Odusseus in die hut by Eumaios.

Odusseus het nou die hawe verlaat en die ruwe paadjie gevat, op deur die beboste veld en oor die kruin van die berg, tot hy by die plek gekom het waar Athene gesê het hy die varkwagter sou kry. Dié was die spaarsaamste dienaar wat hy gehad het. Hy het hom voor sy hut gevind, wat langs die krale gestaan het wat hy self gebou het, op 'n plek wat van ver af gesien kon word. Hy het hulle ruim en mooi gemaak, met oop loopplek vir die varke rondom. Hy het hulle gebou terwyl sy heer weg was, van klippe wat hy uit die grond uitgehaal het, sonder om iets vir Penelope of Laërtes te sê, en bo-op het hy hulle met doringbosse omhein. Buite die kraal het hy 'n sterk heining van gesplete eikepale gemaak, taamlik dig teen mekaar ingeplant, en binne het hy twaalf hokke langs mekaar gebou waarin die sôe kon lê. In elke hok het vyftig varke rondgewentel, almal teelsôe; maar die beere het buite geslaap en hulle was baie minder, want die vryers het hulle aanhoudend opgeëet, en die varkwagter moes gedurig die beste wat hy gehad het na hulle toe stuur. Daar was driehonderd-en-sestig beere, en die wagter se vier honde, wat so wild soos wolwe was, het altyd by hulle geslaap. Die varkwagter was op daardie oomblik besig om 'n paar sandale uit 'n goeie, sterk beesvel te sny. Drie van sy manne was buite om die varke hier en daar op te pas, en die vierde het hy stad toe gestuur met 'n beer wat hy verplig was om vir die vryers te stuur, sodat hulle dit kon offer en hulle aan vleis kon versadig.

Toe die honde Odusseus sien, het hulle woes begin blaf en op hom afgestorm. Maar Odusseus was slim genoeg om te gaan sit en die stok in sy hand te laat val. Tog sou hulle hom op sy eie werf verskeur het as die varkwagter nie sy beesvel neergegooi en so vinnig hy kon deur die hek van die kraal gehardloop het nie. Hy het die honde weggejaag deur te skreeu en klippe na hulle te gooi. Toe sê hy vir Odusseus: "Ou man, die honde sou jou amper kortgevat het, en dan sou jy my in die moeilikheid gebring het. Die gode het my sonder dit al genoeg sorge gegee, want ek het die beste van alle base verloor en ek treur gedurig oor hom. Ek moet varke oppas sodat ander mense hulle kan eet, terwyl hy, as hy nog lewe en die daglig sien, êrens in 'n ver land honger ly. Maar kom binne, en wanneer jy genoeg brood en wyn gehad het, vertel my waar jy vandaan kom en alles van jou teëspoed."

Daarop het die varkwagter hom die hut ingeneem en hom gevra om te sit. Hy het 'n goeie, dik bed biesies op die vloer gestrooi, en daarbo-op die ruie gemsvel gegooi – 'n groot, dik een – waarop hy self snags geslaap het. Odusseus was bly dat hy so verwelkom is en sê: "Mag Zeus, my vriend, en die ander gode jou gee wat jou hart begeer, as dank vir die vriendelike manier waarop jy my ontvang het."

En jy, varkwagter Eumaios, het hom so geantwoord: "Vreemdeling, al sou 'n nog armer man hierheen kom, sou dit nie reg wees dat ek hom beledig nie, want alle vreemdelinge en bedelaars kom van Zeus. Jy moet maar vat wat jy kan kry en dankbaar wees, want dienaars leef in vrees wanneer jong here oor hulle baas is. Dit is nou my ongeluk, want die hemel het verhoed dat hy terugkom – hy wat altyd goed vir my sou gewees het. Hy sou my iets van my eie gegee het – 'n huis, 'n stukkie grond, 'n mooi vrou, en alles wat 'n ruimhartige heer gee aan 'n dienaar wat hard vir hom gewerk het, en wie se arbeid die gode laat slaag het, soos hulle myne laat slaag het in die werk wat ek doen. As my heer hier oud geword het, sou hy baie vir my gedoen het, maar hy is weg. Ek wens Helena se hele geslag kan heeltemal uitgeroei word, want sy was die dood van baie goeie manne. Dit was hierdie saak wat my heer na Ilios geneem het, die land van edel perde, om teen die Trojane te veg ter wille van koning Agamemnon."

