Die Kuns van Oorlog

Dit is 'n boek oor oorlog wat sê dat die beste oorwinning die een is waarvoor jy nie hoef te veg nie. Die Kuns van Oorlog is kort, nugter en vol raad wat oor die eeue heen sy waarde behou het. Jy kan dit in een middag deurlees, maar dit sal jou baie langer besig hou.

Die boek word toegeskryf aan Sun Tzu, 'n Chinese generaal. "Sun Tzu" is eintlik 'n eretitel en beteken "Meester Sun". Die boek is ongeveer 2 400 jaar oud en een van die oudste en bekendste werke oor militêre strategie. Niemand weet presies wanneer dit geskryf is of hoeveel mense daaraan meegewerk het nie.
Strategie beteken hier: die groot plan, nie net wat jy op die dag doen nie.

Oor die man self weet ons min met sekerheid. Die ou oorlewering sê hy het 'n koning in die Chinese staat Wu gedien, in 'n tyd toe verskeie Chinese state teen mekaar oorlog gevoer het. Geleerdes stry nog oor hoeveel daarvan waar is, en of een man die hele boek geskryf het. Wat wel seker is, is dat die boek al eeue lank in China bestudeer word en later oor die hele wêreld gelees is.

Hierdie Afrikaanse weergawe is direk uit die Chinees vertaal. Die doel was 'n boek wat enigiemand kan lees en verstaan. Waar die Chinees moeilik is, is die eenvoudigste woorde gekies. Twee woorde sal jy gereeld teëkom. "Die Weg" (in Chinees dao, dieselfde woord as in die Tao Te Ching) beteken hier die eenheid en goeie verhouding tussen 'n leier en sy mense. Waar afstande in myl aangedui word, verwys dit na die ou Chinese li, 'n lengtemaat waarvan die waarde deur die eeue gewissel het. Die afstande moet dus as benaderings gelees word.

Op die oog af is dit 'n handleiding vir generaals. Dit praat oor leërs, strydwaens, riviere, berge en voorrade. Maar onder die oppervlak gaan dit oor 'n paar groot gedagtes wat telkens terugkom.

Die eerste is dat oorlog duur en gevaarlik is. Sun Tzu verheerlik dit nie. 'n Lang oorlog maak 'n land arm, en geen land het nog ooit daarby gebaat nie. Daarom is die beste om te wen sonder om te veg: deur die vyand se planne te verydel, eerder as om sy stede te verwoes.

Die tweede is kennis. Ken jouself, ken jou teenstander, ken die terrein en die weer. Wie deeglik vooruit bereken, wen. Wie raai, verloor.

Die derde is aanpassing. Moenie aan een vaste plan vasklou nie. Wees soos water, wat sy loop volgens die grond vind. Gebruik die gewone en die onverwagte saam, en val aan waar die vyand swak is.

Die vierde is leierskap. 'n Goeie generaal is kalm, regverdig en konsekwent. Hy sorg vir sy mense, maar hou ook dissipline. Hy begin nie 'n geveg omdat hy kwaad is nie.

Die boek het dertien kort hoofstukke. Elkeen begin met die woorde "Sun Tzu het gesê". Hier is 'n kort oorsig van elkeen.

Hoofstuk 1, Beplanning. Oorlog is 'n saak van lewe en dood en moet deeglik bestudeer word. Sun Tzu noem vyf dinge waaraan jy jou kanse meet: die Weg, die hemel (weer en seisoene), die aarde (die terrein), die generaal en die organisasie. Hier staan ook die bekende gedagte dat alle oorlogvoering op misleiding berus.

Hoofstuk 2, Oorlog voer. Hierdie hoofstuk gaan oor die koste. 'n Leër kos 'n fortuin per dag, en 'n lang oorlog put 'n land uit. Wees dus vinnig, eet van die vyand se kos en behandel gevange vyandelike soldate goed, sodat jy sterker word deur te wen.

Hoofstuk 3, Aanval deur strategie. Die beste is om iets heel te neem, eerder as om dit te vernietig. Honderd gevegte wen is nie die hoogste kuns nie; die vyand laat oorgee sonder om te veg, is. Die hoofstuk eindig met die beroemde woorde oor die vyand en jouself ken.

Hoofstuk 4, Posisie. Maak eers seker dat jy self nie verslaan kan word nie, en wag dan vir die vyand se fout. Die wenner wen eers, en soek dan die geveg. Goeie vegters kry nie roem nie, want hulle wen waar dit maklik is.

Hoofstuk 5, Momentum. Met net vyf note kan jy eindelose musiek maak; so ook met die gewone en die onverwagte in 'n geveg. Momentum is soos 'n ronde klip wat van 'n berg afrol. 'n Goeie leier kies die regte mense en laat die momentum die werk doen.

