Michael vertel verder: van Abraham, Moses en Dawid tot by die koms van die Messias, wat die slang se kop sal vermorsel. Adam word getroos en Eva ontwaak uit 'n droom van vrede. Hand aan hand verlaat hulle die Paradys.

Soos iemand wat op reis om middag rus,
al is hy haastig, so het die aartsengel hier gewag
tussen die wêreld wat vergaan het en die herstelde wêreld,
of Adam dalk iets wou tussenin sê;
toe gaan hy met 'n sagte oorgang verder en sê:

"So het jy een wêreld sien begin en eindig,
en die mens sien voortgaan, soos uit 'n tweede stam.
Jy moet nog baie sien, maar ek merk
dat jou sterflike oë moeg word; goddelike dinge
moet die menslike sinne verswak en uitput.
Van nou af sal ek vertel wat kom;
luister jy dus goed en let op.
Hierdie tweede bron van mense sal, solank hulle min is
en die vrees vir die vonnis wat verby is
nog vars in hul gedagtes bly, uit vrees vir God
en met 'n mate van agting vir wat reg en billik is,
hul lewe lei en vinnig vermeerder.
Hulle sal die grond bewerk en ryk oeste insamel,
koring, wyn en olie; en uit die trop of kudde
sal hulle dikwels 'n jong bul, lam of bokkie offer,
met ruim drankoffers van wyn en heilige feesmale;
hulle sal hul dae in onskuldige vreugde slyt, en lank
in vrede woon, in families en stamme,
onder die gesag van vaders – totdat een opstaan
met 'n trotse, eersugtige hart, wat nie tevrede is
met regverdige gelykheid en 'n broederlike bestaan nie,
maar onverdiende heerskappy vir homself sal opeis
oor sy broers, en eendrag en die natuurwet
heeltemal van die aarde sal verdryf.
Hy sal jag (en mense, nie diere nie, sal sy prooi wees)
met oorlog en vyandige strikke op almal wat weier
om hulle aan sy tirannieke ryk te onderwerp.
Daarom sal hy 'n geweldige jagter genoem word
voor die Here, asof hy die Hemel tart,
of van die Hemel 'n tweede oppergesag eis;
en van opstand sal hy sy naam kry,
al beskuldig hy self ander van opstand.
Met 'n bende wat dieselfde eersug saambind
om saam met hom of onder hom te tiranniseer,
sal hy van Eden weswaarts trek en die vlakte vind
waar 'n swart draaikolk van asfalt
onder die grond uit opkook, die bek van die Hel.
Van baksteen en daardie pik besluit hulle om
'n stad en 'n toring te bou wat tot in die Hemel reik,
en vir hulle 'n naam te maak, sodat hulle nie, ver verstrooi
in vreemde lande, vergeet word nie –
ongeag of hul roem goed of sleg is.
Maar God, wat dikwels afdaal om mense
ongesien te besoek, en deur hul wonings loop
om hul dade dop te hou, sien hulle gou raak.
Hy kom af om hul stad te sien, voordat die toring
die torings van die Hemel in die pad staan, en spottend sit Hy
op hul tonge 'n gees van verskeidenheid, om hul moedertaal
heeltemal uit te wis, en in die plek daarvan
'n deurmekaar geraas van vreemde woorde te saai.
Dadelik styg 'n afskuwelike gebrabbel luid op
onder die bouers; elkeen roep na die ander
en word nie verstaan nie, totdat hulle hees en woedend
tekere gaan, asof hulle bespot word. Die Hemel het hard gelag
toe hulle afkyk en die vreemde rumoer sien
en die lawaai hoor. So is die gebou gelos,
belaglik, en die werk is Verwarring genoem."

Daarop sê Adam, met 'n vader se ontevredenheid:
"Vervloekte seun! Om so te strewe
bo sy broers uit, en vir homself
gesag te gryp wat God hom nie gegee het nie!
Oor dier, vis en voël alleen het Hy ons
volle heerskappy gegee; daardie reg het ons
as Sy geskenk; maar die mens het Hy nie
heer oor mense gemaak nie; daardie titel het Hy
vir Homself gehou, en mens van mens vry gelaat.
Maar hierdie oorweldiger laat sy trotse inbreuk
nie by die mens stuit nie; sy toring is bedoel
as beleg en uitdaging aan God. Ellendige mens! Watter kos
sal hy daarbo kry om homself
en sy roekelose leër te onderhou, waar die dun lug
bo die wolke sy growwe ingewande sal laat kwyn
en hom laat honger ly na asem, as nie na brood nie?"

