Die Seun kom na die tuin en oordeel Adam, Eva en die slang. Sonde en die Dood bou 'n brug deur die Chaos na die aarde. Satan keer in triomf terug na die Hel, maar hy en sy engele word in slange verander. Adam en Eva is wanhopig, maar hulle bekeer hulle en bid om vergifnis.

Intussen was die gruwelike, hatige daad
van Satan, gepleeg in die Paradys, en hoe
hy, in die slang, vir Eva verlei het,
en sy haar man, om die noodlottige vrug te proe,
in die Hemel bekend; want wat ontsnap die oog
van God wat alles sien, of mislei Sy hart
wat alles weet? Hy, in alles wys en regverdig,
het Satan nie verhinder om die Mens se gees
te beproef nie, want die Mens was sterk, met vrye wil gewapen,
en toegerus om enige lis van vyand of skynvriend
te ontdek en af te weer.
Want hulle het geweet, en moes altyd onthou het,
die hoë gebod om nie daardie vrug te proe nie,
wie hulle ook al versoek; en omdat hulle nie gehoorsaam het nie,
het hulle (wat minder kon hulle verwag?) die straf opgeloop,
en, veelvoudig in sonde, verdien om te val.
Uit die Paradys het die engelewagte haastig
opgevaar na die Hemel, stil en bedroef
oor die Mens; want van sy toestand het hulle nou geweet,
en hulle het hulle verwonder hoe die listige Bose
ongesien kon insluip. Sodra die onwelkome nuus
van die Aarde by die Hemelpoort aangekom het, was almal
wat dit gehoor het, ontevrede; dowwe droefheid het daardie keer
die hemelse gesigte nie gespaar nie, maar, gemeng
met deernis, het dit hul geluk nie geskend nie.
Om die nuwe aankomelinge het die hemelse volk
in menigtes saamgedrom om te hoor en te weet
hoe alles gebeur het. Die wagte het na die hoogste troon
gehaas, aanspreeklik, om met 'n regverdige pleitrede
te wys hoe uiters waaksaam hulle was –
en dit is maklik aanvaar; toe het die Allerhoogste,
die ewige Vader, uit Sy verborge wolk
te midde van donder só Sy stem verhef:

"Versamelde engele, en julle Magte wat terug is
van 'n vergeefse wag: moenie ontsteld wees nie,
of onrustig oor hierdie tyding van die aarde,
wat julle opregste sorg nie kon voorkom nie.
Ek het so pas voorspel wat sou gebeur
toe hierdie versoeker eers die kloof uit die Hel oorgesteek het.
Ek het julle toe gesê hy sou slaag en voorspoedig wees
met sy slegte opdrag; die Mens sou verlei word
en met vleiery alles verloor, deur leuens te glo
teen sy Maker; geen besluit van My
het meegewerk om sy val noodsaaklik te maak,
of met die ligste gewig van 'n stoot
sy vrye wil aan te raak; dit is aan sy eie neiging oorgelaat
in 'n gelyke skaal. Maar hy het geval; en nou,
wat bly oor, as dat die doodsvonnis uitgespreek word
oor sy oortreding – die dood wat vir daardie dag aangekondig is?
Hy dink dit is al leeg en kragteloos,
omdat dit nog nie uitgevoer is soos hy gevrees het,
deur 'n onmiddellike slag nie; maar gou sal hy vind,
voor die dag verby is, uitstel is nie vryspraak nie.
Geregtigheid sal nie terugkom soos 'n geskenk wat verag is nie.
Maar wie stuur Ek om hulle te oordeel? Wie anders as Jy,
My Seun, My plaasvervanger? Aan Jou het Ek oorgedra
alle oordeel, in die Hemel, op die Aarde of in die Hel.
Dit is maklik om te sien dat Ek wil hê
barmhartigheid moet saam met geregtigheid gaan, as Ek Jou stuur,
die Mens se vriend, sy Middelaar, sy aangewese
losprys sowel as vrywillige Verlosser,
self bestem om Mens te word en die gevalle Mens te oordeel."
So het die Vader gepraat; en Hy het Sy heerlikheid
helder na regs ontvou, en op die Seun
het onbewolkte Godheid gestraal; Hy, volkome
stralend, het Sy Vader heeltemal sigbaar
uitgebeeld, en Goddelik sag geantwoord:

"Ewige Vader, aan U behoort die besluit;
aan My, in die Hemel en op die Aarde, om U hoogste wil
te doen, sodat U in My, U geliefde Seun,
altyd welbehae kan hê. Ek gaan om op die aarde
hierdie oortreders van U te oordeel; maar U weet,
wie ook al oordeel, die swaarste moet op My val
wanneer die tyd kom; want so het Ek onderneem
voor U; en, sonder spyt, verkry Ek dit
met reg, dat Ek hul straf kan versag
deur dit op My te laat oorgaan; tog sal Ek
geregtigheid so met barmhartigheid temper dat albei
duidelik ten volle bevredig is, en U versoen is.
Ek sal geen gevolg of stoet nodig hê nie, waar niemand
die oordeel sal aanskou nie behalwe die geoordeeldes,
daardie twee; die derde, afwesig, is reeds veroordeel,
skuldig bewys deur sy vlug, en rebel teen alle wet:
by die slang hoort geen skuldigbevinding nie."
Met dié woorde het Hy van Sy stralende troon opgestaan,
van hoë, gelyke heerlikheid; Trone en Magte,
Vorstedomme en Heerskappye in Sy diens,
het Hom tot by die Hemelpoort vergesel, van waar
Eden en die hele kus voor Hom uitgestrek gelê het.
Reguit het Hy neergedaal; die spoed van gode
tel nie tyd nie, al vlieg die vinnigste minute.
Die son het nou al laag na die weste gesak
ná die middag, en sagte winde, op hul uur,
het opgekom om die ontwaakte aarde koel te waai
en die koel aand in te lei; toe kom Hy, koeler as toorn,
die sagte Regter en Voorspraak tegelyk,
om die Mens te vonnis. Hulle het die stem van God gehoor
wat nou in die tuin wandel, deur sagte winde
na hul ore gedra terwyl die dag verdwyn; hulle het gehoor,
en hulle vir Sy aangesig weggesteek tussen
die digste bome, man en vrou; tot God
nader gekom en só hard na Adam geroep het:

"Waar is jy, Adam, wat My altyd met vreugde kom groet
as jy My van ver sien kom? Ek mis jou hier;
dit behaag My nie om so deur eensaamheid ontvang te word,
waar jou plig jou vroeër ongevraag na My gebring het.
Kom Ek minder opvallend, of watter verandering
hou jou weg, of watter toeval hou jou terug? Kom uit!"
Hy het gekom; en saam met hom Eva, meer onwillig, al was sy die eerste
wat oortree het; albei verleë en ontsteld.
Daar was geen liefde in hul blikke nie, nie vir God
of vir mekaar nie, maar duidelike skuld,
en skaamte, en ontsteltenis, en wanhoop,
woede, en koppigheid, en haat, en bedrog.
Daarop het Adam, lank hakkelend, kort geantwoord:

"Ek het U in die tuin gehoor, en was bang vir U stem;
omdat ek naak was, het ek my weggesteek." Toe het
die genadige Regter sonder verwyt geantwoord:

"My stem het jy dikwels gehoor, en jy was nie bang nie,
maar altyd bly; hoe het dit nou geword
so vreeslik vir jou? Wie het jou vertel
dat jy naak is? Het jy van die boom geëet
waarvan Ek jou beveel het dat jy nie mag eet nie?"
Aan Hom het Adam, swaar in die nood, só geantwoord:

"O Hemel! In 'n bitter nood staan ek vandag
voor my Regter: óf ek moet self
die hele misdaad dra, óf ek moet
my ander self beskuldig, die maat van my lewe,
wie se gebrek, solank haar trou aan my bly,
ek moet wegsteek en nie aan blaam blootstel
deur my klagte nie; maar harde noodsaak
oorweldig my, en rampspoedige dwang,
sodat nie sonde en straf albei op my kop,
hoe ondraaglik ook al, heeltemal
neergelê word nie; al sou ek stilbly, tog
sou U maklik ontdek wat ek wegsteek.
Hierdie Vrou, wat U gemaak het om my hulp te wees,
en my gegee het as U volmaakte gawe, so goed,
so gepas, so aanneemlik, so goddelik,
dat ek uit haar hand geen kwaad kon vermoed nie,
en wat sy gedoen het, wat dit ook al self was,
het die feit dat sý dit doen, die daad skynbaar geregverdig –
sy het my van die boom gegee, en ek het geëet."
Aan hom het die Opperste Teenwoordigheid só geantwoord:

