Wat is slegtheid? Dit is iets wat jy al dikwels gesien het. En wanneer enigiets gebeur, hou dit in gedagte: dit is iets wat jy al dikwels gesien het. Oral, op en af, sal jy dieselfde dinge kry. Die ou geskiedenisboeke is vol daarvan, dié van die middeleeue en dié van ons eie tyd; stede en huise is nou vol daarvan. Daar is niks nuuts nie: alles is bekend en alles is van korte duur.

Hoe kan jou beginsels doodgaan, tensy die gedagtes wat daarby hoort, uitgedoof word? Maar dit is in jou mag om daardie gedagtes aanhoudend weer aan die brand te blaas. Ek kan oor enigiets die mening hê wat ek behoort te hê. As ek dit kan, waarom is ek ontsteld? Die dinge buite my verstand het hoegenaamd niks met my verstand te doen nie. Laat dit jou ingesteldheid wees, en jy staan regop. Dit is in jou mag om jou lewe terug te kry. Kyk weer na dinge soos jy vroeër na hulle gekyk het; want daarin lê die herstel van jou lewe.

Die leë vertoon, toneelstukke, troppe skape, kuddes beeste, oefeninge met spiese, 'n been wat vir klein hondjies gegooi word, 'n stukkie brood in 'n visdam, miere wat swoeg en vragte dra, bang muisies wat rondhardloop, poppe wat aan toutjies getrek word: dit is alles dieselfde. Dit is dan jou plig om te midde van sulke dinge goedgehumeurd te wees en nie trots nie; maar besef tog dat elke mens net soveel werd is as die dinge waarmee hy hom besig hou.

In 'n gesprek moet jy let op wat gesê word, en by elke handeling moet jy kyk wat gedoen word. By die een moet jy dadelik sien waarop dit gemik is, en by die ander moet jy mooi oplet wat dit eintlik beteken.

Is my verstand goed genoeg vir hierdie taak of nie? As dit goed genoeg is, gebruik ek dit vir die werk as 'n gereedskapstuk wat die natuur van die geheel my gegee het. Maar as dit nie goed genoeg is nie, dan tree ek terug en laat die werk oor aan iemand wat dit beter kan doen, tensy daar 'n rede is waarom ek dit nie moet doen nie; of ek doen dit so goed as wat ek kan en kry iemand om my te help wat, met die hulp van my leidende deel, kan doen wat nou gepas en nuttig is vir die algemene belang. Want alles wat ek doen, alleen of saam met iemand anders, moet net op een ding gerig wees: op wat nuttig is en by die gemeenskap pas.

Hoeveel mense wat eens beroemd was, is al vergete; en hoeveel van dié wat ander se roem besing het, is al lankal dood.

Moenie skaam wees om gehelp te word nie; want jy moet jou plig doen soos 'n soldaat wat 'n stad bestorm. Wat dan as jy mank is en nie alleen op die stadsmuur kan klim nie, maar dit met iemand anders se hulp wel kan doen?

Moenie dat toekomstige dinge jou ontstel nie, want jy sal by hulle uitkom as dit moet, en dan sal jy dieselfde rede by jou hê wat jy nou vir die dinge van vandag gebruik.

Alle dinge is met mekaar verweef, en die band is heilig; daar is amper niks wat nie met iets anders verbind is nie. Want alles is saamgevoeg, en saam vorm hulle dieselfde wêreldorde. Daar is een heelal wat uit alle dinge bestaan, en een God wat deur alles heen is, en een stof, en een wet, een gemeenskaplike rede in alle denkende wesens, en een waarheid; as daar ten minste ook een volmaaktheid is vir alle wesens wat van dieselfde stam is en deel het aan dieselfde rede.

Alles wat stoflik is, verdwyn gou in die stof van die geheel; en elke oorsaak word baie gou weer opgeneem in die rede van die heelal; en die herinnering aan alles word baie gou deur die tyd toegegooi.

Vir 'n redelike wese is dieselfde daad volgens die natuur en volgens die rede.