Terwyl hy praat, het hy sy gordel om hom vasgemaak en na die hokke gegaan waar die jong speenvarkies ingehok was. Hy het twee uitgesoek, hulle saamgebring en geoffer. Hy het hulle geskroei, opgesny en aan spitte gesteek. Toe die vleis gaar was, het hy dit alles ingebring en voor Odusseus neergesit, warm en nog aan die spit, en Odusseus het wit garsmeel daaroor gestrooi. Toe het die varkwagter wyn in 'n kom van klimophout gemeng, oorkant Odusseus gaan sit en hom gesê om te begin eet.

"Eet maar, vreemdeling," het hy gesê, "hier is varkvleis soos dienaars dit eet. Die vet varke moet na die vryers toe gaan, en hulle eet hulle op sonder skaamte of gewete. Maar die salige gode hou nie van sulke skandelike dade nie; hulle eer dié wat doen wat wettig en reg is. Selfs die wrede rowers wat op ander mense se grond gaan plunder, en vir wie Zeus hulle buit gee – selfs hulle lewe met 'n slegte gewete wanneer hulle hul skepe vol gelaai het en weer by die huis kom, en hulle sien met vrees uit na die oordeel. Maar dit lyk asof een of ander god vir hierdie mense gesê het dat Odusseus dood en weg is. Daarom wil hulle nie teruggaan na hul eie huise en op die gewone manier hul huweliksaanbod maak nie, maar hulle verkwis sy besittings met geweld, sonder vrees of perke. Daar kom nie 'n dag of 'n nag uit die hemel dat hulle nie offer nie – en nie net een dier of twee nie – en hulle drink sy wyn soos hulle lus het, want hy was buitengewoon ryk. Geen ander groot man, op Itaka of op die vasteland, is so ryk as wat hy was nie; hy het soveel gehad as twintig man saam. Ek sal jou vertel wat hy gehad het. Op die vasteland is daar twaalf troppe beeste en net soveel troppe skape; daar is ook twaalf troppe varke, terwyl sy eie manne en gehuurde vreemdelinge twaalf groot troppe bokke vir hom laat wei. Hier op Itaka loop daar ook groot troppe bokke van hom aan die verste punt van die eiland, en uitstekende bokwagters pas hulle op. Elkeen van hulle stuur elke dag die beste bok in die trop vir die vryers. Wat my betref, ek is in beheer van die varke wat jy hier sien, en ek moet aanhoudend die beste wat ek het uitsoek en vir hulle stuur."

Dit was sy storie. Maar Odusseus het sonder 'n woord gulsig aangehou eet en drink, terwyl hy op sy wraak gebroei het. Toe hy genoeg geëet het en versadig was, het die varkwagter die beker geneem waaruit hy self gewoonlik gedrink het, dit met wyn volgemaak en vir Odusseus gegee. Hy was bly, en terwyl hy dit in sy hande neem, sê hy: "My vriend, wie was hierdie heer van jou wat jou gekoop en vir jou betaal het, so ryk en so magtig soos jy sê? Jy sê hy het omgekom ter wille van koning Agamemnon. Vertel my wie hy was, want dalk het ek so iemand teëgekom. Zeus en die ander gode weet, maar miskien kan ek jou nuus van hom gee, want ek het baie rondgereis."

