Die besoek aan die dooies.

"Toe ons by die strand kom, het ons die skip in die water getrek en die mas en seile ingesit. Ons het ook die skape aan boord gebring en ons plekke ingeneem, huilend en met 'n swaar hart. Kirke, daardie groot en listige godin, het vir ons 'n goeie wind gestuur wat reg van agter gewaai het. Dit het bestendig by ons gebly en ons seile heeltyd vol gehou. Ons het gedoen wat aan die skip se toerusting gedoen moes word, en haar laat gaan soos die wind en die stuurman haar gestuur het. Die hele dag lank was haar seile vol terwyl sy oor die see vaar, maar toe die son ondergaan en donkerte oor die hele aarde lê, het ons in die diep waters van die rivier Okeanos gekom. Daar lê die land en stad van die Kimmeriërs. Hulle woon toegevou in mis en donkerte, en die son se strale dring nooit daardeur nie, nie wanneer hy opkom nie en ook nie wanneer hy weer uit die hemel sak nie. Die arme mense leef in een lang, droewige nag. Toe ons daar aankom, het ons die skip op die strand getrek, die skape uitgehaal en langs die waters van Okeanos geloop tot ons by die plek kom waarvan Kirke ons vertel het.

"Hier het Perimedes en Eurulochos die offerdiere vasgehou, terwyl ek my swaard getrek en die sloot gegrawe het, 'n el lank, breed en diep. Ek het 'n drankoffer vir al die dooies uitgegiet: eers met heuning en melk, toe met wyn, en derdens met water. Oor alles het ek wit garsmeel gestrooi en vurig gebid tot die arme, kragtelose geeste. Ek het hulle belowe dat ek, wanneer ek terug is in Itaka, vir hulle 'n onvrugbare vers sou offer, die beste wat ek het, en die brandstapel met goeie dinge sou oorlaai. Ek het veral belowe dat Teiresias 'n swart skaap vir homself sou kry, die beste in al my troppe. Toe ek genoeg tot die dooies gebid het, het ek die twee skape se kele afgesny en die bloed in die sloot laat loop. Daarop het die geeste in swerms uit Erebos opgekom: bruide, jong ongetroude mans, ou mans wat deur swoeg uitgeput is, meisies wie se liefde verydel is, en dapper mans wat in die geveg gesneuwel het, hul wapenrusting nog met bloed besmeer. Hulle het van alle kante gekom en om die sloot gefladder met 'n vreemde, skril geluid wat my bleek van vrees gemaak het. Toe ek hulle sien kom, het ek vir die manne gesê hulle moet gou die karkasse van die twee dooie skape afslag en as brandoffers verbrand, en terselfdertyd gebede tot Hades en Persefone doen. Maar ek het bly sit waar ek was, met my swaard getrek, en die arme, kragtelose geeste nie naby die bloed gelaat voordat Teiresias my vrae beantwoord het nie.

"Die eerste gees wat gekom het, was dié van my makker Elpenor, want hy was nog nie onder die aarde begrawe nie. Ons het sy lyk sonder rouklag en onbegrawe in Kirke se huis agtergelaat, want ons het te veel ander dinge gehad om te doen. Ek was baie jammer vir hom en het gehuil toe ek hom sien. 'Elpenor,' het ek gesê, 'hoe het jy hier onder in hierdie somberheid en donkerte gekom? Jy het te voet vinniger hier aangekom as ek met my skip.'

"'Kaptein,' het hy met 'n kreun geantwoord, 'dit was alles net slegte geluk, en my eie verskriklike dronkenskap. Ek het bo-op Kirke se huis lê en slaap, en nooit daaraan gedink om met die groot trap af te kom nie. Ek het reg van die dak afgeval en my nek gebreek, en so het my siel na die huis van Hades gekom. En nou smeek ek jou by almal wat jy agtergelaat het, al is hulle nie hier nie: by jou vrou, by die vader wat jou grootgemaak het toe jy klein was, en by Telemachos, die enigste hoop van jou huis – doen wat ek jou nou gaan vra. Ek weet dat jy, wanneer jy hierdie skemerwêreld verlaat, weer met jou skip na die eiland Aiaia sal vaar. Moenie van daar af weggaan en my sonder rouklag en onbegrawe agterlaat nie, anders kan ek die gode se toorn oor jou bring. Verbrand my liewer met al die wapenrusting wat ek het, bou vir my 'n grafheuwel op die strand wat mense in die toekoms kan vertel watter arme, ongelukkige kêrel ek was, en plant op my graf die roeispaan waarmee ek geroei het toe ek nog geleef het en by my makkers was.' En ek het gesê: 'My arme kêrel, ek sal alles doen wat jy my gevra het.'