Staan regop, of word regop gehou. Net soos die ledemate van een liggaam saamwerk, so is dit ook met redelike wesens wat apart bestaan, want hulle is gemaak om saam te werk. Jy sal dit beter begryp as jy gereeld vir jouself sê: Ek is 'n lidmaat van die liggaam van redelike wesens. Maar as jy sê jy is net 'n deel daarvan, soos 'n onderdeel van 'n masjien, dan het jy die mense nog nie van harte lief nie; dan bring dit jou nog nie vreugde om goed te doen bloot ter wille van die goeddoen nie; dan doen jy dit nog net omdat dit so hoort, en nog nie asof jy jouself goed doen nie.

Laat van buite val wat wil op die dele van my wat die gevolge daarvan kan voel. Daardie dele wat dit voel, kan kla as hulle wil. Maar ek self is nie beseer nie, tensy ek dink dat wat gebeur het iets slegs is. En dit is in my mag om dit nie so te dink nie.

Wat iemand ook al doen of sê, ek moet goed wees; net soos goud of smarag of purper altyd sou sê: Wat iemand ook al doen of sê, ek moet smarag wees en my kleur behou.

Die leidende deel ontstel homself nie; ek bedoel, dit maak homself nie bang nie en veroorsaak homself nie pyn nie. Maar as iemand anders dit bang kan maak of pyn kan aandoen, laat hom dit doen. Want die leidende deel sal homself nie deur sy eie mening in daardie rigting stuur nie. Laat die liggaam self sorg, as dit kan, dat dit niks ly nie, en laat dit praat as dit wel ly. Maar die siel self, dit wat vrees en pyn ervaar en wat ten volle die mag het om 'n mening daaroor te vorm, sal niks ly nie, want dit sal nooit tot so 'n oordeel afdwaal nie. Die leidende deel het op sigself niks nodig nie, tensy dit vir homself 'n behoefte skep; en daarom is dit vry van onrus en onbelemmerd, as dit homself nie ontstel en belemmer nie.

Geluk beteken om 'n goeie gees in jou te hê, of iets goeds. Wat maak jy dan hier, o verbeelding? Gaan weg, ek smeek jou by die gode, net soos jy gekom het, want ek het jou nie nodig nie. Maar jy het gekom soos jy maar altyd doen. Ek is nie kwaad vir jou nie; gaan net weg.

Is iemand bang vir verandering? Maar wat kan gebeur sonder verandering? Wat is aangenamer of meer gepas vir die natuur van die geheel? Kan jy bad tensy die hout verander? Kan jy gevoed word tensy die kos verander? En kan enigiets anders wat nuttig is, gedoen word sonder verandering? Sien jy dan nie dat dit vir jou net so is om te verander, en net so nodig vir die natuur van die geheel nie?

Alle liggame word deur die stof van die heelal meegevoer soos deur 'n woeste stroom; van nature is hulle een met die geheel en werk hulle daarmee saam, soos die dele van ons liggaam met mekaar. Hoeveel mense soos Chrysippus, hoeveel soos Sokrates, hoeveel soos Epiktetus het die tyd al ingesluk? Laat dieselfde gedagte by jou opkom oor elke mens en elke ding.

Net een ding pla my: dat ek iets sal doen wat die aard van die mens nie toelaat nie, of op 'n manier wat dit nie toelaat nie, of op 'n tyd wanneer dit dit nie toelaat nie.

Naby is die tyd wanneer jy alles sal vergeet, en naby is die tyd wanneer almal jou sal vergeet.

Dit is eie aan die mens om selfs dié lief te hê wat verkeerd doen. En dit gebeur as jy, wanneer hulle verkeerd doen, onthou dat hulle familie van jou is, en dat hulle verkeerd doen uit onkunde en sonder opset, en dat julle albei binnekort dood sal wees; en bowenal, dat die oortreder jou geen skade aangedoen het nie, want hy het jou leidende deel nie slegter gemaak as wat dit vroeër was nie.

Die natuur van die geheel neem die stof van die heelal en vorm daaruit, asof dit bywas is, eers 'n perd; dan breek dit die perd op en gebruik die stof vir 'n boom, dan vir 'n mens, dan vir iets anders; en elkeen van hierdie dinge bestaan net 'n baie kort tydjie. Maar dit is geen swaarkry vir 'n houer om opgebreek te word nie, net so min as wat dit swaarkry was om saamgevoeg te word.