Michael antwoord hom: "Tereg verafsku jy
daardie seun wat oor die rustige lewe van mense
soveel onrus gebring het, en probeer om
redelike vryheid te onderwerp; maar weet ook dit:
sedert jou eerste val is ware vryheid
verlore, want sy woon altyd saam met regte rede
soos 'n tweeling, en het geen bestaan los van haar nie.
Sodra die rede in die mens verduister of nie gevolg word nie,
gryp buitensporige begeertes
en opkomeling-hartstogte dadelik die bewind
by die rede, en bring die mens,
tot dan vry, tot slawerny. Omdat hy dus toelaat
dat onwaardige magte binne hom regeer
oor die vrye rede, onderwerp God hom, in regverdige oordeel,
van buite aan gewelddadige heersers,
wat dikwels net so onverdiend
sy uiterlike vryheid verslaaf. Tirannie moet bestaan,
al is dit vir die tiran geen verskoning nie.
Tog sal volke soms so diep wegsak
van deug, wat rede is, dat geen onreg nie
maar geregtigheid, met 'n noodlottige vloek daarby,
hulle hul uiterlike vryheid ontneem
nadat hul innerlike verlore is. Kyk na die oneerbiedige seun
van hom wat die ark gebou het: oor die skande
wat hy sy vader aangedoen het, hoor hy die swaar vloek
'Kneg van knegte' oor sy goddelose geslag.
So sal hierdie latere wêreld, soos die vorige,
steeds van sleg na erger gaan, totdat God eindelik,
moeg vir hul ongeregtighede, Sy teenwoordigheid
onder hulle uit terugtrek, en Sy heilige oë
wegdraai, en besluit om hulle van toe af
aan hul eie besoedelde weë oor te laat,
en een besondere volk uit te kies
uit al die ander, om deur hulle aangeroep te word:
'n volk wat uit een getroue man sal ontspring.
Hy woon nog aan hierdie kant van die Eufraat,
grootgemaak in afgodediens. O, dat mense
(kan jy dit glo?) so dom kon word,
terwyl die aartsvader wat die vloed ontvlug het nog leef,
dat hulle die lewende God verlaat en neerval
om hul eie werk van hout en klip
as gode te aanbid! Tog sal God, die Allerhoogste,
hom genadig deur 'n gesig roep uit sy vader se huis,
weg van sy familie en valse gode, na 'n land
wat Hy hom sal wys; en uit hom sal Hy
'n magtige volk laat opstaan, en Hy sal
Sy seën so oor hom uitstort dat in sy nageslag
al die volke geseën sal word. Hy gehoorsaam dadelik;
hy weet nie na watter land nie, maar glo vas.
Ek sien hom – maar jy kan nie – met watter geloof
hy sy gode, sy vriende en sy geboortegrond verlaat,
Ur in Chaldea, en nou die drif oorsteek
na Haran; agter hom 'n swaar stoet
van beeste en kleinvee, en talle diensknegte;
nie as arm swerwer nie, want hy vertrou al sy rykdom
aan God, wat hom geroep het, in 'n onbekende land.
Nou bereik hy Kanaän; ek sien sy tente
opgeslaan rondom Sigem en die naburige vlakte
van More; daar ontvang hy deur 'n belofte
die hele land as gawe vir sy nageslag,
van Hamat in die noorde tot die woestyn in die suide
(ek noem dinge by hul name, al het hulle nog geen name nie),
van Hermon in die ooste tot die groot see in die weste.
Daar is die berg Hermon, daar die see; kyk na elke plek
in die verte soos ek hulle aanwys; op die kus
die berg Karmel; hier die stroom met twee bronne,
die Jordaan, die ware grens in die ooste; maar sy seuns
sal woon tot by Senir, daardie lang heuwelrug.
Dink hieroor na: dat al die volke van die aarde
in sy nageslag geseën sal word. Met daardie Saad
word jou groot Verlosser bedoel, wat die slang
se kop sal vermorsel; daaroor sal aan jou netnou
duideliker geopenbaar word. Hierdie geseënde aartsvader,
wat mettertyd die getroue Abraham genoem sal word,
laat 'n seun agter, en van sy seun 'n kleinkind,
soos hy in geloof, in wysheid en in roem.
Die kleinkind, vermeerder met twaalf seuns, vertrek
uit Kanaän na 'n land wat later
Egipte genoem sal word, deur die Nylrivier verdeel.
Kyk hoe hy vloei en by sewe mondings uitstort
in die see. Hy kom om as vreemdeling in daardie land te woon,
uitgenooi deur 'n jonger seun
in 'n tyd van hongersnood – 'n seun wie se edel dade
hom verhef tot die tweede in daardie ryk
van Farao. Daar sterf hy, en laat sy geslag
agter wat tot 'n volk groei; en nou, so gegroei,
word hulle verdink deur 'n latere koning wat probeer
om hul groei te stuit, omdat hulle as inwonende gaste
te veel is; daarom maak hy van die gaste slawe,
ongasvry, en maak hul babaseuntjies dood,
totdat hulle deur twee broers (noem hierdie twee broers
Moses en Aäron), deur God gestuur om
Sy volk uit slawerny op te eis, terugkeer
met eer en buit na hul beloofde land.
Maar eers moet die wettelose tiran, wat weier
