God aanvaar hulle gebed, maar hulle mag nie in die Paradys bly nie. Die aartsengel Michael kom om hulle uit te lei. Op 'n hoë berg wys hy Adam in visioene wat met sy nakomelinge sal gebeur, tot by die Sondvloed.

So het hulle, in die nederigste staat, berouvol gestaan
en gebid; want van die genadetroon daarbo
het voorafgaande genade neergedaal en die klip
uit hul harte weggeneem, en nuwe vlees laat groei,
wedergebore, in die plek daarvan; sodat hulle nou
onuitspreeklike sugte geslaak het, wat die Gees van gebed
ingegee en gevleuel het om vinniger hemelwaarts te vlieg
as die luidste redenaarskuns. Tog was hul houding
nie dié van gewone smekelinge nie; en hul bede het nie
minder gewigtig gelyk as toe die antieke paar
in ou fabels, maar minder oud as hierdie twee,
Deukalion en die kuise Pyrrha, om die mensdom
wat verdrink het te herstel, eerbiedig voor die heiligdom
van Themis gestaan het. Na die Hemel het hul gebede
opgevlieg, en nie die pad verloor nie, deur afgunstige winde
rondgewaai of verydel: hulle het binnegegaan,
sonder afmeting, deur die hemelse deure; toe, geklee
in wierook waar die goue altaar gerook het,
het hulle deur hul groot Voorspraak voor die troon
van die Vader verskyn. Die blye Seun het hulle
aangebied en so begin om vir hulle in te tree:

"Kyk, Vader, watter eerstelinge op aarde ontspruit het
uit U genade wat in die mens geplant is; hierdie sugte
en gebede, wat in hierdie goue wierookbak gemeng is
met wierook, bring Ek, U priester, voor U;
vrugte met 'n aangenamer geur, uit U saad
met berou in sy hart gesaai, as dié
wat al die bome van die Paradys kon gee
terwyl sy eie hand hulle versorg het, voordat hy
uit onskuld geval het. Leen daarom nou U oor
aan sy smeking; hoor sy sugte, al is hulle stom.
Hy weet nie met watter woorde om te bid nie; laat My
namens hom praat, Ek, sy voorspraak
en versoening; ent al sy werke op My,
goed of nie goed nie; My verdienste sal die goeie
volmaak, en vir die slegte sal My dood betaal.
Aanvaar My, en ontvang in My van hulle
die geur van vrede teenoor die mensdom: laat hom
versoen voor U lewe, ten minste sy getelde dae,
al is hulle treurig, totdat die dood, sy vonnis (wat Ek
so pleit om te versag, nie om om te keer nie),
hom aan 'n beter lewe sal oorgee, waar al My
verlostes saam met My in vreugde en saligheid kan woon,
een gemaak met My, soos Ek met U een is."

Die Vader het, sonder 'n wolk, rustig geantwoord:
"Alles wat Jy vir die mens vra, geliefde Seun, sal Jy
verkry; alles wat Jy vra, was reeds My besluit.
Maar om langer in daardie Paradys te woon,
verbied die wet wat Ek aan die Natuur gegee het hom:
daardie rein, onsterflike elemente, wat geen
growwe, onharmonieuse, vuil vermenging ken nie,
werp hom uit, nou besmet, en suiwer hom weg
soos 'n growwe siekte, na lug wat net so grof is
en sterflike voedsel, wat hom die beste kan voorberei
vir die ontbinding wat die sonde bewerk het, wat eerste
alles versteur het, en die onbederfde
bederf het. Ek het hom aan die begin met twee mooi gawes
geskep en toegerus: met geluk
en onsterflikheid. Toe hy die een dwaas verloor het,
sou die ander net die ellende ewig gemaak het,
totdat Ek die dood voorsien het; so word die dood
sy laaste geneesmiddel; en ná 'n lewe,
beproef in skerp verdrukking, en gelouter
deur geloof en getroue werke, tot 'n tweede lewe
opgewek in die vernuwing van die regverdiges,
gee dit hom oor, met Hemel en Aarde nuut gemaak.
Maar kom ons roep al die Saliges byeen
deur die Hemel se wye grense; vir hulle sal Ek
My oordele nie verberg nie: hoe Ek met die mensdom handel,
soos hulle onlangs gesien het hoe met sondige engele;
en hulle, al het hulle vas gestaan, sal nog vaster staan."

Hy het geëindig, en die Seun het 'n hoë teken gegee
aan die blink dienaar wat wag gehou het; hy het
sy trompet geblaas, wat miskien later by Horeb gehoor is
toe God neergedaal het, en wat miskien weer
by die algemene oordeel sal klink. Die engel se trompetstoot
het alle streke gevul: uit hul salige priële
van amarantskaduwee, by fontein of bron,
by die waters van die lewe, waar hulle ook al gesit het
in vreugdevolle geselskap, het die seuns van die lig
gehaas en op die hoë oproep saamgekom,
en hul plekke ingeneem; totdat van Sy hoogste troon
die Almagtige so Sy soewereine wil verkondig het:

"O Seuns, die mens het soos een van Ons geword
en ken goed en kwaad, sedert hy geproe het
van daardie verbode vrug; maar laat hom spog
met sy kennis van goed verloor en kwaad verkry!
Hy sou gelukkiger gewees het as dit vir hom genoeg was om
net die goeie te ken, en die kwaad glad nie.
Hy treur nou, het berou en bid verbrysel –
dit is My roerings in hom; maar langer as wat hulle roer,
ken Ek sy hart, hoe wispelturig en ydel
as hy aan homself oorgelaat word. Sodat sy nou vrypostiger hand
nie ook na die boom van die lewe gryp en eet
en vir ewig lewe nie, of ten minste droom om
vir ewig te lewe, besluit Ek om hom te verwyder
en hom uit die tuin te stuur om die grond te bewerk
waaruit hy geneem is, 'n grond wat beter by hom pas.
Michael, hierdie bevel van My vertrou Ek aan jou toe;
neem saam met jou uit die gérubs
jou keur van vlammende krygers, sodat die Bose nie,
óf ten behoewe van die mens, óf om 'n leë
besitting in te neem, nuwe moeilikheid veroorsaak nie.
Gaan gou, en dryf uit die Paradys van God
die sondige paar sonder medelye uit;
die onheiliges van gewyde grond; en kondig
aan hulle en hul nageslag van daar af
ewige verbanning aan. Maar sodat hulle nie beswyk
onder die treurige vonnis as dit streng toegepas word nie
(want Ek sien hulle is versag, en met trane
betreur hulle hul oortreding), verberg alle skrik.
As hulle geduldig jou bevel gehoorsaam,
stuur hulle nie troosteloos weg nie; openbaar
aan Adam wat in die toekomstige dae sal kom,
soos Ek jou sal verlig; meng daarby in
My verbond, vernuwe in die saad van die Vrou;
stuur hulle so weg, al treur hulle, tog in vrede.
En aan die oostekant van die tuin, waar die ingang
die maklikste uit Eden opklim, plaas
'n wag van gérubs, en die vlam van 'n swaard
wat wyd swaai, om alle nadering ver weg af te skrik
en elke toegang tot die boom van die lewe te bewaak;
sodat die Paradys nie 'n skuilplek word
vir vuil geeste nie, en al My bome hul buit,
om met die gesteelde vrugte die mens weer te bedrieg."