"Was sy jou God, dat jy haar gehoorsaam het
eerder as Sy stem? Of is sy gemaak om jou gids te wees,
jou meerdere, of net jou gelyke, dat jy aan haar
jou manlikheid afgestaan het, en die plek
waar God jou bo haar gestel het, sy wat uit jou gemaak is
en vir jou, wie se volmaaktheid hare ver oortref het
in alle ware waardigheid? Versier
was sy inderdaad, en lieflik, om jou liefde
te trek, nie jou onderdanigheid nie; en haar gawes
was van so 'n aard dat hulle onder leiding goed pas,
maar onvanpas is om te regeer; dit was jou taak
en jou rol, as jy jouself reg geken het."
Toe Hy dit gesê het, het Hy kortliks vir Eva gevra:

"Sê, Vrou, wat is dit wat jy gedoen het?"
Daarop het Eva, bedroef, deur skaamte byna oorweldig,
gou bely, maar voor haar Regter nie
vrypostig of spraaksaam nie, beskaamd geantwoord:

"Die slang het my verlei, en ek het geëet."
Toe die Here God dit hoor, het Hy sonder uitstel
voortgegaan met die oordeel oor die beskuldigde
slang, al was dit 'n dier; Hy kon die skuld
nie oordra op Satan, wat dit sy werktuig
van kwaad gemaak het en die doel van sy skepping
besoedel het nie; tereg is dit dus vervloek,
omdat sy natuur bederf is. Meer te weet
het nie die Mens aangegaan nie (want hy het niks meer geweet nie),
en dit het sy oortreding nie verander nie; tog het God eindelik
op Satan, die eerste in sonde, sy vonnis toegepas,
al was dit in geheimsinnige woorde, soos toe die beste geag:
en oor die slang het Hy só Sy vloek laat val:

"Omdat jy dit gedoen het, is jy vervloek
bo al die vee en elke dier van die veld;
op jou pens sal jy kruip,
en stof sal jy eet al die dae van jou lewe.
Tussen jou en die vrou sal Ek vyandskap
sit, en tussen jou nageslag en hare;
haar nageslag sal jou kop vermorsel, en jy sy hakskeen."
So het hierdie godspraak gelui, wat bewaarheid is
toe Jesus, Seun van Maria, die tweede Eva,
Satan soos 'n weerligstraal uit die Hemel sien val het,
die vors van die lug; en toe, opgestaan uit Sy graf,
die Owerhede en Magte gestroop het, en oor hulle getriomfeer het
in die openbaar; en, met 'n helder hemelvaart,
die gevangenskap gevange gelei het deur die lug,
die ryk self van Satan, wat hy lank geroof het;
Hy wat hom uiteindelik onder ons voete sal vertrap –
ja, Hy wat nou sy noodlottige kneusing voorspel het.
En na die Vrou het Hy só Sy vonnis gewend:

"Ek sal jou smart baie vermeerder
by jou swangerskap; met smart sal jy
kinders baar; en aan die wil van jou man
sal joune onderdanig wees; hy sal oor jou heers."
Oor Adam het Hy laaste só die oordeel uitgespreek:

"Omdat jy na die stem van jou vrou geluister het,
en van die boom geëet het waaroor
Ek jou beveel het en gesê het: Jy mag nie daarvan eet nie –
vervloek is die aarde om jou ontwil; met smart
sal jy daarvan eet al die dae van jou lewe;
dorings en distels sal dit vir jou voortbring
ongevraag; en jy sal die plante van die veld eet;
in die sweet van jou aangesig sal jy brood eet,
totdat jy terugkeer na die aarde; want jy
is uit die aarde geneem – ken jou oorsprong –
want stof is jy, en tot stof sal jy terugkeer."
So het Hy die Mens geoordeel, gestuur as Regter en Redder;
en die onmiddellike slag van die dood, vir daardie dag aangekondig,
het Hy ver weggeskuif; toe, uit jammerte oor hoe hulle
naak voor Hom in die lug gestaan het, wat nou
moes verander, was Hy nie te trots om van toe af
die gestalte van 'n dienskneg aan te neem nie,
soos toe Hy Sy dienaars se voete gewas het; so nou
het Hy, soos die vader van Sy huisgesin,
hul naaktheid geklee met velle van diere, óf geslag,
óf soos die slang, met 'n jong vel vergoed;
en Hy het dit nie te veel geag om Sy vyande te klee nie.
En nie net hul buitekant met die velle
van diere nie, maar nog veel meer hul innerlike naaktheid,
skandelik, het Hy met Sy kleed van geregtigheid
beklee en bedek voor die oë van Sy Vader.
Na Hom het Hy met 'n vinnige opvaart teruggekeer,
weer in Sy salige boesem opgeneem,
in heerlikheid soos vroeër; aan Hom, versoen,
het Hy alles, al weet die Vader alles, vertel wat met die Mens gebeur het,
en soet voorspraak daarby gevoeg.
Intussen, voordat daar so op Aarde gesondig en geoordeel is,
het Sonde en die Dood binne die poorte van die Hel gesit,
teenoor mekaar binne die poorte, wat nou
wyd oop gestaan het en woeste vlamme uitgebraak het
ver in Chaos in, sedert die Bose deurgegaan het
toe Sonde oopgemaak het; sy het nou só met die Dood begin praat:

"O Seun, waarom sit ons hier en kyk na mekaar
werkloos, terwyl Satan, ons groot vader, voorspoedig is
in ander wêrelde, en 'n gelukkiger woonplek voorsien
vir ons, sy dierbare kinders? Dit kan nie anders nie
as dat sukses hom volg; as daar 'n ongeluk was,
sou hy al teruggekeer het, met woede aangejaag
deur sy wrekers, want geen plek soos hierdie
pas so by sy straf of by hul wraak nie.
Ek voel asof nuwe krag in my opstaan,
vlerke wat groei, en 'n wye heerskappy aan my gegee
anderkant hierdie diepte; wat my ook al aantrek,
óf aanvoeling óf 'n aangebore krag,
sterk om oor die grootste afstand
dinge van dieselfde soort in geheime vriendskap te verbind
langs die geheimste weë. Jy, my skaduwee,
onafskeidbaar, moet saam met my gaan;
want geen mag kan die Dood van Sonde skei nie.
Maar sodat die moeite om terug te gaan
sy terugkoms dalk nie keer oor hierdie kloof,
onbegaanbaar en ondeurdringbaar nie, kom ons probeer
'n gewaagde werk, wat tog vir jou krag en myne
nie te swaar is nie: om 'n pad te bou
oor hierdie see, van die Hel tot by daardie nuwe wêreld
waar Satan nou heers; 'n gedenkteken
van hoë verdienste vir die hele leër van die Hel,
wat hul deurtog van hier af makliker sal maak, om heen en weer te gaan
of te verhuis, soos hul lot hulle sal lei.
Ek kan ook nie die pad mis nie, so sterk getrek
deur hierdie nuwe aantrekking en instink."
Aan haar het die maer Skaduwee gou só geantwoord:

"Gaan waarheen die Noodlot en jou sterk neiging
jou lei; ek sal nie agterbly of die pad
byster raak nie, met jou voor; so 'n reuk kry ek
van slagting, ontelbare prooi, en ek proe
die smaak van die dood van alles wat daar lewe.
En by die werk wat jy aanpak, sal ek
nie tekortskiet nie, maar jou gelyke hulp gee."
Met dié woorde het hy met genot die reuk opgesnuif
van sterflike verandering op aarde. Soos wanneer 'n swerm
roofvoëls, al is hulle baie myle ver,
teen die dag van die geveg na 'n veld
waar leërs laer getrek het, aangevlieg kom, gelok
deur die reuk van lewende lyke, bestem
vir die dood die volgende dag in bloedige stryd:
so het die grimmige Gestalte geruik, en sy wye
neusgat opgelig in die donker lug,
skerp om sy prooi van so ver af te ruik.
Toe het albei uit die Helpoorte in die woeste,
wye wetteloosheid van Chaos, klam en donker,
in verskillende rigtings gevlieg; en met krag (hul krag was groot)
het hulle oor die waters gesweef, en wat hulle teëkom,
vas of slymerig, soos in 'n woeste see
op en af gegooi, saamgedryf en opgehoop,
van elke kant af in 'n sandbank teen die mond van die Hel;
soos wanneer twee poolwinde, wat teen mekaar
oor die Kroniese See waai, berge ys
saamdryf wat die vermeende deurgang versper
oos verby Petsjora, na die ryk
kus van Katai. Die opgehoopte grond
het die Dood met sy versteenende knots, koud en droog,
soos met 'n drietand getref; en dit vasgemaak, so ferm
as Delos, wat eens gedryf het; die res het sy blik
met 'n Gorgo-starheid gebind sodat dit nie kon roer nie.
En met asfaltslym, so breed soos die poort,
het hulle die opgehoopte strand diep tot by die wortels van die Hel
vasgemaak, en die reusagtige dam verder gebou
oor die skuimende diepte, hoog gewelf, 'n brug
van ongelooflike lengte, wat aansluit by die muur,
onbeweeglik, van hierdie wêreld wat nou sonder skans is,
verbeur aan die Dood; van hier af 'n breë deurgang,
glad, maklik, sonder hindernis, af na die Hel.
So het, as groot dinge met kleintjies vergelyk mag word,
Xerxes, om die vryheid van Griekeland onder die juk te bring,
van Susa, sy hoë paleis van Memnon,
na die see gekom, en oor die Hellespont
'n brug vir sy pad gebou, Europa met Asië verbind,
en die verontwaardigde golwe met baie houe gegesel.
Nou het hulle die werk met wonderlike kuns
van brugbouers, 'n rif van hangende rots,
oor die woelige afgrond gevoer, langs die spoor
van Satan tot op dieselfde plek waar hy
eers van sy vlerk neergedaal en veilig geland het
uit Chaos op die kaal buitekant
van hierdie ronde wêreld. Met penne van diamant
en kettings het hulle alles vasgemaak – te vas het hulle dit gemaak,
en te duursaam! En nou, op 'n klein ruimte,
het die grense van die hoogste Hemel ontmoet
en dié van hierdie Wêreld; en aan die linkerkant die Hel,
met 'n lang reikwydte tussenin; drie aparte paaie
in sig, wat na elk van hierdie drie plekke gelei het.
En nou het hulle hul pad na die Aarde gesien,
wat eers na die Paradys loop; toe, kyk!
Satan, in die gedaante van 'n stralende engel,
wat tussen die Sentaur en die Skerpioen sy koers
na sy hoogste punt stuur, terwyl die son in die Ram opkom.
Vermom het hy gekom, maar daardie dierbare kinders van hom
het hul vader gou herken, al was hy vermom.
Hy het, nadat hy Eva verlei het, ongemerk weggesluip
in die bos naby; en, met 'n ander gedaante,
om te sien wat volg, het hy gesien hoe sy listige daad
deur Eva, al het sy dit nie besef nie, herhaal is
by haar man; hy het hul skaamte gesien wat
vergeefs na bedekking soek; maar toe hy sien hoe
die Seun van God neerdaal om hulle te oordeel, het hy verskrik
gevlug, nie in die hoop om te ontsnap nie, maar om
die oomblik te ontwyk, uit vrees, skuldig, vir wat Sy toorn
skielik kon toedien; toe dit verby was, het hy teruggekeer
in die nag, en geluister waar die ongelukkige paar
in hul treurige gesprek en hul baie klagtes sit,
en daaruit sy eie vonnis afgelei; en omdat hy dit verstaan het
as nie onmiddellik nie, maar vir 'n toekomstige tyd, het hy vol vreugde
en vol nuus nou na die Hel teruggekeer.
En by die rand van Chaos, naby die voet
van hierdie nuwe, wonderlike brug, het hy onverwags
sy dierbare kinders ontmoet wat hom kom ontmoet het.
Groot was die vreugde by hul ontmoeting, en by die gesig
van daardie ontsaglike brug het sy vreugde gegroei.
Lank het hy vol bewondering gestaan, tot Sonde, sy mooi,
betowerende dogter, só die stilte verbreek het:

"O Vader, dit is jou manjifieke dade,
jou trofeë, wat jy bekyk asof dit nie joune is nie;
jy is hul bewerker en hul eerste argitek.
Want so gou as ek in my hart aangevoel het –
my hart, wat deur 'n geheime harmonie
altyd saam met joune klop, in soet verbinding –
dat jy op aarde voorspoedig was, wat jou blik
nou ook bewys, het ek dadelik gevoel,
al was daar wêrelde tussen ons, tog gevoel,
dat ek agter jou aan moes, saam met hierdie seun van jou;
so 'n noodlottige band verenig ons drie!
Die Hel kon ons nie langer binne ons grense hou nie,
en hierdie donker kloof, waaroor niemand kan reis nie,
kon ons nie keer om jou roemryke spoor te volg nie.
Jy het ons vryheid verwerf, ons wat tot nou toe
binne die Helpoorte opgesluit was; jy het ons die mag gegee
om so ver te versterk, en die donker afgrond
te oordek met hierdie ontsaglike brug.
Joune is nou hierdie hele wêreld; jou dapperheid het gewen
wat jou hande nie gebou het nie; jou wysheid het
met wins herwin wat die oorlog verloor het, en ten volle gewreek
ons nederlaag in die Hemel; hier sal jy as koning heers,
wat jy daar nie gedoen het nie; laat Hy daar maar as oorwinnaar regeer,
soos die geveg beslis het, terwyl Hy Hom uit hierdie nuwe wêreld
terugtrek, deur Sy eie vonnis vervreem;
en laat Hy voortaan die heerskappy met jou deel
oor alle dinge, geskei deur die hemelse grense –
Sy vierkant van jou ronde wêreld –
of laat Hy jou nou leer ken as 'n groter gevaar vir Sy troon."
Aan haar het die Vors van die duisternis bly geantwoord:

"Mooi dogter, en jy, seun en kleinseun tegelyk,
julle het nou sterk bewys gegee dat julle die geslag
van Satan is (want ek roem in die naam,
Teëstander van die Hemel se Almagtige Koning),
en julle het ryklik verdien van my, en van die hele
ryk van die Hel, dat julle so naby die Hemel se deur
met julle triomf my triomf kom ontmoet het –
my daad met hierdie roemryke werk – en een ryk gemaak het,
die Hel en hierdie wêreld, een ryk, een vasteland
van maklike deurgang. Daarom, terwyl ek
deur die duisternis afdaal, gemaklik op julle pad,
na my bondgenote, die Magte, om hulle in te lig
oor hierdie suksesse en saam met hulle bly te wees,
moet julle twee hierdie kant toe, tussen hierdie talle sfere,
almal julle s'n, reguit afdaal na die Paradys;
woon daar, en heers in geluk; van daar af moet julle oor die aarde
en in die lug heerskappy voer,
veral oor die Mens, wat as enigste heer van alles verklaar is;
maak eers seker dat hy julle slaaf is, en maak hom dan dood.
Ek stuur julle as my plaasvervangers, en stel julle aan
met volmag op aarde, met 'n mag sonder gelyke
wat van my af uitgaan; op julle saamgevoegde krag hang
nou my houvas op hierdie nuwe koninkryk heeltemal af,
deur Sonde aan die Dood blootgestel deur my daad.
As julle saamgevoegde mag die oorhand kry, hoef die sake van die Hel
geen skade te vrees nie; gaan, en wees sterk!"
Met dié woorde het hy hulle weggestuur; hulle het vinnig
hul koers deur die digste sterrebeelde gehou
en hul verderf versprei; die getrefte sterre het bleek geword,
en planete, self deur onheil getref, het toe 'n ware verduistering
gely. Die ander kant toe het Satan afgegaan
langs die dyk na die Helpoort; aan albei kante
het Chaos, oorbou en verdeel, uitgeroep
en met terugslaande branders die tralies bestorm
wat sy verontwaardiging verag het. Deur die poort,
wyd oop en onbewaak, het Satan gegaan,
en alles rondom verlate gevind; want dié
wat aangestel was om daar te sit, het hul pos verlaat
en na die bowêreld gevlieg; die res was almal
ver na die binneland teruggetrek, rondom die mure
van Pandemonium, die stad en trotse setel
van Lucifer, so genoem na die toespeling
op daardie helder ster wat met Satan vergelyk word.
Daar het die legioene wag gehou, terwyl die groot leiers
in raad gesit het, besorg oor watter toeval
hul gestuurde keiser kon voorkeer; so het hy
by sy vertrek bevel gegee, en hulle het gehoorsaam.
Soos wanneer die Tartaar van sy Russiese vyand
by Astrakan oor die sneeuvlaktes
terugtrek; of die Baktriese sjah, weg van die horings
van die Turkse halfmaan, alles woes laat anderkant
die ryk van Aladule, op sy terugtog
na Tauris of Kasvin: so het hierdie leër, wat onlangs
uit die Hemel verban is, die verste Hel woes gelaat,
baie donker myle, saamgetrek onder sorgvuldige wag
rondom hul hoofstad; en hulle het elke uur
hul groot avonturier verwag, terug van sy soektog
na vreemde wêrelde. Hy het ongemerk deur die middel gegaan,
in die voorkoms van 'n gewone engel-soldaat
van die laagste rang; en van die deur
van daardie saal van Pluto het hy onsigbaar
na sy hoë troon opgegaan, wat onder 'n troonhemel
van die rykste weefsel, aan die bo-ent,
in koninklike glans gestaan het. 'n Rukkie
het hy daar gesit en rondom hom gekyk, ongesien.
Uiteindelik, soos uit 'n wolk, het sy blink kop
en sy gestalte verskyn, so helder soos 'n ster, of helderder, geklee
in die toegelate heerlikheid wat ná sy val
vir hom oorgebly het, of in valse glinster. Heeltemal verstom
oor daardie skielike gloed het die Stigiese skare
hul oë gedraai, en die een gesien wat hulle wou sien:
hul magtige Leier, teruggekeer. Luid was die toejuiging.
Haastig het die groot raadgewende edeles vorentoe gestorm,
opgestaan uit hul donker Divan, en met dieselfde vreugde
het hulle hom gelukwensend genader; met sy hand
het hy stilte, en met hierdie woorde aandag gekry:

"Trone, Heerskappye, Vorstedomme, Kragte, Magte –
want so noem ek julle nou, en verklaar julle so,
nie net volgens reg nie, maar in besit; ek is terug,
bo verwagting suksesvol, om julle uit te lei,
triomfantlik uit hierdie helse put,
afskuwelik, vervloek, die huis van ellende,
en kerker van ons tiran. Neem nou besit,
as here, van 'n ruim wêreld, wat vir ons tuiste, die Hemel,
weinig onderdoen, deur my harde avontuur
met groot gevaar verwerf. Dit sou lank wees om te vertel
wat ek gedoen het, wat ek gely het, met watter pyn
ek gereis het deur die onwerklike, groot, grenslose diepte
van afskuwelike verwarring; waaroor
Sonde en die Dood nou 'n breë pad geplavei het
om julle roemryke tog te bespoedig; maar ek
het my rowwe deurtog moeisaam afgelê, gedwing om
deur die onhanteerbare afgrond te ry, gedompel in die skoot
van die Nag sonder oorsprong en die woeste Chaos,
wat jaloers op hul geheime fel teengestaan het
teen my vreemde reis, met lawaaierige oproer
en 'n beroep op die hoogste Noodlot; en hoe ek toe gevind het
die nuutgeskape wêreld, wat die gerug in die Hemel
lank voorspel het, 'n wonderlike bouwerk
van volkome volmaaktheid! Daarin is die Mens
in 'n Paradys geplaas, deur ons ballingskap
gelukkig gemaak. Hom het ek met bedrog weggelok
van sy Skepper; en, om julle verbasing
nog groter te maak, met 'n appel! Hy, daaroor
beledig – dit verdien julle lag! – het opgegee
sowel sy geliefde Mens as sy hele wêreld,
as prooi vir Sonde en die Dood, en so vir ons,
sonder ons gevaar, moeite of alarm,
om daarin rond te gaan en te woon, en oor die Mens
te heers, soos hy oor alles sou heers.
Dis waar, my het Hy ook geoordeel, of liewer
nie vir my nie, maar die dom slang in wie se gedaante
ek die Mens bedrieg het; wat my toekom,
is vyandskap wat Hy sal sit tussen
my en die mensdom; ek moet sy hakskeen kneus;
sy nageslag – wanneer word nie gesê nie – sal my kop vermorsel.
Wie sou nie 'n wêreld koop met 'n kneusing,
of met baie swaarder pyn nie? Julle het nou die verslag
van wat ek gedoen het: wat bly oor, julle gode,
as om op te staan en nou volle geluk in te gaan?"
Toe hy dit gesê het, het hy 'n rukkie gestaan en gewag
dat hul algemene gejuig en hoë toejuiging
sy oor moes vul; maar inteendeel, hy hoor
van alle kante, uit ontelbare tonge,
'n naargeestige, algemene gesis, die klank
van openbare veragting. Hy was verbaas, maar het nie lank
tyd gehad nie, want nou was hy nog meer oor homself verbaas:
hy het gevoel hoe sy gesig skraal en skerp word;
sy arms het teen sy ribbes vasgeklou; sy bene het
om mekaar gedraai, tot hy, onderuit gehaal, neergeval het,
'n monsteragtige slang, plat op sy pens,
teësinnig, maar tevergeefs; 'n groter mag
het hom nou geregeer, gestraf in die gedaante waarin hy gesondig het,
volgens sy vonnis. Hy wou gepraat het,
maar sis vir sis het gesplete tong teruggegee
aan gesplete tong; want nou was almal verander,
almal net so in slange, as medepligtiges
aan sy vermetele opstand. Verskriklik was die lawaai
van gesis deur die saal, wat nou dig gewemel het
van ineengestrengelde monsters, kop en stert:
Skerpioen en Adder en die gevreesde Amfisbena,
die gehoringde Cerastes, die Hydrus, en die somber Elops,
en die Dipsas (nie eens die grond wat besprinkel is
met die bloed van die Gorgo, of die eiland
Ophiusa, het so dig gewemel nie); maar steeds die grootste in die middel
was hy, nou 'n Draak, groter as die een wat die son
in die Pitiese vallei uit die slyk verwek het,
die reuse-Python; en dit het gelyk of hy steeds net soveel mag
as tevore bo die res behou. Hulle het hom almal
gevolg en uitgegaan na die oop veld,
waar almal wat van daardie opstandige bende oorgebly het,
uit die Hemel gevalle, op hul pos of in gelid gestaan het,
gespanne van verwagting om te sien hoe
hul roemryke Leier in triomf te voorskyn kom.
Hulle het gesien – maar 'n ander gesig! 'n Skare
lelike slange. Afgryse het oor hulle gekom,
en afskuwelike meegevoel; want wat hulle gesien het,
het hulle self gevoel, want hulle het ook verander; hul arms,
spies en skild het neergeval, en hulle self net so vinnig;
en die gruwelike gesis het weer begin, en die gruwelike gestalte
het hulle aangesteek; hulle was gelyk in die straf
soos in hul misdaad. So is die toejuiging wat hulle bedoel het,
in uitjouende gesis verander, triomf in skande
wat hulle uit hul eie monde oor hulleself gebring het. Daar het
'n bos naby gestaan, wat met hierdie verandering opgeskiet het
deur die wil van Hom wat daarbo heers, om hul boete
te verswaar, swaar gelaai met mooi vrugte, soos dié
wat in die Paradys gegroei het, die aas vir Eva
wat die Versoeker gebruik het. Op daardie vreemde gesig
het hulle hul gretige oë gerig, en hulle verbeel
dat in plaas van een verbode boom 'n menigte
nou opgeskiet het om hulle nog meer ellende of skande te bring.
Tog, uitgedroog deur brandende dors en fel honger,
kon hulle hulle nie weerhou nie, al is die vrugte gestuur om hulle te mislei;
hulle het in hope aangerol, en in die bome
opgeklim en digter gesit as die slangehare
wat om Megaera se kop krul. Gulsig het hulle
die vrugte gepluk, mooi om te sien, soos dié wat gegroei het
naby daardie teermeer waar Sodom gebrand het –
hierdie was nog bedriegliker: nie die aanraking nie, maar die smaak
het hulle bedrieg. Hulle het dwaas gedink om
hul honger met genot te stil, maar in plaas van vrugte
het hulle bitter as gekou, wat die gebelgde smaak
met 'n spattende geluid uitgespoeg het. Dikwels het hulle probeer,
deur honger en dors gedwing; en net so dikwels het hulle gewalg,
en met die afskuwelikste afkeer het hulle hul kake verwring,
vol roet en sintels. So dikwels het hulle in dieselfde
bedrog geval, nie soos die Mens nie,
oor wie hulle getriomfeer het, net een keer. So is hulle gepynig
en uitgeput deur hongersnood en lang, onophoudelike gesis,
tot hulle, met toestemming, hul verlore gestalte teruggekry het.
Elke jaar moet hulle, sê sommige, op bevel
hierdie jaarlikse vernedering vir sekere getelde dae ondergaan,
om hul trots en hul vreugde oor die verleide Mens te knak.