Eumaios antwoord: "Ou man, geen reisiger wat met nuus hierheen kom, sal Odusseus se vrou en seun sy storie laat glo nie. Tog kom daar aanhoudend rondlopers wat 'n slaapplek soek, met hul monde vol leuens en nie 'n woord waarheid nie. Elkeen wat sy pad na Itaka toe vind, gaan na my meesteres en vertel haar onwaarhede. Dan neem sy hulle in, maak 'n ophef van hulle en vra hulle allerhande vrae, en die hele tyd huil sy soos vroue maar doen wanneer hulle hul mans verloor het. En jy ook, ou man, sou seker vir 'n hemp en 'n mantel 'n baie mooi storie opmaak. Maar die wolwe en roofvoëls het Odusseus lankal verskeur, of die visse van die see het hom opgeëet, en sy bene lê diep in die sand begrawe op een of ander vreemde strand. Hy is dood en weg, en dit is 'n slegte saak vir al sy vriende – veral vir my. Waar ek ook al gaan, sal ek nooit weer so 'n goeie heer kry nie, selfs nie as ek huis toe gaan na my ma en pa waar ek gebore en getoë is nie. Ek gee egter nie nou so baie om oor my ouers nie, al sou ek hulle baie graag weer in my eie land wil sien. Dit is die verlies van Odusseus wat my die meeste smart. Ek kan nie sonder eerbied van hom praat nie, al is hy nie meer hier nie, want hy was baie lief vir my en het so goed na my omgesien dat ek sy nagedagtenis altyd sal eer, waar hy ook al mag wees."

"My vriend," antwoord Odusseus, "jy is baie seker van jou saak en baie hardkoppig om te glo dat jou heer weer huis toe sal kom. Tog sal ek nie net sê nie, maar sweer, dat hy kom. Moet my niks vir my nuus gee voordat hy werklik gekom het nie; dan kan jy my 'n hemp en 'n mantel wat goed hou gee, as jy wil. Ek het groot gebrek, maar ek sal tot dan niks hoegenaamd aanneem nie, want ek haat 'n man soos ek die hel se vuur haat as hy hom deur sy armoede laat verlei om te lieg. Ek sweer by koning Zeus, by die reëls van gasvryheid, en by hierdie haard van Odusseus waarby ek nou gekom het, dat alles beslis sal gebeur soos ek gesê het. Odusseus sal nog hierdie selfde jaar terugkeer. Met die einde van hierdie maan en die begin van die volgende sal hy hier wees om wraak te neem op almal wat sy vrou en seun sleg behandel."

En jy, varkwagter Eumaios, het hom so geantwoord: "Ou man, jy sal nie betaal word omdat jy goeie nuus bring nie, en Odusseus sal ook nooit huis toe kom nie. Drink jou wyn in vrede, en laat ons oor iets anders praat. Moet my nie aanhoudend aan dit alles herinner nie; dit maak altyd seer wanneer iemand oor my geëerde heer praat. Ons sal jou eed maar daar laat, maar ek wens net hy kom, net soos Penelope, sy ou vader Laërtes en sy seun Telemachos dit wens. Ek is ook verskriklik ongelukkig oor dieselfde seun van hom. Hy het vinnig 'n man geword, en dit het gelyk asof hy in gesig en gestalte geen minder man as sy vader sou wees nie. Maar iemand, 'n god of 'n mens, het sy kop deurmekaar gemaak, en hy is nou na Pilos om nuus van sy vader te probeer kry. Die vryers lê hom voor op pad terug huis toe, in die hoop dat die huis van Arkeisios op Itaka sonder 'n naam sal agterbly. Maar laat ons niks meer oor hom sê nie. Ons laat hom maar: hy word gevang, of hy ontsnap as die seun van Kronos sy hand oor hom hou om hom te beskerm. En nou, ou man, vertel my jou eie storie. Vertel my ook – want ek wil weet – wie jy is en waar jy vandaan kom. Vertel my van jou stad en jou ouers, met watter soort skip jy gekom het, hoe die bemanning jou na Itaka gebring het, en van watter land hulle gesê het hulle kom – want jy kan nie oor land gekom het nie."

En Odusseus antwoord: "Ek sal jou alles daarvan vertel. As daar genoeg vleis en wyn was, en ons hier in die hut kon bly met niks anders te doen as om te eet en te drink terwyl die ander aan hul werk gaan nie, kon ek maklik 'n hele jaar lank aanhou praat sonder om ooit klaar te kry met die storie van die smarte wat die hemel goedgedink het om oor my te bring.