Hy het opgehou; en die magtige aartsengel het hom gereed gemaak
vir 'n vinnige afdaling; saam met hom die blink kohort
van waaksame gérubs: elkeen het vier gesigte
gehad, soos 'n dubbele Janus; hul hele gestalte
was besaai met oë, talryker as dié
van Argus, en te wakker om te sluimer,
betower deur die Arkadiese fluit, die herdersriet
van Hermes, of sy slaapstaf. Intussen,
om die wêreld weer met heilige lig te groet,
het Leukothea ontwaak, en met vars dou gebalsem
die aarde, toe Adam en Eva, die eerste moeder,
hul gebede nou geëindig het, en gevoel het
dat krag van bo bygekom het; nuwe hoop wat ontspring
uit wanhoop; vreugde, maar steeds met vrees verbind.
Daarop het Adam weer sy welkome woorde tot Eva gerig:

"Eva, ek kan maklik glo dat al
die goeie wat ons geniet, uit die Hemel neerdaal;
maar dat iets van ons af na die Hemel sou opstyg
wat so kragtig is dat dit die gedagtes
van die hooggeseënde God raak, of Sy wil laat buig,
mag moeilik lyk om te glo; tog sal gebed dit doen,
of een kort sug van menslike asem, opgedra
tot by die troon van God. Want sedert ek probeer het
om die beledigde God met gebed te versoen,
gekniel het en my hele hart voor Hom verootmoedig het,
het dit vir my gelyk of ek Hom versoenbaar en sag sien,
met Sy oor na my gebuig; die oortuiging het in my gegroei
dat ek met guns gehoor is; vrede het teruggekeer
in my bors, en in my geheue
Sy belofte dat jou saad ons vyand sal vermorsel;
wat ek in my ontsteltenis nie onthou het nie, maar nou
verseker dit my dat die bitterheid van die dood
verby is en dat ons sal lewe. Daarom, wees gegroet,
Eva, tereg so genoem, moeder van die hele mensdom,
moeder van alles wat lewe, want deur jou
sal die mens lewe, en alles lewe vir die mens."

Eva het hom treurig en saggeaard so geantwoord:
"Ek, die oortreder, is so 'n titel glad nie
werd nie; ek wat vir jou as hulp bestem is,
het jou strik geword; verwyt pas eerder
by my, en wantroue, en alle afkeuring.
Maar my Regter was oneindig in vergifnis,
sodat ek, wat eerste die dood oor almal gebring het, die eer
kry om die bron van lewe te wees; en dan is jy genadig,
wat my so hoog met hierdie naam vereer,
al verdien ek 'n heel ander naam. Maar die veld
roep ons om te werk, nou met sweet opgelê,
al was die nag slapeloos; want kyk! die môre,
heeltemal onbekommerd oor ons onrus, begin
haar rooskleurige tog glimlaggend; kom ons gaan uit.
Ek sal voortaan nooit weer van jou sy wegdwaal nie,
waar ons dagwerk ook al lê, al is dit nou
swaar opgelê, tot die dag verlep; solank ons hier woon,
wat kan swaar wees in hierdie lieflike paaie?
Laat ons hier lewe, al is ons gevalle, tevrede."

So het Eva, baie verootmoedig, gepraat en gewens; maar die Lot
het nie ingestem nie. Die Natuur het eerste tekens gegee, gedruk
op voël, dier en lug; die lug het skielik verduister
ná 'n kort blos van die môre; naby voor haar oë
het die voël van Jupiter, uit sy hoë vlug neergeduik,
twee voëls met die bontste vere voor hom uit gejaag;
van 'n heuwel af het die dier wat in die woude heers,
toe die eerste jagter, 'n sagte paar agtervolg,
die mooiste van die hele woud, hert en hinde;
reguit na die oostelike poort was hul vlug gerig.
Adam het dit gesien, en met sy oog die jag
gevolg, nie onbewoë nie, en so met Eva gepraat:

"O Eva, 'n verdere verandering wag naby op ons,
wat die Hemel deur hierdie stil tekens in die Natuur wys
as voorlopers van Sy doel; of om ons te waarsku,
wat miskien te gerus is oor ons vrystelling
van straf, omdat ons vir 'n paar dae van die dood
vrygestel is. Hoe lank, en wat ons lewe tot dan sal wees,
wie weet? Of meer as dít, dat ons stof is
en daarheen moet terugkeer en nie meer wees nie?
Waarom anders hierdie dubbele gesig voor ons oë
van 'n vlug wat agtervolg word in die lug en oor die grond,
in een rigting op dieselfde uur? Waarom in die ooste
duisternis voor die middag, en môrelig
helderder in daardie westelike wolk, wat
'n stralende wit oor die blou uitspansel trek
en stadig neerdaal, gelaai met iets hemels?"

Hy het hom nie misgis nie; want teen dié tyd het die hemelse skare
uit 'n hemel van jaspis neergedaal
in die Paradys, en op 'n heuwel stilgehou;
'n heerlike verskyning, as twyfel
en vleeslike vrees nie daardie dag Adam se oog verdof het nie.
Nie heerliker was dit toe die engele
Jakob in Mahanaim ontmoet het, waar hy
die veld vol tente van sy blink beskermers gesien het;
of dié wat op die vlammende berg verskyn het
in Dotan, bedek met 'n kamp van vuur,
teen die koning van Aram, wat, om een man
te oorval, soos 'n sluipmoordenaar oorlog gevoer het,
oorlog sonder verklaring. Die vorstelike Hiërarg
het sy Magte in hul blink stelling daar gelaat om
besit van die tuin te neem; hy alleen
het sy pad geneem om te vind waar Adam skuil,
nie ongesiens deur Adam nie, wat met Eva,
terwyl die groot besoeker nader kom, so gepraat het:

"Eva, verwag nou groot nuus, wat miskien
binnekort oor ons sal beslis, of nuwe wette
sal oplê om na te kom; want ek sien,
uit daardie vlammende wolk wat die heuwel bedek,
een van die hemelse leër, en, aan sy stap,
nie een van die geringstes nie; een of ander groot Heerser
of een van die Trone daarbo, sulke majesteit
omhul hom waar hy kom! Tog nie verskriklik
sodat ek bang moet wees nie; ook nie so vriendelik sag
soos Rafael, dat ek hom baie kan vertrou nie;
maar plegtig en verhewe; om hom nie te beledig nie,
moet ek hom met eerbied ontmoet, en jy moet terugtree."