'n Kwaai frons op die gesig is heeltemal teen die natuur; as jy dit dikwels opsit, sterf alle skoonheid daarin weg, en uiteindelik is dit so heeltemal uitgedoof dat dit nooit weer aangesteek kan word nie. Probeer uit hierdie feit self aflei dat dit teen die rede is. Want as selfs die besef dat jy verkeerd doen, verdwyn, watter rede is daar nog om te lewe?

Die natuur wat die geheel bestuur, sal binnekort alles wat jy sien verander, en uit hulle stof ander dinge maak, en weer ander dinge uit die stof daarvan, sodat die wêreld altyd nuut kan wees.

Wanneer iemand jou verkeerd aandoen, dink dadelik na oor watter mening oor goed en sleg hy gehad het toe hy dit gedoen het. Want as jy dit sien, sal jy hom jammer kry, en jy sal nie verbaas of kwaad wees nie. Want óf jy dink self dat dieselfde ding goed is as hy, óf iets soortgelyks. Dan is dit jou plig om hom te vergewe. Maar as jy nie meer sulke dinge as goed of sleg beskou nie, sal dit vir jou makliker wees om vriendelik te wees teenoor iemand wat dwaal.

Moenie soseer dink aan wat jy nie het nie, maar aan wat jy het: kies uit die dinge wat jy het die beste uit, en dink dan hoe gretig jy daarna sou gesoek het as jy dit nie gehad het nie. Maar pas terselfdertyd op dat jy nie so in jou skik daarmee raak dat jy dit begin oorwaardeer nie, sodat jy ontsteld sal wees as jy dit ooit nie meer het nie.

Trek terug in jouself. Die leidende rede is van so 'n aard dat dit tevrede is met homself wanneer dit doen wat regverdig is, en so vind dit rus.

Vee die verbeelding uit. Hou op om aan toutjies getrek te word. Beperk jou tot die hede. Verstaan goed wat met jou of met iemand anders gebeur. Verdeel elke ding in die oorsaak en die stof. Dink aan jou laaste uur. Laat die verkeerde wat iemand gedoen het, bly daar waar dit gedoen is.

Gee aandag aan wat gesê word. Laat jou verstand deurdring tot die dinge wat gebeur en tot dié wat hulle doen.

Versier jouself met eenvoud en beskeidenheid en met onverskilligheid teenoor die dinge wat tussen deug en ondeug lê. Het die mensdom lief. Volg God. Die digter sê dat die wet oor alles heers. En dit is genoeg om te onthou dat die wet oor alles heers.

Oor die dood: Of dit nou 'n verstrooiing is, of 'n ontbinding in atome, of vernietiging, dit is óf uitwissing óf verandering.

Oor pyn: Pyn wat ondraaglik is, neem ons weg; maar pyn wat lank duur, is draaglik; en die verstand behou sy eie rus deur in homself terug te trek, en die leidende deel word nie slegter nie. Maar laat die dele wat deur die pyn seergemaak word, as hulle kan, self hul mening daaroor gee.

Oor roem: Kyk na die gedagtes van dié wat roem soek, let op wat hulle is, en watter soort dinge hulle vermy en watter soort dinge hulle najaag. En onthou dat, net soos hope sand wat op mekaar gegooi word die vorige sand bedek, so word die gebeure in die lewe gou bedek deur dié wat daarna kom.

Uit Plato: Dink jy dat 'n mens met 'n verhewe gees, wat al die tyd en alle bestaan oorsien, kan dink dat die menselewe iets groots is? Dit is nie moontlik nie, het hy gesê. So 'n mens sal dan ook nie dink dat die dood iets slegs is nie? Beslis nie.

Uit Antisthenes: Dit is koninklik om goed te doen en sleg behandel te word.

Dit is skandelik dat die gesig gehoorsaam is en homself reël en kalm maak soos die verstand beveel, terwyl die verstand homself nie kan reël en kalm maak nie.

Dit help nie om jou vir dinge te vererg nie,
want hulle gee niks daarom nie.

Gee vreugde aan die onsterflike gode en aan ons.

Die lewe moet geoes word soos ryp koringare:
een word gebore, 'n ander sterf.

As die gode nie vir my en my kinders omgee nie,
is daar 'n rede daarvoor.

Want die goeie is aan my kant, en die regverdige.