"So het ons dan gesit en droewig met mekaar gepraat, ek aan die een kant van die sloot met my swaard oor die bloed gehou, en die gees van my makker wat dit alles van die ander kant af vir my sê. Toe het die gees van my oorlede moeder Antikleia gekom, die dogter van Autolukos. Sy was nog lewend toe ek na Troje vertrek het, en ek het van ontroering gehuil toe ek haar sien. Maar selfs so, ondanks al my smart, wou ek haar nie naby die bloed laat kom voordat ek my vrae aan Teiresias gevra het nie.

"Toe het ook die gees van Teiresias van Tebe gekom, met sy goue septer in sy hand. Hy het my herken en gesê: 'Odusseus, edele seun van Laërtes, waarom, arme man, het jy die lig van die dag verlaat en hier afgekom om die dooies op hierdie treurige plek te besoek? Staan terug van die sloot en trek jou swaard terug, sodat ek van die bloed kan drink en jou vrae eerlik kan beantwoord.'

"Toe het ek teruggestaan en my swaard in die skede gesteek. En toe hy van die bloed gedrink het, het hy met sy profesie begin.

"'Jy wil weet van jou tuiskoms,' het hy gesê, 'maar die gode sal dit vir jou moeilik maak. Ek dink nie jy sal Poseidon se oog ontkom nie. Hy koester nog altyd 'n bitter wrok teen jou omdat jy sy seun blind gemaak het. Tog kan jy ná baie lyding tuiskom, as jy jouself en jou makkers in toom kan hou wanneer jou skip by die eiland Thrinakia aankom. Daar sal jy die skape en beeste vind wat aan die son behoort, hy wat alles sien en alles hoor. As jy hierdie troppe ongedeerd laat en aan niks anders dink as om huis toe te gaan nie, kan jy ná baie swaarkry nog Itaka bereik. Maar as jy hulle skade aandoen, waarsku ek jou nou al dat jou skip en jou manne vernietig sal word. Al ontkom jy self, sal jy in 'n ellendige toestand terugkeer nadat jy al jou manne verloor het, op 'n ander man se skip. En jy sal moeilikheid in jou huis vind: dit sal vol aanmatigende mense wees wat jou besittings opeet onder die voorwendsel dat hulle jou vrou die hof maak en haar geskenke gee.

"'Wanneer jy by die huis kom, sal jy op hierdie vryers wraak neem. En nadat jy hulle met geweld of met lis in jou eie huis doodgemaak het, moet jy 'n goedgemaakte roeispaan neem en dit verder en verder dra, tot jy by 'n land kom waar die mense nog nooit van die see gehoor het nie en nie eens sout by hul kos meng nie. Hulle weet ook niks van skepe nie, of van roeispane, wat soos die vlerke van 'n skip is. Ek sal jou hierdie seker teken gee wat jy nie kan miskyk nie. 'n Reisiger sal jou teëkom en sê dat dit seker 'n wangraaf is wat jy op jou skouer dra. Dan moet jy die roeispaan in die grond vassteek en 'n ram, 'n bul en 'n varkbeer aan Poseidon offer. Gaan dan huis toe en bring groot offers aan al die gode in die hemel, die een ná die ander. Wat jouself betref: die dood sal van die see af na jou kom, en jou lewe sal baie saggies wegebbe wanneer jy oud en vol jare en in vrede is, en jou mense sal jou seën. Alles wat ek gesê het, sal waar word.'

"'Dit,' het ek geantwoord, 'moet wees soos die gode dit wil. Maar sê my, en sê my die waarheid: ek sien my arme moeder se gees hier naby ons. Sy sit by die bloed sonder om 'n woord te sê, en al is ek haar eie seun, herken sy my nie en praat sy nie met my nie. Sê my, heer, hoe kan ek maak dat sy my herken?'

"'Dit,' het hy gesê, 'kan ek gou doen. Enige gees wat jy van die bloed laat proe, sal met jou praat soos 'n verstandige wese. Maar as jy hulle nie van die bloed laat kry nie, sal hulle weer weggaan.'

"Daarop het die gees van Teiresias teruggegaan na die huis van Hades, want sy profesieë was nou uitgespreek. Maar ek het bly sit waar ek was, tot my moeder nader kom en van die bloed proe. Toe het sy my dadelik herken en liefdevol met my gepraat: 'My seun, hoe het jy hier in hierdie woning van die donkerte gekom terwyl jy nog lewe? Dit is swaar vir die lewendes om hierdie plekke te sien, want tussen ons en hulle lê groot en verskriklike waters. Daar is Okeanos, wat niemand te voet kan oorsteek nie; hy moet 'n goeie skip hê om hom oor te neem. Probeer jy al hierdie tyd jou pad huis toe vind van Troje af, en het jy nog nooit in Itaka teruggekom nie, of jou vrou in jou eie huis gesien nie?'