Hy het geëindig; en die Aartsengel het gou nader gekom,
nie in sy hemelse gestalte nie, maar soos 'n man
geklee om 'n man te ontmoet; oor sy blink wapenrusting
het 'n purper krygsmantel gevloei,
lewendiger as Meliboeaanse purper, of die kleurstof
van Sarra, gedra deur konings en helde van ouds
in tye van wapenstilstand; Iris het die stof gedoop;
sy sterhelm, losgegespe, het hom gewys in die bloei
van manlikheid, waar die jeug eindig; aan sy sy
het die swaard gehang, soos in 'n glinsterende diereriem,
Satan se vreeslike skrik; en in sy hand die spies.
Adam het laag gebuig; hy, koninklik, het nie uit sy waardigheid
gebuig nie, maar so verklaar waarom hy gekom het:

"Adam, die Hemel se hoë bevel het geen inleiding nodig nie:
dit is genoeg dat jou gebede gehoor is, en dat die Dood,
wat volgens die vonnis verskuldig was toe jy oortree het,
sy buit ontneem is vir baie dae
wat jou uit genade gegee is, waarin jy berou kan hê
en een slegte daad met baie goeie dade
kan bedek. Dan mag jou Heer, versoen,
jou heeltemal loskoop van die Dood se roofsugtige eis;
maar Hy laat jou nie toe om langer in hierdie Paradys
te woon nie. Ek het gekom om jou te verwyder
en jou uit die tuin te stuur om die grond te bewerk
waaruit jy geneem is, 'n grond wat beter by jou pas."

Hy het niks bygevoeg nie; want Adam het by die nuus
hartgetref gestaan in die koue greep van smart
wat al sy sinne vasgebind het; Eva, wat ongesiens
tog alles gehoor het, het met hoorbare geklaag
gou haar skuilplek verraai:

"O onverwagte slag, erger as die Dood!
Moet ek jou so verlaat, Paradys? So jou verlaat,
my geboortegrond! Hierdie gelukkige paaie en skaduwees,
'n gepaste woonplek vir gode? Waar ek gehoop het om
rustig, al is dit treurig, die uitstel van daardie dag deur te bring
wat vir ons albei die dood moet bring. O blomme,
wat nooit in 'n ander klimaat sal groei nie,
wat ek vroeg in die oggend besoek het, en laaste
in die aand, wat ek met sagte hand grootgemaak het
van die eerste knop wat oopgaan, en name gegee het,
wie sal julle nou na die son laat groei, of julle
stamme rangskik, en water gee uit die ambrosiese fontein?
En laastens jy, huweliksprieël! Deur my versier
met alles wat vir oog of reuk lieflik was! Hoe sal ek
van jou skei, en waarheen afdwaal
in 'n laer wêreld; hoe sal ons in hierdie duister
en wilde wêreld asemhaal in ander lug,
minder rein, gewoond aan onsterflike vrugte?"

Die Engel het haar so sagkens onderbreek:
"Moenie treur nie, Eva, maar gee geduldig prys
wat jy regverdig verloor het; en moenie jou hart
so oordrewe heg aan wat nie joune is nie.
Jy gaan nie eensaam weg nie; saam met jou gaan
jou man, wat jy verplig is om te volg;
waar hy woon, dink daar is jou geboortegrond."

Adam, wat nou van die koue, skielike skok
herstel het en weer tot sy sinne gekom het,
het so sy nederige woorde tot Michael gerig:

"Hemelse, of u nou onder die Trone is, of genoem word
die hoogste van hulle – want so 'n gestalte lyk
'n vors bo vorste! – sag het u
u boodskap vertel, wat andersins in die vertel kon wond
en in die uitvoering ons kon vernietig. Watter ander
smart en neerslagtigheid en wanhoop
ons swakheid ook kan dra, bring u nuus:
vertrek uit hierdie gelukkige plek, ons soet
toevlug, en die enigste troos wat oorbly
wat ons oë ken! Alle ander plekke
lyk ongasvry en verlate,
hulle ken ons nie en ons ken hulle nie. En as ek kon hoop
om deur onophoudelike gebed die wil te verander
van Hom wat alles kan, sou ek nie ophou
om Hom met my aanhoudende geroep te vermoei nie.
Maar gebed teen Sy volstrekte besluit
help nie meer as asem teen die wind nie,
wat versmorend teruggewaai word op hom wat dit uitblaas.
Daarom onderwerp ek my aan Sy groot bevel.
Dít kwel my die meeste, dat ek, as ek hiervandaan gaan,
as 't ware vir Sy aangesig verberg sal wees, beroof
van Sy geseënde aangesig. Hier kon ek met aanbidding
plek ná plek besoek waar Hy Sy goddelike teenwoordigheid
gegun het, en aan my seuns vertel:
'Op hierdie berg het Hy verskyn; onder hierdie boom
het Hy sigbaar gestaan; tussen hierdie dennebome het ek
Sy stem gehoor; hier by hierdie fontein met Hom gepraat.'
Soveel dankbare altare sou ek oprig
van graspolle, en elke blink klip
uit die spruit opstapel, as 'n herinnering
of gedenkteken vir die eeue; en daarop
soetruikende gom en vrugte en blomme offer.
In daardie laer wêreld daar, waar sal ek
Sy blink verskynings soek, of Sy voetspoor volg?
Want al het ek vir Hom gevlug toe Hy kwaad was, tog, teruggeroep
tot 'n verlengde lewe en 'n beloofde nageslag, sien ek nou
met blydskap al is dit net die uiterste some
van Sy heerlikheid, en aanbid Sy voetstappe van ver af."

Michael het hom so welwillend aangekyk en geantwoord:
"Adam, jy weet die Hemel is Syne, en die hele Aarde,
nie net hierdie rots nie; Sy alomteenwoordigheid vul
land, see en lug, en elke soort wat lewe,
gekoester en verwarm deur Sy werksame krag.
Die hele aarde het Hy jou gegee om te besit en te regeer,
geen geringe gawe nie; moenie dan dink
dat Sy teenwoordigheid beperk is tot hierdie nou grense
van die Paradys of Eden nie. Dit sou
miskien jou hoofsetel gewees het, waarvandaan
al die geslagte versprei het, en hierheen sou hulle
van al die eindes van die aarde gekom het om
jou, hul groot stamvader, te eer en te vier.
Maar hierdie voorrang het jy verloor; jy is neergebring
om nou op gelyke grond met jou seuns te woon.
Tog, moenie twyfel nie: in die vallei en op die vlakte
is God net soos hier, en sal net so teenwoordig
gevind word; en baie tekens van Sy teenwoordigheid
sal jou steeds volg, jou steeds omring
met goedheid en vaderlike liefde, en Sy aangesig
duidelik wys, en die goddelike spoor van Sy voetstappe.
En sodat jy dit kan glo en versterk kan word
voordat jy hiervandaan vertrek, weet: ek is gestuur
om jou te wys wat in toekomstige dae sal kom
oor jou en jou nageslag. Verwag om goed en kwaad
te hoor: hemelse genade wat stry
teen die sondigheid van mense; en so sal jy leer
ware geduld, en om vreugde te temper met vrees
en vroom droefheid; om deur matigheid
gewoond te raak om albei toestande te dra,
voorspoed en teëspoed; so sal jy jou lewe
die veiligste lei, en die beste voorbereid
jou sterflike oorgang verduur wanneer dit kom. – Klim
op hierdie heuwel; laat Eva (want ek het haar oë in slaap gedompel)
hier onder slaap, terwyl jy wakker word om die toekoms te sien,
soos jy eens geslaap het terwyl sy tot lewe gevorm is."

