Oor die tweede uittog van ons goeie ridder Don Quijote van La Mancha

Op daardie oomblik het Don Quijote begin skreeu: "Hierheen, hierheen, dapper ridders! Nou is dit tyd om die krag van julle sterk arms te toon, want die hofridders is besig om die oorhand in die toernooi te kry!" Weggeroep deur hierdie lawaai en geskreeu, het hulle nie verder gegaan met die ondersoek van die oorblywende boeke nie. Daarom word gemeen dat "Die Carolea", "Die Leeu van Spanje" en "Die Dade van die Keiser", geskryf deur Don Luis de Ávila, ongesien en ongehoord die vuur in is. Hulle was ongetwyfeld van die wat oorgebly het, en as die pastoor hulle gesien het, sou hulle miskien nie so 'n harde vonnis gekry het nie.

Toe hulle by Don Quijote kom, was hy al uit die bed. Hy het nog steeds geskreeu en geraas en links en regs rondgekap en gesteek, so wawyd wakker asof hy nooit geslaap het nie.

Hulle het hom vasgegryp en hom met geweld terug in die bed gekry. Toe hy 'n bietjie bedaar het, het hy hom tot die pastoor gewend en gesê: "Waarlik, Señor Aartsbiskop Turpin, dit is 'n groot skande vir ons wat onsself die Twaalf Pare noem, dat ons die hofridders so agteloos die oorwinning in hierdie toernooi laat behaal, terwyl ons, die avonturiers, die vorige drie dae die eer weggedra het."

Turpin, die aartsbiskop van Reims, veg in die ou Franse heldeverhale saam met die Twaalf Pare van Karel die Grote.

"Bly stil, ou maat," het die pastoor gesê. "As God wil, sal die geluk draai, en wat vandag verloor is, kan môre gewen word. Laat u Genade nou maar eers na u gesondheid kyk, want dit lyk vir my u is oormoeg, as u nie erg gewond is nie."

"Gewond nie," het Don Quijote gesê, "maar ongetwyfeld gekneus en verslaan, want daardie baster Don Roland het my met die stam van 'n eikeboom bygedam, en dit alles uit jaloesie, omdat hy sien dat ek alleen hom in sy heldedade ewenaar. Maar ek sal myself nie Reinaldos van Montalbán noem nie as hy my nie daarvoor betaal nie, ten spyte van al sy towerkunste, sodra ek uit hierdie bed opstaan. Laat hulle my nou eers iets te ete bring, want ek voel dit is wat my die meeste goed sal doen, en laat die wraak aan my oor."

Hulle het gedoen soos hy gevra het. Hulle het hom iets te ete gegee, en weer het hy aan die slaap geraak, en hulle verstom gelaat oor sy malligheid.

Daardie nag het die huishoudster al die boeke wat op die werf en in die hele huis was, tot as verbrand. Daar moes sommige gewees het wat verdien het om in ewige argiewe bewaar te word, maar hulle lot en die luiheid van die ondersoeker het dit nie toegelaat nie. En so is in hulle die spreekwoord bewaarheid dat die onskuldiges moet boet vir die skuldiges.

Een van die geneesmiddels wat die pastoor en die barbier dadelik op hulle vriend se kwaal toegepas het, was om die kamer waar die boeke was, toe te messel en te pleister, sodat hy hulle nie sou kry wanneer hy opstaan nie (want as die oorsaak weg is, hou die gevolg dalk op). Dan kon hulle sê dat 'n towenaar hulle weggevoer het, kamer en al. Dit is ook met alle spoed gedoen. Twee dae later het Don Quijote opgestaan, en die eerste ding wat hy gedoen het, was om na sy boeke te gaan kyk. Toe hy nie die kamer kry waar hy dit gelos het nie, het hy van kant tot kant rondgedwaal en daarna gesoek. Hy het by die plek gekom waar die deur altyd was, en dit met sy hande betas, en sy oë in alle rigtings gedraai en gerol sonder om 'n woord te sê. Maar ná 'n hele ruk het hy sy huishoudster gevra waar die kamer met sy boeke dan was.

Die huishoudster, wat al deeglik geleer was wat sy moes antwoord, het gesê: "Watter kamer of watter niks soek u Genade? Hier is nie meer kamer of boeke in hierdie huis nie, want die duiwel self het alles weggevat."