"'Moeder,' het ek gesê, 'ek moes hierheen kom om die gees van die Tebaanse siener Teiresias te raadpleeg. Ek was nog nooit naby die land van die Agaiërs nie en het nog nooit voet op my vaderland gesit nie. Ek het niks anders as een lang reeks rampe gehad nie, van die heel eerste dag af dat ek saam met Agamemnon na Ilion vertrek het, die land van edele perde, om teen die Trojane te veg. Maar sê my, en sê my die waarheid: hoe het jy gesterf? Was jy lank siek, of het die gode jou 'n sagte, maklike oorgang na die ewigheid gegun? Vertel my ook van my vader, en van die seun wat ek agtergelaat het. Is my besittings nog in hulle hande, of het iemand anders dit in die hande gekry wat dink dat ek nie sal terugkom om dit op te eis nie? Vertel my ook wat my vrou van plan is om te doen, en hoe sy gesind is. Woon sy by my seun en bewaak sy my landgoed veilig, of het sy die beste huwelik gesluit wat sy kon, en weer getrou?'

"My moeder het geantwoord: 'Jou vrou bly nog in jou huis, maar sy is diep bedroef en bring al haar tyd in trane deur, nag en dag. Niemand het nog jou mooi besittings in die hande gekry nie, en Telemachos hou jou grond nog ongestoord. Hy moet baie gaste onthaal, soos hy natuurlik moet, met sy posisie as regter en omdat almal hom uitnooi. Jou vader bly op sy ou plek op die platteland en kom nooit naby die stad nie. Hy het geen gemaklike bed of beddegoed nie. In die winter slaap hy op die vloer voor die vuur saam met die werkers en loop in vodde rond, maar in die somer, wanneer die warm weer weer kom, lê hy buite in die wingerd op 'n bed van wingerdblare wat sommer net op die grond gegooi is. Hy treur aanhoudend omdat jy nooit huis toe gekom het nie, en hy ly al hoe meer soos hy ouer word. En wat my eie einde betref, dit het so gegaan: die gode het my nie vinnig en pynloos in my eie huis weggeneem nie, en ek is ook nie deur 'n siekte getref soos dié wat mense gewoonlik uitput en doodmaak nie. Nee, my verlange om te weet wat jy doen, en die krag van my liefde vir jou – dít was my dood.'

"Toe het ek probeer om op een of ander manier my arme moeder se gees te omhels. Drie keer het ek na haar toe gespring en probeer om haar in my arms te druk, maar elke keer het sy uit my omhelsing weggeglip soos 'n droom of 'n skim. Ek was tot in my siel geraak en het vir haar gesê: 'Moeder, waarom staan jy nie stil wanneer ek jou wil omhels nie? As ons ons arms om mekaar kon slaan, kon ons selfs in die huis van Hades droewige troos vind deur ons smart te deel. Wil Persefone nog 'n swaarder las van smart op my lê deur my met net 'n skim te bespot?'

"'My seun,' het sy geantwoord, 'jy wat die ongelukkigste van alle mense is, dit is nie Persefone wat jou bedrieg nie. Alle mense is so wanneer hulle dood is. Die senings hou nie meer die vlees en bene bymekaar nie. Dié vergaan in die felle, verterende vuur sodra die lewe die liggaam verlaat het, en die siel fladder weg soos 'n droom. Maar gaan nou so gou as jy kan terug na die lig van die dag, en let op al hierdie dinge, sodat jy dit later vir jou vrou kan vertel.'

"So het ons met mekaar gepraat, en kort daarna het Persefone die geeste van die vroue en dogters van al die beroemdste mans laat opkom. Hulle het in skares om die bloed saamgedrom, en ek het nagedink oor hoe ek hulle een vir een kon ondervra. Op die ou end het ek besluit dat dit die beste sou wees om die skerp lem te trek wat aan my sterk dy gehang het, en te keer dat hulle almal tegelyk van die bloed drink. So het hulle die een ná die ander nader gekom, en elkeen het my, toe ek haar uitvra, van haar afkoms en geslag vertel.

"Die eerste een wat ek gesien het, was Turo. Sy was die dogter van Salmoneus en die vrou van Kretheus, die seun van Aiolos. Sy het verlief geraak op die rivier Enipeus, wat verreweg die mooiste rivier in die hele wêreld is. Eendag, toe sy soos gewoonlik langs hom gaan stap het, het Poseidon, vermom as haar minnaar, by die monding van die rivier by haar gelê. 'n Reusagtige blou golf het soos 'n berg oor hulle gewelf om die vrou en die god weg te steek. Daarop het hy haar maagdegordel losgemaak en haar in 'n diep slaap laat val. Toe die god sy liefdesdaad volbring het, het hy haar hand in syne geneem en gesê: 'Turo, wees bly en vol goeie moed. Die omhelsing van die gode is nie sonder vrug nie, en jy sal 'n mooi tweeling hê teen hierdie tyd volgende jaar. Sorg goed vir hulle. Ek is Poseidon. Gaan nou huis toe, maar hou jou mond en moet vir niemand vertel nie.'

