Katha Upanishad · Sesde deel

¹ Hierdie ou ashvattha-boom het sy wortel bo en sy takke onder. Daardie is rein, Daardie is Brahman, Daardie alleen word die Onsterflike genoem. Al die wêrelde rus in Daardie. Niemand gaan verby Daardie nie. Waarlik, hierdie is Daardie.

Hierdie vers dui die oorsprong aan van die boom van die skepping (die Samsara-Vriksha), wat bo in Brahman, die Hoogste, gewortel is en sy takke afwaarts in die sigbare wêreld uitstuur. Hitte en koue, genot en pyn, geboorte en dood, en al die wisselende toestande van die sterflike ryk: dit is die takke; maar die oorsprong van die boom, Brahman, is ewig rein, onveranderlik, vry en sonder dood. Van die hoogste engelagtige wese tot die kleinste atoom: alle geskape dinge het hulle oorsprong in Hom. Hy is die fondament van die heelal. Daar is niks verby Hom nie.

² Wat ook al in die heelal bestaan, het uit Prana ontstaan en tril in Prana. Daardie is 'n geweldige verskrikking, soos 'n opgehefte donderstraal. Wie Daardie ken, word onsterflik.

³ Uit vrees vir Hom brand die vuur, uit vrees vir Hom skyn die son. Uit vrees vir Hom snel Indra en Vayu en die Dood, die vyfde, voort.

Net soos die liggaam nie sonder die siel kan lewe of handel nie, kan niks in die geskape wêreld onafhanklik van Brahman bestaan nie, want Hy is die grondslag van alle bestaan. Sy posisie is soos dié van 'n koning wat almal moet gehoorsaam; daarom word gesê dat die gode van son, maan, wind en reën Sy bevele uitvoer. Hy word met 'n opgehefte donderstraal vergelyk weens die onpartydige en onontkombare aard van Sy wet, wat alle magte, groot of klein, volkome moet gehoorsaam.

⁴ As 'n mens nie in staat is om Hom te ken voordat die liggaam ontbind nie, kry hy weer 'n liggaam in die geskape wêrelde.

Sodra 'n mens kennis van die Hoogste verkry, is hy bevry; maar as hy nie daarin slaag om sulke kennis te verkry voordat sy siel van die liggaam geskei word nie, moet hy ander liggame aanneem en telkens terugkeer na hierdie ryk van geboorte en dood, totdat hy deur allerlei ervarings die aard van die Hoogste en sy verhouding tot Hom besef.

⁵ Soos in 'n spieël, so word Hy binne-in jouself gesien; soos in 'n droom, so (word Hy gesien) in die wêreld van die vaders (die afgestorwe geeste); soos in water, so (word Hy gesien) in die wêreld van die Gandharvas (die ryk van die engele). Soos lig en skaduwee, so (word Hy gesien) in die wêreld van Brahma (die Skepper).

Wanneer 'n mens met 'n gesuiwerde begrip God binne-in jouself aanskou, is die beeld duidelik soos in 'n blinkgepoleerde spieël; maar 'n mens kan nie 'n helder visioen van die Hoogste kry deur die verskillende ryke te bereik wat as hemele bekend staan, waar 'n mens die vrug van jou goeie dade pluk nie. Net deur jou hoogste bewussyn hier in hierdie lewe te ontwikkel, kan die volmaakte aanskouing van God bereik word.

⁶ Wanneer 'n wyse mens weet dat die sintuie anders is (as die Atman) en dat hulle opkoms en ondergang apart (van die Atman) is, treur hy nie meer nie.

'n Wyse mens verwar nooit die Atman, wat sonder geboorte en sonder dood is, met dit wat 'n begin en 'n einde het nie. Wanneer hy dus sien hoe sy sintuie en sy liggaam toeneem en afneem, weet hy dat sy ware Self binne-in nooit deur hierdie uiterlike veranderinge geraak kan word nie, en daarom bly hy onbewoë.

⁷ Hoër as die sintuie is die verstand, hoër as die verstand is die intellek, hoër as die intellek is die groot Atman, hoër as die Atman is die Ongemanifesteerde.

⁸ Anderkant die Ongemanifesteerde is die alomteenwoordige en onwaarneembare Wese (Purusha). Deur Hom te ken, word die sterfling bevry en bereik hy onsterflikheid.

Hierdie indeling van die individu in sintuie, verstand, intellek, selfbewussyn, ongedifferensieerde skeppende energie en die Absolute Self word verduidelik in die kommentaar by vers 11 van die Derde deel.

⁹ Sy vorm kan nie gesien word nie. Niemand kan Hom met die oog sien nie. Hy word waargeneem deur die hart, deur die intellek en deur die verstand. Wie dit weet, word onsterflik.

