Tao Te Ching – in Afrikaans

Die Tao Te Ching is 'n dun boekie van 81 kort hoofstukke, die meeste nie langer as 'n bladsy nie. Tog lees mense dit al sowat 2 500 jaar lank, en dit is een van die mees vertaalde boeke ter wêreld. Dit gaan oor een eenvoudige vraag: hoe leef 'n mens in harmonie met die loop van die dinge, eerder as om heeltyd daarteen te stoei?

Die boek word aan Lao Tzu toegeskryf. Sy naam beteken eintlik "die ou meester". Ons weet baie min van hom met sekerheid. Volgens die oorlewering was hy 'n amptenaar by die koninklike argief in China, en het hy aan die einde van sy lewe weggetrek na die weste. By die grenspoort het die wag hom gevra om sy wysheid neer te skryf voordat hy gaan. So sou die boek ontstaan het. Of dit presies so gebeur het, weet niemand nie. Baie geleerdes dink die teks het oor tyd gegroei, met meer as een hand daaraan.

Die titel bestaan uit drie Chinese woorde. Tao beteken "weg" of "pad". Te beteken "deug" of "innerlike krag". Ching beteken "klassieke boek". Hierdie Afrikaanse weergawe is direk uit die Chinees vertaal, met die eenvoudigste woorde wat ons kon vind. In die teks self word Tao "die Weg" genoem, met 'n hoofletter wanneer dit die groot Weg van alles beteken.

Die Weg is nie 'n god of 'n reël nie. Dit is die stil krag agter alles wat bestaan: dit waaruit alles kom en waarheen alles terugkeer. Die boek sê van die begin af dat jy dit nie regtig in woorde kan vasvang nie. Jy kan dit net raaksien, soos jy die wind aan die bome sien.

Uit hierdie een gedagte groei die res. Die boek prys die sagte bo die harde, die stille bo die luide, die eenvoudige bo die slim. Water is die gunsteling-beeld: dit is sag en gee pad, maar niks is beter om die harde aan te val nie. Die vallei, die leë bak en "onbewerkte hout" (hout wat nog nie gekerf is nie, 'n beeld van eenvoud) kom oor en oor terug.

'n Belangrike idee is om "sonder ingryp" te doen. Dit beteken nie lui wees nie. Dit beteken om nie te forseer nie, om saam met die dinge te werk eerder as teen hulle. "Die wyse" in die boek is die mens wat so leef. Hy spog nie, klou nie vas nie, en weet wanneer om op te hou. "Die tienduisend dinge" is eenvoudig alles wat bestaan.

Die boek praat nie net met die enkeling nie. Baie hoofstukke is raad aan heersers: lei met so min dwang as moontlik, moenie die mense met belasting en wette verdruk nie, en vermy oorlog. Hierdie raad is verrassend eietyds.

Tradisioneel word die boek in twee dele verdeel. Die eerste deel (hoofstukke 1–37) gaan veral oor die Weg self. Die tweede deel (hoofstukke 38–81) gaan veral oor deug, die innerlike krag wat ontstaan wanneer 'n mens die Weg volg. Die grense is egter nie streng nie; die temas loop deur mekaar.

Deel een: die Weg

Hoofstukke 1–6 (Die naamlose, Teenoorgesteldes, Sonder ingryp, Die leë bak, Strooihonde, Die gees van die vallei). Hier word die toon gestel. Die Weg het geen naam nie, maar is die bron van alles. Teenoorgesteldes soos mooi en lelik, hoog en laag, hang van mekaar af. Die Weg is leeg soos 'n bak en raak tog nooit op nie.

Hoofstukke 7–13 (Agter staan, Soos water, Weet wanneer om op te hou, Die diep deug, Die nut van leegte, Die vyf kleure, Lof en skande). Hoe leef die wyse? Hy stel homself agter, is soos water, en hou op voordat die beker oorloop. Hoofstuk 11 wys mooi hoe die leë gat in 'n wiel of 'n pot dit juis bruikbaar maak.

Hoofstukke 14–25 (Die vorm sonder vorm, Die wyses van ouds, Terug na die wortel, Die beste leier, Wanneer die Weg vergeet word, Wees eenvoudig, Anders as die ander, Vaag en ontwykend, Buig en bly heel, Min woorde, Op jou tone, Die moeder van die wêreld). Die Weg is onsigbaar en ontwykend, maar alles keer daarheen terug. Die beste leier is een van wie die mense skaars weet. In hoofstuk 20 praat die skrywer persoonlik: hy voel anders as die ander, stil en eenvoudig te midde van die gejaag.