om hul God te ken of die boodskap te ag,
deur tekens en verskriklike strafgerigte gedwing word.
Die riviere moet in onvergote bloed verander;
paddas, luise en vlieë moet sy hele paleis
walglik binnedring en die hele land vul;
sy vee moet aan vrot en veepes vrek;
swere en blase moet sy hele vel bedek,
en dié van al sy mense; donder gemeng met hael,
hael gemeng met vuur, moet die Egiptiese lug skeur
en oor die aarde wentel en verslind waar dit rol;
wat dit nie verslind nie, plant of vrug of graan,
moet 'n donker wolk sprinkane wat neerswerm
opvreet, en niks groens op die grond los nie;
duisternis moet oor sy hele gebied hang,
tasbare duisternis, en drie dae uitwis;
laastens moet, met een slag om middernag, al die eersgeborenes
van Egipte dood lê. So, met tien wonde getem,
gee die rivierdraak eindelik toe
en laat sy vreemdelinge gaan; en dikwels
buig hy sy koppige hart, maar steeds, soos ys
wat harder word ná 'n ontdooiing; totdat hy in sy woede
agtervolg wie hy pas laat gaan het, en die see
hom met sy leër insluk; maar hulle laat dit deur,
soos op droë grond, tussen twee mure van kristal;
uit ontsag vir Moses se staf bly dit so
verdeel staan, tot sy geredde volk die oewer bereik.
Sulke wonderlike krag sal God aan Sy heilige leen,
al is Hy self in Sy Engel teenwoordig, wat sal gaan
voor hulle uit in 'n wolk en 'n vuurkolom –
bedags 'n wolk, snags 'n vuurkolom –
om hulle op hul reis te lei, en dan
agter hulle te gaan staan terwyl die koppige koning agtervolg.
Die hele nag sal hy agtervolg, maar die duisternis
keer hom tot die môrewag om nader te kom;
dan sal God deur die vuurkolom en die wolk
uitkyk en sy hele leër in verwarring bring,
en hul strydwaens se wiele breek. Dan, op bevel,
strek Moses weer sy magtige staf uit
oor die see; die see gehoorsaam sy staf;
die golwe keer terug oor hul geledere in slagorde
en oorweldig hul strydmag. Die uitverkore volk
trek veilig van die oewer af na Kanaän
deur die wilde woestyn, nie die kortste pad nie,
sodat, as hulle die gewaarskude Kanaäniete aanval,
die oorlog die onervare volk nie verskrik nie, en die vrees
hulle na Egipte laat terugkeer, omdat hulle eerder
'n roemlose lewe in slawerny kies; want die lewe
is vir edel en onedel soeter
as hulle ongeoefend is en oormoed hulle nie aandryf nie.
Dit sal hulle ook deur hul vertraging wen
in die wye wildernis: daar sal hulle
hul regering stig, en hul groot raad kies
uit die twaalf stamme, om volgens vasgestelde wette te regeer.
God sal van die berg Sinai, waarvan die grys kruin
sal bewe as Hy neerdaal, Self,
in donder, weerlig en die luide klank van trompette,
vir hulle wette gee; 'n deel wat betrekking het
op burgerlike reg, 'n deel godsdiensrites
van offerande; en Hy leer hulle deur tipes
en skaduwees oor daardie bestemde Saad wat die slang
sal vermorsel, en op watter manier Hy
die mensdom se verlossing sal bewerk. Maar die stem van God
is vir die sterflike oor verskriklik: hulle smeek
dat Moses Sy wil aan hulle moet oordra
sodat die skrik kan ophou; Hy gee wat hulle vra,
en hulle leer dat daar geen toegang tot God is
sonder 'n Middelaar, wie se hoë amp
Moses nou as voorbeeld dra, om Een
groter as hy in te lei, wie se dag hy sal voorspel;
en al die profete sal elk in hul tyd
die tye van die groot Messias besing. Wanneer wette en rites
so vasgestel is, het God soveel behae in mense
wat Sy wil gehoorsaam, dat Hy Hom verwerdig
om Sy tabernakel onder hulle op te slaan:
die Heilige wat by sterflike mense woon.
Volgens Sy voorskrif word 'n heiligdom gebou
van sederhout, met goud oorgetrek; daarin
'n ark, en in die ark Sy getuienis,
die oorkondes van Sy verbond; en daarbo
'n versoendeksel van goud, tussen die vlerke
van twee blink gérubs; voor Hom brand
sewe lampe, soos in 'n diereriem, wat die vure
van die hemel voorstel; oor die tent sal 'n wolk
bedags rus, en snags 'n vurige gloed,
behalwe wanneer hulle reis; en eindelik kom hulle,
gelei deur Sy Engel, in die land
wat aan Abraham en sy nageslag beloof is. – Die res
sou lank duur om te vertel: hoeveel veldslae geveg,
hoeveel konings vernietig en koninkryke gewen is;
of hoe die son in die middel van die hemel sal stilstaan
'n hele dag lank, en die nag se gewone loop uitstel,
op bevel van 'n mens se stem: 'Son, staan stil in Gibeon,
en jy, maan, in die dal van Ajalon,
totdat Israel oorwin!' So noem die derde
ná Abraham, die seun van Isak; en na hom
sy hele nageslag, wat so Kanaän sal wen."