"Toe het hy onder die see in geduik, en mettertyd het sy geboorte gegee aan Pelias en Neleus, wat albei vir Zeus met al hul krag gedien het. Pelias was 'n groot skaapboer en het in Iolkos gewoon, maar die ander een het in Pilos gewoon. Haar ander kinders was by Kretheus, naamlik Aison, Feres en Amuthaon, wat 'n magtige vegter en strydwamenner was.

"Ná haar het ek Antiope gesien, die dogter van Asopos, wat kon spog dat sy selfs in die arms van Zeus self geslaap het. Sy het vir hom twee seuns gebaar, Amfion en Zethos. Hulle het Tebe met sy sewe poorte gestig en 'n muur rondom gebou. Want hoe sterk hulle ook was, hulle kon Tebe nie hou voordat hulle dit ommuur het nie.

"Toe het ek Alkmene gesien, die vrou van Amfitruon, wat ook vir Zeus die onoorwinlike Herakles gebaar het. En ook Megara, die dogter van die groot koning Kreon, wat met die gedugte seun van Amfitruon getroud was.

"Ek het ook die mooi Epikaste gesien, die moeder van koning Oidipous. Dit was haar verskriklike lot om met haar eie seun te trou sonder dat sy dit vermoed het. Hy het met haar getrou nadat hy sy vader doodgemaak het, maar die gode het die hele storie aan die wêreld bekend gemaak. Daarop het hy koning van Tebe gebly, in groot smart oor die gode se wrok teen hom. Maar Epikaste het na die huis van Hades, die magtige tronkbewaarder, gegaan, nadat sy haarself van smart opgehang het. En die wraakgeeste van sy onteerde moeder het hom agtervolg, sodat hy daarna bitter moes ly.

"Toe het ek Chloris gesien, met wie Neleus om haar skoonheid getrou het, nadat hy onbetaalbare geskenke vir haar gegee het. Sy was die jongste dogter van Amfion, die seun van Iasos en koning van Orchomenos van die Minuërs, en sy was koningin in Pilos. Sy het Nestor, Chromios en Periklumenos gebaar, en sy het ook die wonderlik mooi vrou Pero gebaar, na wie die hele omgewing die hof gemaak het. Maar Neleus wou haar net gee aan die man wat die beeste van Ifiklos van die weivelde van Fulake kon buit, en dit was 'n moeilike taak. Die enigste man wat dit wou onderneem om hulle te buit, was 'n sekere uitstekende siener, maar die wil van die gode was teen hom, want die beeswagters het hom gevang en in die tronk gesit. Tog, toe 'n volle jaar verby was en dieselfde seisoen weer aanbreek, het Ifiklos hom vrygelaat, nadat hy al die gode se orakels uitgelê het. So is die wil van Zeus volbring.

"En ek het Leda gesien, die vrou van Tundareos, wat vir hom twee beroemde seuns gebaar het: Kastor, die perdetemmer, en Pollux, die magtige vuisvegter. Albei hierdie helde lê onder die aarde, al is hulle nog lewend. Want deur 'n besondere guns van Zeus sterf hulle en kom weer lewend, elkeen van hulle om die ander dag, vir alle tye, en hulle het die rang van gode.

"Ná haar het ek Ifimedeia gesien, die vrou van Aloeus, wat gespog het dat Poseidon haar omhels het. Sy het twee seuns gebaar, Otos en Efialtes, maar albei was kort van lewe. Hulle was die mooiste kinders wat ooit in hierdie wêreld gebore is, en die aantreklikste, met Orion as die enigste uitsondering. Want op nege jaar oud was hulle nege vadem hoog en het hulle nege el om die bors gemeet. Hulle het gedreig om oorlog teen die gode op Olimpus te maak, en het probeer om die berg Ossa bo-op Olimpus te sit, en die berg Pelion bo-op Ossa, sodat hulle die hemel self kon bestorm. En hulle sou dit ook reggekry het as hulle groot was, maar Apollo, die seun van Leto, het albei doodgemaak voordat hulle eens 'n teken van hare op hul wange of ken gehad het.

"Toe het ek Faidra en Prokris gesien, en die mooi Ariadne, die dogter van die towenaar Minos, wat Theseus van Kreta na Atene weggevoer het. Maar hy het haar nie geniet nie, want voordat hy kon, het Artemis haar op die eiland Dia doodgemaak oor wat Dionusos teen haar gesê het.