"Van geboorte is ek 'n Kretenser. My vader was 'n welgestelde man wat baie seuns binne die huwelik gehad het, terwyl ek die seun was van 'n slavin wat hy as byvrou gekoop het. Tog het my vader, Kastor, die seun van Hulaks – van wie ek my afkoms aflei, en wat onder die Kretensers die hoogste eer geniet het vanweë sy rykdom, sy voorspoed en die dapperheid van sy seuns – my op dieselfde vlak as my broers gestel wat binne die huwelik gebore is. Maar toe die dood hom na die huis van Hades weggeneem het, het sy seuns sy boedel verdeel en lootjies getrek vir hul aandele, en vir my het hulle 'n stukkie grond gegee en min anders. Tog het my dapperheid my in staat gestel om in 'n ryk familie in te trou, want ek was nie een wat gespog of op die slagveld my plig ontduik het nie. Dit is nou alles verby; tog, as jy na die strooi kyk, kan jy sien hoe die aar was, want ek het moeilikheid gehad, genoeg en meer as genoeg. Ares en Athene het my dapper in die oorlog gemaak. Wanneer ek my manne gekies het om die vyand in 'n hinderlaag te oorval, het ek nie eens aan die dood gedink nie, maar was die eerste om vorentoe te spring en almal te deurboor wat ek kon inhaal. So was ek in die geveg. Maar ek het nie omgegee vir boerewerk of vir die spaarsame huislewe van dié wat kinders wil grootmaak nie. My vreugde was in skepe, geveg, werpspiese en pyle – dinge waarvoor die meeste mense ril as hulle daaraan dink. Maar een man hou van een ding en 'n ander van iets anders, en dit was waarheen my natuur my die meeste getrek het. Voordat die Agaiërs na Troje gegaan het, het ek nege keer in vreemde lande oor manne en skepe bevel gevoer, en ek het baie rykdom bymekaargemaak. Ek het eerste my keuse van die buit gehad, en later is nog baie meer aan my toegeken.

"My huis het vinnig gegroei en ek het 'n groot man onder die Kretensers geword. Maar toe Zeus daardie verskriklike tog beraam het waarin so baie omgekom het, het die volk geëis dat ek en Idomeneus hul skepe na Troje lei. Daar was geen uitweg nie, want hulle het daarop aangedring. Daar het ons nege hele jare lank geveg, maar in die tiende het ons die stad van Priamos geplunder en weer huis toe gevaar, soos die hemel ons verstrooi het. Dit was toe dat Zeus onheil teen my beraam het. Ek het net een maand gelukkig saam met my kinders, my vrou en my besittings deurgebring, en toe het ek die plan gekry om 'n strooptog na Egipte te onderneem. Ek het 'n mooi vloot toegerus en beman. Ek het nege skepe gehad, en die mense het toegestroom om hulle vol te maak. Ses dae lank het ek en my manne feesgevier, en ek het baie diere vir hulle gegee, om aan die gode te offer en om self te eet. Maar op die sewende dag het ons aan boord gegaan en van Kreta af weggevaar met 'n gunstige noordewind agter ons, so maklik asof ons met 'n rivier af gevaar het. Met nie een van ons skepe het iets verkeerd gegaan nie, en daar was geen siekte aan boord nie; ons het net bly sit en die skepe laat gaan soos die wind en die stuurmanne hulle gelei het. Op die vyfde dag het ons by die rivier Aiguptos gekom. Daar het ek my skepe in die rivier voor anker gelê en my manne beveel om by hulle te bly en hulle op te pas, terwyl ek verkenners uitgestuur het om van elke uitkykpunt af die land te verken.

"Maar die manne was ongehoorsaam aan my bevele. Hulle het hul eie kop gevolg en die land van die Egiptenare verwoes, die mans doodgemaak en hul vroue en kinders gevange geneem. Die alarm het gou die stad bereik, en toe die mense die oorlogskreet hoor, het hulle met dagbreek uitgekom tot die vlakte vol perderuiters en voetsoldate en die glans van wapenrusting was. Toe het Zeus paniek onder my manne gesaai, en hulle wou die vyand nie meer in die gesig staar nie, want hulle het gesien hulle is omsingel. Die Egiptenare het baie van ons doodgemaak en die res lewendig weggevoer om dwangarbeid vir hulle te doen. Zeus het my egter op die gedagte gebring om so te maak – en ek wens ek het eerder daar en dan in Egipte gesterf, want daar het baie smart vir my gewag. Ek het my helm en skild afgehaal en my spies uit my hand laat val. Toe het ek reguit na die koning se strydwa gegaan, sy knieë omvat en hulle gesoen. Daarop het hy my lewe gespaar, my gesê om in sy strydwa te klim en my, terwyl ek huil, na sy eie huis geneem. Baie het in hul woede met hul spiese van esseout op my afgestorm en my probeer doodmaak, maar die koning het my beskerm, want hy het die toorn van Zeus gevrees, die beskermer van vreemdelinge, wat dié straf wat kwaad doen.