Hier het Adam ingeval: "O u wat uit die Hemel gestuur is,
verligter van my duisternis, genadige dinge
het u geopenbaar, veral dié wat gaan oor
die regverdige Abraham en sy nageslag. Nou eers voel ek
my oë waarlik oopgaan, en my hart baie verlig,
wat netnou nog verward was oor wat sou word
van my en die hele mensdom. Maar nou sien ek
Sy dag, in wie al die volke geseën sal word:
'n guns wat ek nie verdien nie, ek wat
verbode kennis met verbode middele gesoek het.
Maar dit begryp ek nog nie: waarom aan dié
onder wie God Hom sal verwerdig om op aarde te woon,
soveel en so verskillende wette gegee word?
Soveel wette wys op soveel sondes
onder hulle; hoe kan God by sulke mense woon?"

Michael antwoord hom: "Moenie twyfel nie: die sonde
sal onder hulle heers, omdat dit uit jou gebore is;
en daarom is die wet aan hulle gegee, om
hul aangebore verdorwenheid te bewys deur
die sonde aan te hits om teen die wet te veg; sodat hulle, as hulle sien
dat die wet sonde kan blootlê maar nie wegneem nie,
behalwe deur daardie swak skaduwee-versoenings,
die bloed van bulle en bokke, kan besef
dat kosbaarder bloed vir die mens betaal moet word:
die regverdige vir die onregverdige; sodat hulle in daardie geregtigheid,
wat deur geloof aan hulle toegereken word,
regverdiging voor God kan vind, en vrede
van gewete, wat die wet met seremonies
nie kan stil nie; en die mens kan nie die morele deel
nakom nie, en wie dit nie nakom nie, kan nie lewe nie.
So blyk die wet onvolmaak, en net gegee
met die doel om hulle, wanneer die tyd vol is,
aan 'n beter verbond oor te gee; opgevoed
van skaduwee-tipes na waarheid, van vlees na gees,
van die oplegging van streng wette na die vrye
aanvaarding van ruim genade, van slaafse vrees
na kinderlike vrees, van wetswerke na geloofswerke.
En daarom sal Moses, al word hy deur God
baie liefgehê, omdat hy net die dienaar
van die wet is, nie sy volk Kanaän inlei nie,
maar Josua, wat die heidene Jesus noem,
wat Sy naam en amp dra – Hy wat die Teëstander,
die slang, sal onderwerp, en die mens wat lank
deur die wêreld se wildernis gedwaal het, veilig
sal terugbring na die ewige Paradys van rus.
Intussen sal hulle, in hul aardse Kanaän gevestig,
lank woon en voorspoedig wees; maar wanneer sondes
van die volk hul openbare vrede versteur
en God uitlok om vyande teen hulle te laat opstaan,
red Hy hulle net so dikwels as hulle berou het,
eers deur Rigters, dan onder Konings; van wie
die tweede, beroemd vir sy vroomheid
en sy magtige dade, 'n belofte sal ontvang
wat nie herroep kan word nie: dat sy koningstroon
vir ewig sal bestaan. Al die profesieë sal ook
besing: dat uit die koninklike stam
van Dawid (so noem ek hierdie koning) 'n Seun
sal opstaan, die Saad van die Vrou wat aan jou voorspel is,
aan Abraham voorspel, as Hy op wie al die volke
sal vertrou; en aan konings voorspel, die laaste
van die konings; want aan Sy heerskappy sal daar geen einde wees nie.