Moenie saam met ander huil en weeklaag nie, en geen heftige emosie nie.

Uit Plato: Maar ek sou hierdie man 'n goeie antwoord gee, naamlik: Jy praat nie reg as jy dink dat 'n mens wat enigsins iets werd is, die kans op lewe of dood moet bereken nie. Hy moet eerder by alles wat hy doen net na een ding kyk: of hy regverdig of onregverdig optree, en of hy die werk van 'n goeie of 'n slegte mens doen.

Want so is dit in waarheid, manne van Athene: waar 'n mens hom ook al geplaas het omdat hy gedink het dit is die beste plek vir hom, of waar 'n bevelvoerder hom geplaas het, daar moet hy na my mening bly en die gevaar trotseer. Hy moet niks in ag neem nie, nie die dood of enigiets anders nie, eerder as die skande om sy pos te verlaat.

Maar, my goeie vriend, dink of dit wat edel en goed is, nie iets anders is as om te red en gered te word nie. Want hoe lank 'n mens lewe, ten minste iemand wat werklik 'n mens is, dink of dit nie iets is wat jy uit jou gedagtes moet sit nie. En jy moet nie aan die lewe vasklou nie, maar hierdie sake aan God oorlaat en glo wat die vroue sê: dat niemand sy lot kan ontvlug nie. Die volgende vraag is dan hoe hy die tyd wat hy nog het om te lewe, die beste kan lewe.

Kyk rond na die bane van die sterre, asof jy saam met hulle beweeg; en dink gedurig aan hoe die elemente in mekaar oorgaan; want sulke gedagtes was die vuilheid van die aardse lewe weg.

Dit is 'n mooi gesegde van Plato: Wie oor mense praat, moet ook na die aardse dinge kyk asof hy hulle van 'n hoë plek af sien. Hy moet na hulle kyk in hul vergaderings, leërs, landbouwerk, huwelike, verdrae, geboortes, sterftes, die lawaai van die howe, verlate plekke, allerlei vreemde volke, feeste, rouklagtes, markte: 'n mengsel van alles en 'n ordelike samevoeging van teenoorgesteldes.

Dink aan die verlede: hoe groot die veranderinge was in wie aan bewind was. Jy kan ook voorsien wat sal kom. Want dit sal beslis dieselfde vorm hê, en dit kan nie afwyk van die orde van die dinge wat nou gebeur nie. Om die menselewe veertig jaar lank te bekyk, is dus dieselfde as om dit tienduisend jaar lank te bekyk. Want wat meer sal jy sien?

Wat uit die aarde gegroei het, keer terug na die aarde,
maar wat uit hemelse saad ontspring het,
keer terug na die hemelse ryke.
Dit is óf 'n ontbinding van die atome wat in mekaar vervleg is, óf 'n soortgelyke verstrooiing van die gevoellose elemente.

Met kos en drank en slim towerkunste
probeer hulle die stroom verlê om die dood te ontvlug.
Die wind wat die hemel stuur,
moet ons verduur, en sonder kla werk.

Iemand anders kan dalk beter wees daarin om sy teenstander te gooi; maar hy is nie meer gemeenskapsgesind nie, of meer beskeie nie, of beter opgelei om alles te hanteer wat gebeur nie, of meer begrypend oor die foute van sy medemens nie.

Waar enige werk gedoen kan word in ooreenstemming met die rede wat gode en mense gemeen het, daar het ons niks om te vrees nie. Want waar ons voordeel kan trek uit 'n bedrywigheid wat slaag en volgens ons aard verloop, daar hoef ons geen skade te vermoed nie.

Oral en altyd is dit in jou mag om jou eerbiedig neer te lê by jou huidige omstandighede, en regverdig op te tree teenoor die mense om jou, en jou vaardigheid te gebruik op jou huidige gedagtes, sodat niks daarin insluip sonder om goed ondersoek te word nie.

Moenie rondkyk om uit te vind wat ander mense se innerlike leiers doen nie, maar kyk reguit na dit waarheen die natuur jou lei: die natuur van die geheel deur die dinge wat met jou gebeur, en jou eie natuur deur die dinge wat jy moet doen. Elke wese moet doen wat by sy aard pas; en alle ander dinge is gemaak ter wille van redelike wesens, net soos by die wesens sonder rede die mindere ter wille van die hoëre bestaan, maar die redelike wesens ter wille van mekaar.