Tog het hulle 'n sekere oorlewering onder die heidene
versprei, oor die buit wat hulle gekry het,
en vertel hoe die slang, wat hulle
Ophion genoem het, saam met Eurinome –
miskien die wyd-indringende Eva – eerste geheers het
oor die hoë Olimpus; toe deur Saturnus verdryf
en Ops, nog voordat Jupiter op Dikte gebore is.

Intussen het die helse paar in die Paradys
te gou aangekom; Sonde, wat reeds daar mag gehad het,
eers net in daad, nou in liggaam, om daar te woon
as vaste inwoner; agter haar die Dood,
wat tree vir tree kort agter haar volg, nog nie op
sy vaal perd nie. Sonde het so vir hom begin sê:

"Tweede uit Satan gebore, alles-oorwinnende Dood!
Wat dink jy nou van ons ryk? Al was dit swaar verdien
met 'n moeilike reis, is dit nie veel beter
as om steeds by die Hel se donker drumpel wag te sit,
naamloos, ongevrees, en self half uitgehonger?"

Die monster, uit Sonde gebore, het haar gou so geantwoord:
"Vir my, wat met ewige honger kwyn,
is Hel, of Paradys, of Hemel eenders;
dit is die beste waar ek die meeste prooi kan kry;
en hier, al is dit oorvloedig, lyk dit alte min
om hierdie maag te stop, hierdie groot lyf wat geen vel kan bind nie."

Die bloedskande-moeder het hom so geantwoord:
"Eet jy dan eers van hierdie kruie, vrugte en blomme;
daarna van elke dier, en vis, en voël –
geen skrale happies nie! En wat ook al
die sens van die Tyd afmaai, verslind dit sonder genade,
tot ek, in die Mens woonagtig, die hele geslag –
sy gedagtes, sy blikke, woorde, dade – alles besmet,
en hom vir jou toeberei as jou laaste, soetste prooi."
Dit gesê, het hulle elkeen hul eie pad gegaan,
albei om te vernietig, of sterflik te maak
alle soorte, en ryp te maak vir vernietiging,
vroeër of later. Toe die Almagtige dit sien,
het Hy van Sy verhewe troon tussen die heiliges
tot daardie stralende ordes so Sy stem verhef:

"Kyk met watter drif hierdie honde van die Hel kom
om daardie wêreld te verwoes en te plunder, wat Ek
so mooi en goed geskep het, en wat steeds
so sou gebly het as die dwaasheid van die Mens nie
hierdie verwoestende furies ingelaat het nie. Hulle verwyt
My dwaasheid; so doen die Vors van die Hel
en sy volgelinge, omdat Ek hulle so maklik
laat ingaan en besit laat neem
van so 'n hemelse plek; dit lyk of Ek, oogluikend,
My smalende vyande wil behaag,
wat lag, asof Ek, meegesleur deur 'n aanval
van hartstog, alles aan hulle oorgegee het,
sommer prysgegee aan hul wanbestuur.
Hulle weet nie dat Ek hulle geroep en daarheen gelok het,
My hellehonde, om die afval en vuilis op te lek
wat die Mens se besoedelende sonde met smet gestort het
op wat rein was; totdat hulle, volgeprop en oorvol, amper bars
van opgesuigde, ingeslukte afval, en met een slingergooi
van Jou oorwinnende arm, welbehaaglike Seun,
Sonde en die Dood en die gapende Graf uiteindelik,
deur Chaos geslinger, die mond van die Hel versper
vir ewig, en sy roofsugtige kake toeseël.
Dan sal die Hemel en Aarde, vernuwe, rein gemaak word
tot heiligheid, wat geen vlek meer sal ontvang nie.
Tot dan geld eers die vloek wat oor albei uitgespreek is."

Hy het geëindig, en die hemelse gehoor het luid
Halleluja gesing, soos die geruis van seë,
uit die menigte wat gesing het: "Regverdig is U weë,
regverdig is U besluite oor al U werke;
wie kan U kleineer?" Daarna, vir die Seun,
bestemde Hersteller van die mensdom, deur wie
'n nuwe Hemel en Aarde vir die eeue sal opkom,
of uit die Hemel sal neerdaal. – So was hul lied.

Intussen het die Skepper Sy magtige engele
by die naam geroep en elkeen 'n eie taak gegee,
soos dit die beste by die nuwe toestand pas. Die son
het eerste sy opdrag gekry om so te beweeg, so te skyn,
dat dit die aarde met koue en hitte sou tref
wat skaars draaglik is; en om uit die noorde
die afgeleefde winter te roep; en uit die suide
die hitte van die midsomer te bring. Vir die bleek maan
het hulle haar taak voorgeskryf; vir die ander vyf
hul planetêre bane en aspekte,
in sekstiel, kwadraat, trigoon en opposisie,
met skadelike werking, en wanneer hulle moet saamkom
in ongunstige samestand; en die vaste sterre het hulle geleer
wanneer om hul kwaadwillige invloed neer te stort,
en watter van hulle, as dit saam met die son opkom of ondergaan,
stormweer sou bring. Vir die winde het hulle
hul hoeke bepaal, en wanneer om met geweld te ontstel
see, lug en kus; en wanneer die donder moet rol
met skrik deur die donker saal van die lug.
Sommige sê Hy het Sy engele beveel om die pole
van die aarde skuins te draai, twee keer tien grade en meer,
van die son se as af; en hulle het met moeite die
middelpuntige bol skeef gedruk. Ander sê die son
is beveel om sy teuels van die ewenaarsweg af te draai,
net so ver as na die Stier met die sewe
Atlantiese Susters en die Spartaanse Tweeling,
tot by die Kreef van die keerkring; dan vinnig af
by die Leeu en die Maagd en die Weegskaal verby,
so diep as die Steenbok, om verandering van
seisoene na elke streek te bring. Anders sou die lente
ewig op die aarde geglimlag het met lenteblomme,
met gelyke dae en nagte, behalwe vir dié
anderkant die poolsirkels; vir hulle sou die dag
sonder nag geskyn het, terwyl die lae son,
om vir sy afstand te vergoed, in hul sig
steeds om die horison gedraai het, en nie
oos of wes geken het nie; dit sou die sneeu gekeer het
van die koue Estotiland, en net so ver suid
tot onder Magellaan. Toe daardie vrug geproe is,
het die son, soos van Thyestes se feesmaal, weggedraai
van sy bedoelde baan; hoe sou die wêreld anders,
bewoon, al was dit sonder sonde, meer as nou
bytende koue en skroeiende hitte vermy het?
Hierdie veranderinge in die hemel het, al was dit stadig,
dieselfde verandering op see en land gebring: sterrewind,
damp, en mis, en warm uitwaseming,
verrot en pesagtig. Nou breek uit die noorde
van Norumbega, en die kus van die Samojede,
hul koperkerker oop, gewapen met ys,
en sneeu, en hael, en stormwind en rukwind,
Boreas, en Caecias, en die luidrugtige Argestes,
en Thrascias, skeur die woude en keer die seë om;
met teenwind keer Notus hulle uit die suide om,
en Afer, swart van donderwolke
uit Sierra Leone; dwars daarop, net so fel,
storm die Levant- en die Ponentwinde uit,
Eurus en Zefirus, met hul geraas van die kant af,
Sirocco en Libeccio. So het geweld begin
uit lewelose dinge; maar Tweedrag het eerste,
dogter van Sonde, onder die redelose diere
die dood ingebring, deur felle afkeer:
dier het nou teen dier oorlog gemaak, en voël teen voël,
en vis teen vis; hulle het opgehou om gras te wei
en mekaar verslind; en hulle het nie meer veel ontsag
vir die Mens gehad nie, maar van hom gevlug, of met 'n grimmige gesig
hom aangegluur as hy verbykom. Dit was van buite
die groeiende ellende, wat Adam
reeds gedeeltelik gesien het, al het hy in die donkerste skaduwee weggekruip,
oorgegee aan smart; maar binne het hy erger gevoel;
en, op 'n onstuimige see van hartstog rondgeslinger,
het hy probeer om sy hart met droewige klag te ontlaai:

"O ellendige, wat gelukkig was! Is dit die einde
van hierdie nuwe, glorieryke wêreld, en ek, so onlangs
die glorie van daardie glorie, wat nou
vervloek geword het, uit geseënd? Verberg my vir die aangesig
van God! Om Hom te sien was eens my hoogste
geluk! – Tog, dit sou goed wees as die ellende
hier eindig; ek het dit verdien en sou
my eie verdienste dra; maar dit sal nie help nie:
alles wat ek eet of drink, of sal verwek,
is 'n voortgeplante vloek. O stem, wat ek eens
met vreugde gehoor het: 'Wees vrugbaar en vermeerder'!
Nou is dit dood om te hoor! Want wat kan ek laat toeneem
of vermeerder, behalwe vloeke op my kop?
Wie van al die eeue wat volg, sal nie, as hy
die kwaad voel wat ek oor hom gebring het, my kop
vervloek nie? 'Dit gaan sleg met ons onrein voorvader;
hiervoor kan ons Adam dank!' Maar sy dank
sal die verwensing wees. So sal, behalwe
my eie vloeke wat op my rus, alles wat van my kom
met 'n hewige terugvloei op my terugslaan;
op my, soos op hul natuurlike middelpunt, sal hulle swaar
neerkom, al is hulle op hul plek. O vlietende vreugdes
van die Paradys, duur gekoop met blywende weë!
Het ek U gevra, Maker, om my uit klei
tot 'n mens te vorm? Het ek U gesmeek
om my uit die duisternis te verhef, of hier te plaas
in hierdie heerlike tuin? Aangesien my wil
nie ingestem het tot my bestaan nie, sou dit net reg
en billik wees om my weer tot stof te maak,
want ek wil graag alles afstaan en teruggee
wat ek ontvang het, onbekwaam om U voorwaardes
na te kom, te swaar, waarvolgens ek
die goed moes behou wat ek nie gesoek het nie. Tot die verlies daarvan,
wat straf genoeg is, waarom voeg U nog
die gevoel van eindelose weë by? Onverklaarbaar
lyk U geregtigheid; maar om die waarheid te sê, te laat
stry ek so; ek moes toe daardie voorwaardes,
wat dit ook al was, geweier het toe hulle voorgestel is.
Jy het hulle aanvaar; wil jy die goeie geniet
en dan oor die voorwaardes kibbel? En al het God
jou sonder jou toestemming gemaak, wat as jou seun
ongehoorsaam blyk en, as hy berispe word, terugkap:
'Waarom het jy my verwek? Ek het dit nie gevra nie!'
Sou jy, vir sy minagting van jou,
daardie trotse verskoning aanvaar? Tog het nie jou keuse
hom verwek nie, maar natuurlike noodsaak.
God het jou uit vrye keuse as Sy eie gemaak,
om Hom te dien; jou beloning was uit Sy genade;
jou straf berus dan tereg by Sy wil.
Laat dit so wees, want ek onderwerp my; Sy oordeel is regverdig:
dat ek stof is en tot stof sal terugkeer.
O welkome uur, wanneer ook al! Waarom talm
Sy hand om uit te voer wat Sy besluit
op hierdie dag vasgestel het? Waarom lewe ek nog,
waarom word ek met die dood gespot, en uitgerek
tot doodlose pyn? Hoe graag sou ek
die sterflikheid, my vonnis, tegemoet gaan en aarde word,
sonder gevoel! Hoe graag sou ek gaan lê
soos in my moeder se skoot! Daar sou ek rus
en veilig slaap; Sy vreeslike stem sou nie meer
in my ore donder nie; geen vrees vir erger
vir my en my nageslag sou my folter
met wrede verwagting nie. Tog jaag een twyfel
my steeds: dat ek miskien nie heeltemal kan sterf nie;
dat daardie rein asem van die lewe, die gees van die Mens,
wat God ingeblaas het, nie saam kan vergaan
met hierdie liggaamlike klont nie; en dan, in die graf,
of op 'n ander somber plek – wie weet –
sal ek 'n lewende dood sterf? O, dit is 'n
gruwelike gedagte as dit waar is! Maar waarom? Dit was net die asem
van lewe wat gesondig het; wat sterf, behalwe wat lewe
en sonde gehad het? Die liggaam self het geen van die twee gehad nie.
Dan sal alles van my sterf: laat dit
die twyfel stil, want menslike begrip reik nie verder nie.
Want al is die Here van alles oneindig,
is Sy toorn dit ook? Laat dit so wees; die Mens is dit nie,
maar tot sterwe gedoem. Hoe kan Hy toorn
sonder einde uitoefen op die Mens, wat die dood moet beëindig?
Kan Hy 'n doodlose dood maak? Dit sou wees om
'n vreemde teenstrydigheid te maak, wat selfs vir God
as onmoontlik geld, want dit sou 'n teken wees
van swakheid, nie van mag nie. Sal Hy, ter wille van
Sy toorn, die eindige tot oneindig uitrek
in die gestrafte Mens, om Sy strengheid te bevredig,
wat nooit bevredig word nie? Dit sou Sy vonnis
laat strek verby die stof en die natuur se wet,
waarvolgens alle ander oorsake werk, altyd na
die ontvanklikheid van hul stof,
en nie na die volle omvang van hul eie kring nie. Maar sê nou
die dood is nie een slag soos ek gedink het nie,
wat die gevoel wegneem, maar eindelose ellende
van vandag af aan, wat ek voel al begin het
in my en buite my, en dat dit so voortduur
tot in ewigheid? – Ag tog! Daardie vrees
kom donderend terug met vreeslike omwenteling
op my weerlose kop; die Dood en ek
is albei ewig, en albei een liggaam;
en ek staan nie alleen nie; in my staan
die hele nageslag vervloek. 'n Mooi erfenis
wat ek julle moet nalaat, seuns! O, kon ek
dit maar self alles opgebruik en julle niks nalaat nie!
So onterf, hoe sou julle my seën,
wat nou julle vloek is! Ag, waarom moet die hele mensdom
vir een man se skuld so, onskuldig, veroordeel word,
as hulle onskuldig is? Maar wat kan van my kom
behalwe alles wat bedorwe is, met gees en wil verdorwe,
om nie net dieselfde te doen nie, maar ook te wil
soos ek? Hoe kan hulle dan vrygespreek staan
voor God? Ná al die redenasies moet ek Hom,
noodgedwonge vryspreek: al my uitvlugte is nutteloos,
en my redenasies, al loop hulle deur doolhowe, lei my steeds
net tot my eie veroordeling: eerste en laaste
op my, net op my, as die bron en oorsprong
van alle verderf, val al die blaam tereg.
Mag die toorn ook so val! Dwase wens! Kan jy
daardie las dra, swaarder as die aarde om te dra,
baie swaarder as die hele wêreld, al word dit gedeel
met daardie slegte Vrou? So vernietig wat jy begeer
en wat jy vrees, albei, alle hoop
op skuiling, en dit verklaar jou ellendig
bo enige voorbeeld uit die verlede en die toekoms,
net soos Satan in misdaad en in lot.
O Gewete! In watter afgrond van vrese
en verskrikking het jy my gedryf, waaruit
ek geen uitweg vind nie, al dieper en dieper gedompel!"

So het Adam hardop by homself gekla,
deur die stil nag – nie nou, soos voor die Mens geval het,
gesond en koel en sag nie, maar met swart lug
gepaard, met klam dampe en vreeslike somberheid,
wat aan sy bose gewete
alles met dubbele verskrikking voorgestel het. Op die grond
het hy uitgestrek gelê, op die koue grond, en dikwels
sy skepping vervloek; net so dikwels die Dood beskuldig
dat hy laat is met die uitvoering, want dit is aangekondig
vir die dag van sy oortreding. "Waarom kom die Dood nie,"
het hy gesê, "met een driewerf welkome slag
om my te beëindig? Sal die Waarheid haar woord breek,
die Goddelike Geregtigheid nie haastig wees om regverdig te wees nie?
Maar die Dood kom nie as jy roep nie; die Goddelike Geregtigheid
versnel nie haar stadigste pas vir gebede of geroep nie.
O woude, o fonteine, heuwels, dale en priële!
Met 'n ander eggo het ek onlangs julle skaduwees
geleer om te antwoord, en 'n heel ander lied te laat weerklink."