Maar eers moet daar 'n lang opvolging kom;
en sy volgende seun, beroemd om rykdom en wysheid,
sal die ark van God, in 'n wolk gehul, wat tot dan in tente
rondgeswerf het, in 'n heerlike tempel huisves.
Ná hom volg konings wat opgeteken sal word
as deels goed, deels sleg – van die slegtes die langste lys;
hulle vuil afgodery en ander foute,
by die volk se sondes opgestapel, sal God so vertoorn
dat Hy hulle verlaat en hulle land prysgee,
hul stad, Sy tempel en Sy heilige ark,
met al Sy heilige dinge, as spot en buit
vir daardie trotse stad wie se hoë mure jy
in verwarring agtergelaat gesien het; daarom Babel genoem.
Daar laat Hy hulle in ballingskap woon
vir sewentig jaar; dan bring Hy hulle terug,
omdat Hy aan barmhartigheid dink, en aan Sy verbond, met 'n eed
aan Dawid beloof, so vas soos die dae van die Hemel.
Teruggekeer uit Babel met verlof van konings,
hul here, wat God so gelei het, bou hulle eers
die huis van God weer op; en 'n tyd lank
leef hulle matig in nederige staat; tot hulle,
gegroei in rykdom en getal, twissiek word.
Maar eers ontstaan daar onenigheid onder die priesters,
manne wat by die altaar dien en die meeste
na vrede behoort te strewe: hul twis bring besoedeling
oor die tempel self. Eindelik gryp hulle
die septer, en ag nie Dawid se seuns nie;
dan verloor hulle dit aan 'n vreemdeling, sodat die ware
gesalfde Koning, die Messias, gebore word
beroof van Sy reg. Tog, by Sy geboorte, verkondig 'n ster,
nooit tevore in die hemel gesien nie, dat Hy gekom het,
en lei die wyse manne uit die Ooste, wat vra
waar Hy is, om wierook, mirre en goud te bring.
'n Plegtige engel vertel waar Hy gebore is
aan eenvoudige herders wat in die nag wag hou;
hulle haas hulle blymoedig soontoe, en hoor
hoe 'n koor van engele in gelid Sy lofsang sing.
'n Maagd is Sy moeder, maar Sy vader
is die krag van die Allerhoogste. Hy sal opklim
na die troon wat Hy erf, en Sy heerskappy begrens
met die aarde se wye grense, Sy heerlikheid met die hemele."

Hy het geswyg, want hy sien hoe Adam so oorlaai is
met vreugde dat dit soos smart in trane sou uitloop
sonder woorde as uitweg; en hy het dié woorde gespreek:

"O profeet van goeie tyding, voltooier
van my uiterste hoop! Nou verstaan ek duidelik
wat my vasste gedagtes dikwels tevergeefs gesoek het:
waarom ons groot Verwagting genoem moet word
die saad van die Vrou. Maagdelike Moeder, wees gegroet,
hoog in die liefde van die Hemel; tog sal jy uit my lende
voortkom, en uit jou skoot die Seun
van God die Allerhoogste: so verenig God Hom met die mens!
Nou moet die slang die kneusing van sy kop
met dodelike pyn verwag. Sê waar en wanneer
hulle veg, watter slag die oorwinnaar se hakskeen kneus."

Hierop het Michael gesê: "Moenie droom oor hulle geveg
asof dit 'n tweegeveg is, of oor wonde op 'n plek,
aan kop of hakskeen nie. Die Seun verbind nie daarom
die mensheid met die Godheid om met meer krag
jou vyand te verslaan nie; en Satan word ook nie
so oorwin nie – sy val uit die Hemel, 'n dodeliker kneusing,
het hom nie belet om jou die doodswond toe te dien nie.
Dié wond sal Hy wat as jou Verlosser kom, genees,
nie deur Satan te vernietig nie, maar sy werke
in jou en in jou saad. En dit kan nie gebeur nie,
behalwe deur te vervul wat by jou ontbreek het:
gehoorsaamheid aan die wet van God, opgelê
op straf van die dood; en deur die dood te ly,
die straf wat jou oortreding verdien,
en hulle s'n wat uit joune sal groei:
net so kan die hoë Geregtigheid tevrede wees.
Die streng wet van God sal Hy volbring
deur gehoorsaamheid sowel as liefde, al vervul
liefde alleen die wet; jou straf
sal Hy dra, deur in die vlees te kom
tot 'n lewe van smaad en 'n vervloekte dood;
Hy verkondig lewe aan almal wat sal glo
in Sy verlossing, en dat Sy gehoorsaamheid,
toegereken, deur geloof hulle s'n word; Sy verdienste
red hulle, nie hul eie werke nie, al is dit volgens die wet.
Daarvoor sal Hy gehaat leef, gelaster word,
met geweld gegryp, gevonnis, ter dood veroordeel
as skandelik en vervloek, aan die kruis vasgespyker
deur Sy eie volk; gedood omdat Hy lewe bring.
Maar aan die kruis spyker Hy jou vyande vas:
die wet wat teen jou is, en die sondes
van die hele mensdom, saam met Hom daar gekruisig,
om nooit weer dié te skaad wat reg vertrou
op hierdie genoegdoening van Hom. So sterf Hy,
maar lewe gou weer; die Dood sal nie lank
mag oor Hom hê nie; voor die derde dageraad
terugkeer, sal die môresterre Hom sien opstaan
uit Sy graf, vars soos die lig wat breek.
Jou losprys is betaal, wat die mens van die dood verlos –
Sy dood vir die mens, vir almal wat die lewe wat gebied word
nie veronagsaam nie, en die weldaad aangryp
deur 'n geloof wat nie sonder werke is nie. Hierdie goddelike daad
hef jou vonnis op, die dood wat jy moes sterf,
in sonde vir ewig van die lewe verlore. Hierdie daad
sal Satan se kop kneus, sy krag verbrysel,
en Sonde en die Dood, sy twee sterkste arms, verslaan,
en hulle angels baie dieper in sy kop vasslaan
as wat die tydelike dood die oorwinnaar se hakskeen kneus,
of dié van hulle wat Hy verlos – 'n dood soos slaap,
'n sagte oorvaart na die onsterflike lewe.
Ná die opstanding sal Hy ook nie langer
op aarde bly nie, net om op sekere tye te verskyn
aan Sy dissipels, manne wat Hom in Sy lewe
altyd gevolg het; aan hulle laat Hy die opdrag
om alle nasies te leer wat hulle van Hom geleer het
en van Sy verlossing; en wie sal glo,
doop hulle in die vloeiende stroom, die teken
dat hulle van die skuld van sonde gewas word tot 'n lewe,
rein, en in die gemoed gereed, as dit so sou gebeur,
vir 'n dood soos dié wat die Verlosser gesterf het.
Alle nasies sal hulle leer; want van daardie dag af
sal die verlossing nie net aan die seuns uit Abraham se lende
verkondig word nie, maar ook aan die seuns
van Abraham se geloof, oral oor die wêreld;
so sal in sy saad al die nasies geseën word.
Dan sal Hy opvaar na die Hemel van die hemele
met die oorwinning, en triomfeer deur die lug
oor Sy vyande en joune; daar sal Hy die slang verras,
die vors van die lug, en hom in kettings sleep
deur sy hele ryk, en hom daar verslae laat;
dan gaan Hy in die heerlikheid in, en neem weer
Sy plek aan God se regterhand in, hoog verhef
bo alle name in die Hemel; en daarvandaan sal Hy kom
wanneer hierdie wêreld ryp is vir sy ondergang,
met heerlikheid en krag, om lewendes en dooies te oordeel;
om die ontroue dooies te oordeel, maar Sy getroues
te beloon en hulle in die saligheid op te neem,
hetsy in die Hemel of op aarde; want dan sal die aarde
geheel 'n Paradys wees, 'n baie gelukkiger plek
as hierdie een van Eden, en baie gelukkiger dae."