Hoofstuk 6, Swak en sterk. Wees eerste op die slagveld, laat die vyand na jou toe kom en val aan waar hy nie verdedig nie. As hy oral versterk, is hy oral swak. Hier kom die beeld van die leër wat soos water geen vaste vorm het nie.

Hoofstuk 7, Die stryd om voordeel. Hoe maak jy van die ompad 'n kortpad? Moenie jou leër uitput om 'n voordeel te gryp nie. Die hoofstuk eindig met praktiese reëls, soos: moenie aan 'n lokaas byt nie, en laat altyd 'n uitweg oop vir 'n omsingelde vyand.

Hoofstuk 8, Nege variasies. 'n Goeie generaal weeg altyd voor- en nadeel saam op. Sommige paaie moet jy nie volg nie, en sommige bevele moet jy nie gehoorsaam nie. Hy noem ook vyf gevaarlike foute van 'n leier, soos roekeloosheid en opvlieëndheid.

Hoofstuk 9, Die leër op mars. Dit is die mees praktiese hoofstuk. Waar kamp jy by berge, riviere en moerasse? Dit leer jou ook om tekens te lees: voëls wat opvlieg beteken 'n hinderlaag, en nederige woorde kan beteken dat die vyand gaan aanval. Lei jou mense met vriendelikheid en dissipline saam.

Hoofstuk 10, Terrein. Sun Tzu beskryf ses soorte terrein en ses maniere waarop 'n leër in duie stort, en sê dit is nie natuurrampe nie, maar die generaal se skuld. 'n Goeie generaal soek nie roem nie en vrees nie skande nie; hy wil net sy mense beskerm.

Hoofstuk 11, Die nege soorte grond. Die langste hoofstuk. Dit gaan oor hoe mense optree as hulle diep in vyandelike gebied is of geen uitweg het nie. Hier vind jy die slang wat met kop en stert terugslaan, en die mense van Wu en Yue wat mekaar haat, maar mekaar in 'n storm in dieselfde boot help.

Hoofstuk 12, Aanval met vuur. Vyf maniere om vuur te gebruik, en wanneer om aan te val. Maar die hoofstuk eindig met 'n ernstige waarskuwing: moenie uit woede oorlog begin nie, want 'n vernietigde land kan nie weer opgebou word nie en die dooies word nie weer lewend nie.

Hoofstuk 13, Die gebruik van spioene. Oorlog is so duur dat dit onverstandig is om te suinig te wees om die vyand se toestand te leer ken. Voorkennis kom nie van geeste of die sterre nie, maar van mense. Sun Tzu beskryf vyf soorte spioene, en sê die dubbelspioen is die belangrikste.

Alle oorlogvoering berus op misleiding. (Hoofstuk 1)

Om die vyand te laat oorgee sonder om te veg — dít is die hoogste kuns. (Hoofstuk 3)

Ken die vyand en ken jouself, en jy sal in honderd gevegte nie in gevaar wees nie. (Hoofstuk 3)

Daarom wen die oorwinnende leër eers, en soek dan die geveg. (Hoofstuk 4)

Water vind sy loop volgens die grond; 'n leër vind sy oorwinning volgens die vyand. (Hoofstuk 6)

'n Heerser moet nie 'n oorlog begin omdat hy kwaad is nie. (Hoofstuk 12)

Die meeste mense wat dié boek vandag lees, is nie soldate nie. Sakemense lees dit om oor mededinging na te dink: ken jou mark, ken jou mededingers, en moenie jou geld in 'n lang, duur stryd mors nie. Sportafrigters lees dit oor voorbereiding, spanwerk en die oomblik om toe te slaan. Onderhandelaars hou van die gedagte dat jy die ander kant se planne moet verstaan, en dat 'n mens altyd vir jou teenstander 'n uitweg moet oorlaat.

'n Mens moet dit egter nie oordryf nie. Sun Tzu het oor regte oorlog geskryf, met regte dood. Nie elke reël pas netjies op 'n kantoor of 'n rugbyveld nie, en party raad, soos oor misleiding en spioene, is in die gewone lewe nie altyd gepas nie. Die waarde lê eerder in die manier van dink: kalm, deeglik, eerlik oor jou eie swakhede, en versigtig om nie uit trots of woede op te tree nie.

Die boek is kort, maar dig. Lees dit stadig. Een hoofstuk op 'n slag is genoeg; baie mense lees een per dag. Elke hoofstuk is soos 'n lys kort uitsprake, en dit help om by 'n sin wat jou vang, stil te staan en te vra: waar sien ek dit in my eie lewe?

Moenie jou te veel bekommer oor die strydwaens, sterrebeelde en ou name nie. Hulle hoort by die tyd waarin die boek geskryf is. Kyk eerder na die gedagte daaragter. En lees gerus later weer. Dit is 'n boek wat elke keer iets nuuts sê, afhangende van wat jy self op daardie oomblik deurmaak.