"Ek het ook Maira en Klumene gesien, en die haatlike Erifule, wat haar eie man vir goud verkoop het. Maar dit sou my die hele nag neem as ek elke enkele een van die vroue en dogters van helde wat ek gesien het, moes noem. En dit is tyd dat ek gaan slaap, óf aan boord van die skip by my bemanning, óf hier. Wat my begeleiding betref, die gode en julle self sal daarvoor sorg."

Hier het hy opgehou, en al die gaste het betower en sprakeloos deur die hele suilegang gesit. Toe het Arete vir hulle gesê:

"Wat dink julle van hierdie man, Faiake? Is hy nie lank en aantreklik nie, en is hy nie slim nie? Dis waar, hy is my eie gas, maar julle almal deel in die eer. Moenie haastig wees om hom weg te stuur nie, en moenie suinig wees met die geskenke wat julle gee aan iemand wat so groot nood het nie, want die gode het julle almal met groot oorvloed geseën."

Toe het die bejaarde held Echeneus gepraat, wat een van die oudste mans onder hulle was. "My vriende," het hy gesê, "wat ons verhewe koningin nou net vir ons gesê het, is redelik en ter sake, daarom moet julle daarna luister. Maar die besluit, in woord of in daad, berus uiteindelik by koning Alkinoös."

"Dit sal gedoen word," het Alkinoös uitgeroep, "so seker as wat ek nog leef en oor die Faiake regeer. Ons gas is regtig baie gretig om huis toe te gaan, maar ons moet hom tog oorreed om tot môre by ons te bly. Teen daardie tyd sal ek die volle geskenk wat ek hom wil gee, bymekaar kan kry. Wat sy begeleiding betref, dit sal 'n saak vir julle almal wees, en bowenal vir my, as die vernaamste onder julle."

En Odusseus het geantwoord: "Koning Alkinoös, as jy my sou vra om 'n hele jaar lank hier te bly, en my dan op my pad te stuur, belaai met jou edele geskenke, sou ek jou graag gehoorsaam. Dit sou baie tot my voordeel wees, want ek sou met voller hande na my eie mense terugkeer, en so meer gerespekteer en meer bemin word deur almal wat my sien wanneer ek terug is in Itaka."

"Odusseus," het Alkinoös geantwoord, "nie een van ons wat jou sien, dink dat jy 'n bedrieër of 'n swendelaar is nie. Ek weet daar loop baie mense rond wat sulke oortuigende stories vertel dat dit baie moeilik is om deur hulle te sien. Maar daar is 'n styl in jou woorde wat my van jou goeie inbors verseker. Boonop het jy die storie van jou eie rampe, en dié van die Argiewe, vertel asof jy 'n geoefende sanger is. Maar sê my, en sê my die waarheid: het jy enige van die magtige helde gesien wat saam met jou na Troje gegaan en daar gesterf het? Die aande is nog op hul langste, en dit is nog nie slaaptyd nie. Gaan dus aan met jou wonderlike storie, want ek kon tot môreoggend hier sit en luister, solank jy aanhou om ons van jou avonture te vertel."

"Alkinoös," het Odusseus geantwoord, "daar is 'n tyd vir toesprake en 'n tyd om te gaan slaap. Maar omdat jy dit so graag wil hê, sal ek nie nalaat om jou die nog treuriger verhaal te vertel van dié van my makkers wat nie in die geveg met die Trojane geval het nie, maar op hul tuisreis omgekom het deur die verraad van 'n slegte vrou.

"Toe Persefone die vrouegeeste in alle rigtings weggestuur het, het die gees van Agamemnon, die seun van Atreus, treurig na my toe gekom. Rondom hom was dié wat saam met hom in die huis van Aigisthos omgekom het. Sodra hy van die bloed geproe het, het hy my herken. Hy het bitter gehuil en sy arms na my uitgestrek om my te omhels, maar hy het geen krag of liggaam meer gehad nie, en ek het ook gehuil en hom jammer gekry toe ek hom so sien. 'Hoe het jy aan jou dood gekom, koning Agamemnon?' het ek gevra. 'Het Poseidon sy winde en golwe teen jou opgejaag toe jy op see was? Of het jou vyande jou op die vasteland om die lewe gebring toe jy beeste of skape gaan buit het, of terwyl hulle hul vroue en stad verdedig het?'