Adam het hom so dankbaar geantwoord:
"Klim op, ek volg u, veilige Gids, op die pad
wat u my lei, en onderwerp my aan die hand van die Hemel,
hoe tugtigend ook al; ek draai my ontblote bors
na die kwaad toe, en wapen my om te oorwin
deur te ly, en rus te verdien, deur arbeid gewen,
as ek dit so kan bereik." – So klim hulle albei op
in die gesigte van God. Dit was 'n heuwel,
die hoogste van die Paradys; van sy top af
het die halfrond van die aarde, in die helderste sig,
uitgestrek gelê tot die verste bereik van die uitsig.
Daardie ander heuwel was nie hoër of wyer in sy uitsig nie,
waarop die Versoeker, om 'n ander rede,
ons tweede Adam in die woestyn neergesit het
om Hom al die koninkryke van die aarde en hul heerlikheid te wys.
Sy oog kon daarvandaan oorsien waar ook al
'n stad van ou of nuwe roem gestaan het, die setel
van die magtigste ryk, van die beskore mure
van Kambalu, setel van die Khan van Kathai,
en Samarkand by die Oxus, Timur se troon,
tot Peking van die Chinese konings; en daarvandaan
na Agra en Lahore van die groot Mogol,
af tot by die goue Chersonesos; of waar
die Pers in Ekbatana gesit het, of later
in Isfahan; of waar die Russiese tsaar
in Moskou; of die Sultan in Bisantium,
in Turkestan gebore; en sy oog kon ook sien
die ryk van die Negus tot by sy verste hawe,
Erkoko, en die kleiner konings aan die see,
Mombasa, en Kilwa, en Malindi,
en Sofala, wat vir Ofir gehou is, tot by die ryk
van Kongo, en Angola die verste suid;
of daarvandaan van die Nigerrivier tot die Atlasberg,
die koninkryke van Almansor, Fez en Sus,
Marokko, en Algiers, en Tlemcen;
daarvandaan op Europa, en waar Rome sou heers
oor die wêreld. In die gees het hy miskien ook gesien
die ryke Mexiko, die setel van Montezuma,
en Cuzco in Peru, die ryker setel
van Atahualpa; en die nog ongeplunderde
Guiana, wie se groot stad die seuns van Geryon
El Dorado noem. Maar vir edeler gesigte
het Michael die vlies van Adam se oë verwyder,
wat daardie vals vrug, wat helderder sig beloof het,
laat groei het; toe het hy met ogentroos en wynruit
die oogsenuwee gesuiwer, want hy moes baie sien,
en drie druppels uit die put van die lewe ingedrup.
So diep het die krag van hierdie middels deurgedring,
tot by die binneste setel van die geestelike sig,
dat Adam, nou gedwing om sy oë toe te maak,
neergesak het, en sy hele gees in 'n beswyming geraak het;
maar die sagte Engel het hom gou aan die hand
opgehelp, en so sy aandag teruggeroep:

"Adam, maak nou jou oë oop, en sien eers
die gevolge wat jou oorspronklike misdaad
bewerk het in sommige wat uit jou sal spruit; wat nooit
aan die verbode boom geraak het nie, nie met die slang saamgesweer
en nie jou sonde gesondig het nie; tog kry hulle uit daardie sonde
verdorwenheid, wat nog geweldiger dade voortbring."

Hy het sy oë oopgemaak, en 'n veld gesien,
deels bewerkte saailand, waarop gerwe gelê het,
pas gesny; die ander deel skaapweiding en krale;
in die middel het 'n altaar as grensbaken gestaan,
eenvoudig, van grassooie; daarheen het weldra
'n sweterige maaier uit sy landerye
eerstelinge gebring, die groen aar en die geel gerf,
ongesorteer, net soos dit onder sy hand gekom het; daarna 'n herder,
sagmoediger, wat gekom het met die eersgeborenes van sy kudde,
die keurigste en beste; toe het hy, terwyl hy offer,
die ingewande en hul vet, met wierook bestrooi,
op die gekloofde hout gelê, en alle regte gebruike uitgevoer.
Sy offer het gou 'n gunstige vuur uit die Hemel
met 'n vinnige flits verteer, met 'n aangename damp;
die ander s'n nie, want syne was nie opreg nie.
Daaroor het hy innerlik gewoed, en terwyl hulle gesels,
het hy hom met 'n klip in die middelrif geslaan
wat die lewe uitgeslaan het; hy het geval, en doodsbleek
sy siel uitgekreun, terwyl die bloed uitgestroom het.
Adam was diep in sy hart ontsteld
oor dié gesig, en het haastig na die Engel geroep:

"O Leermeester, 'n groot onheil het oorgekom
oor daardie sagmoedige man, wat goed geoffer het;
word vroomheid en rein toewyding só beloon?"

Michael, self ook ontroer, het hom so geantwoord:
"Hierdie twee is broers, Adam, en hulle sal eendag
uit jou lende kom; die onregverdige het die regverdige gedood
uit afguns, omdat sy broer se offer
deur die Hemel aanvaar is; maar die bloedige daad
sal gewreek word, en die ander se geloof, goedgekeur,
sal sy beloning nie verloor nie, al sien jy hom hier sterf,
rollend in stof en bloed." Hierop het ons vader gesê:
"Ag! Oor die daad, en ook oor die oorsaak!
Maar het ek nou die Dood gesien? Is dít die weg
waarlangs ek na my eie stof moet terugkeer? O gesig
van verskrikking, vuil en lelik om te aanskou,
aaklig om aan te dink, hoe vreeslik om te voel!"