"Ek het sewe jaar daar gebly en baie geld onder die Egiptenare bymekaargemaak, want hulle het almal vir my iets gegee. Maar toe dit al naby agt jaar was, het daar 'n sekere Fenisiër gekom, 'n slinkse skelm wat al allerhande skurkery aangevang het. Hierdie man het my omgepraat om saam met hom na Fenisië te gaan, waar sy huis en sy besittings was. Ek het 'n hele jaar daar gebly. Maar aan die einde daarvan, toe die maande en dae verbygegaan het en dieselfde seisoen weer omgekom het, het hy my aan boord gesit van 'n skip wat na Libië op pad was. Hy het voorgegee dat ek saam met hom 'n vrag soontoe moes neem, maar eintlik wou hy my as slaaf verkoop en die geld vat wat ek sou inbring. Ek het sy plan vermoed, maar ek het tog saam met hom aan boord gegaan, want ek kon nie anders nie.

"Die skip het voor 'n frisse noordewind uit gevaar tot ons die see bereik het wat tussen Kreta en Libië lê. Maar daar het Zeus hul ondergang beraam. Want sodra ons goed weg van Kreta was en niks anders as see en lug kon sien nie, het hy 'n swart wolk oor ons skip laat opkom, en die see het daaronder donker geword. Toe het Zeus sy donderstrale afgevuur. Die skip het rondgedraai en was vol vuur en swawelrook toe die weerlig dit getref het. Die manne het almal in die see geval. Hulle is in die water rondom die skip rondgedryf, net soos soveel seemeeue, maar die god het hulle gou elke kans ontneem om weer huis toe te kom. Ek was heeltemal radeloos. Maar Zeus het die skip se mas binne my bereik gestuur, en dit het my lewe gered, want ek het daaraan vasgeklou en voor die woeste storm uit gedryf. Nege dae lank het ek gedryf, maar in die donker van die tiende nag het 'n groot golf my na die kus van die Thesprote gedra. Daar het Feidon, koning van die Thesprote, my gasvry ontvang sonder om my enigiets te laat betaal. Want sy seun het my gekry toe ek amper dood was van koue en uitputting. Hy het my aan die hand opgehelp, na sy vader se huis geneem en vir my klere gegee om aan te trek.

"Dit was daar dat ek nuus van Odusseus gehoor het, want die koning het my vertel dat hy hom as gas ontvang en baie gasvryheid betoon het terwyl hy op pad huis toe was. Hy het my ook die skat van goud en bewerkte yster gewys wat Odusseus bymekaargemaak het. Daar was genoeg om sy familie vir tien geslagte te onderhou, soveel het hy in die huis van koning Feidon gelaat. Maar die koning het gesê Odusseus is na Dodona om by die hoë eikeboom van die god te hoor wat Zeus se wil is, en om te weet of hy ná so 'n lang afwesigheid openlik of in die geheim na Itaka moet terugkeer. Boonop het die koning in my teenwoordigheid gesweer, terwyl hy in sy eie huis drankoffers gebring het, dat die skip by die water gereed was en die bemanning gevind wat hom na sy eie land sou neem. Hy het my egter weggestuur voordat Odusseus teruggekom het, want daar was toevallig 'n skip van die Thesprote wat na Doulichion, die eiland waar koring groei, sou vaar. Hy het vir die bevelvoerders gesê hulle moet my veilig by koning Akastos aflewer.

