In ’n tyd waarin tegnologie en menslike kennis al hoe meer verweef raak, staan Menno van Zaanen op ’n interessante kruispad: die plek waar rekenaars, taal en die geesteswetenskappe mekaar ontmoet. As professor in digitale humaniora werk hy daaraan om nuwe maniere te ontwikkel om taal, kultuur en menslike uitdrukking met behulp van rekenaartegnologie te verstaan.

Van Zaanen is verbonde aan South African Centre for Digital Language Resources, waar hy die digitale humaniora-program lei. Hierdie werk plaas hom in die hart van Suid-Afrika se pogings om taaldata, literêre erfenis en kulturele kennis digitaal te bewaar en te ontsluit. In hierdie rol werk hy saam met navorsers, taalwetenskaplikes en tegnoloë om nuwe digitale hulpmiddels te ontwikkel wat navorsing in die geesteswetenskappe kan verryk.

Sy akademiese pad het van vroeg af die grens tussen dissiplines oorgesteek. Hy het ’n MA in rekenaarlinguistiek en ’n MSc in rekenaarwetenskap voltooi — twee velde wat albei fokus op taal, maar vanuit verskillende perspektiewe. Reeds in hierdie jare het hy begin eksperimenteer met hoe tegnieke uit een veld in ’n ander toegepas kan word. Dit het gelei tot werk aan onder andere taalproefhulpmiddels, foutkorreksie, masjienvertaling en multimodale inligtingsherwinning.

Sy PhD in rekenaarwetenskap het gefokus op ’n besonder interessante uitdaging: hoe om rekenaars te leer om grammatika te ontdek deur bloot na sinne te kyk. Met ander woorde, hy het stelsels ontwikkel wat patrone in taal self kan aanleer. Hierdie sogenaamde empiriese grammatika-afleidingsisteme ontleed groot hoeveelhede taaldata en identifiseer strukture wat weer gebruik kan word in velde soos toegepaste masjienleer, rekenaarlinguistiek en selfs rekenaar-musiekwetenskap.

Vir Van Zaanen is tegnologie egter nooit ’n doel op sigself nie. Die data wat deur algoritmes ontleed word, moet uiteindelik deur mense geïnterpreteer word — in die lig van geskiedenis, kultuur en betekenis. Daarom beklemtoon hy dikwels dat digitale tegnieke slegs werklik waardevol word wanneer hulle in gesprek tree met die tradisionele vrae van die geesteswetenskappe: Wie praat? In watter konteks? En waarom?

Hierdie benadering maak sy werk besonders. Hy help om ’n nuwe generasie navorsers te vorm wat ewe gemaklik is met kode en kultuur, met algoritmes en literatuur, en met data én betekenis.

In ’n wêreld waar enorme hoeveelhede teks, klank en kulturele materiaal digitaal beskikbaar raak, speel Menno van Zaanen ’n belangrike rol in die ontwikkeling van gereedskap en denke wat hierdie materiaal nie net kan verwerk nie, maar ook kan help om dit beter te verstaan. Sy werk wys dat die toekoms van die geesteswetenskappe nie noodwendig minder menslik is nie — maar eerder ryker, omdat tegnologie nuwe maniere skep om die menslike verhaal te lees.