Michael het hom so geantwoord: "Jy het die Dood gesien
in sy eerste gestalte op die Mens; maar baie gestaltes
het die Dood, en baie is die weë wat lei
na sy grimmige grot, almal somber; tog vir die sintuie
meer verskriklik by die ingang as daarbinne.
Sommige, soos jy gesien het, sal deur 'n wrede slag sterf;
deur vuur, vloed, hongersnood, en meer nog deur onmatigheid
in eet en drink, wat op die aarde sal bring
vreeslike siektes, waarvan 'n monsteragtige skare
nou voor jou sal verskyn, sodat jy kan weet
watter ellende Eva se onmatigheid
oor die mense sal bring." Dadelik het 'n plek
voor sy oë verskyn, droewig, stinkend, donker;
dit het soos 'n siekehuis gelyk, waar daar gelê het
talle met allerlei siektes; alle kwale
van aaklige krampe, of folterende pyn, aanvalle
van hartseer benoudheid, allerlei koorse,
stuiptrekkings, vallende siekte, hewige verkoues,
stene en sere in die ingewande, koliekpyne,
duiwelse waansin, neerslagtige swaarmoedigheid,
en maansiek kranksinnigheid, kwynende uittering,
uitteer van die liggaam, en wydverwoestende pes,
watersug, en asma, en jig wat die gewrigte folter.
Aaklig was die rondwoel, diep die gekreun; Wanhoop
het die siekes ywerig van bed tot bed versorg;
en oor hulle het die Dood triomfantlik sy spies
geskud, maar getalm om te steek, al is hy dikwels aangeroep
met geloftes, as hul hoogste goed en laaste hoop.
Wie se hart van klip kon so 'n misvormde gesig lank
met droë oë aanskou? Adam kon nie; hy het gehuil,
al is hy nie uit 'n vrou gebore nie; meegevoel het
die beste in hom as man oorwin en hom aan trane oorgegee
vir 'n tyd, totdat vaster gedagtes die oormaat bedwing het;
en toe hy skaars weer woorde kon vind, het hy sy klag hervat:

"O ellendige mensdom, tot watter val
verneder, vir watter jammerlike staat bewaar!
Beter om hier te eindig, ongebore. Waarom word die lewe gegee
as dit so van ons weggeruk word? Of eerder, waarom
word dit so op ons afgedwing? Want as ons geweet het
wat ons ontvang, sou ons óf nie aanvaar nie,
die lewe wat aangebied word, óf gou smeek om dit neer te lê,
bly om so in vrede weggestuur te word. Kan so
die beeld van God in die Mens, eens geskape
so mooi en regop, al het dit sedertdien gefaal,
tot sulke onooglike lyding verlaag word
onder onmenslike pyne? Waarom sou die Mens,
wat nog die goddelike gelykenis behou,
ten dele, nie van sulke misvormings vry wees nie,
en, ter wille van sy Maker se beeld, gespaar?"

"Hul Maker se beeld," het Michael geantwoord, "het hulle toe
verlaat, toe hulle hulleself verneder het
om die onbeteuelde Lus te dien; en hulle het die beeld
aangeneem van hom wat hulle gedien het, 'n dierlike ondeug,
wat veral tot Eva se sonde gelei het.
Daarom is hul straf so veragtelik:
dit skend nie God se gelykenis nie, maar hul eie;
of as dit Sy gelykenis is, het hulle dit self geskend;
want hulle verdraai die reine Natuur se gesonde reëls
tot walglike siekte; en tereg, want hulle
het God se beeld nie in hulleself geëer nie."

"Ek erken dit is regverdig," het Adam gesê, "en ek onderwerp my.
Maar is daar dan geen ander weg nie, behalwe
hierdie pynlike deurgange, waarlangs ons kan kom
tot die dood, en meng met die stof waaruit ons kom?"

"Daar is," het Michael gesê, "as jy goed nakom
die reël van Nie te veel nie; deur matigheid geleer
in wat jy eet en drink; en soek daaruit
gepaste voeding, nie gulsige genot nie,
totdat baie jare oor jou kop teruggekeer het:
so kan jy lewe, totdat jy, soos ryp vrugte, val
in jou moeder se skoot; of maklik
gepluk word, nie ru afgeruk nie, vir die dood ryp:
dit is die Ouderdom; maar dan moet jy langer leef as
jou jeug, jou krag, jou skoonheid, wat sal verander
in verwelk, swak en grys; jou sintuie dan,
afgestomp, moet alle smaak van plesier prysgee
vir wat jy het; en in plaas van die gees van die jeug,
hoopvol en vrolik, sal in jou bloed heers
'n swaarmoedige vog van koud en droog
om jou gees neer te druk, en eindelik te verteer
die balsem van die lewe." Ons voorvader het geantwoord:
"Van nou af vlug ek nie vir die dood nie, en wil die lewe
ook nie veel rek nie; eerder ingestel op hoe ek kan loskom,
so mooi en maklik moontlik, van hierdie lastige vrag,
wat ek moet dra tot my vasgestelde dag
van teruggee, en geduldig wag
op my ontbinding." Michael het geantwoord:
"Moenie jou lewe liefhê of haat nie; maar wat jy lewe,
leef dit goed; hoe lank of kort, laat dit aan die Hemel oor.
En maak jou nou gereed vir 'n ander gesig."

Hy het gekyk en 'n wye vlakte gesien, waarop
tente van verskillende kleure was; by sommige was troppe
vee wat wei; by ander, waarvandaan die klank
van instrumente, wat melodieus saamgeklink het,
gehoor is, van harp en orrel; en hy wat
hul registers en snare beweeg het, is gesien; sy vlugtige vingers,
besiel deur al die verhoudings, laag en hoog,
het mekaar dwarsdeur die weerklinkende fuga gevlug en agtervolg.
Op 'n ander plek het een gestaan wat, by die smidsvuur
aan die werk, twee swaar klonte yster en brons
gesmelt het (óf gevind waar 'n toevallige vuur
woude op berg of in dal verwoes het,
tot by die are van die aarde, en wat dan warm uitgevloei het
na die mond van een of ander grot; óf deur 'n stroom uitgespoel
van onder die grond); die vloeibare erts het hy gegiet
in gepaste vorms wat voorberei was; waaruit hy gemaak het
eers sy eie gereedskap; toe alles wat verder gemaak kon word,
gegiet of gegraveer in metaal. Ná hierdie
het 'n ander soort mense, maar aan dié kant,
van die hoë, naburige heuwels, waar hulle gewoon het,
na die vlakte afgekom; na hul voorkoms
het hulle na regverdige mense gelyk, en hul ywer was daarop gerig
om God reg te aanbid, en Sy werke te ken
wat nie verborge is nie; en nie die minste nie, die dinge wat
vryheid en vrede vir die mense kon bewaar. Hulle het nie lank
op die vlakte gewandel nie, toe – kyk! – kom daar uit die tente
'n skare mooi vroue, ryk en vrolik
in juwele en uitdagende klere; hulle het by die harp gesing,
sagte liefdesliedjies, en dansend aangekom:
die mans, hoewel ernstig, het na hulle gekyk, en hul oë
sonder teuels laat dwaal; totdat hulle, in die liefdesnet
vasgevang, behae gekry het, en elkeen sy keuse gemaak het;
en nou praat hulle van liefde, totdat die aandster,
die liefde se voorbode, verskyn het; toe, vol vuur,
steek hulle die huweliksfakkel aan, en laat Hymen
aanroep, toe vir die eerste keer by 'n huwelik aangeroep:
al die tente weergalm van feesmaal en musiek.
So 'n gelukkige ontmoeting, en mooi uitkoms
van liefde en jeug wat nie verlore was nie, liedere, kranse, blomme,
en betowerende musiek, het die hart geboei
van Adam, wat gou vreugde toegelaat het,
soos die natuur hom laat neig; en hy het dit so gesê:

"Ware oopmaker van my oë, eerste geseënde Engel;
hierdie gesig lyk veel beter, en beloof meer hoop
op vreedsame dae, as daardie twee vorige;
dié was van haat en dood, of pyn wat veel erger is;
hier lyk die Natuur in al haar doele vervul."

Michael het hom so geantwoord: "Moenie oordeel wat die beste is
volgens plesier nie, al lyk dit by die natuur te pas;
jy is geskape, soos jy is, vir 'n edeler doel,
heilig en rein, in ooreenstemming met God.
Daardie tente wat jy gesien het, so aangenaam, was die tente
van goddeloosheid, waarin die geslag sal woon
van hom wat sy broer vermoor het; hulle lyk ywerig
in die kunste wat die lewe verfyn, seldsame uitvinders;
maar hulle vergeet hul Maker, al het Sy Gees
hulle geleer; maar hulle het nie een van Sy gawes erken nie.
Tog sal hulle pragtige kinders verwek;
want daardie mooi vrouetrop wat jy gesien het, wat gelyk het
na godinne, so vrolik, so glad, so blymoedig,
is tog leeg van alle goed waarin bestaan
die vrou se huislike eer en grootste lof;
grootgemaak en gevorm net na die smaak
van wellustige begeerte, om te sing, te dans,
om mooi aan te trek, die tong te laat loop, die oë te laat rol:
aan hulle sal daardie sobere geslag mans, wie se lewe
so vroom was dat hulle die seuns van God genoem is,
al hul deug en al hul roem prysgee,
smadelik, aan die strikke en aan die glimlagte
van hierdie mooi goddelose vroue; en hulle swem nou in vreugde,
maar sal binnekort oral rond swem; en lag, waaroor
die wêreld binnekort 'n wêreld van trane moet huil."

Adam, van sy kort vreugde beroof, het geantwoord:
"O jammer en skande, dat hulle, wat so mooi begin het
om goed te leef, moet afdraai om
krom paaie te loop, of halfpad flou word!
Maar steeds sien ek die loop van die Mens se ellende
bly dieselfde: dit begin by die Vrou."

"Dit begin by die Man se verwyfde slapheid,"
het die Engel gesê, "wat sy plek beter moet hou
deur wysheid en die hoër gawes wat hy ontvang het.
Maar maak jou nou gereed vir 'n ander toneel."

Hy het gekyk en 'n wye gebied voor hom
sien lê, dorpe, en plaaswerk tussenin;
stede van mense met hoë poorte en torings,
gewapende skares, kwaai gesigte wat oorlog dreig,
reuse met groot bene en vermetele dade;
party swaai hul wapens, party hou die skuimende perd in toom,
alleen of in slagorde opgestel,
perderuiters en voetsoldate, wat nie ledig staan en monster nie;
aan een kant dryf 'n uitgesoekte bende stropers
'n trop beeste, mooi osse en mooi koeie,
van 'n vet weiveld af; of 'n wollerige kudde,
ooie en hul blêrende lammers oor die vlakte,
hul buit; die herders vlug met skaars hul lewe,
maar roep hulp, wat 'n bloedige geveg veroorsaak;
in 'n wrede stryd bots die troepe;
waar vee pas gewei het, lê nou besaai
met lyke en wapens die bloedbevlekte veld,
verlate. Ander het 'n sterk stad
beleër, laer getrek; met stormram, leer en myn
val hulle aan; ander verdedig van die muur af
met pyl en spies, klippe, en swawelvuur;
aan elke kant slagting, en reusagtige dade.
Op 'n ander plek roep die herouds met hul septers
tot raad, in die stadspoorte; weldra
kom grysharige en ernstige mans, gemeng met krygers,
bymekaar, en toesprake word gehoor; maar gou
in partyskap teen mekaar; totdat eindelik
een van middeljarige ouderdom opstaan, uitnemend
in sy wyse houding, en baie oor reg en verkeerd praat,
oor geregtigheid, of godsdiens, waarheid en vrede,
en die oordeel van bo: hom het oud en jonk
uitgejou, en sou hom met geweld gegryp het
as 'n wolk nie neergedaal en hom weggeruk het,
onsigbaar, uit die gedrang: so het geweld
voortgegaan, en verdrukking, en die reg van die swaard,
oor die hele vlakte, en geen skuiling is gevind nie.

Adam was heeltemal in trane, en het hom na sy gids
klaend en baie bedroef gedraai: "O, wat is hulle,
die Dood se dienaars, nie mense nie? Wat so die dood uitdeel,
onmenslik aan mense, en tienduisendvoudig
die sonde vermeerder van hom wat
sy broer vermoor het: want van wie maak hulle so 'n slagting
as nie van hul broers nie, mense van mense?
Maar wie was daardie regverdige man, wat, as die Hemel hom nie
gered het nie, in sy regverdigheid verlore sou gewees het?"

Michael het hom so geantwoord: "Hulle is die vrug
van daardie sleg gepaarde huwelike wat jy gesien het,
waar goed met sleg gepaar is, wat uit hulleself
afkerig is om te verenig; en, roekeloos gemeng,
bring hulle monsteragtige geboortes van liggaam of gees voort.
So was hierdie reuse, mans van hoë roem;
want in daardie dae sal net mag bewonder word,
en dapperheid en heldedeug genoem word;
om in die stryd te oorwin, en nasies
te onderwerp, en buit huis toe te bring met eindelose
mensemoord, sal gereken word as die hoogste toppunt
van menslike glorie; en vir die glorie van triomf
wat behaal is, sal hulle groot oorwinnaars genoem word,
beskermers van die mensdom, gode, en seuns van gode;
beter sou hulle vernietigers heet, en plae vir die mense.
So sal roem verwerf word, en naam op aarde;
en wat roem die meeste verdien, in stilte verberg.
Maar hy, die sewende van jou af, wat jy gesien het,
die enigste regverdige in 'n verdorwe wêreld,
en daarom gehaat, daarom so omsingel
deur vyande, omdat hy dit gewaag het om alleen regverdig te wees,
en die gehate waarheid te spreek, dat God sou kom
om hulle met Sy heiliges te oordeel: hom het die Allerhoogste
in 'n balsemgeurige wolk met gevleuelde perde weggevoer
en, soos jy gesien het, opgeneem om met God te wandel,
hoog in verlossing en die streke van saligheid,
vrygestel van die dood; om jou te wys watter beloning
die goeies wag, en watter straf die res;
rig nou jou oë daarop, en jy sal dit gou sien."