Toe die bedroefde Eva hom so geteister sien,
waar sy troosteloos gesit het, het sy nader gekom
en met sagte woorde sy wilde hartstog probeer kalmeer;
maar met 'n streng blik het hy haar so afgewys:

"Uit my oë, jy slang! Daardie naam pas
jou die beste, saam met hom verbonde, self net so vals
en hatig; niks ontbreek nie, behalwe dat jou gestalte
soos syne, en jou slangkleur, kan wys
wat jou innerlike bedrog is, om alle skepsels voortaan
teen jou te waarsku; anders kan daardie te hemelse gestalte, 'n masker
vir helse valsheid, hulle verstrik! Was dit nie vir jou nie,
sou ek gelukkig gebly het; as jou trots
en dwalende ydelheid nie, toe dit die minste veilig was,
my waarskuwing verwerp het nie, en dit nie verag het
om nie vertrou te word nie; want jy wou gesien word,
al was dit deur die Duiwel self; jy wou hom, so verwaand,
uitoorlê; maar toe jy die slang ontmoet,
is jy beetgeneem en mislei; jy deur hom, ek deur jou,
toe ek jou van my sy af vertrou het; ek het gedink jy is wys,
standvastig, volwasse, bestand teen alle aanvalle,
en nie verstaan nie dat alles net vertoon was
eerder as egte deug; alles net 'n rib,
krom van nature, gebuig, soos dit nou blyk,
meer na die linkerkant, uit my geneem;
dit sou goed gewees het as dit weggegooi is as ekstra,
bo my regte getal. O, waarom het God,
die wyse Skepper, wat die hoogste Hemel bevolk het
met manlike geeste, op die ou end
hierdie nuwigheid op aarde geskep, hierdie mooi gebrek
van die natuur, en nie die wêreld dadelik gevul
met mans, soos engele, sonder vroue nie,
of 'n ander manier gevind om die mensdom
voort te bring nie? Hierdie onheil sou nie gebeur het nie,
en meer wat nog sal gebeur: ontelbare
onrus op aarde deur vroulike strikke
en noue verbintenis met hierdie geslag: want óf
hy sal nooit 'n gepaste maat vind nie, behalwe so een
as wat een of ander ongeluk of vergissing hom bring;
óf die een wat hy die meeste wil hê, sal hy selde kry
weens haar dwarsheid, maar hy sal sien hoe sy gewen word
deur een wat baie slegter is; óf, as sy hom liefhet, word sy weerhou
deur haar ouers; óf hy sal sy gelukkigste keuse te laat
ontmoet, reeds verbind en in die huwelik gebind
aan 'n wrede teëstander, tot sy haat of skande:
wat oneindige rampe sal veroorsaak
vir die menslike lewe, en huislike vrede sal verwar."

Hy het niks bygevoeg nie en van haar weggedraai; maar Eva,
nie so afgeskrik nie, met trane wat nie wou ophou vloei nie
en haar hare deurmekaar, het nederig aan sy voete
neergeval; en terwyl sy hulle omhels, het sy gesmeek
om sy vrede, en so met haar klag voortgegaan:

"Moenie my so verlaat nie, Adam! Die Hemel is getuie
watter opregte liefde en eerbied ek in my hart
vir jou dra, en onwetend het ek oortree,
ongelukkig mislei! As jou smekeling
pleit ek, en ek klem my aan jou knieë vas; moenie my beroof
van dit waarvan ek lewe – jou sagte blikke, jou hulp,
jou raad – in hierdie uiterste nood,
my enigste krag en steun nie. Verlate van jou,
waarheen sal ek gaan, waar sal ek bly?
Terwyl ons nog lewe, miskien skaars een kort uur,
laat daar vrede tussen ons twee wees; laat ons saamstaan,
soos ons saam in die onreg staan, in een vyandskap
teen 'n vyand wat die vonnis uitdruklik aan ons toegeken het:
daardie wrede slang. Moenie jou haat
op my uithaal vir hierdie ellende wat ons getref het nie;
op my, wat reeds verlore is, ek wat meer ellendig
is as jy! Ons het albei gesondig; maar jy
net teen God, ek teen God en teen jou;
en ek sal terugkeer na die plek van die oordeel
en daar die Hemel met my geroep bestorm, sodat die hele
vonnis van jou kop weggeneem word en
op my val, die enigste oorsaak van al hierdie weë vir jou;
op my, net op my, die regte teiken van Sy toorn!"

Sy het huilend geëindig; en haar nederige toestand,
onbeweeglik totdat vrede verkry is vir die skuld
wat sy erken en betreur het, het in Adam
medelye gewek: gou het sy hart versag
teenoor haar, so onlangs nog sy lewe en enigste vreugde,
nou onderdanig aan sy voete in nood;
so 'n mooi skepsel wat sy versoening soek,
sy raad – hy wat sy mishaag het – en sy hulp.
Soos een wat ontwapen is, het hy al sy woede verloor,
en haar gou met vreedsame woorde opgehelp:

"Onversigtig, en te begerig, soos voorheen,
so nou ook na wat jy nie ken nie, jy wat
die hele straf op jouself wil neem; helaas!
Dra eers jou eie, want jy is swak om te verdra
Sy volle toorn, waarvan jy nog maar die kleinste deel voel,
en my misnoeë dra jy al so sleg. As gebede
hoë besluite kon verander, sou ek na daardie plek
voor jou uit haas en harder gehoor word,
sodat alles op my kop kan neerkom;
jou swakheid en swakker geslag vergewe,
wat aan my toevertrou is en deur my blootgestel is.
Maar staan op – laat ons nie meer stry of mekaar
blameer nie, ons word elders genoeg geblameer; maar laat ons wedywer
in dade van liefde, hoe ons mekaar se las
kan verlig, in ons deel van die weë;
want hierdie dag se dood wat aangekondig is, as ek reg sien,
sal geen skielike nie, maar 'n stadige kwaad wees;
'n lang dag se sterwe, om ons pyn te vergroot,
en aan ons saad (o ongelukkige saad!) oorgedra."

Eva het weer moed geskep en hom so geantwoord:
"Adam, deur droewige ervaring weet ek
hoe min gewig my woorde by jou kan hê,
omdat hulle so verkeerd was, en daarom, tereg,
so rampspoedig geblyk het. Nogtans,
nou dat jy my, ellendig soos ek is, weer 'n plek
van nuwe aanvaarding gegee het, en ek hoop om weer
jou liefde te wen, die enigste tevredenheid van my hart,
lewend of sterwend, wil ek nie vir jou wegsteek
watter gedagtes in my onrustige bors opgekom het nie,
wat lei na 'n verligting vir ons nood,
of 'n einde; al is dit skerp en treurig, tog draaglik
soos ons ellende gaan, en makliker om te kies.
As die sorg oor ons nageslag ons die meeste kwel,
wat gebore moet word tot sekere weë, en uiteindelik
deur die Dood verslind word – en dit is ellendig
om vir ander die oorsaak van ellende te wees,
ons eie kinders, en uit ons lende
'n treurige geslag in hierdie vervloekte wêreld te bring,
wat ná 'n ellendige lewe uiteindelik
kos moet word vir so 'n vuil monster – dan lê dit
in jou mag, nog voor ontvangenis, om te verhoed
dat die ongeseënde geslag ooit verwek word.
Kinderloos is jy, bly kinderloos: so sal die Dood
van sy vraatmaal bedrieg word, en met ons twee
gedwing word om sy roofsugtige maag te vul.
Maar as jy dit hard en moeilik vind
om, terwyl ons saam praat, kyk en liefhet, te onthou
van die liefde se regte, die soet omhelsing van die huwelik,
en sonder hoop van begeerte te kwyn
voor die een wat daar is, wat ook kwyn
van dieselfde begeerte – wat ellende
en foltering sou wees, nie minder as wat ons vrees nie –
dan, om onsself en ons saad tegelyk te bevry
van wat ons vir albei vrees, laat ons dit kortmaak –
laat ons die Dood soek – of, as ons hom nie kry nie,
met ons eie hande sy werk aan onsself doen.
Waarom staan ons langer en bewe onder vrese
wat geen einde wys nie behalwe die dood, terwyl ons die mag het
om uit baie maniere van sterwe die kortste te kies,
en vernietiging met vernietiging te vernietig? –"