"'Odusseus,' het hy geantwoord, 'edele seun van Laërtes, ek het nie op see in 'n storm van Poseidon omgekom nie, en my vyande het my ook nie op die vasteland doodgemaak nie. Nee, Aigisthos en my slegte vrou het my saam om die lewe gebring. Hy het my na sy huis genooi, my 'n feesmaal voorgesit en my toe op die ellendigste manier geslag, asof ek 'n vet bees in 'n slaghuis was. En rondom my is my makkers doodgemaak soos skape of varke vir 'n bruilof, 'n piekniek of 'n pragtige banket van een of ander groot edelman. Jy het seker al baie mans sien sterf, in 'n groot veldslag of in 'n tweegeveg, maar jy het nog nooit iets so werklik jammerlik gesien soos die manier waarop ons in daardie saal geval het nie, met die mengbak en die belaaide tafels oral rondom ons, en die grond wat van ons bloed geruik het. Ek het Priamos se dogter Kassandra hoor skreeu toe Klutaimnestra haar reg langs my doodgemaak het. Ek het sterwend op die grond gelê met die swaard in my liggaam, en my hande opgelig om die slet van 'n moordenares dood te maak, maar sy het van my weggeglip. Sy wou nie eens my lippe of my oë toemaak toe ek sterf nie. Want daar is niks in hierdie wêreld so wreed en so skaamteloos as 'n vrou wat so 'n skuld op haar gelaai het soos sy nie. Dink net: om haar eie man te vermoor! Ek het gedink my kinders en my bediendes sou my by die huis verwelkom, maar haar afskuwelike misdaad het skande gebring oor haarself en oor alle vroue wat ná haar kom – selfs oor die goeies.'

"En ek het gesê: 'Waarlik, Zeus het die huis van Atreus van die begin tot die einde gehaat as dit kom by die planne van hul vroue. Kyk hoeveel van ons het ter wille van Helena gesneuwel, en nou lyk dit of Klutaimnestra ook onheil teen jou gebroei het terwyl jy weg was.'

"'Sorg dus,' het Agamemnon voortgegaan, 'dat jy nie te vriendelik is nie, selfs nie met jou eie vrou nie. Moenie vir haar alles vertel wat jy self heel goed weet nie. Vertel haar net 'n deel, en hou die res vir jouself. Nie dat jou vrou, Odusseus, jou waarskynlik sal vermoor nie, want Penelope is 'n baie bewonderenswaardige vrou met 'n uitstekende geaardheid. Ons het haar as 'n jong bruid met 'n baba aan haar bors agtergelaat toe ons na Troje vertrek het. Daardie kind is nou ongetwyfeld gelukkig 'n volwasse man, en hy en sy vader sal 'n blye weersiens hê en mekaar omhels, soos dit hoort. Maar my slegte vrou het my nie eens die geluk gegun om my seun te sien nie; sy het my doodgemaak voordat ek kon. Verder sê ek jou – en neem dit ter harte – moenie vir mense sê wanneer jy jou skip na Itaka bring nie, maar oorval hulle onverwags, want ná dit alles kan 'n mens vroue nie vertrou nie. Maar sê my nou, en sê my die waarheid: kan jy my enige nuus gee van my seun Orestes? Is hy in Orchomenos, of in Pilos, of is hy in Sparta by Menelaos? Want ek neem aan dat hy nog lewe.'

"En ek het gesê: 'Agamemnon, waarom vra jy my? Ek weet nie of jou seun lewend of dood is nie, en dit is nie reg om te praat as 'n mens nie weet nie.'

"Terwyl ons twee so gesit en huil en treurig met mekaar praat, het die gees van Achilles na ons toe gekom, saam met Patroklos, Antilochos en Ajax, wat ná die seun van Peleus die beste en mooiste man van al die Danaërs was. Die snelvoetige afstammeling van Aiakos het my herken en jammerlik gesê: 'Odusseus, edele seun van Laërtes, watter waaghalsige daad gaan jy nou volgende aanpak, dat jy dit waag om hier af te kom na die huis van Hades onder ons, die sinnelose dooies, wat net die geeste is van dié wat nie meer kan swoeg nie?'

"En ek het gesê: 'Achilles, seun van Peleus, die vernaamste kampvegter van die Agaiërs, ek het gekom om Teiresias te raadpleeg en te sien of hy my kon raad gee oor my tuiskoms na Itaka. Want ek kon nog nooit naby die land van die Agaiërs kom of voet in my eie land sit nie, maar was heeltyd in moeilikheid. Maar jy, Achilles – niemand was nog ooit so gelukkig soos jy nie, en niemand sal ooit wees nie. Want ons Argiewe het jou aanbid so lank as wat jy gelewe het, en noudat jy hier is, is jy 'n groot vors onder die dooies. Moet dit dus nie so ter harte neem dat jy dood is nie.'

"'Moenie 'n woord ten gunste van die dood sê nie,' het hy geantwoord. 'Ek sou eerder 'n betaalde kneg in 'n arm man se huis wees en bo die grond lewe, as koning van konings onder die dooies. Maar gee my nuus oor my seun. Het hy oorlog toe gegaan, en sal hy 'n groot soldaat word, of nie? Vertel my ook of jy iets gehoor het van my vader Peleus. Regeer hy nog onder die Murmidone, of toon hulle hom geen respek meer in Hellas en Fthia noudat hy oud is en sy ledemate hom in die steek laat nie? As ek maar net langs hom kon staan, in die lig van die dag, met dieselfde krag wat ek gehad het toe ek die dapperste van ons vyande op die vlakte van Troje doodgemaak het – as ek maar net kon wees soos ek toe was, en selfs vir 'n kort tydjie na my vader se huis kon gaan, sou enigeen wat hom probeer geweld aandoen of sy plek wil inneem, dit gou berou.'