"Dit was nie die duiwel nie," het die niggie gesê, "maar 'n towenaar wat een nag op 'n wolk gekom het, die dag nadat u Genade hier weg is. Hy het afgeklim van 'n slang waarop hy gery het en die kamer binnegegaan, en wat hy daar gedoen het, weet ek nie. Maar ná 'n rukkie het hy deur die dak weggevlieg en die huis vol rook gelos. En toe ons gaan kyk wat hy gedoen het, het ons nie boek of kamer gesien nie. Maar ons onthou baie goed, die huishoudster en ek, dat die ou skurk met die weggaan hard gesê het dat hy, oor 'n persoonlike wrok wat hy teen die eienaar van die boeke en die kamer koester, kwaad in daardie huis gedoen het wat mettertyd uitgevind sou word. Hy het ook gesê sy naam is die Wyse Muñatón."

"Hy moes Frestón gesê het," het Don Quijote gesê.

"Ek weet nie of hy homself Frestón of Fritón genoem het nie," het die huishoudster gesê. "Ek weet net sy naam het op 'tón' geëindig."

Frestón is die towenaar wat volgens die ridderboek Don Belianís van Griekeland die oorspronklike verhaal sou geskryf het.

"Dit is so," het Don Quijote gesê. "En hy is 'n wyse towenaar, 'n groot vyand van my, wat 'n wrok teen my het, want hy weet deur sy kunste en geleerdheid dat ek mettertyd in 'n tweegeveg sal veg met 'n ridder wat sy vriend is, en dat ek hom sal oorwin, en hy sal dit nie kan verhinder nie. Daarom probeer hy my al die kwaad aandoen wat hy kan. Maar ek belowe hom: dit sal vir hom moeilik wees om te keer of te ontduik wat deur die Hemel bepaal is."

"Wie twyfel daaraan?" het die niggie gesê. "Maar oom, wie meng u in hierdie rusies in? Sou dit nie beter wees om in vrede in u eie huis te bly nie, in plaas daarvan om die wêreld deur te swerf op soek na beter brood as wat van koring gebak word, sonder om ooit te bedink dat baie gaan wol haal en geskeer terugkom?"

"Ag, my niggie," het Don Quijote geantwoord, "hoe ver is jy verkeerd in jou berekening! Voordat hulle mý skeer, sal ek die baarde van almal uitgepluk en afgestroop het wat dit waag om net die puntjie van een van my hare aan te raak."

Die twee wou niks verder antwoord nie, want hulle het gesien sy humeur begin opvlam.

Kortom, hy het toe vyftien dae baie rustig tuis gebly, sonder om enige teken te gee dat hy lus was om weer met sy vorige waandenkbeelde te begin. In hierdie tyd het hy lewendige gesprekke gevoer met sy twee ou vriende, die pastoor en die barbier, oor die punt wat hy volgehou het: dat dolende ridders dit was waaraan die wêreld die meeste behoefte gehad het, en dat die herlewing van die dolende ridderskap in hom bewerkstellig sou word. Die pastoor het hom soms teëgespreek en soms met hom saamgestem, want as hy nie hierdie voorsorg getref het nie, sou hy hom nie tot sy sinne kon bring nie.

Intussen het Don Quijote 'n plaasarbeider bewerk, 'n buurman van hom, 'n eerlike man (as 'n mens dié titel ooit aan iemand kan gee wat arm is), maar met baie min verstand in sy kop. Kortom, hy het so op hom ingepraat, met soveel oorredings en beloftes, dat die arme lummel besluit het om saam met hom uit te trek en hom as skildknaap te dien. Onder andere het Don Quijote vir hom gesê dat hy graag saam met hom behoort te gaan, want enige oomblik kon daar 'n avontuur opduik wat in 'n oogwink 'n eiland kon wen, en dan sou hy hom goewerneur daarvan maak. Op grond van hierdie en soortgelyke beloftes het Sancho Panza (want so het die arbeider geheet) vrou en kinders gelos en hom as skildknaap by sy buurman verhuur.