So het die aartsengel Michael gepraat, en toe stilgebly
soos by die wêreld se groot eindpunt; en ons vader,
vervul van vreugde en verwondering, het so geantwoord:

"O oneindige Goedheid, onmeetlike Goedheid!
Dat al hierdie goed uit die kwaad sal voortkom,
en die kwaad in goed verander – wonderliker
as dit wat by die skepping eerste voortgebring het
die lig uit die duisternis! Vol twyfel staan ek:
moet ek nou berou hê oor die sonde
wat ek gedoen en veroorsaak het, of my
veel meer verbly dat veel meer goed daaruit sal spruit –
aan God meer eer, meer welwillendheid vir die mens
van God, en dat die genade die toorn sal oortref?
Maar sê, as ons Bevryder weer na die Hemel
moet opvaar, wat sal gebeur met Sy paar
getroues wat agterbly tussen die ontroue trop,
die vyande van die waarheid? Wie sal dan Sy volk
lei, wie hulle verdedig? Sal hulle nie erger
met Sy volgelinge handel as met Hom nie?"

"Wees seker hulle sal," sê die Engel, "maar uit die Hemel
sal Hy 'n Trooster na Sy eie stuur,
die belofte van die Vader, wat as Sy Gees
in hulle sal woon; en die wet van die geloof,
wat deur liefde werk, sal Hy op hul harte skryf
om hulle in alle waarheid te lei; en Hy sal hulle ook toerus
met geestelike wapenrusting, sterk genoeg om
Satan se aanvalle te weerstaan, sy vurige pyle te blus;
nie bang vir wat die mens teen hulle kan doen nie,
al is dit tot die dood; vir sulke wreedhede
met innerlike vertroosting vergoed,
en dikwels so ondersteun dat selfs
hul trotsste vervolgers verstom sal staan. Want die Gees,
eers uitgestort op Sy apostels, wat Hy stuur
om die nasies te evangeliseer, en dan op almal
wat gedoop is, sal hulle met wonderlike gawes toerus
om alle tale te praat en alle wonders te doen,
soos hul Here voor hulle gedoen het. So wen hulle
groot getalle uit elke nasie, wat
met vreugde die tyding uit die Hemel ontvang. Eindelik,
as hul bediening volbring is en die wedloop goed geloop,
hul leer en hul geskiedenis op skrif nagelaat,
sterf hulle; maar in hul plek, soos hulle vooraf waarsku,
kom wolwe as leraars, wrede wolwe,
wat al die heilige geheimenisse van die Hemel
tot hul eie gemene voordeel sal verdraai,
uit gierigheid en eersug; en die waarheid
sal hulle met bygelowe en tradisies besmet –
die waarheid wat net in daardie geskrifte suiwer bewaar is,
al word dit net deur die Gees verstaan.
Dan sal hulle munt probeer slaan uit name,
plekke en titels, en daarmee wil hulle
wêreldse mag verbind, al maak hulle steeds asof hulle
deur geestelike mag optree; en hulle eien hulle toe
die Gees van God, wat eweneens belowe en gegee is
aan alle gelowiges; en onder daardie voorwendsel
sal hulle geestelike wette met vleeslike mag afdwing
op elke gewete – wette wat niemand opgeteken
in die nagelate woord sal vind nie, of wat die Gees van binne
op die hart inprent nie. Wat doen hulle dan anders
as om die Gees van Genade self te dwing, en Sy
gesellin, die Vryheid, te bind? Wat anders as om
Sy lewende tempels af te breek, deur geloof gebou om te staan –
hul eie geloof, nie 'n ander s'n nie? Want wie op aarde
kan, teen geloof en gewete in, as onfeilbaar
gehoor word? Tog sal baie dit aanmatig;
daaruit sal swaar vervolging ontstaan
teen almal wat volhard in die aanbidding
in gees en waarheid; die res, verreweg die meeste,
sal meen dat uiterlike rituele en skynvorme
genoeg is vir die godsdiens; die Waarheid sal wyk,
deurboor met lasterlike pyle, en dade van geloof