"'Ek het niks van Peleus gehoor nie,' het ek geantwoord, 'maar ek kan jou alles van jou seun Neoptolemos vertel, want ek het hom self saam met die Agaiërs op my eie skip van Skuros af gebring. In ons krygsrade voor Troje was hy altyd die eerste om te praat, en sy oordeel was onfeilbaar. Net Nestor en ek kon hom oortref. En wanneer dit by veg op die vlakte van Troje gekom het, het hy nooit by die hoofmag van sy manne gebly nie, maar ver vooruit gestorm, die voorste van almal in dapperheid. Baie mans het hy in die geveg doodgemaak. Ek kan nie elkeen noem wat hy verslaan het terwyl hy aan die kant van die Argiewe geveg het nie, maar ek sal net vertel hoe hy daardie dapper held Eurupulos, die seun van Telefos, doodgemaak het, die mooiste man wat ek ooit gesien het, behalwe Memnon. Baie ander van die Keteërs het ook rondom hom gesneuwel, weens 'n vrou se omkopery.

"'Boonop: toe al die dapperste Argiewe in die perd gegaan het wat Epeios gemaak het, en dit aan my oorgelaat is om te besluit wanneer ons die deur van ons hinderlaag moes oopmaak of toemaak, het al die ander leiers en vernaamste mans onder die Danaërs hul oë afgevee en in elke lid gebewe. Maar hom het ek nie een keer sien bleek word of 'n traan van sy wang afvee nie. Hy het my die hele tyd aangespoor om uit die perd uit te breek. Hy het die handvatsel van sy swaard en sy spies met die brons punt vasgegryp en woedend teen die vyand gebrom. En tog, toe ons die stad van Priamos geplunder het, het hy sy mooi deel van die buit gekry en aan boord gegaan – so is die geluk van die oorlog – sonder 'n wond aan sy lyf, nie van 'n gooispies nie en ook nie in 'n handgemeng nie. Want Ares se woede is 'n saak van groot toeval.'

"Toe ek hom dit vertel het, het die gees van Achilles met lang treë oor 'n weiland vol affodil weggestap, juigend oor wat ek van sy seun se dapperheid gesê het.

"Die geeste van ander dooie mans het naby my gestaan en elkeen het my sy eie treurige verhaal vertel. Net dié van Ajax, die seun van Telamon, het eenkant gebly, nog steeds kwaad vir my omdat ek ons twis oor die wapenrusting van Achilles gewen het. Thetis het dit as 'n prys aangebied, maar die Trojaanse gevangenes en Athene was die regters. Ag, as ek maar nooit so 'n wedstryd gewen het nie, want dit het Ajax sy lewe gekos – hy wat ná die seun van Peleus die vernaamste van al die Danaërs was, in gestalte sowel as dapperheid.

"Toe ek hom sien, het ek probeer om hom te kalmeer en gesê: 'Ajax, wil jy selfs in die dood nie vergewe en vergeet nie? Moet die uitspraak oor daardie haatlike wapenrusting jou nog steeds dwars in die krop steek? Dit het ons Argiewe duur genoeg gekos om so 'n toring van krag te verloor soos jy vir ons was. Ons het oor jou net soveel getreur as oor Achilles, die seun van Peleus self. En die skuld kan op niks anders gelê word as op die wrok wat Zeus teen die Danaërs gehad het nie, want dit was dít wat hom jou ondergang laat beraam het. Kom dus hier, bedwing jou trotse gees, en luister na wat ek jou kan vertel.'

"Hy wou nie antwoord nie, maar het weggedraai na Erebos en na die ander geeste. Tog sou ek hom laat praat het, al was hy so kwaad, of ek sou aangehou het om met hom te praat, as daar nie nog ander onder die dooies was wat ek wou sien nie.

"Toe het ek Minos gesien, die seun van Zeus, met sy goue septer in sy hand, waar hy oor die dooies regspreek. Die geeste was rondom hom bymekaar, sittend en staande, in die ruim huis van Hades, om sy vonnisse oor hulle te hoor.

"Ná hom het ek die reus Orion gesien in 'n weiland vol affodil, waar hy die geeste van die wilde diere aanjaag wat hy op die berge doodgemaak het. Hy het 'n groot bronsknots in sy hand gehad wat vir ewig en altyd onbreekbaar is.

