilikheid daarin dat natuurlike seleksie dit sou bewerkstellig nie. Maar ek moet hierdie eerste moeilikheid oorslaan. Die groot moeilikheid lê daarin dat die werkermiere baie verskil van sowel die mannetjies as die vrugbare wyfies. Hulle verskil in bou, soos in die vorm van die borsstuk en daarin dat hulle geen vlerke en soms geen oë het nie. En hulle verskil in instink. Wat net instink betref, sou die heuningby die geweldige verskil tussen die werkers en die volkome wyfies nog baie beter kon illustreer. As 'n werkermier of 'n ander geslaglose insek 'n gewone dier was, sou ek sonder om te huiwer aangeneem het dat al sy eienskappe stadig deur natuurlike seleksie verkry is. Dit sou gebeur het deurdat 'n individu gebore is met 'n klein, voordelige verandering in bou. Dit is deur sy nakomelinge geërf, wat weer gevarieer het en weer geselekteer is, en so aan. Maar by die werkermier het ons 'n insek wat baie van sy ouers verskil, en tog heeltemal onvrugbaar is. Dit kon dus nooit veranderinge in bou of instink, wat een ná die ander verkry is, aan nakomelinge oorgedra het nie. 'n Mens kan tereg vra: hoe kan ons hierdie geval met die teorie van natuurlike seleksie versoen?

Eerstens moet ons onthou dat ons ontelbare voorbeelde het, by mak diere en gekweekte plante sowel as in die natuur, van allerhande verskille in bou wat aan sekere ouderdomme of aan een van die twee geslagte gekoppel is. Ons het verskille wat nie net aan een geslag gekoppel is nie, maar net aan die kort tydjie wanneer die voortplantingstelsel aktief is. Dink aan die paringsvere van baie voëls, en aan die hoekige kake van die mannetjiesalm. Ons het selfs klein verskille in die horings van verskillende rasse beeste wat verband hou met 'n kunsmatig onvolkome toestand van die manlike geslag. Osse van sekere rasse het naamlik langer horings as osse van ander rasse, in vergelyking met die horings van die bulle of koeie van dieselfde rasse. Daarom sien ek geen werklike moeilikheid daarin dat 'n eienskap aan die onvrugbare toestand van sekere lede van insektegemeenskappe gekoppel geraak het nie. Die moeilikheid lê daarin om te verstaan hoe natuurlike seleksie sulke gekoppelde veranderinge in bou stadig kon opstapel.

Hierdie moeilikheid lyk onoorkomelik. Maar dit word kleiner, of verdwyn volgens my heeltemal, as ons onthou dat seleksie op die familie sowel as op die individu kan inwerk, en so die gewenste doel kan bereik. Neem 'n groente wat lekker smaak: dit word gekook, en die individu word vernietig. Maar die tuinier saai sade van dieselfde stam, en hy verwag met vertroue om amper dieselfde variëteit te kry. Beesteelers wil hê dat die vleis en vet mooi deurmekaar gemarmer moet wees. Die dier is geslag, maar die teler gaan met vertroue terug na dieselfde familie. Ek glo so sterk in die krag van seleksie dat ek nie twyfel nie: 'n ras beeste wat altyd osse met buitengewoon lang horings oplewer, sou stadig gevorm kon word. Die teler sou noukeurig moes dophou watter bulle en koeie, wanneer hulle gepaar word, osse met die langste horings voortbring. En tog sou geen enkele os ooit sy soort kon voortplant nie. Ek glo dit het net so met insekte gegaan wat in gemeenskappe leef. 'n Klein verandering in bou of instink, gekoppel aan die onvrugbare toestand van sekere lede van die gemeenskap, was voordelig vir die gemeenskap. Gevolglik het die vrugbare mannetjies en wyfies van daardie gemeenskap gefloreer. Hulle het aan hul vrugbare nakomelinge die neiging oorgedra om onvrugbare lede met dieselfde verandering voort te bring. En ek glo dat hierdie proses herhaal is, totdat die geweldige verskil tussen die vrugbare en onvrugbare wyfies van dieselfde spesie ontstaan het wat ons by baie insekte in gemeenskappe sien.