Die eerste beginsel in die aard van die mens is dus om gemeenskaplik te wees. Die tweede is om nie toe te gee aan die oorreding van die liggaam nie. Want dit is die eie taak van die redelike en denkende beweging om homself te begrens en nooit oorweldig te word deur die beweging van die sintuie of van die begeertes nie, want albei is dierlik. Maar die denkende beweging eis die voorrang en laat homself nie deur die ander oorweldig nie. En tereg, want dit is van nature gemaak om hulle almal te gebruik. Die derde ding in die redelike aard is om vry te wees van dwaling en misleiding. Laat die leidende deel dan aan hierdie dinge vashou en reguit vorentoe gaan, en dan het dit wat sy eie is.

Beskou jouself as dood, asof jou lewe tot nou toe voltooi is; en lewe die res wat jou gegun word volgens die natuur.

Het net dit lief wat met jou gebeur en wat saam met die draad van jou lot gespin is. Want wat kan meer gepas wees?

By alles wat gebeur, hou dié voor oë met wie dieselfde dinge gebeur het: hoe hulle hulle vererg het, dit as vreemd beskou het en daaroor gekla het. En waar is hulle nou? Nêrens. Waarom wil jy dan ook so optree? Waarom laat jy nie hierdie onrus, wat vreemd is aan die natuur, oor aan dié wat dit veroorsaak en dié wat daardeur meegesleur word nie? En waarom gee jy nie al jou aandag daaraan om die dinge wat met jou gebeur reg te gebruik nie? Want dan sal jy hulle goed gebruik, en hulle sal vir jou materiaal wees om mee te werk. Let net op jouself, en besluit om 'n goeie mens te wees in elke daad wat jy doen; en onthou...

Kyk binne-in jou. Binne-in jou is die fontein van die goeie, en dit sal altyd opborrel as jy net aanhou grawe.

Die liggaam moet stewig wees en geen onreëlmatigheid toon in beweging of houding nie. Want wat die verstand in die gesig wys deur daarin 'n uitdrukking van intelligensie en welvoeglikheid te behou, dit behoort ook van die hele liggaam verwag te word. Maar al hierdie dinge moet sonder aanstellerigheid gedoen word.

Die kuns van lewe lyk meer op die kuns van 'n stoeier as dié van 'n danser, omdat dit gereed en ferm moet staan om skielike en onverwagte aanvalle te weerstaan.

Let gedurig op wie die mense is wie se goedkeuring jy wil hê, en watter soort innerlike leiers hulle het. Want dan sal jy nie dié blameer wat sonder opset aanstoot gee nie, en ook nie hul goedkeuring nodig hê nie, as jy kyk na waar hul menings en begeertes vandaan kom.

Elke siel, sê die filosoof, word teen sy wil van die waarheid beroof; en net so word dit beroof van regverdigheid en selfbeheersing en welwillendheid en alles van daardie aard. Dit is uiters belangrik om dit altyd in gedagte te hou, want so sal jy saggeaard wees teenoor almal.

By elke pyn, hou hierdie gedagte byderhand: daar is geen skande daarin nie, en dit maak die leidende verstand nie slegter nie, want dit beskadig die verstand nie, nie in sover dit redelik is nie en ook nie in sover dit gemeenskaplik is nie. By die meeste pyne kan hierdie woorde van Epikurus jou help: dat pyn nie ondraaglik of ewigdurend is nie, as jy onthou dat dit sy grense het en as jy niks daarby voeg in jou verbeelding nie. En onthou ook dit: ons besef nie dat baie dinge wat vir ons onaangenaam is, eintlik dieselfde as pyn is nie, soos oormatige lomerigheid, of om deur die hitte gebak te word, of om geen eetlus te hê nie. Wanneer jy dus ontevrede is oor een van hierdie dinge, sê vir jouself dat jy aan pyn toegee.

Pas op dat jy nie teenoor die onmenslikes voel soos hulle teenoor mense voel nie.