"En ek het Tituos, die seun van Gaia, gesien, uitgestrek op die vlakte, waar hy omtrent nege akker grond bedek het. Twee aasvoëls, een aan elke kant van hom, het hul snawels in sy lewer gegrawe. Hy het heeltyd probeer om hulle met sy hande weg te slaan, maar kon nie. Want hy het Leto, die geliefde van Zeus, aangerand toe sy deur Panopeus op pad na Putho was.

"Ek het ook die verskriklike lot van Tantalos gesien. Hy het in 'n meer gestaan wat tot by sy ken gereik het. Hy het vergaan van dors, maar kon nooit by die water uitkom nie, want elke keer as die arme skepsel buk om te drink, het dit opgedroog en verdwyn, sodat daar niks oorgebly het as droë grond nie – uitgedroog deur die wrok van die gode. Daar was ook hoë bome wat hul vrugte bo sy kop laat hang het: pere, granate, appels, soet vye en sappige olywe. Maar elke keer as die arme skepsel sy hand uitsteek om iets te vat, het die wind die takke weer tot in die wolke weggeswaai.

"En ek het Sisufos gesien by sy eindelose taak, waar hy sy reusagtige klip met albei hande oplig. Met hande en voete het hy probeer om dit tot bo-op die heuwel te rol, maar altyd, net voordat hy dit oor na die ander kant kon rol, was die gewig vir hom te veel, en die genadelose klip het weer donderend na die vlakte toe afgerol. Dan het hy weer van voor af begin om dit teen die heuwel op te stoot, en die sweet het van hom afgeloop en die stoom het agter hom opgestyg.

"Ná hom het ek die magtige Herakles gesien, maar dit was net sy skim, want hy self hou altyd fees saam met die onsterflike gode en het die lieflike Hebe as vrou, die dogter van Zeus en Hera. Die geeste het rondom hom geskreeu soos verskrikte voëls wat in alle rigtings vlieg. Hy het so swart soos die nag gelyk, met sy kaal boog in sy hande en sy pyl op die snaar, en hy het rondgeloer asof hy elke oomblik wou aanlê. Om sy bors was 'n wonderlike goue gordel, op die merkwaardigste manier versier met bere, wildevarke en leeus met glinsterende oë. Daar was ook oorlog, gevegte en dood op. Die man wat daardie gordel gemaak het, sou, wat hy ook al doen, nooit weer nog een soos dit kon maak nie. Herakles het my dadelik herken toe hy my sien en jammerlik gesê: 'My arme Odusseus, edele seun van Laërtes, lei jy ook dieselfde soort treurige lewe wat ek gelei het toe ek bo die grond was? Ek was die seun van Zeus, maar ek het eindelose lyding deurgemaak, want ek moes die slaaf word van iemand wat ver onder my was – 'n lae kêrel wat my allerhande take opgelê het. Hy het my eenkeer hierheen gestuur om die helhond te gaan haal, want hy het nie gedink hy kon iets moeiliker vir my vind as dit nie. Maar ek het die hond uit Hades uitgehaal en na hom gebring, want Hermes en Athene het my gehelp.'

"Daarop het Herakles weer afgegaan na die huis van Hades, maar ek het gebly waar ek was, vir ingeval nog een van die magtige dooies na my toe sou kom. En ek sou nog ander gesien het van dié wat voor ons heengegaan het, wat ek graag wou sien – Theseus en Peirithoös, roemryke kinders van die gode. Maar soveel duisende geeste het rondom my saamgedrom en sulke ontstellende krete uitgestoot dat ek in paniek geraak het, bang dat Persefone die kop van daardie verskriklike monster, die Gorgo, uit die huis van Hades na bo sou stuur. Toe het ek my terug na my skip gehaas en my manne beveel om dadelik aan boord te gaan en die touwe los te maak. Hulle het aan boord gegaan en hul plekke ingeneem, en die skip het met die stroom van die rivier Okeanos af gevaar. Eers moes ons roei, maar kort daarna het 'n goeie wind opgekom."

Okeanos is die groot rivier wat volgens die Grieke om die hele aarde vloei; Erebos is die donker onderwêreld waar die geeste van die dooies woon.

'n Sloot of put vol offerbloed was die ou manier om die dooies op te roep: die geeste moes van die bloed drink voordat hulle kon praat en onthou.

Affodil is 'n bleek lelieagtige blom; die Grieke het gesê dat die geeste van die dooies in weivelde vol affodil rondswerf.

Herakles is die sterkste held van die Griekse mites; hy moes twaalf groot take vir koning Eurustheus uitvoer, en een daarvan was om Kerberos, die driekophond wat die onderwêreld bewaak, te gaan haal.

Die Gorgo was 'n monster met slange in plaas van hare; wie haar gesig sien, het in klip verander.