Maar ons het nog nie by die toppunt van die moeilikheid uitgekom nie. Die geslagloses van verskeie miere verskil naamlik nie net van die vrugbare wyfies en mannetjies nie, maar ook van mekaar, soms tot 'n byna ongelooflike mate. So word hulle in twee of selfs drie kastes verdeel. Boonop gaan die kastes gewoonlik nie geleidelik in mekaar oor nie. Hulle is heeltemal duidelik afgebaken, en verskil net so veel van mekaar as enige twee spesies van dieselfde genus, of liewer as enige twee genera van dieselfde familie. By Eciton is daar byvoorbeeld werker- en soldaatgeslagloses met buitengewoon verskillende kake en instinkte. By Cryptocerus dra die werkers van net een kaste 'n wonderlike soort skild op hul koppe, en niemand weet waarvoor dit gebruik word nie. By die Mexikaanse Myrmecocystus verlaat die werkers van een kaste nooit die nes nie. Hulle word gevoer deur die werkers van 'n ander kaste. Hulle het 'n geweldig groot agterlyf wat 'n soort heuning afskei. Dit vervang die heuning wat afgeskei word deur die plantluise – wat 'n mens die mak beeste kan noem wat ons Europese miere oppas of gevange hou.

'n Mens sal regtig dink dat ek 'n oordrewe vertroue in die beginsel van natuurlike seleksie het, as ek nie erken dat sulke wonderlike en goed bewese feite my teorie dadelik vernietig nie. Kom ons kyk eers na die eenvoudiger geval van geslaglose insekte wat almal tot een kaste behoort, of van dieselfde soort is. Volgens my is dit heeltemal moontlik dat natuurlike seleksie hulle anders as die vrugbare mannetjies en wyfies gemaak het. In hierdie geval kan ons gerus aflei, uit vergelyking met gewone variasies, dat elke klein, voordelige verandering waarskynlik eers nie by al die geslaglose individue in dieselfde nes verskyn het nie, maar net by 'n paar. Die vrugbare ouers wat die meeste geslagloses met die voordelige verandering voortgebring het, is toe lank en aanhoudend geselekteer. So het al die geslagloses uiteindelik die gewenste eienskap gekry. Volgens hierdie siening behoort ons soms geslaglose insekte van dieselfde spesie, in dieselfde nes, te vind wat trappe van verskil in bou toon. En dit vind ons wel, selfs dikwels – as ons in ag neem hoe min geslaglose insekte buite Europa noukeurig ondersoek is.

Mnr. F. Smith het gewys hoe verbasend die geslagloses van verskeie Britse miere van mekaar verskil in grootte en soms in kleur. Hy het ook gewys dat die uiterste vorms soms volmaak met mekaar verbind kan word deur individue wat uit dieselfde nes geneem is. Ek het self sulke volmaakte reekse van trappe vergelyk. Dit gebeur dikwels dat die groter of die kleiner werkers die talrykste is. Of albei, groot en klein, is talryk, terwyl dié van middelmatige grootte min is. Formica flava het groter en kleiner werkers, en ook 'n paar van middelmatige grootte. By hierdie spesie het die groter werkers enkelvoudige ogies (ocelli), soos mnr. F. Smith opgemerk het. Hulle is klein, maar 'n mens kan hulle duidelik sien. Die kleiner werkers se ocelli is daarenteen rudimentêr. Ek het 'n hele paar van hierdie werkers noukeurig oopgesny. Ek kan verseker dat die ogies by die kleiner werkers baie meer rudimentêr is as wat 'n mens net deur hul kleiner grootte kan verklaar. En ek glo vas, al durf ek dit nie so stellig beweer nie, dat die werkers van middelmatige grootte ocelli het wat presies tussenin is. Hier het ons dus twee groepe onvrugbare werkers in dieselfde nes. Hulle verskil nie net in grootte nie, maar ook in hul sigorgane, en tog word hulle deur 'n paar lede wat tussenin is, verbind.