"Hierdie manne het 'n komplot teen my gesmee wat my in die uiterste ellende sou gedompel het. Want toe die skip 'n entjie van die land af was, het hulle besluit om my as slaaf te verkoop. Hulle het my die hemp en mantel wat ek aangehad het, uitgetrek en my in die plek daarvan die verflenterde ou vodde gegee waarin jy my nou sien. Toe het hulle teen die aand die bewerkte lande van Itaka bereik, en daar het hulle my met 'n sterk tou in die skip vasgebind, terwyl hulle aan land gegaan het om by die see aandete te eet. Maar die gode het gou my bande vir my losgemaak. Ek het my vodde oor my kop getrek, teen die roer af in die see gegly, en weggeswem tot ek goed van hulle af weg was. Ek het naby 'n digte bos aan land gekom, waarin ek weggekruip het. Hulle was baie kwaad dat ek ontsnap het en het rondgesoek na my, tot hulle uiteindelik gedink het dit help niks meer nie en na hul skip teruggegaan het. Nadat die gode my so maklik weggesteek het, het hulle my na 'n goeie man se deur gebring – want dit lyk asof dit nog nie my tyd is om te sterf nie."

En jy, varkwagter Eumaios, het hom so geantwoord: "Arme, ongelukkige vreemdeling, ek het die storie van jou teëspoed uiters interessant gevind, maar daardie deel oor Odusseus is nie reg nie, en jy sal my nooit laat glo nie. Waarom sou 'n man soos jy so rondloop en leuens vertel? Ek weet alles van my heer se terugkeer. Die gode haat hom, almal van hulle; anders sou hulle hom voor Troje laat sterf het, of hom met vriende om hom laat doodgaan het toe sy oorlogsdae verby was. Want dan sou die Agaiërs 'n grafheuwel oor sy as opgerig het, en sy seun sou sy roem geërf het. Maar nou het die stormwinde hom weggevoer, ons weet nie waarheen nie.

"Wat my betref, ek woon hier uit die pad by die varke, en ek gaan nooit stad toe nie, behalwe wanneer Penelope my laat roep omdat daar nuus oor Odusseus gekom het. Dan sit almal rondom en vra vrae – dié wat treur omdat die koning weg is, en dié wat bly is daaroor omdat hulle sy besittings kan opeet sonder om daarvoor te betaal. Wat my aangaan, ek gee nie meer om om iemand anders uit te vra nie, vandat ek deur 'n Aitoliër gekul is. Hy het 'n man doodgemaak en 'n lang pad gekom tot hy uiteindelik by my plek uitgekom het, en ek was baie goed vir hom. Hy het gesê hy het Odusseus saam met Idomeneus onder die Kretensers gesien, waar hy sy skepe herstel het wat in 'n storm beskadig is. Hy het gesê Odusseus sou die volgende somer of herfs met sy manne terugkom, en dat hy baie rykdom sou saambring. En nou jy, ongelukkige ou man, noudat die noodlot jou na my deur gebring het, moet my nie so met leë hoop probeer vlei nie. Dit is nie om so 'n rede dat ek jou goed sal behandel nie, maar net uit eerbied vir Zeus, die god van gasvryheid, omdat ek hom vrees en jou jammer kry."

Odusseus antwoord: "Ek sien jy het 'n ongelowige hart. Ek het vir jou 'n eed gegee, en tog wil jy my nie glo nie. Kom ons maak dan 'n ooreenkoms en roep al die gode in die hemel as getuies daarvan. As jou heer huis toe kom, gee my 'n mantel en 'n hemp wat goed hou, en stuur my na Doulichion waar ek heen wil gaan. Maar as hy nie kom soos ek sê hy sal nie, sit jou manne op my en sê vir hulle om my van daardie krans af te gooi, as 'n waarskuwing aan rondlopers om nie in die land rond te gaan en leuens te vertel nie."

"En 'n mooi figuur sou ek dan slaan," antwoord Eumaios, "nou en later, as ek jou sou doodmaak nadat ek jou in my hut ontvang en gasvryheid betoon het. Ek sou my gebede in alle erns moes opsê as ek dit doen! Maar dit is nou net etenstyd, en ek hoop my manne kom nou-nou in, sodat ons iets smaakliks vir aandete kan kook."

So het hulle met mekaar gepraat, en kort daarna het die varkwagters met die varke aangekom. Hulle is vir die nag in hul hokke toegesluit, en hulle het 'n verskriklike gegil opgesit terwyl hulle ingejaag is. Maar Eumaios het na sy manne geroep en gesê: "Bring die beste vark wat julle het, sodat ek hom vir hierdie vreemdeling kan offer, en ons sal self ook ons deel daarvan neem. Ons het nou al lank genoeg moeite gehad om varke groot te maak, terwyl ander die vrugte van ons arbeid pluk."