Hier het sy opgehou, of die hewige wanhoop
het die res afgebreek; so baie het haar gedagtes
aan die dood gedink, dat haar wange bleek gekleur was.
Maar Adam, wat deur so 'n raad glad nie beïnvloed is nie,
het sy meer aandagtige gees met moeite
tot beter hoop gelig, en Eva so geantwoord:

"Eva, jou minagting vir lewe en plesier lyk
asof dit iets in jou bewys wat meer verhewe
en voortrefliker is as wat jou gees verag;
maar selfvernietiging, as jy dit daarom soek, weerlê
daardie voortreflikheid wat in jou vermoed is, en dui aan,
nie jou minagting nie, maar angs en spyt
oor die verlies van lewe en plesier wat jy te lief gehad het.
Of as jy die dood begeer as die uiterste einde
van ellende, en so dink om te ontkom aan
die straf wat uitgespreek is – moenie twyfel nie dat God
Sy wraaksugtige toorn wyser gewapen het as om
so voorgekom te word. Ek vrees eerder dat die dood,
so gegryp, ons nie sal vrystel van die pyn
wat ons volgens die vonnis moet betaal nie; eerder sal sulke dade
van opstandigheid die Allerhoogste uitlok
om die dood in ons te laat lewe. Laat ons dan
'n veiliger besluit soek, wat ek, dink ek,
in die oog het, as ek met aandag onthou
'n deel van ons vonnis: dat jou saad die kop
van die slang sal vermorsel. Armsalige vergoeding! Tensy
daarmee, soos ek vermoed, ons groot vyand bedoel word:
Satan, wat in die slang hierdie bedrog
teen ons beraam het. Om sy kop te verbrysel,
dit sou werklik wraak wees! Maar dit sal verlore gaan
deur 'n dood wat ons self oor ons bring, of kinderlose dae
wat ons kies, soos jy voorstel; so sal ons vyand
sy beskikte straf ontsnap, en ons
sal in plaas daarvan ons eie straf op ons koppe verdubbel.
Laat daar dan nie meer gepraat word van geweld
teen onsself, en van moedswillige onvrugbaarheid,
wat ons van hoop afsny en net smaak
na wrok en trots, ongeduld en nyd,
en teësin teen God en Sy regverdige juk
wat op ons nekke gelê is. Onthou met watter sagte
en genadige gemoed Hy ons gehoor en geoordeel het,
sonder toorn of skelwoorde. Ons het verwag
om dadelik te vergaan, want ons het gedink
dit is wat met die dood daardie dag bedoel is; en kyk! Vir jou
is net pyn by die baar van kinders voorspel,
en by die geboorte, gou vergoed met vreugde,
die vrug van jou skoot. Op my het die vloek skuins
verbygeskram en die grond getref: met arbeid moet ek
my brood verdien; watter skade? Ledigheid sou erger gewees het;
my arbeid sal my onderhou; en sodat koue
of hitte ons nie skade aandoen nie, het Sy tydige sorg,
sonder dat ons gevra het, voorsien; en Sy hande
het ons, onwaardiges, geklee, met jammerte terwyl Hy ons geoordeel het.
Hoeveel meer, as ons tot Hom bid, sal Sy oor
oop wees, en Sy hart tot jammerte geneig,
en sal Hy ons verder leer hoe ons die gure
seisoene kan ontwyk: reën, ys, hael en sneeu!
Wat die lug nou, met wisselende gesig, begin
om ons op hierdie berg te wys; terwyl die winde
nat en skerp waai en die sierlike lokke
van hierdie mooi, wye bome verwaai; wat ons laat soek
na 'n beter skuiling, 'n beter warmte om ons
verkluimde ledemate te koester, voordat die son
die nag koud laat; hoe ons sy versamelde strale,
weerkaats, met droë stof kan laat gloei;
of, deur twee liggame teen mekaar te slaan, die lug
deur wrywing tot vuur kan maal; soos onlangs die wolke,
wat gebots het of deur winde gestoot is, ru in hul skok,
die skuins weerlig aangesteek het; en sy dwars vlam, neergedryf,
steek die gomagtige bas van spar of den aan die brand,
en stuur 'n behaaglike hitte van ver af
wat die son kan vervang. Hoe om sulke vuur te gebruik,
en wat ook al verder hulp of genesing kan wees
vir die kwaad wat ons eie misdade veroorsaak het,
sal Hy ons leer as ons bid en Hom om genade
smeek; sodat ons nie hoef te vrees
om hierdie lewe gemaklik deur te bring nie, onderhou
deur Hom met baie vertroostings, totdat ons eindig
in stof, ons laaste rus en ons eerste tuiste.
Wat beter kan ons doen as om na die plek te gaan
waar Hy ons geoordeel het, en daar plat neer te val
voor Hom in eerbied, en daar ons foute
nederig te bely, en vergifnis te smeek, met trane
wat die grond natmaak, en met ons sugte die lug
vul, gestuur uit berouvolle harte, as teken
van ongeveinsde smart en sagmoedige verootmoediging?
Hy sal ongetwyfeld versag en wegdraai
van Sy misnoeë; in wie se rustige blik,
toe Hy die kwaadste en strengste gelyk het,
wat het daar anders geskyn as guns, genade en barmhartigheid?"

So het ons berouvolle vader gepraat; en Eva
het nie minder berou gevoel nie: hulle het dadelik na die plek
gegaan waar Hy hulle geoordeel het, en plat neergeval
voor Hom in eerbied; en albei het
nederig hul foute bely en vergifnis gesmeek, met trane
wat die grond natmaak, en met hul sugte die lug
vul, gestuur uit berouvolle harte, as teken
van ongeveinsde smart en sagmoedige verootmoediging.

Lucifer: Latyn vir "ligdraer", die naam van die môrester (die planeet Venus); Jesaja 14:12 is tradisioneel op Satan toegepas.

Kroniese See, Petsjora, Katai: die Kroniese See is die Noordelike Yssee; Petsjora is 'n rivier in Noord-Rusland; Katai is 'n ou naam vir China.

Delos: Griekse eiland wat volgens die mite rondgedryf het totdat dit vasgemaak is as geboorteplek van Apollo en Artemis.

Gorgo: die monster Medusa, wie se blik mense in klip verander het; volgens die mite het slange in Libië uit haar bloed ontstaan. Ophiusa ("slange-eiland") is 'n eiland wat glo vol slange was.

Xerxes: Persiese koning wat in 480 v.C. 'n brug van skepe oor die Hellespont (die Dardanelle) gebou het om Griekeland aan te val; toe 'n storm die brug breek, het hy die see laat gesel.

Python: reuseslang wat volgens die Griekse mite ná die vloed uit die slyk gebore is en deur Apollo by Delphi (die Pitiese vallei) doodgemaak is.

Megaera: een van die Furieë, die wraakgodinne van die Griekse mite, met slange in plaas van hare.

Sodom: Bybelse stad wat deur vuur verwoes is, by die Dooie See (die teermeer); vrugte wat daar groei, sou volgens oorlewering mooi lyk maar binne-in as wees.

Ophion en Eurinome: in die Griekse mite het hierdie twee oor die Olimpus geheers voordat Saturnus (Kronos) en Ops (Rhea) hulle verdryf het. Jupiter (Zeus) is volgens oorlewering in 'n grot op die berg Dikte op Kreta grootgemaak.

Thyestes: in die Griekse mite het sy broer Atreus hom sy eie seuns as maaltyd voorgesit; die son het van afgryse sy baan verander.

Estotiland, Norumbega: ou name vir dele van noordoostelike Noord-Amerika (Labrador en Nieu-Engeland). Die Samojede is 'n volk aan die Noordelike Yssee in Siberië.

Boreas, Caecias, Argestes, Thrascias: Griekse name vir noordelike winde; Notus en Afer is suidewinde, Eurus en Zefirus die oos- en weswind. Levant, Ponent, Sirocco en Libeccio is Italiaanse windname.

die Stier ... die Steenbok: tekens van die diereriem. Die sewe Atlantiese Susters is die Sewester (Pleiades), die Spartaanse Tweeling is Castor en Pollux (die Tweeling).

jou saad die kop van die slang sal vermorsel: God se woorde aan die slang in Genesis 3:15.