Ek mag dalk effens afdwaal en byvoeg: gestel die kleiner werkers was vir die gemeenskap die nuttigste. En gestel die mannetjies en wyfies wat al hoe meer van die kleiner werkers voortgebring het, is gedurig geselekteer, totdat al die werkers so geword het. Dan sou ons 'n spesie mier gehad het met geslagloses wat byna dieselfde is as dié van Myrmica. Die werkers van Myrmica het naamlik nie eens rudimentêre ocelli nie, hoewel die mannetjie- en wyfiemiere van hierdie genus goed ontwikkelde ocelli het.

Ek kan nog een geval noem. Ek het so vas verwag om trappe van verskil te vind in belangrike punte van bou tussen die verskillende kastes geslagloses van dieselfde spesie, dat ek graag mnr. F. Smith se aanbod aanvaar het. Hy het my talle monsters uit dieselfde nes van die swerfmier (Anomma) van Wes-Afrika aangebied. Die leser sal die verskil tussen hierdie werkers dalk die beste verstaan as ek nie die werklike mates gee nie, maar 'n heeltemal juiste vergelyking. Die verskil was dieselfde asof ons 'n span werkers 'n huis sien bou, van wie baie vyf voet vier duim lank is en baie sestien voet lank. Maar ons moet ons voorstel dat die groter werkers koppe het wat vier keer, in plaas van drie keer, so groot is as dié van die kleiner mense, en kake wat byna vyf keer so groot is. Boonop het die kake van die werkermiere van die verskillende groottes wonderlik verskil in vorm, en in die vorm en getal van die tande. Maar die belangrike feit vir ons is dit: hoewel die werkers in kastes van verskillende groottes ingedeel kan word, gaan hulle tog ongemerk in mekaar oor. En die baie verskillende bou van hul kake doen dit ook. Oor hierdie laaste punt praat ek met vertroue, want mnr. Lubbock het vir my met die camera lucida tekeninge gemaak van die kake wat ek uit die werkers van die verskillende groottes uitgesny het.

Met hierdie feite voor my glo ek dat natuurlike seleksie, deur op die vrugbare ouers in te werk, 'n spesie kon vorm wat gereeld geslagloses voortbring. Hulle kon almal groot wees met een soort kaak, of almal klein met kake wat baie anders gebou is. Of laastens – en dit is die toppunt van ons moeilikheid – kon daar gelyktydig een groep werkers van een grootte en bou wees, en 'n ander groep van 'n ander grootte en bou. Eers sou 'n geleidelike reeks gevorm gewees het, soos by die swerfmier. Dan sou die uiterste vorms, omdat hulle vir die gemeenskap die nuttigste was, in al hoe groter getalle voortgebring word. Dit sou gebeur deur natuurlike seleksie van die ouers wat hulle voortgebring het, totdat geen werkers met 'n bou wat tussenin is, meer gebore is nie.

So het die wonderlike feit volgens my ontstaan dat twee duidelik afgebakende kastes onvrugbare werkers in dieselfde nes voorkom, wat baie verskil van mekaar en van hul ouers. Ons kan sien hoe nuttig dit vir 'n gemeenskap insekte kon wees om hulle voort te bring. Dit werk volgens dieselfde beginsel as wat arbeidsverdeling nuttig is vir die beskaafde mens. Miere werk met oorgeërfde instinkte en met oorgeërfde gereedskap of wapens, en nie met aangeleerde kennis en gemaakte werktuie nie. Daarom kon 'n volmaakte arbeidsverdeling by hulle net bereik word as die werkers onvrugbaar is. As hulle vrugbaar was, sou hulle onderling gekruis het, en hul instinkte en bou sou deurmekaar geraak het. En ek glo dat die natuur hierdie bewonderenswaardige arbeidsverdeling in miergemeenskappe deur middel van natuurlike seleksie bewerkstellig het.