Daarna het Don Quijote begin om geld bymekaar te maak. Hy het een ding verkoop en 'n ander verpand, en elke keer 'n slegte transaksie aangegaan, maar hy het 'n taamlike som bymekaargekry. Hy het vir hom 'n rondskild gekry, wat hy by 'n vriend geleen het, en sy stukkende helm so goed as wat hy kon herstel. Toe het hy sy skildknaap Sancho laat weet op watter dag en uur hy van plan was om te vertrek, sodat hy kon saambring wat hy die nodigste gedink het. Bo alles het hy hom beveel om saalsakke saam te bring. Die ander het gesê hy sal, en dat hy ook van plan was om 'n baie goeie donkie wat hy gehad het, saam te bring, want hy was nie baie lief vir stap nie. Oor die donkie het Don Quijote effens gehuiwer. Hy het probeer onthou of hy al van 'n dolende ridder gehoor het wat 'n skildknaap op 'n donkie saamgeneem het, maar hy kon aan geen enkele voorbeeld dink nie. Tog het hy besluit om hom saam te neem, met die plan om hom 'n eerbaarder rydier te gee sodra die kans hom voordoen, deur die perd van die eerste onbeskofte ridder wat hy teëkom, toe te eien. Homself het hy van hemde en sulke ander dinge voorsien as wat hy kon, volgens die raad wat die herbergier hom gegee het. Toe dit alles gedoen is, het hulle sonder om te groet, Sancho Panza nie van sy vrou en kinders nie en Don Quijote nie van sy huishoudster en niggie nie, een nag ongesien deur enigiemand uit die dorp vertrek. Hulle het in daardie nag so goed gevorder dat hulle teen dagbreek veilig gevoel het dat niemand hulle sou vind nie, al sou daar na hulle gesoek word.

Sancho het op sy donkie gery soos 'n aartsvader, met sy saalsakke en sy wynsak, en hy het baie verlang om homself gou as goewerneur te sien van die eiland wat sy meester hom belowe het. Don Quijote het besluit om dieselfde roete en pad te neem as op sy eerste tog, oor die Campo de Montiel. Hy het dit hierdie keer met minder ongemak gery as die vorige keer, want dit was vroeg in die oggend, en omdat die sonstrale skuins op hulle geval het, het die hitte hulle nie gepla nie.

En nou het Sancho Panza vir sy meester gesê: "U Genade moet tog onthou, Señor Dolende Ridder, om nie van die eiland te vergeet wat u my belowe het nie, want hoe groot hy ook al is, ek sal hom kan regeer."

Waarop Don Quijote geantwoord het: "Jy moet weet, vriend Sancho Panza, dat dit 'n baie algemene gebruik onder die dolende ridders van ouds was om hulle skildknape goewerneurs te maak van die eilande of koninkryke wat hulle verower het, en ek is vasbeslote dat dit nie aan my sal ontbreek om so 'n mildelike gewoonte na te kom nie. Inteendeel, ek is van plan om dit nog te verbeter. Want hulle het soms, en miskien die meeste kere, gewag totdat hulle skildknape oud was, en eers toe hulle genoeg gehad het van diens en swaar dae en nog swaarder nagte, het hulle hulle die een of ander titel gegee, van graaf, of hoogstens markies, van een of ander vallei of provinsie, groot of klein. Maar as jy lewe en ek lewe, kan dit goed wees dat ek binne ses dae 'n koninkryk verower wat ander koninkryke onder hom het, en dit sal net die regte ding wees om jou koning van een daarvan te laat kroon. En jy hoef dit ook nie wonderlik te vind nie, want aan sulke ridders val dinge en geleenthede op so 'n ongehoorde en onverwagte manier te beurt, dat ek jou maklik nog meer kan gee as wat ek jou belowe."

"In daardie geval," het Sancho Panza gesê, "as ek deur een van daai wonderwerke waarvan u Genade praat, 'n koning sou word, dan sou selfs Juana Gutiérrez, my ou vrou, 'n koningin word en my kinders infantes."

Infantes is die Spaanse titel vir die prinse en prinsesse van die koninklike huis.

"Wel, wie twyfel daaraan?" het Don Quijote gesê.

"Ek twyfel daaraan," het Sancho Panza geantwoord, "want wat my aangaan, is ek oortuig dat al sou God koninkryke op die aarde laat neerreën, nie een daarvan op Mari Gutiérrez se kop sou pas nie. Ek sê vir u, señor, as koningin is sy nie twee maravedí's werd nie. Gravin sal haar beter pas, en dan nog net met die Here se hulp."

Die maravedí was 'n Spaanse munt van baie min waarde. Dat Sancho se vrou hier eers Juana en dan Mari heet, is Cervantes se eie vergissing, en dit staan so in die oorspronklike.

"Laat dit aan God oor, Sancho," het Don Quijote geantwoord, "want Hy sal haar gee wat haar die beste pas. Maar moet jouself nie so gering ag dat jy met iets minder tevrede sal wees as om goewerneur van 'n provinsie te word nie."

"Dit sal ek nie, señor," het Sancho geantwoord, "veral nie met so 'n man van aansien as meester soos u Genade nie, wat sal weet om my alles te gee wat by my pas en wat ek kan dra."