Gita
Twee leërs staan gereed vir die stryd, en die prins Arjuna laat sy boog sak: hy wil nie teen sy eie familie veg nie. Sy wamenner, Krishna, antwoord hom, en hulle gesprek word een van die bekendste geestelike boeke ter wêreld. Dit gaan oor plig en vrees, oor lewe en dood, en oor hoe ‘n mens kan doen wat reg is sonder om aan die uitkoms vas te klou. Die Bhagavad Gita, “die Lied van die Heer”, volledig in eenvoudige, ritmiese Afrikaanse verse.
Hoofstuk 1
Oorsig – lees dit eerste
Die Gita is kort, maar dit is nie altyd maklik nie. Hier is 'n kaart vir die pad: wie praat, wat gebeur, en waaroor elke hoofstuk gaan. Lees dit eers, en kom terug hierheen as jy verdwaal.
Wie praat?
Die hele Gita is eintlik 'n verslag. Die ou, blinde koning Dhritarashtra sit in sy paleis en vra vir sy raadgewer Sanjaya wat op die slagveld gebeur. Sanjaya het die gawe gekry om alles van ver af te sien en te hoor, en hy vertel dit oor.
Op die slagveld praat net twee: die prins Arjuna, 'n groot boogskutter van die Pandavas, en sy wamenner Krishna. Vir Arjuna is Krishna eers net 'n vriend en familielid. Maar stap vir stap wys Krishna wie Hy werklik is: die Hoogste self, in menslike gedaante.
Die drie weë
Krishna leer Arjuna drie weë na God, wat deur die hele boek met mekaar verweef is:
Die weg van dade: doen jou plig, maar sonder om aan die uitkoms vas te klou.
Die weg van kennis: verstaan dat die siel nie sterf nie, en dat alles in die Een is.
Die weg van toewyding: gee jou hele hart aan God, en Hy sal jou dra.
Die eerste ses hoofstukke gaan veral oor dade, die middelste ses oor toewyding en wie God is, en die laaste ses oor kennis. Maar in die slothoofstuk kom al drie saam.
Hoofstuk vir hoofstuk
1. Arjuna se wanhoop
Die leërs staan gereed, die skulphorings word geblaas. Arjuna vra Krishna om tussen die twee leërs in te ry. Daar sien hy sy familie, vriende en leermeesters aan die ander kant. Hy kan dit nie verdra nie, gooi sy boog neer en sê hy sal nie veg nie.
2. Die leer van die siel
Krishna se antwoord begin. Die siel word nie gebore nie en sterf nie; net die liggaam gaan dood. Doen dus jou plig as krygsman. En hier kom die kern van die Gita vir die eerste keer: jy het reg op die werk, nie op die vrugte daarvan nie. Die hoofstuk eindig met 'n beskrywing van die wyse mens wat kalm bly in vreugde en smart.
3. Die weg van dade
As kennis beter is as dade, vra Arjuna, waarom moet ek dan veg? Krishna sê niemand kan sonder dade lewe nie. Die geheim is om te werk as 'n offer, sonder selfsug. Selfs God werk, sodat die wêreld nie tot stilstand kom nie.
4. Die weg van kennis
Krishna vertel dat Hy hierdie leer al lank gelede gegee het, en dat Hy telkens weer op aarde kom wanneer die goeie verval. Kennis is soos 'n vuur wat al jou dade tot as verbrand, sodat hulle jou nie meer bind nie.
5. Die weg van loslaat
Wat is beter: om van die wêreld af te sien, of om te werk? Albei lei na dieselfde doel, sê Krishna, maar om te werk sonder gehegtheid is makliker. Die wyse mens sien dieselfde God in 'n geleerde, 'n koei, 'n olifant en 'n hond.
6. Die weg van selfbeheersing
Hoe mediteer 'n mens? Krishna beskryf die jogi: 'n stil plek, 'n regop liggaam, 'n gees wat soos 'n vlam in 'n windlose plek nie flikker nie. Arjuna sê die gees is so rusteloos soos die wind. Krishna stem saam, maar sê oefening en loslaat maak dit moontlik. En niemand wat goed probeer, gaan ooit verlore nie.
