Die gebroke rotse. Pous Anastasius. 'n Algemene beskrywing van die hel en sy afdelings.

Op die rand van 'n hoë wal,
wat groot gebroke rotse in 'n kring gevorm het,
het ons by 'n nog wreder skare gekom.

En daar het ons, weens die gruwelike
oormaat stank wat die diep afgrond uitwerp,
eenkant toe gegaan agter die deksel

van 'n groot graf, waarop ek 'n opskrif gesien het
wat sê: "Ek bewaar pous Anastasius,
wat Fotinus van die regte pad afgelei het."

"Ons moet stadig afklim,
sodat ons sintuie eers 'n bietjie gewoond raak
aan die treurige walm; dan sal ons dit nie meer agterkom nie."

So het die Meester gesê; en ek het vir hom gesê:
"Kry iets om dit te vergoed, sodat die tyd nie
nutteloos verbygaan nie." En hy: "Jy sien, ek dink juis daaraan.

My seun, binne hierdie rotse,"
het hy toe begin sê, "is drie kleiner kringe,
trap vir trap, soos dié wat jy nou agterlaat.

Hulle is almal vol vervloekte geeste;
maar sodat dit later vir jou genoeg is om net te kyk,
hoor hoe en waarom hulle hier vasgekeer word.

Van elke boosheid wat haat in die Hemel verdien,
is onreg die doel; en elke sodanige doel
benadeel ander, óf deur geweld óf deur bedrog.

Maar omdat bedrog die mens se eie sonde is,
mishaag dit God meer; daarom staan die bedrieërs
die laagste, en groter smart oorval hulle.

Die eerste kring is heeltemal vir die geweldenaars;
maar omdat geweld teen drie partye gebruik kan word,
is dit in drie ringe verdeel en gebou.

Teen God, teen onsself en teen ons naaste kan ons
geweld gebruik – ek bedoel teen hulle en teen hul goed,
soos jy met duidelike redes sal hoor.

'n Gewelddadige dood en pynlike wonde
word aan ons naaste toegedien; en aan sy besittings
verwoesting, brandstigting en onregmatige afpersing.

Daarom pynig die eerste ring
moordenaars en almal wat onregverdig slaan,
plunderaars en rowers, in verskillende groepe.

'n Mens kan met geweld hand aan homself slaan
en aan sy eie goed; daarom moet in die tweede
ring tevergeefs berou hê

elkeen wat homself van julle wêreld beroof,
wat sy besittings verdobbel en verkwis,
en daar huil waar hy bly moes gewees het.

Geweld kan teen God gepleeg word
deur Hom in die hart te verloën en te laster,
en deur die Natuur en haar goedheid te verag.

En daarom druk die kleinste ring
sy stempel op Sodom en Cahors,
en op elkeen wat God verag en dit uit sy hart uitspreek.

Bedrog, wat aan elke gewete knaag,
kan 'n mens pleeg teen hom wat hom vertrou,
en teen hom wat hom geen vertroue skenk nie.

Hierdie laaste soort, so lyk dit, breek
net die band van liefde wat die Natuur smee;
daarom nestel in die tweede kring

huigelary, vleiery en towery,
vervalsing, diefstal en simonie,
koppelaars, omkopers en sulke vuilgoed.

Deur die ander soort word die liefde vergeet
wat die Natuur smee, en ook wat daarby kom,
waaruit 'n besondere vertroue gebore word.

Daarom word in die kleinste kring, waar die middelpunt
van die heelal is, waarop Dis sit,
elke verraaier vir ewig verteer."

En ek: "My Meester, u redenasie
is baie helder en onderskei goed
hierdie afgrond en die mense wat daarin woon.

Maar sê vir my: dié in die vet moeras,
wat die wind voortdryf en die reën slaan,
en wat mekaar met sulke bitter tonge bestorm –

waarom word hulle nie binne die rooi stad
gestraf as God toornig op hulle is?
En as Hy nie toornig is nie, waarom dan op so 'n manier?"

En hy het vir my gesê: "Waarom dwaal jou verstand
so ver van waar dit gewoonlik is?
Of waarheen kyk jou gedagtes dan?

Onthou jy nie die woorde
waarmee jou Etiek deeglik praat
oor die drie geneigdhede wat die Hemel nie verdra nie –

onmatigheid, boosheid en dwase
dierlikheid? En hoe onmatigheid
God minder beledig en minder skuld kry?

As jy hierdie gevolgtrekking goed oorweeg
en onthou wie dit is
wat daar bo, buite die stad, hul straf ondergaan,

sal jy duidelik sien waarom hulle van hierdie misdadigers
geskei is, en waarom die goddelike geregtigheid
hulle minder toornig met haar hamer slaan."

"O Son, wat elke verduisterde blik genees,
u stel my so tevrede wanneer u iets oplos
dat twyfel my net so behaag soos weet!

Gaan nog 'n bietjie terug," het ek gesê,
"daar waar u sê dat woeker
die goddelike goedheid beledig, en maak die knoop los."

"Die filosofie," het hy gesê, "wys hom wat daarop let,
nie net op een plek nie,
hoe die Natuur haar loop neem

uit die goddelike Verstand en uit sy kuns;
en as jy jou Fisika noukeurig lees,
sal jy ná 'n paar bladsye vind

dat julle kuns die Natuur so ver as moontlik
volg, soos die leerling die meester volg;
sodat julle kuns as 't ware God se kleinkind is.

Uit hierdie twee, as jy jou die begin
van Genesis herinner, moet die mensdom
sy brood verdien en vorentoe gaan;

en omdat die woekeraar 'n ander pad kies,
verag hy die Natuur self en ook haar navolger,
want hy stel sy hoop op iets anders.

Maar volg my nou, want ek wil verder gaan;
die Visse bewe al op die horison,
en die Wa lê heeltemal oor Caurus,

en ver daar anderkant klim ons die krans af."

Pous Anastasius II (pous 496–498) is in die Middeleeue verkeerdelik daarvan beskuldig dat hy hom deur Fotinus, 'n diaken van Thessalonika, tot die dwaalleer laat oorhaal het dat Christus nie goddelik was nie.

Hierdie sang is die "kaart" van die laer hel. Onder die stad Dis lê nog drie kringe: die sewende vir die geweldenaars, die agtste (Malebolge) vir die gewone bedrieërs, en die negende, by Lucifer in die middel van die aarde, vir die verraaiers.

Sodom staan vir die homoseksuele sondaars, en Cahors, 'n stad in Suid-Frankryk wat in die Middeleeue berug was vir sy geldskieters, staan vir die woekeraars.

Simonie is die koop en verkoop van kerklike ampte, en omkopers ("barrators") is amptenare wat hul amp vir geld verkoop het.

Met "jou Etiek" en "jou Fisika" bedoel Vergilius twee boeke van Aristoteles, wat Dante goed geken het. In Genesis moet die mens sy brood verdien met die sweet van sy aangesig; die woekeraar laat sy geld werk in plaas daarvan.

Die sterreteken Visse wat op die horison verskyn en die Wa (die Groot Beer) in die noordweste (Caurus) beteken volgens die kommentators dat dit omtrent twee uur voor sonop is.