Hoofstukke 26–37 (Swaar en lig, Geen spore nie, Die vallei van die wêreld, Die heilige houer, Sonder geweld, Wapens, Onbewerkte hout, Ken jouself, Die groot Weg vloei oral, Die groot beeld, Fyn insig, Sonder begeerte). Hier word die lyne prakties. Die wêreld is 'n "heilige houer" waaraan jy nie moet peuter nie. Wapens is "gereedskap van ongeluk", en selfs 'n oorwinning moet soos 'n begrafnis behandel word. Die deel eindig met stilte en vryheid van begeerte.

Deel twee: deug en innerlike krag

Hoofstukke 38–45 (Ware deug, Die Een, Terugkeer, Die dwaas lag, Een, twee, drie, Die sagste ding, Genoeg, Die grootste voltooiing). Ware deug probeer nie deugsaam wees nie. Die boek wys hoe dinge verval wanneer die Weg verlore raak: eers kom goedheid, dan regverdigheid, dan net etiket. Die dwaas lag vir die Weg, en die sagste ding oorwin die hardste.

Hoofstukke 46–56 (Tevredenheid, Sonder om uit te gaan, Laat los, Die hart van die mense, Lewe en dood, Die Weg gee lewe, Die moeder en die kinders, Kortpaaie, Wat goed gebou is, Soos 'n pasgebore baba, Wie weet, praat nie). Hierdie groep gaan oor genoeg hê en laat los. Wie leer, kry elke dag meer by; wie die Weg volg, laat elke dag meer los. Die pasgebore baba is sag, maar vol lewenskrag.

Hoofstukke 57–66 (Hoe meer wette, Geluk en ongeluk, Matigheid, 'n Klein vissie, Die groot land, Die skuilplek, Begin klein, Die reis van duisend myl, Eenvoudig hou, Die riviere en die see). Dit is die mees politieke deel. Hoe meer wette, hoe meer diewe. Geluk en ongeluk lê in mekaar. Groot dinge begin klein, en wie wil lei, moet homself agter die mense stel.

Hoofstukke 67–74 (Drie skatte, Die goeie soldaat, Die kant wat treur, Maklik om te verstaan, Weet dat jy nie weet nie, Moenie onderdruk nie, Die net van die hemel, Die dood as dreigement). Die skrywer noem sy drie skatte: liefde, eenvoud, en om nie voor die wêreld te wil staan nie. Daar is lesse oor oorlog sonder haat, en oor die siekte om te dink jy weet wanneer jy nie weet nie.

Hoofstukke 75–81 (Honger, Sag en hard, Die boog, Niks is sagter as water nie, Die skuldbewys, 'n Klein land, Ware woorde). Die slot keer terug na die groot beelde: die sagte en buigsame is vriende van die lewe, water oorwin die harde. Hoofstuk 80 skets 'n klein, rustige land waar mense tevrede leef. Die laaste hoofstuk sê eenvoudig dat ware woorde nie mooi is nie, en mooi woorde nie waar nie.

Die weg wat uitgespel kan word, / is nie die ewige Weg nie. (hoofstuk 1)

Die hoogste goedheid is soos water. (hoofstuk 8)

Wie ander ken, is slim. / Wie homself ken, is wys. (hoofstuk 33)

Wie weet, praat nie. / Wie praat, weet nie. (hoofstuk 56)

'n Groot land lei is soos om 'n klein vissie te braai: / moenie te veel daaraan karring nie. (hoofstuk 60)

'n Reis van duisend myl / begin met een tree. (hoofstuk 64)

Ons leef in 'n tyd van baie geraas, baie woorde en baie haas. Die Tao Te Ching vra die teenoorgestelde: stilte, min woorde, en die moed om dinge te laat groei sonder om dit te forseer. Dit gee nie 'n stel reëls nie, maar 'n ander manier van kyk. Mense uit baie gelowe en geen geloof nie vind iets daarin, omdat dit eerder oor die lewe self gaan as oor 'n leerstelling.

Moenie die boek in een sitting deurlees nie. Lees een hoofstuk per dag, stadig, en dalk twee keer. Party hoofstukke sal dadelik iets vir jou beteken; ander sal vreemd of selfs teenstrydig klink. Dit is reg so. Die boek sê self dat ware woorde soms verkeerd om klink. Laat 'n moeilike hoofstuk 'n dag of twee by jou bly voordat jy aangaan. Laat die stilte tussen die reëls ook praat.