Daarop het hy begin brandhout kap, terwyl die ander 'n mooi, vet beer van vyf jaar oud ingebring en by die altaar neergesit het. Eumaios het nie die gode vergeet nie, want hy was 'n man met goeie beginsels. Die eerste ding wat hy gedoen het, was om borselhare van die vark se kop af te sny en in die vuur te gooi, en terwyl hy dit doen, het hy tot al die gode gebid dat Odusseus weer huis toe sou kom. Toe het hy die vark met 'n blok eikehout geslaan wat hy teruggehou het toe hy die brandhout gekap het, en hom bewusteloos geslaan, terwyl die ander hom geslag en geskroei het. Toe het hulle hom opgesny, en Eumaios het begin deur rou stukke van elke lit op van die vet te sit. Dit het hy met garsmeel bestrooi en op die kole gelê. Die res van die vleis het hulle klein gesny, aan die spitte gesteek en gebraai tot dit gaar was. Toe hulle dit van die spitte afgehaal het, het hulle dit op 'n hoop op die opdienbank gegooi. Die varkwagter, wat 'n uiters regverdige man was, het toe opgestaan om elkeen sy deel te gee. Hy het sewe porsies gemaak. Een daarvan het hy opsy gesit vir Hermes, die seun van Maia, en vir die nimfe, en terwyl hy dit doen, het hy tot hulle gebid. Die ander het hy man vir man aan die manne uitgedeel. Vir Odusseus het hy skywe gegee wat in die lengte langs die rugstuk afgesny is, as 'n teken van besondere eer, en Odusseus was baie bly. "Ek hoop, Eumaios," het hy gesê, "dat Zeus jou net so goedgesind sal wees as wat ek is, vir die respek wat jy aan 'n verstoteling soos ek betoon."

En jy, varkwagter Eumaios, het hom so geantwoord: "Eet, my goeie vriend, en geniet jou aandete, so eenvoudig soos dit is. Die god gee die een ding en hou die ander terug, net soos hy goed dink, want hy kan doen wat hy ook al wil."

Terwyl hy praat, het hy die eerste stuk afgesny en dit as brandoffer aan die onsterflike gode gebring. Toe het hy vir hulle 'n drankoffer uitgegiet, die beker in Odusseus se hande gesit en by sy eie porsie gaan sit. Mesaulios het vir hulle brood gebring. Die varkwagter het hierdie man op eie houtjie van die Tafiërs gekoop terwyl sy heer weg was, en het met sy eie geld vir hom betaal, sonder om iets vir sy meesteres of vir Laërtes te sê. Toe het hulle hul hande uitgesteek na die goeie dinge wat voor hulle was. Toe hulle genoeg geëet en gedrink het, het Mesaulios weggeneem wat van die brood oorgebly het, en ná 'n stewige aandete het hulle almal gaan slaap.

Die nag het stormagtig en baie donker geword, want daar was geen maan nie. Dit het sonder ophou gegiet, en die wind het sterk uit die weste gewaai, die nat kant. Toe dink Odusseus hy wil sien of Eumaios, wat so uitstekend vir hom sorg, sy eie mantel sou uittrek en vir hom gee, of een van sy manne sou laat gee. "Luister na my," het hy gesê, "Eumaios en julle ander. Wanneer ek 'n gebed opgesê het, sal ek julle iets vertel. Dit is die wyn wat my so laat praat. Wyn laat selfs 'n wyse man begin sing; dit laat hom giggel en dans en baie woorde sê wat hy beter ongesê kon laat. Maar noudat ek begin het, sal ek aangaan. Ek wens ek was nog jonk en sterk soos toe ons voor Troje 'n hinderlaag gelê het. Menelaos en Odusseus was die leiers, maar ek het ook bevel gevoer, want die ander twee wou dit so hê. Toe ons by die muur van die stad gekom het, het ons onder ons wapenrusting gehurk en daar gelê, weggesteek in die riete en die digte ruigte wat om die moeras gegroei het. Dit het begin vries terwyl 'n noordewind waai. Die sneeu het klein en fyn soos ryp geval, en ons skilde was dik met ys oortrek. Die ander het almal mantels en hemde gehad en taamlik gemaklik geslaap met hul skilde oor hul skouers. Maar ek het my mantel agteloos agtergelaat, omdat ek nie gedink het ek sou te koud kry nie, en ek het met niks anders as my hemp en my skild vertrek nie. Toe twee derdes van die nag verby was en die sterre van plek verskuif het, het ek Odusseus, wat naby my gelê het, met my elmboog aangestamp, en hy het dadelik geluister.