Hoe weet ons dat Telauges nie 'n beter karakter as Sokrates gehad het nie? Want dit is nie genoeg dat Sokrates 'n edeler dood gesterf het, en vaardiger met die sofiste gedebatteer het, en die nag in die koue met meer uithouvermoë deurgebring het, en dat hy, toe hy beveel is om Leon van Salamis in hegtenis te neem, dit edeler geag het om te weier, en dat hy windmakerig deur die strate geloop het nie, alhoewel 'n mens sterk kan twyfel of laasgenoemde waar is. Ons moet eerder vra watter soort siel Sokrates gehad het: of hy tevrede kon wees om regverdig teenoor mense en eerbiedig teenoor die gode te wees; of hy hom nie nutteloos vererg het oor mense se skurkagtigheid nie; of hy hom nie tot slaaf gemaak het van enigiemand se onkunde nie; of hy niks wat die geheel hom toegeval het, as vreemd beskou het of as ondraaglik verduur het nie; en of hy nie toegelaat het dat sy verstand meevoel met die gevoelens van die ellendige vlees nie.

Die natuur het die verstand nie so met die liggaam vermeng dat jy nie die mag het om jouself te begrens en alles wat jou eie is onder jou beheer te bring nie. Want dit is heel moontlik om 'n goddelike mens te wees en deur niemand as sodanig herken te word nie. Hou dit altyd in gedagte; en ook dit: dat baie min nodig is om 'n gelukkige lewe te lei. En moenie, omdat jy moed opgegee het om 'n goeie denker of 'n kenner van die natuur te word, daarom ook die hoop opgee om vry en beskeie en gemeenskapsgesind en gehoorsaam aan God te wees nie.

Dit is in jou mag om vry van alle dwang te lewe, met die grootste rus van gemoed, al skree die hele wêreld teen jou soveel as wat hulle wil, en al skeur wilde diere die ledemate van hierdie gekniede klomp stof wat om jou gegroei het, aan flarde. Want wat verhinder die verstand om te midde van dit alles kalm te bly, en 'n regverdige oordeel te hê oor alles om hom, en die dinge wat hom voorgehou word gereed te gebruik? Sodat die oordeel vir die ding wat dit waarneem kan sê: Dit is wat jy werklik is, al lyk jy in die oë van mense dalk anders; en die gebruik vir dit wat hom in die hande val kan sê: Jy is die ding waarna ek gesoek het. Want vir my is alles wat hom voordoen altyd materiaal vir deug, redelik en gemeenskaplik, kortom vir die beoefening van die kuns wat aan mens of God behoort. Want alles wat gebeur, het 'n verband met God of mens, en is nie nuut of moeilik om te hanteer nie, maar gewoon en geskikte materiaal om mee te werk.

'n Volmaakte karakter beteken dit: om elke dag te leef asof dit jou laaste is, en nie heftig opgewonde of traag te wees nie, en nie skynheilig nie.

Die gode, wat onsterflik is, vererg hulle nie omdat hulle so lank aanhoudend mense moet verdra soos hulle is, en so baie van hulle sleg nie; boonop sorg hulle nog op alle maniere vir hulle. Maar jy, wat so gou sal sterf, is jy moeg daarvan om die slegtes te verdra, en dit terwyl jy self een van hulle is?

Dit is belaglik dat 'n mens nie vlug vir sy eie slegtheid nie, wat wel moontlik is, maar vir ander mense se slegtheid, wat onmoontlik is.

Wat die redelike en gemeenskaplike vermoë ook al vind wat nie redelik of gemeenskaplik is nie, beskou dit tereg as minderwaardig aan homself.

As jy 'n goeie daad gedoen het en iemand anders het dit ontvang, waarom soek jy nog 'n derde ding daarby, soos dwase doen: om bekend te staan as iemand wat goed gedoen het, of om iets terug te kry?

Niemand word moeg daarvan om te ontvang wat nuttig is nie. Maar dit is nuttig om volgens die natuur te handel. Moet dan nie moeg word daarvan om te ontvang wat nuttig is deur dit aan ander te doen nie.

Die natuur van die geheel het in beweging gekom om die heelal te maak. Maar nou volg alles wat gebeur óf as gevolg en voortsetting daarvan; óf selfs die belangrikste dinge waarop die leidende krag van die heelal sy beweging rig, word deur geen rede gestuur nie. As jy dit onthou, sal dit jou in baie dinge kalmer maak.