sal skaars gevind word. So sal die wêreld aangaan,
kwaadwillig teenoor die goeies, goedgesind teenoor die slegtes,
kreunend onder sy eie gewig, tot die dag
aanbreek van verligting vir die regverdiges
en wraak vir die goddeloses, met die terugkeer
van Hom wat so pas aan jou as hulp belowe is,
die Saad van die Vrou – toe nog duister voorspel,
nou beter bekend as jou Verlosser en jou Here;
wat laastens in die wolke uit die Hemel sal verskyn
in die heerlikheid van die Vader, om Satan
met sy verdorwe wêreld te vernietig; en dan
uit die brandende massa, gesuiwer en gelouter,
nuwe hemele en 'n nuwe aarde te laat verrys, eeue sonder einde,
gegrond in geregtigheid en vrede en liefde,
om vrugte voort te bring: vreugde en ewige saligheid."

Hy het geëindig, en Adam het laastens so geantwoord:

"Hoe gou het u voorspelling, geseënde Siener,
hierdie verbygaande wêreld gemeet, die loop van die tyd,
tot die tyd stilstaan! Daarna is alles afgrond,
ewigheid, waarvan geen oog die einde kan sien.
Baie geleer gaan ek nou hiervandaan,
met groot vrede in my gedagtes; ek het my vol
aan kennis gekry, soveel as hierdie vat kan hou;
om verder as dit te strewe, was my dwaasheid.
Van nou af weet ek dat dit die beste is om te gehoorsaam
en die enigste God met ontsag lief te hê; om te wandel
soos in Sy teenwoordigheid; altyd te let
op Sy voorsienigheid, en net op Hom te steun,
wat barmhartig is oor al Sy werke, wat met goed
die kwaad steeds oorwin, en deur klein dinge
groot dinge volbring, deur wat swak lyk
die wêreldse sterkes omverwerp, en die wêreldse wyses
deur die eenvoudige sagmoediges; dat lyding ter wille van die waarheid
die moed is wat tot die hoogste oorwinning lei,
en vir die getroues is die dood die poort tot die lewe –
dit het ek geleer uit die voorbeeld van Hom wat ek nou
erken as my Verlosser, vir ewig geseënd."

Toe het die Engel hom ook laastens so geantwoord:

"Nou dat jy dit geleer het, het jy die som
van wysheid bereik; moenie hoër hoop nie, al sou jy
al die sterre by die naam ken, en al die hemelse magte,
al die geheime van die diepte, al die werke van die Natuur
of die werke van God in die hemel, lug, aarde of see,
en al die rykdom van hierdie wêreld geniet,
en al die heerskappy, een enkele ryk. Voeg net
dade by jou kennis wat daarby pas; voeg geloof by,
voeg deug, geduld, matigheid by; voeg liefde by,
wat later naasteliefde genoem sal word, die siel
van al die ander: dan sal jy nie huiwer
om hierdie Paradys te verlaat nie, maar sal jy
'n Paradys binne-in jou besit, baie gelukkiger. –
Laat ons dan nou afklim van hierdie top
van bespiegeling; want die presiese uur
vereis dat ons hier vertrek; en kyk, die wagte
wat ek op daardie heuwel laat kamp het, wag
op die teken om te trek; voor hulle swaai 'n vlammende swaard
woes in die rondte as teken van vertrek.
Ons mag nie langer bly nie. Gaan, maak Eva wakker;
haar het ek ook met sagte drome kalm gemaak
wat goeie dinge voorspel, en haar hele gemoed bedaar
tot sagmoedige berusting. Op 'n geskikte tyd moet jy
met haar deel wat jy gehoor het,
veral wat vir haar geloof belangrik is om te weet:
die groot verlossing wat deur haar saad sal kom
(want deur die Vrou se saad) oor die hele mensdom;
sodat julle kan leef – en dit sal baie dae wees –
albei eensgesind in een geloof, al is julle bedroef,
met rede, oor die kwaad wat verby is; maar baie meer opgebeur
deur na te dink oor die gelukkige einde."