7. Die weg van onderskeiding
Krishna begin wys wie Hy is. Hy is die smaak in die water, die lig in die son en maan, die krag in die sterkes. Alles hang aan Hom soos pêrels aan 'n draad. Maar die meeste mense sien Hom nie raak nie, want hulle word verblind deur die skyn van die wêreld.
8. Die Onverganklike
Wat gebeur wanneer 'n mens sterf? Waaraan jy in jou laaste oomblik dink, daarheen gaan jy. Krishna praat oor die groot dae en nagte van Brahma, wanneer die heelal ontstaan en weer vergaan, en oor die weg na die plek waarvandaan niemand terugkeer nie.
9. Die koninklike geheim
Die geheim van alle geheime: God is in alles, maar alles is nie Hy nie. En jy hoef nie 'n priester of geleerde te wees om Hom te bereik nie. 'n Blaar, 'n blom, 'n vrug of 'n bietjie water, met liefde gegee, is genoeg. Selfs die swakste of slegste mens wat na Hom draai, word aangeneem.
10. Die hemelse volmaakthede
Arjuna vra: in watter dinge kan ek U herken? Krishna gee 'n lang lys: onder die berge is Hy die Himalaja, onder die riviere die Ganges, onder die letters die A. Waar jy ook al iets wonderliks of kragtigs sien, is dit 'n vonk van Sy glorie.
11. Die visioen van die heelal
Die hoogtepunt van die boek. Arjuna vra om God te sien soos Hy werklik is, en Krishna gee hom 'n hemelse oog. Arjuna sien die hele heelal in een liggaam, met duisende monde en oë, helder soos duisend sonne. Hy sien ook hoe die krygers van albei kante in daardie monde verdwyn. Krishna sê: Ek is die Tyd, die vernietiger van wêrelde. Bewend smeek Arjuna Hom om weer sy vriendelike menslike gedaante aan te neem.
12. Die weg van toewyding
Wat is beter: om God te aanbid as die Onsienlike, of as 'n persoon? Krishna sê albei bereik Hom, maar die weg van liefde is makliker vir mense van vlees en bloed. Hy beskryf die mens wat Hy liefhet: sonder haat, vriendelik, geduldig, dieselfde vir vriend en vyand.
13. Die veld en die kenner
Die liggaam is 'n veld, en die siel is die een wat die veld ken. Krishna verduidelik die verskil tussen die Natuur, wat verander en werk, en die Gees, wat stil toekyk. Wie dit verstaan, sien God in alles wat leef.
14. Die drie eienskappe
Alles in die Natuur is 'n mengsel van drie eienskappe: Goedheid (helderheid en vrede), Hartstog (onrus en begeerte) en Onkunde (traagheid en duisternis). Hulle bind die siel. Wie daarbo uitstyg, word vry.
15. Die hoogste Gees
Die wêreld is soos 'n vreemde boom met sy wortels bo en sy takke onder. Kap dit af met die byl van onthegting. Krishna sê Hy is die Hoogste Gees, bo die verganklike en selfs bo die onverganklike.
16. Goddelik en ongoddelik
Daar is twee soorte mense. Die goddelikes is moedig, eerlik, sagmoedig en vergewensgesind. Die ongoddelikes is trots, wreed en gulsig, en sê daar is geen God nie. Drie poorte lei na die hel: begeerte, woede en hebsug.
17. Die drievoudige geloof
Elke mens se geloof, sy kos, sy offers en sy gawes kom in drie soorte, volgens die drie eienskappe. Selfs die manier waarop jy praat en wat jy eet, wys watter een in jou oorheers.
18. Bevryding en oorgawe
Die slot vat alles saam. Om jou eie plig swak te doen is beter as om iemand anders s'n goed te doen. Dan die laaste en grootste woord: laat al jou pligte los en kom na My toe; Ek sal jou van alle sonde bevry. Arjuna sê sy twyfel is weg, en hy tel sy boog weer op. Sanjaya vertel die koning hoe hy bly bewe van vreugde as hy aan hierdie gesprek terugdink.
Hoe om dit te lees
Moenie probeer om alles in een keer te verstaan nie. Baie mense lees elke dag net 'n paar verse. Hoofstukke 2, 11, 12 en 18 is goeie plekke om te begin as jy net 'n smakie wil hê.