Omdat die Hoogste sonder vorm is, kan Hy nie deur die sintuie waargeneem word nie; daarom moet alle kennis van Hom verkry word deur die fyner vermoëns van hart, intellek en verstand, wat net ontwikkel word deur die suiwerende oefening van meditasie.

¹⁰ Wanneer die vyf organe van waarneming stil word, saam met die verstand, en die intellek ophou om aktief te wees: dit word die hoogste toestand genoem.

Die leermeester wys nou vir Nachiketas die proses waardeur die transendentale visioen bereik kan word. Die uitgaande sintuie (sien, hoor, ruik, voel, proe), die rustelose verstand en die intellek: almal moet ingetrek en tot rus gebring word. Die toestand van ewewig wat so bereik word, word die hoogste toestand genoem, omdat al die kragte van 'n mens se wese verenig en saamgetrek word; en dit lei onvermydelik tot bo-sintuiglike visie.

¹¹ Hierdie vaste terughou van die sintuie is wat as joga bekend staan. Dan moet 'n mens waaksaam word, want joga kom en gaan.

Joga beteken letterlik om die laer self met die Hoër Self te verbind of te verenig, die objek met die subjek, die aanbidder met God. Om hierdie eenheid te verkry, moet 'n mens jou egter eers losmaak van alles wat die liggaamlike, verstandelike en intellektuele kragte versprei; daarom moet die uitgaande waarnemings van die uiterlike wêreld losgemaak en na binne getrek word. Wanneer dit deur aanhoudende oefening in konsentrasie en meditasie bereik is, vind die eenwording vanself plaas. Maar dit kan weer verlore gaan, tensy 'n mens waaksaam is.

¹² Hy kan nie bereik word deur spraak, deur die verstand of deur die oog nie. Hoe kan Daardie besef word, behalwe deur hom wat sê "Hy is"?

¹³ Hy moet besef word as "Hy is" en ook as die werklikheid van albei (die sigbare en die onsigbare). Wie Hom ken as "Hy is", aan hom alleen word Sy ware natuur geopenbaar.

Hierdie bo-sintuiglike visie kan nie deur die mens se gewone vermoëns verkry word nie. Deur die verstand, die oog of spraak kan die sigbare eienskappe van die Goddelike begryp word; maar net iemand wat die bo-sintuiglike sig verkry het, kan God se bestaan direk waarneem en beslis verklaar dat "Hy is", dat Hy alleen in sowel die sigbare as die onsigbare wêreld bestaan.

¹⁴ Wanneer al die begeertes wat in die hart woon, ophou, dan word die sterfling onsterflik en bereik hy Brahman hier.

¹⁵ Wanneer al die bande van die hart hier deurgesny word, dan word die sterfling onsterflik. So is die lering.

¹⁶ Daar is honderd-en-een senuwees van die hart. Een daarvan dring deur tot in die middel van die kop. Wie daardeur opwaarts gaan, bereik onsterflikheid. Die ander (honderd senuweebane) lei by die heengaan na verskillende wêrelde.

Die senustelsel van die liggaam verskaf die kanale waarlangs die verstand beweeg; die rigting waarin dit beweeg, word deur sy begeertes en neigings bepaal. Wanneer die verstand rein en sonder begeerte word, neem dit die opwaartse koers en gaan dit by die heengaan uit deur die onsigbare opening bo-op die kop; maar solank dit vol begeertes bly, gaan sy koers afwaarts na die ryke waar daardie begeertes bevredig kan word.

¹⁷ Die Purusha, die innerlike Self, so groot soos 'n duim, sit altyd in die hart van alle lewende wesens. Met volharding moet die mens Hom uit sy liggaam trek, soos 'n mens die binneste stingel uit 'n grashalm trek. 'n Mens moet Hom ken as rein en onsterflik, as rein en onsterflik.

Soos in die Vierde deel, vers 12, verduidelik is, word die innerlike Self, al is Dit onbegrens, beskryf as "so groot soos 'n duim" weens Sy woonplek in die hart, wat dikwels met 'n lotusknop vergelyk word wat in grootte en vorm soos 'n duim lyk. Deur die proses van standvastige onderskeiding moet 'n mens leer om die Siel van die liggaam te onderskei, net soos 'n mens die murg uit 'n riet haal.

¹⁸ So het Nachiketas, nadat hy hierdie wysheid verkry het wat die Heerser van die Dood hom geleer het, saam met al die reëls van joga, vry geword van onreinheid en dood en Brahman (die Hoogste) bereik. So sal dit ook gaan met enigeen anders wat net so die aard van die Self ken.

Mag Hy (die Hoogste Wese) ons albei beskerm. Mag Hy behae in ons hê. Mag ons krag verkry. Mag ons studie vir ons verligting bring. Mag daar geen vyandskap tussen ons wees nie.

Om! Vrede! Vrede! Vrede!

Hier eindig hierdie Upanishad