"'Odusseus,' het ek gesê, 'hierdie koue gaan my dood wees, want ek het geen mantel nie. Een of ander god het my gekul om met niks anders as my hemp aan te vertrek, en ek weet nie wat om te doen nie.'

"Odusseus, wat so slim as wat hy dapper was, het op die volgende plan gekom:

"'Bly stil,' het hy saggies gesê, 'anders hoor die ander jou.' Toe lig hy sy kop op sy elmboog.

"'My vriende,' het hy gesê, 'ek het in my slaap 'n droom uit die hemel gehad. Ons is ver van die skepe af. Ek wens iemand wil afgaan en vir Agamemnon sê om dadelik meer manne na ons toe op te stuur.'

"Daarop het Toas, die seun van Andraimon, sy mantel afgegooi en na die skepe begin hardloop, en ek het die mantel gevat en tot die môre taamlik gemaklik daarin gelê. Ek wens ek was nog jonk en sterk soos in daardie dae, want dan sou een van julle varkwagters vir my 'n mantel gee, uit goedgesindheid en uit die respek wat 'n dapper soldaat toekom. Maar nou kyk die mense op my neer omdat my klere toiingrig is."

En Eumaios antwoord: "Ou man, jy het vir ons 'n uitstekende storie vertel, en tot dusver het jy niks gesê wat nie heeltemal in orde is nie. Vir eers sal jy dus nie kort kom aan klere of enigiets anders wat 'n vreemdeling in nood redelikerwys kan verwag nie. Maar môreoggend moet jy weer jou eie ou vodde om jou lyf skud, want ons het nie baie ekstra mantels of hemde hier bo nie; elke man het net een. Wanneer Odusseus se seun weer huis toe kom, sal hy jou 'n mantel en 'n hemp gee en jou stuur waarheen jy ook al wil gaan."

Daarmee het hy opgestaan en vir Odusseus 'n bed gemaak deur 'n paar bokvelle en skaapvelle voor die vuur op die grond te gooi. Hier het Odusseus gaan lê, en Eumaios het hom toegemaak met 'n groot, swaar mantel wat hy as ekstra gehou het ingeval die weer buitengewoon sleg word.

So het Odusseus geslaap, en die jong manne het langs hom geslaap. Maar die varkwagter wou nie weg van sy varke af slaap nie, en hy het reggemaak om buite te gaan. Odusseus was bly om te sien dat hy so na sy heer se besittings omsien terwyl hy weg is. Eers het hy sy swaard oor sy gespierde skouers gehang en 'n dik mantel aangetrek om die wind uit te hou. Hy het ook die vel van 'n groot, goed gevoerde bok gevat, en 'n werpspies ingeval mense of honde aanval. So toegerus het hy gaan rus waar die varke onder 'n oorhangende rots gelê het wat hulle teen die noordewind beskut het.

Idomeneus was die koning van Kreta wat die Kretensers in die Trojaanse Oorlog gelei het.

Dodona in Noordwes-Griekeland was die oudste oraakel van Zeus; die priesters het sy wil gelees uit die ritseling van die blare van 'n heilige eikeboom.

Hermes, die seun van Zeus en Maia, was onder meer die beskermgod van herders en hul troppe; daarom kry hy en die nimfe 'n deel van die varkwagter se maal.

Arkeisios was die vader van Laërtes en dus Odusseus se oupa; "die huis van Arkeisios" is Odusseus se familie.

Wie by 'n vreemde haard kom smeek, was onder die beskerming van Zeus; om so 'n gas te beledig of dood te maak was 'n groot sonde.