Maar ek moet erken dat ek, met al my geloof in hierdie beginsel, nooit sou verwag het dat natuurlike seleksie so doeltreffend kan wees nie, as hierdie geslaglose insekte my nie daarvan oortuig het nie. Ek het hierdie geval dus 'n bietjie breedvoerig bespreek, al is dit glad nie genoeg nie. Ek wou die krag van natuurlike seleksie wys, en ook omdat dit verreweg die ernstigste besondere moeilikheid is wat my teorie teëgekom het. Die geval is ook baie interessant. Dit bewys dat enige hoeveelheid verandering in bou, by diere sowel as by plante, bereik kan word deur talle klein variasies op te stapel. Ons moet hulle toevallig noem, en hulle is op een of ander manier voordelig – sonder dat oefening of gewoonte 'n rol gespeel het. Want geen hoeveelheid oefening, gewoonte of wilskrag by die heeltemal onvrugbare lede van 'n gemeenskap kon moontlik die bou of instinkte beïnvloed van die vrugbare lede, wat alleen nakomelinge nalaat nie. Dit verbaas my dat niemand nog hierdie oortuigende geval van geslaglose insekte teen Lamarck se bekende leer ingebring het nie.

Ek het in hierdie hoofstuk kortliks probeer wys dat die verstandseienskappe van ons mak diere varieer, en dat die variasies oorgeërf word. Nog korter het ek probeer wys dat instinkte in die natuur effens varieer. Niemand sal betwis dat instinkte vir elke dier uiters belangrik is nie. Daarom sien ek geen moeilikheid daarin dat natuurlike seleksie, wanneer die lewensomstandighede verander, klein veranderinge in instink tot enige mate en in enige nuttige rigting kan opstapel nie. In sommige gevalle het gewoonte, of gebruik en onbruik, waarskynlik 'n rol gespeel. Ek beweer nie dat die feite in hierdie hoofstuk my teorie baie versterk nie. Maar na my beste oordeel vernietig nie een van die moeilike gevalle dit nie. Daarteenoor is daar 'n paar dinge wat almal die teorie van natuurlike seleksie ondersteun. Instinkte is nie altyd absoluut volmaak nie en kan foute maak. Geen instink is net tot voordeel van ander diere voortgebring nie, maar elke dier trek voordeel uit die instinkte van ander. En die reël in die natuurlike geskiedenis, "natura non facit saltum" (die natuur maak geen spronge nie), geld vir instinkte sowel as vir die bou van die liggaam. Dit kan maklik verklaar word volgens die sienings hierbo, maar andersins kan dit glad nie verklaar word nie.

Hierdie teorie word ook versterk deur 'n paar ander feite oor instinkte. Neem die algemene geval van nou verwante, maar beslis aparte spesies. Hulle bewoon ver uitmekaar dele van die wêreld en leef onder taamlik verskillende lewensomstandighede, en tog het hulle dikwels byna dieselfde instinkte behou. Ons kan byvoorbeeld volgens die beginsel van oorerwing verstaan waarom die lyster van Suid-Amerika sy nes van binne op dieselfde eienaardige manier met modder uitsmeer as ons Britse lyster. Ons kan verstaan waarom die winterkoninkie-mannetjies (Troglodytes) van Noord-Amerika "mannetjiesneste" bou om in te slaap, net soos die mannetjies van ons eie, aparte winterkoninkie – 'n gewoonte wat heeltemal verskil van dié van enige ander bekende voël. Laastens is dit dalk nie 'n logiese afleiding nie, maar vir my verbeelding is dit baie meer bevredigend om sekere instinkte op 'n ander manier te sien. Dink aan die jong koekoek wat sy pleegbroers uit die nes stoot, aan miere wat slawe maak, en aan die larwes van die Ichneumonidæ wat binne-in die lewende liggame van ruspes vreet. Ek sien hulle nie as instinkte wat spesiaal gegee of geskep is nie. Ek sien hulle as klein gevolge van een algemene wet wat lei tot die vooruitgang van alle lewende wesens, naamlik: vermeerder, varieer, laat die sterkstes lewe en die swakstes sterf.

Pierre Huber (1777–1840) was 'n Switserse natuurkenner wat veral miere bestudeer het. Sy vader, François Huber, was beroemd vir sy werk oor heuningbye, al was hy blind.

Die camera lucida is 'n optiese hulpmiddel met 'n prisma waarmee 'n mens 'n beeld uit 'n mikroskoop presies kan natrek.