Hy het geëindig, en albei het teen die heuwel afgeklim;
onder gekom, het Adam vooruit gehardloop na die prieel
waar Eva geslaap het; maar hy het haar wakker gevind;
en met woorde wat nie treurig was nie, het sy hom so ontvang:

"Waarvandaan jy terugkom en waarheen jy gegaan het, weet ek;
want God is ook in die slaap, en drome gee raad,
wat Hy genadig gestuur het, en wat iets groots en goeds
voorspel het, nadat ek moeg van smart en hartseer
aan die slaap geraak het. Maar lei nou die weg;
by my is daar geen versuim nie; om saam met jou te gaan,
is om hier te bly; om sonder jou hier te bly,
is om onwillig hiervandaan te gaan. Jy is vir my
alles onder die hemel, alle plekke is jy,
wat weens my moedswillige misdaad hiervandaan verban word.
Hierdie verdere troos dra ek tog veilig
met my saam: al is alles deur my verlore,
word so 'n guns my gegun, al is ek dit onwaardig:
deur my sal die Beloofde Saad alles herstel."

So het ons moeder Eva gepraat; en Adam het gehoor,
baie tevrede, maar nie geantwoord nie; want nou het te naby
die aartsengel gestaan; en van die ander heuwel
na hul vaste pos het die gérubs in skitterende
gelid afgedaal; hulle het oor die grond
gegly soos 'n verskynsel in die lug, soos die aandmis
wat uit 'n rivier opstyg en oor die moeras gly
en vinnig die arbeider by sy hakke inhaal
as hy huis toe gaan. Hoog voor hulle uit
het die geswaaide swaard van God gevlam,
fel soos 'n komeet; met sy skroeiende hitte
en damp soos die verskroeide lug van Libië
het dit die gematigde klimaat begin uitdroog; daarop
het die haastige Engel ons talmende ouers
elkeen aan 'n hand gegryp, en hulle na die oostelike poort
reguit gelei, en net so vinnig teen die krans af
na die vlakte onder; toe het hy verdwyn.
Toe hulle omkyk, het hulle die hele oostekant gesien
van die Paradys, so pas nog hul gelukkige tuiste,
met daardie vlammende swaard wat daaroor swaai; die poort
vol vreeslike gesigte en vurige wapens.
Hulle het 'n paar natuurlike trane gestort, maar dit gou afgevee;
die hele wêreld het voor hulle gelê, om te kies
waar hulle sou rus, en die Voorsienigheid hul gids.
Hand aan hand, met dwalende, stadige treë,
het hulle deur Eden hul eensame pad geneem.

geweldige jagter: Nimrod, wat Genesis 10 "'n geweldige jagter voor die Here" noem; sy naam is vroeër verbind met die Hebreeuse woord vir "opstand".

toring, Verwarring: die toring van Babel (Genesis 11); "Babel" is met verwarring verbind.

seun van hom wat die ark gebou het: Gam, Noag se seun; Noag het Gam se seun Kanaän vervloek om 'n kneg van knegte te wees (Genesis 9).

een getroue man: Abraham (eers Abram), uit Ur in Chaldea; sy seun is Isak en sy kleinseun Jakob (Israel), vader van die twaalf stamme.

jonger seun: Josef, wat in Egipte die tweede ná Farao geword het.

rivierdraak: Farao, wat die profeet Esegiël 'n groot draak in die Nyl noem.

Josua: die name Josua en Jesus is in Hebreeus en Grieks dieselfde naam ("die Here red").

die tweede: Dawid, Israel se tweede koning ná Saul; aan hom is beloof dat sy troon vir ewig sal bestaan (2 Samuel 7).

sy volgende seun: Salomo, seun van koning Dawid, wat die eerste tempel in Jerusalem gebou het waarin die verbondsark geplaas is.

Babel: Babilon, die stad by die toring van Babel waarvan Michael vroeër vertel het. Die Babiloniërs het Jerusalem verwoes en die volk sewentig jaar in ballingskap weggevoer.

'n vreemdeling: Herodes, 'n Idumeër, wat met Romeinse steun koning van Judea geword het kort voor Jesus se geboorte.

die slang se kop … die oorwinnaar se hakskeen: verwys na Genesis 3:15, waar God sê die saad van die vrou sal die slang se kop vermorsel en die slang sal sy hakskeen byt.

Trooster: die Heilige Gees, wat Jesus volgens die Johannes-evangelie aan sy dissipels beloof het.

Die gérubs … die swaard van God: volgens Genesis 3:24 het God gérubs en 'n vlammende swaard oos van Eden geplaas om die weg na die Boom van die Lewe te bewaak.

Libië: in die Ou Wêreld die naam vir Noord-Afrika wes van Egipte, bekend om sy woestynhitte.