Hy het gekyk, en die aangesig van alles was heeltemal verander;
die koperkeel van die oorlog het opgehou om te brul;
alles was nou omgekeer in jolyt en spel,
in weelde en uitspattigheid, feesmaal en dans;
huwelik of hoerery, soos dit uitgekom het,
verkragting of owerspel, waar 'n buitengewone skoonheid
hulle verlei het; en dan van die drinkbeker na burgertwis.
Eindelik het 'n eerbiedwaardige vader na hulle gekom,
en sy groot afkeer van hul doen en late verklaar,
en teen hul weë getuig; hy het dikwels
hul byeenkomste besoek, waar hulle ook al saamgekom het,
by triomftogte of feeste; en vir hulle gepreek
oor bekering en berou, soos vir siele
in die tronk, met oordele wat op hande was:
maar alles verniet; en toe hy dit sien, het hy opgehou
om te stry, en sy tente ver weggeskuif;
toe het hy op die berg hoë bome afgekap
en begin om 'n skip van reusagtige grootte te bou,
gemeet in elle, lengte, breedte en hoogte;
rondom met pik bestryk; en in die sy 'n deur
aangebring; en volop voorraad ingesit
vir mens en dier: toe, kyk, 'n vreemde wonder!
Van elke dier, en voël, en klein insek,
kom hulle by sewe en by pare, en gaan in soos hulle geleer is,
in hul orde: laaste die vader en sy drie seuns,
met hul vier vroue; en God het die deur toegesluit.
Intussen het die suidewind opgekom, en met swart vlerke
wyd swewend, al die wolke saamgedryf
van onder die hemel uit; die heuwels het as aanvulling
damp en uitwaseming, donker en klam,
kragtig opgestuur; en nou het die verdikte lug
soos 'n donker plafon gestaan; die reën het neergestort,
onstuimig, en aangehou totdat die aarde
nie meer gesien is nie: die skip het bly dryf,
opgelig, en veilig met sy spits boeg
kantelend oor die golwe gery; alle ander woonplekke
het die vloed oorweldig, en hulle met al hul prag
diep onder water gerol; see het see bedek,
see sonder kus; en in hul paleise,
waar weelde pas geheers het, het seemonsters gekalf
en hul stalle gemaak; van die mensdom, pas nog so talryk,
het almal wat oor was in een klein skip geswem.

Hoe het jy toe getreur, Adam, om te sien
die einde van al jou nageslag, 'n einde so droewig,
ontvolking! 'n Ander vloed het jou,
'n vloed van trane en droefheid, ook verdrink,
en jou soos jou seuns laat sink; totdat jy, saggies opgehelp
deur die Engel, eindelik weer op jou voete gestaan het,
al was jy troosteloos; soos wanneer 'n vader treur
oor sy kinders, wat almal voor sy oë tegelyk vernietig is;
en skaars kon jy so jou klag aan die Engel uitspreek:

"O gesigte, tot my ongeluk vooruit gesien! Beter sou ek
onkundig van die toekoms gelewe het! Dan sou ek net
my eie deel van die kwaad gedra het, elke dag se lot
genoeg om te dra; maar dié, wat uitgedeel was
as die las van baie eeue, val nou op my
tegelyk, en word deur my voorkennis gebore,
ontydig, om my te folter nog voor hulle bestaan,
met die gedagte dat hulle moet kom. Laat niemand voortaan
soek om vooraf te hoor wat oor hom
of sy kinders sal kom nie; van die kwaad kan hy seker wees,
wat sy voorkennis tog nie kan verhoed nie;
en hy sal die kwaad wat kom nie minder
in sy vrees as in die werklikheid voel nie,
swaar om te dra: maar daardie sorg is nou verby,
daar is geen mens meer om te waarsku nie: die paar wat ontsnap het,
sal hongersnood en angs eindelik verteer,
terwyl hulle daardie waterwoestyn deurdwaal. Ek het gehoop
dat, toe die geweld opgehou het, en oorlog op aarde,
alles goed sou gaan; dat vrede die mensegeslag
met lang gelukkige dae sou kroon;
maar ek was ver mis; want nou sien ek
vrede bederf nie minder as wat oorlog verwoes nie.
Hoe kom dit so? Verduidelik, hemelse Gids,
en of die mensegeslag hier sal eindig."

Michael het hom so geantwoord: "Dié wat jy laaste gesien het
in triomf en weelderige rykdom, is dieselfde
wat jy eers gesien het in dade van uitnemende dapperheid
en groot prestasies, maar sonder ware deug;
wat, nadat hulle baie bloed vergiet en baie verwoes het
om nasies te onderwerp, en daardeur verwerf het
roem in die wêreld, hoë titels en ryk buit,
hul koers sal verander na plesier, gemak en luiheid,
oorversadiging en wellus; totdat losbandigheid en trots
in vredestyd uit vriendskap vyandige dade laat ontstaan.
Ook die oorwonnenes, deur oorlog verslaaf,
sal saam met hul verlore vryheid alle deug verloor
en die vrees vir God; want hul geveinsde vroomheid
het in die skerp stryd van die oorlog geen hulp van Hom gekry
teen die indringers nie; daarom, afgekoel in ywer,
sal hulle voortaan leer om veilig te leef,
wêrelds of losbandig, van wat hul here
vir hulle laat om te geniet; want die aarde sal
meer as genoeg dra, sodat matigheid beproef kan word:
so sal almal ontaard raak, almal verdorwe;
geregtigheid en matigheid, waarheid en trou, vergete;
behalwe een man, die enigste seun van die lig
in 'n donker tyd, goed teen die voorbeeld in,
teen verleiding, gewoonte, en 'n wêreld in
wat aanstoot neem: sonder vrees vir verwyt en spot,
of geweld, sal hy hulle oor hul goddelose weë
vermaan, en die paaie van regverdigheid
voor hulle stel, hoeveel veiliger dit is
en vol vrede; en die toorn wat kom aankondig
oor hul onbekeerlikheid; en hy sal terugkeer,
deur hulle bespot, maar deur God gesien as
die een regverdige man wat leef; op Sy bevel
sal hy 'n wonderlike ark bou, soos jy gesien het,
om homself en sy huisgesin te red uit die midde van
'n wêreld wat vir algehele ondergang bestem is.
Skaars sal hy, met dié van mens en dier
wat vir die lewe uitgekies is, in die ark gehuisves wees,
en rondom beskut, of al die sluise
van die Hemel sal oopgaan en op die Aarde stort
reën, dag en nag; al die fonteine van die diepte
sal oopbreek en die oseaan laat opstoot om oor
alle grense te spoel; totdat die vloedwater styg
bo die hoogste heuwels uit: dan sal hierdie berg
van die Paradys deur die mag van die golwe
van sy plek af geskuif word, gestoot deur die gehoringde vloed,
van al sy groen beroof, en sy bome los en drywend,
af in die groot rivier na die oop golf,
en daar wortel skiet, 'n eiland, sout en kaal,
die skuilplek van robbe, en orkas, en die skreeu van seemeeue:
om jou te leer dat God aan 'n plek
geen heiligheid toeken nie, as dit nie daarheen gebring word
deur mense wat daar kom of daarin woon nie.
En kyk nou wat verder sal volg."

