Beowulf

Elke nag, wanneer die feesgeluide in die groot saal van Heorot stil word, kom daar iets uit die moerasse. Grendel, 'n monster uit die geslag van Kain, sluip in, gryp die slapende krygers en verdwyn met hulle in die donker. Twaalf jaar lank kan niemand hom keer nie. Dan hoor 'n jong held oorkant die see van die Dene se nood. Hy klim met veertien makkers in 'n skip, en hy belowe om met die monster te veg, sonder swaard of skild, met net sy kaal hande.

Dit is Beowulf, die oudste groot gedig in Engels en een van die groot heldeverhale van die wêreld.

Beowulf is 'n heldedig van meer as drieduisend reëls, geskryf in Oud-Engels, die taal van die Angelsaksers wat ná die Romeine in Engeland kom woon het. Niemand weet wie dit geskryf het of presies wanneer nie. Geleerdes plaas dit iewers tussen ongeveer 700 en 1000 n.C. Die verhaal self is nog ouer: dit is lank mondeling oorgedra deur minstrele wat by die vuur in die mede-sale gesing het.

Net een handskrif van die gedig het oorleef. In 1731 het 'n brand in 'n biblioteek in Londen dit amper vernietig. Die rande van die bladsye is verskroei, en op party plekke is woorde vir altyd verlore. Waar dit gebeur het, staan daar in hierdie vertaling 'n beletselteken (...).

Die gedig speel nie in Engeland af nie, maar in Skandinawië, in die land van die Angelsaksers se voorvaders. Beowulf is 'n prins van die Geate, 'n volk in die suide van die huidige Swede. Hy veg drie keer teen 'n monster:

Teen Grendel, wat die Deense koning Hrothgar se saal teister.

Teen Grendel se moeder, wat haar seun kom wreek en in 'n donker meer woon.

En vyftig jaar later, as 'n ou koning, teen 'n draak wat sy eie volk se land aan die brand steek.

Tussen die gevegte deur is daar feeste, toesprake, geskenke van goud, en verhale van ander helde en ou vetes. Die digter was 'n Christen wat oor heidense voorvaders geskryf het, en jy kan albei in die gedig hoor: die trots en die noodlot van die ou krygers, en die God wat oor alles heers.

Oud-Engelse verse rym nie aan die einde van die reël nie. Elke reël het eerder twee helftes, met 'n ruskeer in die middel, en woorde in albei helftes begin met dieselfde klank. Dit heet stafrym. Die digter gebruik ook graag beeldryke samestellings, kennings: die see is die "walvispad", 'n koning is 'n "ringgewer", en die liggaam is die "beenhuis".

Hierdie Afrikaanse vertaling is gemaak uit die Engels van die Amerikaanse geleerde Francis Gummere (1910), wat die ou stafrym in sy Engels nageboots het. Ons het reël vir reël vertaal en die stafrym gevolg waar dit natuurlik in Afrikaans kom, maar die betekenis en gewone, verstaanbare taal het altyd voorgegaan. Die name bly soos hulle in die gedig staan: Beowulf, Hrothgar, Heorot, Grendel. Die gedig bestaan uit 'n voorspel en een-en-veertig genommerde gedeeltes. Ons het dit in twaalf hoofstukke gegroepeer, maar die ou nommers staan steeds in die teks. Die kort verduidelikings is van ons.

Lees dit hardop as jy kan. Dit is geskryf om gehoor te word.