Hy het gekyk, en die romp van die ark op die vloed gesien,
wat nou gesak het; want die wolke het gevlug,
weggedryf deur 'n skerp noordewind, wat droog gewaai
en die vloed se gesig laat rimpel het, soos iets wat verwelk;
en die helder son het op sy wye waterspieël
warm neergestaar, en ruim van die vars golf gedrink,
soos ná dors; wat hul stroming laat krimp het
van staande meer tot trippelende eb, wat gesluip het
met sagte voet na die diepte toe; en die diepte het nou sy sluise
toegemaak, soos die Hemel sy vensters gesluit het.
Die ark dryf nie meer nie, maar lyk of dit op grond staan,
vas bo-op een of ander hoë berg.
En nou verskyn die toppe van heuwels, soos rotse;
van daar dryf die snelle strome met lawaai
hul woeste vloed na die see wat terugtrek.
Dadelik vlieg daar 'n raaf uit die ark,
en ná hom, die betroubaarder boodskapper,
'n duif, een keer en weer uitgestuur om te soek
na 'n groen boom of grond waarop sy voet kan rus:
die tweede keer, toe hy terugkom, bring hy in sy bek
'n olyfblaar, 'n teken van vrede.
Weldra verskyn droë grond, en uit sy ark
klim die ou vader af, met al sy gevolg;
toe, met opgehefte hande en vroom oë,
dankbaar teenoor die Hemel, sien hy bo sy kop
'n wolk vol dou, en in die wolk 'n boog,
helder sigbaar met drie vrolike kleure,
'n teken van vrede van God, en 'n nuwe verbond.
Hieroor het die hart van Adam, voorheen so droewig,
hom baie verbly; en so het sy vreugde uitgebreek:

"O u wat toekomstige dinge kan wys
asof hulle nou is, hemelse Leermeester! Ek lewe weer op
by hierdie laaste gesig, seker dat die Mens sal lewe,
met al die skepsels, en dat hul saad bewaar sal bly.
Veel minder treur ek nou oor 'n hele wêreld
van goddelose seuns wat vernietig is, as wat ek my verheug
oor een man wat so volmaak en so regverdig gevind is
dat God dit goedvind om 'n ander wêreld op te rig
uit hom, en al Sy toorn te vergeet.
Maar sê, wat beteken daardie gekleurde strepe in die hemel,
uitgestrek soos die voorhoof van God wat versoen is?
Of dien hulle, soos 'n rand van blomme, om vas te bind
die vloeiende some van daardie selfde waterwolk,
sodat dit nie weer smelt en op die aarde stort nie?"

Die Aartsengel het hom geantwoord: "Jy mik slim;
so gewillig laat God Sy toorn vaar,
al het Hy pas berou gehad oor die verdorwe Mens,
bedroef in Sy hart, toe Hy afkyk en sien
die hele aarde vol geweld, en alle vlees
wat elkeen sy weg verderf het; tog, as dié weg is,
sal een regverdige man sulke genade in Sy oë vind
dat Hy sag word en die mensdom nie uitwis nie;
en Hy sluit 'n verbond om nooit weer
die aarde deur 'n vloed te vernietig nie; om die see nie
sy grense te laat oorskry nie, of reën die wêreld te laat verdrink,
met mens of dier daarin nie; maar wanneer Hy
'n wolk oor die aarde bring, sal Hy daarin
Sy driekleurige boog sit, om daarna te kyk
en Sy verbond te onthou: dag en nag,
saaityd en oes, hitte en ryp
sal hul gang gaan, totdat vuur alles nuut reinig,
Hemel sowel as Aarde, waarin die regverdiges sal woon."

Deukalion en Pyrrha: in die Griekse mite die enigste mense wat 'n groot vloed oorleef het; hulle het by die heiligdom van die godin Themis gebid en die mensdom herstel.

Horeb: die berg (ook Sinai genoem) waar God met trompetgeklank neergedaal en aan Moses die wet gegee het (Eksodus 19).

Janus en Argus: Janus is die Romeinse god met twee gesigte; Argus was 'n reus met honderd oë wat Hermes met fluitspel en sy staf aan die slaap gesus het.

Leukothea: 'n Griekse seegodin, deur die Romeine gelykgestel aan Matuta, die godin van die dagbreek.

Mahanaim en Dotan: by Mahanaim het Jakob 'n leër engele ontmoet (Genesis 32); by Dotan het Elisa se dienaar die berg vol perde en strydwaens van vuur gesien toe die koning van Aram Elisa wou vang (2 Konings 6).

Meliboea en Sarra: plekke wat bekend was vir hul duur purper kleurstof; Sarra is Tirus.

ogentroos en wynruit: plante wat vroeër as medisyne vir swak oë gebruik is.

Kambalu: Khanbalik, die hoofstad van die Mongoolse khans in China, waar Beijing nou is; die lys stede en ryke wat volg, strek van Asië en Afrika tot Amerika soos Milton dit geken het (Atahualpa was die laaste Inka-koning).

broers: Kain en Abel, die seuns van Adam en Eva; Kain het Abel uit afguns vermoor (Genesis 4).

harp en orrel, smidsvuur: Jubal (stamvader van die musikante) en Tubal-Kain (smid van brons en yster), nasate van Kain (Genesis 4:21-22).

Hymen: die Griekse god van die huwelik.

seuns van God, reuse: Genesis 6:1-4 vertel hoe die "seuns van God" met die "dogters van die mense" getrou het, en van die reuse in daardie dae.

die sewende van jou af: Henog, wat met God gewandel en deur God weggeneem is sonder om te sterf (Genesis 5:24).

eerbiedwaardige vader, ark: Noag, wat met sy gesin en die diere die sondvloed in die ark oorleef het (Genesis 6-9).

el (mv. elle): 'n ou lengtemaat, die lengte van die voorarm, sowat 45 cm.